He who truly loves God prays entirely without distraction, and he who prays entirely without distraction loves God truly. But he whose intellect is fixed on any worldly thing does not pray without distraction, and consequently he does not love God.
Όποιος αγαπά αληθινά το Θεό, αυτός οπωσδήποτε προσεύχεται χωρίς να διασπάται. Και όποιος προσεύχεται με αυτόν τον τρόπο, αυτός αγαπά αληθινά το Θεό. Δεν προσεύχεται απερίσπαστα εκείνος που έχει το νου του προσηλωμένο σε κάτι από τα επίγεια.
2
The intellect that dallies with some sensible thing clearly is attached to it by some passion, such as desire, irritation, anger or rancor; and unless it becomes detached from that thing it will not be able to free itself from the passion affecting it.
Ο νους που χρονοτριβεί σε κάποιο αισθητό πράγμα, οπωσδήποτε έχει πάθος προς αυτό. πάθος επιθυμίας, λύπης, οργής ή μνησικακίας. Και αν δεν καταφρονήσει εκείνο το πράγμα, δεν μπορεί να ελευθερωθεί από το αντίστοιχο πάθος.
3
When passions dominate the intellect, they separate it from God, binding it to material things and preoccupying it with them. But when love of God dominates the intellect, it frees it from its bonds, persuading it to rise above not only sensible things but even this transitory life.
Όταν τα πάθη κυριαρχούν στο νου, τον δένουν με τα υλικά πράγματα, και αφού τον χωρίσουν από το Θεό, τον κάνουν να ασχολείται με αυτά. Όταν όμως επικρατήσει η αγάπη του Θεού, τον λύνει από τα δεσμά και τον πείθει να περιφρονεί όχι μόνο τα αισθητά πράγματα, αλλά και αυτή την πρόσκαιρη ζωή.
4
The effect of observing the commandments is to free from passion our conceptual images of things. The effect of spiritual reading and contemplation is to detach the intellect from form and matter. It is this which gives rise to undistracted prayer.
Αποτέλεσμα της τηρήσεως των εντολών είναι να γίνονται απαθή τα νοήματα των πραγμάτων. Αποτέλεσμα της αναγνώσεως και της θεωρίας, να γίνεται ο νους άϋλος και ασχημάτιστος. Απ’ αυτό προέρχεται το να προσεύχεται κανείς απερίσπαστα.
5
Unless various successive spiritual contemplations also occupy the intellect, the practice of virtues by itself cannot free it so entirely from passions that it is able to pray undistractedly. Practice of the virtues frees the intellect only from dissipation and hatred; spiritual contemplation releases it also from forgetfulness and ignorance. In this way the intellect can pray as it should.
Δεν φτάνει η πρακτική εξάσκηση των αρετών για να ελευθερωθεί τελείως ο νους από τα πάθη, ώστε να μπορέσει να προσεύχεται απερίσπαστα, αν δεν ακολουθούν και διάφορες πνευματικές θεωρίες. Γιατί η πρακτική αρετή ελευθερώνει το νου μόνον από την ακράτεια και το μίσος, ενώ οι πνευματικές θεωρίες τον απαλλάσσουν από την λήθη και την άγνοια. Και έτσι θα μπορέσει να προσευχηθεί όπως πρέπει.
6
Two states of pure prayer are exalted above all others. One is to be found in those who have not advanced beyond the practice of the virtues, the other in those leading the contemplative life. The first is engendered in the soul by fear of God and a firm hope in Him, the second by an intense longing for God and by total purification. The sign of the first is that the intellect, abandoning all conceptual images of the world, concentrates itself and prays without distraction or disturbance as if God Himself were present, as indeed He is. The sign of the second is that at the very onset of prayer the intellect is so ravished by the divine and infinite light that it is aware neither of itself nor of any other created thing, but only of Him who through love has activated such radiance in-it. It is then that, being made aware of God’s qualities, it receives clear and distinct reflections of Him.
Δύο ακρότατες καταστάσεις υπάρχουν της καθαρής προσευχής, από τις οποίες η μία συμβαίνει στους πρακτικούς και η άλλη στους θεωρητικούς. Και η πρώτη έρχεται στην ψυχή από τον φόβο του Θεού και την αγαθή ελπίδα, η άλλη από το θείο έρωτα και την τελειότατη κάθαρση. Γνώρισμα της πρώτης καταστάσεως είναι να μαζεύει κανείς το νου του απ’ όλα τα νοήματα του κόσμου και, σαν να βρίσκεται κοντά του ο Θεός ο ίδιος, όπως και πράγματι είναι παρών, να προσεύχεται απερίσπαστα και ανενόχλητα. Γνώρισμα της άλλης καταστάσεως είναι, μέσα σ’ αυτή την ορμή της προσευχής να αρπαγεί ο νους από το θείο και άπειρο φως, και μήτε τον εαυτό του, μήτε κανένα άλλο από τα όντα να αντιλαμβάνεται, παρά μόνο Αυτόν που ενεργεί μέσα του με την αγάπη την έλλαμψη αυτή. Και τότε είναι που ο νους, καθώς κινείται γύρω από τους λόγους περί Θεού, δέχεται τις φανερώσεις γι’ Αυτόν καθαρές και ευδιάκριτες.
7
Whatever a man loves he inevitably clings to, and in order not to lose it he rejects everything that keeps him from it. So he who loves God cultivates pure prayer, driving out every passion that keeps him from it.
Εκείνο που αγαπά κανείς, σ’ αυτό και είναι προσηλωμένος και καταφρονεί όλα όσα τον εμποδίζουν από αυτό, για να μην το στερηθεί. Και εκείνος που αγαπά το Θεό, καλλιεργεί την καθαρή προσευχή, και κάθε πάθος που τον εμποδίζει από την αγάπη του αυτή, το αποδιώχνει από μέσα του.
8
He who drives out self-love, the mother of the passions, will with God’s help easily rid himself of the rest, such as anger, irritation, rancor and so on. But he who is dominated by self-love is overpowered by the other passions, even against his will. Self-love is the passion of attachment to the body.
Εκείνος που απέβαλλε την μητέρα των παθών, την φιλαυτία, εύκολα απαλλάσσεται, με τη βοήθεια του Θεού, και από τα άλλα πάθη, την οργή, την λύπη, την μνησικακία κτλ. Εκείνος όμως που είναι υποχείριος στο πρώτο, ακόμα και αν δεν θέλει, πληγώνεται και από τα άλλα πάθη. Φιλαυτία είναι η άλογη αγάπη προς το σώμα μας.
9
Men love one another, commendably or reprehensibly, for the following five reasons; either for the sake of God, as the virtuous man loves everyone and as the man not yet virtuous loves the virtuous ; or by nature, as parents love their children and children their parents; or because of self-esteem, as he who is praised loves the man who praises him; or because of avarice, as with one who loves a rich man for what he can get out of him; or because of self-indulgence, as with the man who serves his belly and his genitals. The first of these is commendable, the second is of an intermediate kind, the rest are dominated by passion.
Για τις εξής πέντε αιτίες οι άνθρωποι αγαπούν ο ένας τον άλλο με τρόπο είτε αξιέπαινο, είτε αξιοκατηγόρητο. Δηλαδή ή για το Θεό, όπως ο ενάρετος τους αγαπά όλους, και όπως αγαπά τον ενάρετο κάποιος που δεν είναι ακόμα ενάρετος. ή για φυσικούς λόγους, όπως οι γονείς αγαπούν τα παιδιά τους και αντιστρόφως. ή από κενοδοξία, όπως εκείνος που δοξάζεται αγαπά εκείνον που τον δοξάζει. ή από φιλαργυρία, όπως εκείνος που αγαπά τον πλούσιο, επειδή έλαβε κάτι απ’ αυτόν. ή από φιληδονία, όπως εκείνος που ικανοποιεί από άλλον την κοιλιά του ή την σαρκική του επιθυμία. Η πρώτη αιτία είναι αξιέπαινη. η δεύτερη ούτε αξιέπαινη ούτε αξιοκατηγόρητη. οι υπόλοιπες είναι εμπαθείς.
10
If there are some men you hate and some you neither love nor hate, and others you love strongly and others again you love but moderately, recognize from this inequality that you are far from perfect love. For perfect love presupposes that you love all men equally.
Αν μερικούς τους μισείς, και μερικούς ούτε τους αγαπάς ούτε τους μισείς, και μερικούς τους αγαπάς μέτρια ενώ άλλους πάρα πολύ, απ’ αυτή την ανισότητα μάθε ότι είσαι μακριά από την τέλεια αγάπη, η οποία διδάσκει να αγαπήσεις κάθε άνθρωπο εξίσου.
11
‘Shun evil and do good’ (Ps. 34:14), that is to say, fight the enemy in order to diminish the passions, and then be vigilant lest they increase once more. Again, fight to acquire the virtues and then be vigilant in order to keep them. This is the meaning of ‘cultivating’ and ‘keeping’ (cf. Gen. 2:15).
Απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό(Ψαλμ. 33, 15). δηλαδή πολέμησε τους εχθρούς, για να περιορίσεις τα πάθη, κι έπειτα πρόσεχε να μη μεγαλώσουν. Και πάλι πολέμησε για να αποκτήσεις τις αρετές, κι έπειτα πρόσεχε για να τις φυλάξεις. Αυτό το νόημα έχει και η φράση: «Να εργάζεσαι και να φυλάγεις»(Γεν. 2, 15).
12
Those permitted by God to test us either inflame the desiring aspect of the soul, or stir up its incensive power, or darken its intelligence, or envelop its body in pain, or deprive us of bodily necessities.
Οι δαίμονες, που μας πειράζουν κατά παραχώρηση του Θεού, ή θερμαίνουν το επιθυμητικό μέρος της ψυχής, ή ταράζουν το θυμικό, ή θολώνουν το λογιστικό, ή προκαλούν πόνους στο σώμα, ή αρπάζουν τα πράγματά μας.
13
The demons either tempt us themselves or arm against us those who have no fear of the Lord. They tempt us themselves when we withdraw from human society, as they, tempted our Lord in the desert. They tempt us through other people when we spend our time in the company of others, as they tempted our Lord through the Pharisees. But whichever line of attack they choose, let us repel them by keeping our gaze fixed on the Lord’s example.
Οι δαίμονες, ή μας πειράζουν αυτοί οι ίδιοι ή εξεγείρουν εναντίον μας εκείνους που δεν φοβούνται τον Κύριο. Αυτοί οι ίδιοι μάς πειράζουν, όταν χωριστούμε από τους ανθρώπους, όπως τον Κύριο στην έρημο(Ματθ. 4, 3-10). Και μέσω ανθρώπων, όταν ζούμε μαζί με τους ανθρώπους, όπως τον Κύριο μέσω των Φαρισαίων. Εμείς όμως, ατενίζοντας το πρότυπό μας, τον Κύριο, θα τους αποκρούσουμε και στις δύο περιπτώσεις.
14
When the intellect begins to advance in love for God, the demon of blasphemy starts to tempt it, suggesting thoughts such as no man but only the devil, their father, could invent. He does this out of envy, so that the man of God, in his despair at thinking such thoughts, no longer dares to soar up to God in his accustomed prayer. But the demon does not further his own ends by this means. On the contrary, he makes us more steadfast. For through his attacks and our retaliation we grow more experienced and genuine in our love for God. May his sword enter into his own heart and may his bows be broken (cf. Ps. 37:15).
Όταν ο νους αρχίζει να προοδεύει στην αγάπη του Θεού, τότε αρχίζει να τον πειράζει ο δαίμονας της βλασφημίας, και του υποβάλλει τέτοιους λογισμούς, τους οποίους κανένας άνθρωπος δε μπορεί να εφεύρει, παρά μόνο ο τεχνίτης της δουλειάς αυτής, ο διάβολος. Κι αυτό το κάνει από φθόνο εναντίον εκείνου που αγαπά το Θεό, για να τον φέρει σε απελπισία για τους λογισμούς του αυτούς, ώστε να μην τολμήσει να ξαναϋψωθεί προς Αυτόν με τη συνηθισμένη του προσευχή. Τίποτε όμως απ’ αυτό δεν ωφελείται ο κακούργος, αλλά μάλλον μάς κάνει πιο στερεούς. Γιατί όταν μας πολεμά και τον αντιπολεμούμε, γινόμαστε πιο έμπειροι και πιο γνήσιοι στην αγάπη του Θεού. Η ρομφαία του ας μπει στην καρδιά του και ας συντριβούν τα τόξα του(Ψαλμ. 36, 15).
15
When the intellect turns its attention to the visible world, it perceives things through the medium of the senses in a way that accords with nature. And the intellect is not evil, nor is its natural capacity to form conceptual images of things, nor are the things themselves, nor are the senses, for all are the work of God. What, then, is evil? Clearly it is the passion that enters into the conceptual images formed in accordance with nature by the intellect; and this need not happen if the intellect keeps watch.
Ο νους όταν ασχολείται με τα ορατά, τα νοεί όπως είναι στη φύση τους δια μέσου της αισθήσεως. Και βέβαια, ούτε ο νους είναι κακό, ούτε η κατά φύση νόηση, ούτε τα πράγματα, ούτε η αίσθηση. Επειδή αυτά είναι έργα του Θεού. Ποιο είναι λοιπόν το κακό; Είναι φανερό ότι είναι το πάθος που εισέρχεται στην κατά φύση νόηση, και το οποίο μπορεί να μην υπάρχει στα διάφορα νοήματα, αν ο νους είναι άγρυπνος.
16
Passion is an impulse of the soul contrary to nature, as in the case of mindless love or mindless hatred for someone or for some sensible thing. In the case of love, it may be for needless food, or for a woman, or for money, or for transient glory, or for other sensible objects or on their account. In the case of hatred, it may be for any of the things mentioned, or for someone on account of these things.
Πάθος είναι μία κίνηση της ψυχής έξω από τη φυσική της κατάσταση ή προς μια αγάπη παράλογη, ή προς ένα μίσος άκριτο για κάποιον ή για κάτι από τα αισθητά. Παράλογη είναι η αγάπη λ.χ. για φαγητά ή για γυναίκα ή για χρήματα ή για δόξα περαστική ή για κάτι άλλο από τα αισθητά πράγματα, ή προς κάποιον που εξασφαλίζει τα παραπάνω. Μίσος άκριτο είναι λ.χ. είτε για κάτι απ’ όσα προείπαμε, είτε εναντίον κάποιου εξαιτίας αυτών.
17
Again, vice is the wrong use of our conceptual images of things, which leads us to misuse the things themselves. In relation to women, for example, sexual intercourse, rightly used, has as its purpose the begetting of children. He, therefore, who seeks in it only sensual pleasure uses it wrongly, for he reckons as good what is not good. When such a man has intercourse with a woman, he misuses her. And the same is true with regard to other things and our conceptual images of them.
Κακία πάλι είναι η εσφαλμένη κρίση των νοημάτων, την οποία ακολουθεί η κακή χρήση των πραγμάτων. Π.χ. στην περίπτωση της γυναίκας, η ορθή κρίση για τη σαρκική επαφή, είναι η γέννηση παιδιών. Εκείνος λοιπόν που απέβλεψε στην ηδονή, έσφαλλε στην κρίση του, γιατί θεώρησε το μη καλό ως καλό. Αυτός λοιπόν κάνει κακή χρήση της γυναίκας, όταν έρχεται σ’ επαφή μαζί της. Παρόμοια συμβαίνει και με τα άλλα πράγματα και νοήματα.
18
When the demons expel self-restraint from your intellect and besiege you with thoughts of unchastity, turn to the Lord with tears and say, ‘Now they have driven me out and encircled me’ (Ps. 17:11. LXX); ‘Thou art my supreme joy: deliver me from those who encircle me’ (Ps. 32:7. LXX). Then you will be safe.
Όταν οι δαίμονες βγάλουν το νου σου από τη σωφροσύνη και τον περικυκλώσουν με τους λογισμούς της πορνείας, τότε λέγε με δάκρυα στον Κύριο: «Αφού με έβγαλαν έξω, με περικύκλωσαν(Ψαλμ. 16, 11). Εσύ που είσαι η αγαλλίασή μου, γλύτωσέ με από αυτούς που με κύκλωσαν»(Ψαλμ. 31, 7). Και θα σωθείς.
19
The demon of unchastity is powerful and violently attacks those who struggle against passion, particularly if they are lax about matters of diet and often meet women. With the lubricity of sensual pleasure he imperceptibly steals into the intellect and thereafter persecutes the hesychast by means of the memory, setting his body on fire and presenting various forms to his intellect. In this way he evokes his assent to sin. If you do not want these forms to linger in you, turn again to fasting, labor, vigils and blessed stillness with intense prayer.
Ο δαίμονας της πορνείας είναι δυνατός και επιτίθεται με σφοδρότητα σ’ αυτούς που αγωνίζονται εναντίον αυτού του πάθους, και μάλιστα σ’ όσους δεν προσέχουν στο θέμα της τροφής και συναναστρέφονται με γυναίκες. Γιατί εξαπατώντας με τρόπο το νου με την απαλότητα της ηδονής, εμφανίζεται κατόπιν στην ώρα της ησυχίας και με τη μνήμη φλογίζει το σώμα και παρουσιάζει στο νου διάφορες μορφές. Έτσι τον παρακινεί να δώσει τη συγκατάθεσή του στην αμαρτία. Αν δε θέλεις να χρονίζουν αυτές οι μορφές μέσα σου, χρησιμοποίησε τη νηστεία, τους κόπους, την αγρυπνία και την καλή ησυχία με ακατάπαυστη και ένθερμη προσευχή.
20
Those who are always trying to lay hold of our soul do so by means of impassioned thoughts, so that they may drive it to sin either in the mind or in action. Consequently, when they find the intellect unreceptive, they will be disgraced and put to shame; and when they find the intellect occupied with spiritual contemplation, they will ‘be turned back and suddenly ashamed’ (Ps. 6:l0).
Οι δαίμονες που ζητούν αδιάκοπα την ψυχή μας, την ζητούν με τους εμπαθείς λογισμούς, για να την ρίξουν στην κατά διάνοια αμαρτία ή στην έμπρακτη. Όταν βρουν λοιπόν το νου να μην τους δέχεται, τότε θα ντραπούν και θα καταισχυνθούν. Όταν τον δουν ν’ ασχολείται με την πνευματική θεωρία, τότε θα υποχωρήσουν και θα καταντροπιαστούν ταχύτατα.
21
He who anoints his intellect for spiritual contest and drives all impassioned thoughts out of it has the quality of a deacon. He who illuminates his intellect with the knowledge of created beings and utterly destroys false knowledge has the quality of a priest. And he who perfects his intellect with the holy myrrh of the knowledge and worship of the Holy Trinity has the quality of a bishop.
Εκείνος που ετοιμάζει το νου του προς τους ιερούς αγώνες και διώχνει από αυτόν τους εμπαθείς λογισμούς, είναι αντίστοιχος με διάκονο. Εκείνος που φωτίζει το νου του με τη γνώση των όντων και εξαφανίζει από αυτόν την ψευδώνυμη γνώση, είναι αντίστοιχος με πρεσβύτερο. Κι εκείνος που τελειοποιεί το νου του, χρίοντάς τον με το άγιο μύρο της γνώσεως και προσκυνήσεως της Αγίας Τριάδας, είναι αντίστοιχος με επίσκοπο.
22
The demons are weakened when the passions in us decrease through our keeping the commandments; and they are defeated totally when they are routed by dispassion, for then they no longer find anything through which they can enter the soul and fight against it. This is what is meant by ‘they will be weakened and defeated before Thy face’ (Ps. 9:3).
Οι δαίμονες εξασθενούν, όταν με την εργασία των εντολών περιορίζονται τα πάθη μας. Χάνονται όμως, όταν τα πάθη μας εξαφανίζονται τελείως με την απάθεια, αφού τότε δεν βρίσκουν αυτά που τους έφερναν μέσα στην ψυχή και την πολεμούσαν. Αυτό ίσως εννοεί και η φράση: «Θα εξασθενήσουν και θα χαθούν από μπροστά σου»(Ψαλμ. 9, 4).
23
Some men abstain from the passions because of human fear, others because of self-esteem, and others through self-control. Some, however, are delivered from the passions by divine providence.
Άλλοι άνθρωποι απέχουν από τα πάθη εξαιτίας ανθρώπινου φόβου. Άλλοι από κενοδοξία. Άλλοι για λόγους εγκράτειας. Άλλοι όμως, ελευθερώνονται από τα πάθη κατά θεϊκή απόφαση.
24
All the discourses of our Lord contain these four elements: commandments, doctrines, threats and promises. With the help of these we patiently accept every kind of hardship, such as fasting, vigils, sleeping on the ground, toil and labor in acts of service, insults, dishonor, torture, death and so on. ‘Helped by the words of Thy lips,’ says the psalmist, I have kept to difficult paths’ (Ps. 17:4. LXX).
Όλοι οι λόγοι του Κυρίου, περιέχουν τούτα τα τέσσερα στοιχεία: τις εντολές, τα δόγματα, τις απειλές, τις υποσχέσεις. Και γι’ αυτά υποφέρομε κάθε σκληραγωγία, δηλαδή νηστείες, αγρυπνίες, χαμαικοιτίες, κόπους και μόχθους σε διακονίες, ύβρεις, ατιμίες, βασανισμούς, θανάτους και τα όμοια. «Για τους λόγους Σου – λέει ο Δαβίδ – εγώ περπάτησα σκληρούς δρόμους»(Ψαλμ. 16, 4).
25
The reward of self-control is dispassion, and the reward of faith is spiritual knowledge. Dispassion engenders discrimination, and spiritual knowledge engenders love for God.
Ανταμοιβή της εγκράτειας είναι η απάθεια. Ανταμοιβή της πίστεως είναι η γνώση. Η απάθεια γεννά τη διάκριση, ενώ η γνώση την αγάπη προς τον Θεό.
26
When the intellect practices the virtues correctly, it advances in moral understanding. When it practices contemplation, it advances in spiritual knowledge. The first leads the spiritual contestant to discriminate between virtue and vice; the second leads the participant to the inner qualities of incorporeal and corporeal things. Finally, the intellect is granted the grace of theology when, carried on wings of love beyond these two former stages, it is taken up into God and with the help of the Holy Spirit discerns - as far as this is possible for the human intellect - the qualities of God.
Όταν ο νους κατορθώνει την πρακτική αρετή, προκόβει στη φρόνηση. όταν κατορθώνει τη θεωρητική, προκόβει στη γνώση. Ιδίωμα της πρώτης είναι να οδηγεί τον αγωνιστή σε διάκριση αρετής και κακίας, ενώ της θεωρητικής να οδηγεί αυτόν που μετέχει σ’ αυτήν στους λόγους για τα ασώματα και τα σωματικά όντα. Και τότε γίνεται άξιος για τη θεολογική χάρη, όταν, περνώντας με τα φτερά της αγάπης απ’ όλα όσα έχουν λεχθεί, έρθει σε θεωρία και εξετάσει – όσο είναι δυνατό στον ανθρώπινο νου – το λόγο περί των ιδιοτήτων του Θεού, με τη βοήθεια του Πνεύματος.
27
If you are about to enter the realm of theology, do not seek to descry God’s inmost nature, for neither the human intellect nor that of any other being under God can experience this; but try to discern, as far as possible, the qualities that appertain to His nature - qualities of eternity, infinity, indeterminateness, goodness, wisdom, and the power of creating, preserving and judging creatures, and so on. For he who discovers these qualities, to however small an extent, is a great theologian.
Όταν πρόκειται να θεολογήσεις, μην αναζητήσεις τους λόγους που αφορούν στην ουσία του Θεού, γιατί δεν μπορεί να τους βρει νους ανθρώπου, αλλά και νους κάποιου από τα όντα που είναι μετά το Θεό. Αλλά να εξετάζεις, όσο είναι δυνατό, τους λόγους για τις ιδιότητες του Θεού, δηλαδή για την αιωνιότητά Του, την απειρία και απεριοριστία, την αγαθότητα, τη σοφία και τη δύναμή Του να δημιουργεί, να προνοεί και να κρίνει τα όντα. Μεταξύ των ανθρώπων, μέγας θεολόγος είναι εκείνος που ανακαλύπτει – έστω και λίγο – τους λόγους αυτούς.
28
He who combines the practice of the virtues with spiritual knowledge is a man of power. For with the first he withers his desire and tames his incensiveness, and with the second he gives wings to his intellect and goes out of himself to God.
Δυνατός άνθρωπος είναι εκείνος που ένωσε τη γνώση με την πράξη. Γιατί με την πράξη μαραίνει την επιθυμία και ημερώνει το θυμό, ενώ με την γνώση δίνει φτερά στο νου και υψώνεται προς το Θεό.
29
When our Lord says, ‘I and My Father are one’ (John 10:30), He indicates their identity of essence. Again, when He says, ‘I am in the Father, and the Father in Me’ (John 14:11), He shows that the Persons cannot be divided. The tritheists, therefore, who divide the Son from the Father, find themselves in a dilemma. Either they say that the Son is coeternal with the Father, but nevertheless divide Him from the Father, and so they are forced to say that He is not begotten from the Father; thus they fell into the error of claiming that there are three Gods and three first principles. Or else they say that the Son is begotten from the Father but nevertheless divide Him from the Father, and so they are forced to say that He is not coetemal with the Father; thus they make the Lord of time subject to time. For, as St Gregory of Nazianzos says, it is necessary both to maintain the one God and to confess the three Persons, each in His own individuality. According to St Gregory, the Divinity is divided but without division and is united but with distinctions. Because of this both the division and the union are paradoxical. For what paradox would there be if the Son were united to the Father and divided from Him only in the same manner as one human being is united to and divided from another, and nothing more?
Όταν ο Κύριος λέει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»(Ιω. 10, 30), εννοεί την ταυτότητα της ουσίας. Κι όταν πάλι λέει: «Εγώ είμαι στον Πατέρα κι ο Πατέρας σ’ εμένα»(Ιω. 14, 11), φανερώνει ότι οι υποστάσεις είναι αχώριστες. Οι τριθεΐτες λοιπόν, που χωρίζουν τον Υιό από τον Πατέρα, πέφτουν σε διπλό γκρεμό. Όταν λένε ότι ο Υιός είναι αιώνιος όπως και ο Πατέρας, Τον χωρίζουν όμως από Αυτόν, αναγκάζονται να πουν ότι δεν γεννήθηκε από τον Πατέρα και να πέσουν στην παραδοχή τριών Θεών και τριών αρχών. Όταν λένε ότι ο Υιός γεννήθηκε από τον Πατέρα, αλλά Τον χωρίζουν από Αυτόν, αναγκάζονται να πουν ότι δεν είναι αιώνιος όπως ο Πατέρας και να θέσουν στην εξουσία του χρόνου τον Κύριο των χρόνων. Γιατί, καθώς λέει ο μέγας Γρηγόριος, πρέπει και σε ένα Θεό να πιστεύομε, και τις τρεις Υποστάσεις να ομολογούμε, και την κάθε μία με την ιδιότητά της. Γιατί, ναι μεν η θεότητα διαιρείται, αλλά αδιαιρέτως. και ενώνεται, αλλά διαιρετώς, όπως λέει ο ίδιος Γρηγόριος. Και για τούτο, είναι υπέρλογη και η διαίρεση και η ένωση. Γιατί, τι παράδοξο θα ήταν, αν όπως ο άνθρωπος με τον άνθρωπο, έτσι ενώνονταν και χωρίζονταν ο Υιός με τον Πατέρα και τίποτε περισσότερο;
30
For him who is perfect in love and has reached the summit of dispassion there is no difference between his own or another’s, or between Christians and unbelievers, or between slave and free, or even between male and female. But because he has risen above the tyranny of the passions and has fixed his attention on the single nature of man, he looks on all in the same way and shows the same disposition to all. For in him there is neither Greek nor Jew, male nor female, bond nor free, but Christ who ‘is all, and in all’ (Col. 3:11; cf. Gal. 3:28).
Ο τέλειος στην αγάπη, που έφτασε στην ακρότητα της απάθειας, δεν γνωρίζει διαφορά δικού του και ξένου, ή δικής του και ξένης, ή πιστού και απίστου, ή δούλου και ελεύθερου, ή γενικά αρσενικού και θηλυκού. Αλλ’ επειδή έχει γίνει ανώτερος από την τυρρανία των παθών και αποβλέπει στη μία ανθρώπινη φύση, όλους τους θεωρεί ίσους και έχει την ίδια διάθεση απέναντι όλων. Γιατί δεν υπάρχει γι’αυτόν Έλληνας και Ιουδαίος, ούτε αρσενικό και θηλυκό, ούτε δούλος και ελεύθερος, αλλά όλα και σε όλα ο Χριστός(Κολ. 3, 11).
31
The passions lying hidden in the soul provide the demons with the means of arousing impassioned droughts in us. Then, fighting the intellect through these thoughts, they force it to give its assent to sin. When it has been overcome, they lead it to sin in the mind; and when this has been done they induce it, captive as it is, to commit the sin in action. Having thus desolated the soul by means of these thoughts, the demons then retreat, taking the thoughts with them, and only the specter or idol of sin remains in the intellect. Referring to this our Lord says, ‘When you see the abominable idol of desolation standing in the holy place (let him who reads understand) . . .’ (Matt. 24:15). For man’s intellect is a holy place and a temple of God in which the demons, having desolated the soul by means of impassioned thoughts, set up the idol of sin. That these things have already taken place in history no one, I think, who has read Josephus will doubt; though some say that they will also come to pass in the time of the Antichrist.
Από τα πάθη που βρίσκονται μέσα στην ψυχή παίρνουν οι δαίμονες τις αφορμές και υποκινούν μέσα μας τους εμπαθείς λογισμούς. Κατόπιν πολεμούν με αυτούς το νου και τον βιάζουν να δώσει τη συγκατάθεσή του στην αμαρτία. Αφού νικηθεί, τον οδηγούν στην κατά διάνοια αμάρτια. και όταν αυτή συντελεσθεί, τον φέρνουν αιχμάλωτο στην πράξη. Κατόπιν, αυτοί που με τους λογισμούς ερήμωσαν την ψυχή, αποχωρούν μαζί με αυτούς, και μένει στο νου μόνο το είδωλο της αμαρτίας, για το οποίο λέει ο Κύριος: «Όταν δείτε το βδελυρό είδωλο της ερημώσεως να στέκεται σε τόπο άγιο – όποιος διαβάζει, ας εννοεί…»(Ματθ. 24, 15). Ας εννοεί ότι τόπος άγιος και ναός του Θεού είναι ο νους του ανθρώπου, μέσα στον οποίον οι δαίμονες, αφού ερημώσουν με τους εμπαθείς λογισμούς την ψυχή, τοποθετούν το είδωλο της αμαρτίας. Ότι και ιστορικώς έγιναν αυτά, κανείς από εκείνους που διάβασαν τον Ιώσηπο, δεν αμφιβάλλει. Πλην μερικοί λένε ότι αυτά θα γίνουν και κατά την εποχή του Αντιχρίστου.
32
There are three things that impel us towards what is holy: natural instincts, angelic powers and probity of intention. Natural instincts impel us when, for example, we do to others what we would wish them to do to us (cf. Luke 6:31), or when we see someone suffering deprivation or in need and naturally feel compassion. Angelic powers impel us when, being ourselves impelled to something worthwhile, we find we are providentially helped and guided. We are impelled by probity of intention when, discriminating between good and evil, we choose the good.
Τρία πράγματα είναι εκείνα που μας παρακινούν στα καλά: τα φυσικά σπέρματα, οι άγιοι άγγελοι και η αγαθή προαίρεση. Φυσικά σπέρματα εννοώ το εξής: όταν αυτό που θέλομε να μας κάνουν οι άνθρωποι, το κάνομε κι εμείς σ’ αυτούς(Λουκ. 6, 31). ή όταν δούμε κανέναν σε στενοχώρια ή σε ανάγκη και εκ φύσεως τον ελεούμε. Οι άγιοι άγγελοι μάς παρακινούν όταν, βαδίζοντας για κάποιο καλό πράγμα, βρούμε βοήθεια καλή και προχωρήσομε. Και η αγαθή προαίρεση, όταν διακρίνομε το καλό από το κακό και προτιμούμε το καλό.
33
There are also three things that impel us towards evil: passions, demons and sinfulness of intention. Passions impel us when, for example, we desire something beyond what is reasonable, such as food which is unnecessary or untimely, or a woman who is not our wife or for a purpose other than procreation, or else when we are excessively angered or irritated by, for instance, someone who has dishonored or injured us. Demons impel us when, for example, they catch us off our guard and suddenly launch a violent attack upon us, stirring up the passions already mentioned and others of a similar nature. We are impelled by sinfulness of intention when, knowing the good, we choose evil instead.
Τρία πάλι είναι εκείνα που μάς παρακινούν στα κακά: τα πάθη, οι δαίμονες και η κακή προαίρεση. Τα πάθη, όπως όταν επιθυμούμε κάτι παράλογο. όπως π.χ. ένα φαγητό όχι στον ορισμένο του καιρό ή χωρίς ανάγκη, ή γυναίκα όχι για σκοπό τεκνογονίας ή όχι τη νόμιμη σύζυγο. Κι ακόμα όταν θυμώνομε ή λυπούμαστε άδικα. π.χ. εναντίον εκείνου που μάς προξένησε ατιμία ή ζημία. Οι δαίμονες, όπως όταν καιροφυλακτούν να μας βρουν σε αμέλεια και τότε ξαφνικά μας επιτίθενται και κινούν εναντίον μας τα πιο πάνω πάθη και τα όμοια. Και η κακή προαίρεση, όπως όταν, ενώ ξέρομε το καλό, προτιμούμε το κακό.
34
The rewards for the toils of virtue are dispassion and spiritual knowledge. For these are mediators of the kingdom of heaven, just as passions and ignorance are mediators of eternal punishment. It is because of this that he who seeks these rewards for the sake of human glory and not for their intrinsic goodness is rebuked by the words of Scripture, ‘You ask, and do not receive, because you ask wrongly’ (Jas. 4:3).
Ο μισθός των κόπων της αρετής είναι η απάθεια και η γνώση. Αυτές γίνονται πρόξενοι της βασιλείας των ουρανών, όπως αντιθέτως τα πάθη και η άγνοια προξενούν την αιώνια κόλαση. Εκείνος λοιπόν που κοπιάζει για ανθρώπινη δόξα και όχι για το αληθινό καλό, ακούει από τη Γραφή: «Ζητάτε και δεν παίρνετε, επειδή ζητάτε με κακό σκοπό»(Ιακ. 4, 3).
35
Many human activities, good in themselves, are not good because of the motive for which they are done. For example, fasting and vigils, prayer and psalmody, acts of charity and hospitality are by nature good, but when performed for the sake of self-esteem they are not good.
Υπάρχουν πολλά φύσει καλά που κάνουν οι άνθρωποι, τα οποία δεν είναι καλά για κάποια αιτία. π.χ. η νηστεία, η αγρυπνία, η προσευχή, η ψαλμωδία, η φιλοξενία, είναι φύσει καλά έργα, αλλ’ όταν γίνονται από κενοδοξία, δεν είναι καλά.
36
In everything that we do God searches out our purpose to see whether we do it for Him or for some other motive.
Για όλα όσα κάνομε, ο Θεός εξετάζει το σκοπό, αν τα κάνομε γι’ Αυτόν ή από άλλη αιτία.
37
When you hear the words of Scripture, ‘Thou shalt render to every man according to his work’ (Ps. 62:12. LXX), do not think that God bestows blessings when something is done for the wrong purpose, even though it seems be good. Quite clearly He bestows blessings only when something is done for the right purpose. For God’s judgment looks not at the actions but at the purpose behind them.
Όταν η Γραφή μάς λέει: «Συ θα αποδώσεις στον καθένα κατά τα έργα του»(Ψαλμ. 61, 13), δεν εννοεί ότι ο Θεός ανταμείβει τα έργα που γίνονται έξω από τον ορθό σκοπό, αν και φαίνονται καλά, αλλά μόνον εκείνα που γίνονται σύμφωνα με τον ορθό σκοπό. Γιατί η κρίση του Θεού δεν αποβλέπει στα έργα, αλλά στο σκοπό για τον οποίο γίνονται τα έργα.
38
The malice of the demon of pride takes two forms. Either he persuades the monk to ascribe his achievements to himself and not to God, the Giver of all goodness and helper in every achievement; or, if this fails, he suggests that he should belittle those of his brethren who are as yet less perfect than himself. Influenced in this way, he does not realize that the demon is persuading him to deny God’s help. For if he belittles his brethren for their lack of achievement, he clearly infers that he has achieved something through his own powers. But this is impossible, since, as our Lord has said, ‘Without Me you can do nothing’ (John 15:5). For even when impelled towards what is good, our weakness cannot bring anything to fruition without the Giver of all goodness.
Ο δαίμονας της υπερηφάνειας έχει διπλή πονηρία. ή πείθει τον μοναχό να αποδίδει στον εαυτό του τα κατορθώματα και όχι στο Θεό, ο οποίος είναι και χορηγός των καλών και βοηθός για την κατόρθωσή τους, ή, αν δεν πείθεται σ’ αυτό, του υποβάλλει την ιδέα να εξευτελίζει τους πιο ατελείς από τους αδελφούς μοναχούς. Αγνοεί όμως αυτός που υποβάλλεται, ότι ο δαίμονας προσπαθεί να τον πείσει να αρνηθεί την βοήθεια του Θεού. Αν δηλαδή τους εξευτελίζει εκείνους, γιατί δεν μπόρεσαν να πραγματοποιήσουν την αρετή όπως αυτός, τότε παραδέχεται ότι αυτός με την δική τουδύναμη την κατόρθωσε, πράγμα αδύνατο, αφού ο Κύριος είπε: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε»(Ιω. 15, 5). Γιατί όταν η δική μας ασθένεια κινηθεί προς τα καλά, χωρίς τον Χορηγό των καλών, δεν μπορεί να τα ολοκληρώσει.
39
The person who has come to know the weakness of human nature has gained experience of divine power. Such a man, having achieved some things and eager to achieve others through this divine power, never belittles anyone. For he knows that just as God has helped him and freed him from many passions and difficulties, so, when God wishes, He is able to help all men, especially those pursuing the spiritual way for His sake. And if in His providence He does not deliver all men together from their passions, yet like a good and loving physician He heals with individual treatment each of those who are trying to make progress.
Εκείνος που γνώρισε την ασθένεια της ανθρώπινης φύσεως, αυτός δοκίμασε τη θεία δύναμη. Και επειδή άλλα έχει κατορθώσει κι άλλα επιδιώκει να κατορθώσει με τη θεία δύναμη, δεν εξευτελίζει ποτέ κάνενα άνθρωπο. Γιατί γνωρίζει ότι όπως βοήθησε ο Θεός τον ίδιο και τον ελευθέρωσε από πολλά και φοβερά πάθη, έτσι είναι σε θέση να βοηθήσει και όλους, όταν θέλει και μάλιστα εκείνους που αγωνίζονται γι’ Αυτόν. αν και για λόγους που μόνος Εκείνος γνωρίζει, δεν τους ελευθερώνει όλους μαζί από τα πάθη, αλλά ξεχωριστά, ως αγαθός και φιλάνθρωπος γιατρός, ελευθερώνει τον καθένα που προσπαθεί.
40
We grow proud when the passions cease to be active in us, and this whether they are inactive because their causes have been eradicated or because the demons have deliberately withdrawn in order to deceive us.
Όταν σταματούν να ενεργούν τα πάθη, ή γιατί κόπηκαν οι αιτίες τους ή γιατί οι δαίμονες υποχωρούν από δόλο, τότε εμφανίζεται η υπερήφανεια.
41
Almost every sin is committed for the sake of sensual pleasure; and sensual pleasure is overcome by hardship and distress arising either voluntarily from repentance, or else involuntarily as a result of some salutary and providential reversal. ‘For if we would judge ourselves, we should not be judged; but when we are judged, we are chastened by the Lord, so that we should not be condemned with the world’ (1Cor. 11:31-32).
Σχεδόν κάθε αμαρτία γίνεται για χάρη ηδονής, και η εξάλειψή της γίνεται με την κακοπάθεια και τη λύπη που προξενούνται είτε θεληματικά με τη μετάνοια, είτε με τρόπο που οικονομεί η θεία πρόνοια. Γιατί αν ανακρίναμε τον εαυτό μας, δεν θα καταδικαζόμαστε από το Θεό. και όταν δοκιμαζόμαστε από τον Κύριο με θλίψεις, μας παιδαγωγεί για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο(Α΄ Κορ. 11, 31-32).
42
When a trial comes upon you unexpectedly, do not blame the person through whom it came but try to discover the reason why it came, and then you will find a way of dealing with it. For whether through this person or through someone else you had in any case to drink the wormwood of God’s judgments.
Όταν σου έρθει αναπάντεχος πειρασμός, μην κατηγορείς εκείνον από τον οποίο προήλθε, αλλά εξέταζε το γιατί σου ήρθε, και θα βρεις διόρθωση. Επειδή είτε από εκείνον, είτε από άλλον, σου έπρεπε να το πιεις το πικρό ποτήρι της κρίσεως του Θεού.
43
As long as you have bad habits do not reject hardship, so that through it you may be humbled and eject your pride.
Ακριβώς επειδή είσαι κακότροπος, μην αρνείσαι την κακοπάθεια, για να ταπεινωθείς με αυτήν και να ξεράσεις την υπερηφάνεια.
44
Sometimes men are tested by pleasure, sometimes by distress or by physical suffering. By means of His prescriptions the Physician of souls administers the remedy according to the cause of the passions lying hidden in the soul.
Άλλοι πειρασμοί φέρνουν στους ανθρώπους ηδονές, άλλοι λύπες, άλλοι σωματικούς πόνους. Και ανάλογα με την αιτία των παθών που βρίσκεται στην ψυχή, επιβάλλει και το φάρμακο ο Γιατρός των ψυχών με την κρίση Του.
45
Trials are sent to some so as to take away past sins, to others so as to eradicate sins now being committed, and to yet others so as to forestall sins which may be committed in the future. These are distinct from the trials that arise in order to test men in the way that Job was tested.
Οι πειρασμοί σε άλλους στέλνονται από το Θεό για την εξάλειψη αμαρτημάτων που έχουν ήδη γίνει, σε άλλους για αμαρτήματα που τώρα γίνονται, και σε άλλους για να τους εμποδίσουν από αμαρτήματα που πρόκειται να γίνουν στο μέλλον. Εκτός βέβαια από εκείνους τους πειρασμούς που στέλνονται για να δοκιμαστεί κάποιος, όπως στην περίπτωση του Ιώβ.
46
The sensible man, taking into account the remedial effect of the divine prescriptions, gladly bears the sufferings which they bring upon him, since he is aware that they have no cause other than his own sin. But when the fool, ignorant of the supreme wisdom of God’s providence, sins and is corrected, he regards either God or men as responsible for the hardships he suffers.
Ο φρόνιμος άνθρωπος, επειδή αναλογίζεται τη θεραπευτική ενέργεια της κρίσεως του Θεού, υπομένει ευχαρίστως τις συμφορές που του επέρχονται και σκέφτεται ότι κανένας άλλος δεν είναι αίτιός τους παρά μόνο οι αμαρτίες του. Ο ανόητος όμως, επειδή δε γνωρίζει τη σοφότατη πρόνοια του Θεού, όταν αμαρτάνει και τιμωρείται, θεωρεί ως αιτίους των συμφορών του ή το Θεό, ή τους ανθρώπους.
47
Certain things stop the movement of the passions and do not allow them to grow; others subdue them and make them diminish. For instance, where desire is concerned, fasting, labor and vigils do not allow it to grow, while withdrawal, contemplation, prayer and intense longing for God subdue it and make it disappear. The same is true with regard to anger. Forbearance, freedom from rancor, gentleness, for example, all arrest it and prevent it from growing, while love, acts of charity, kindness and compassion make it diminish.
Υπάρχουν μερικά μέσα που σταματούν την πρόοδο των παθών και δεν τα αφήνουν να μεγαλώσουν. και άλλα που οδηγούν στην ελάττωσή τους και τα περιορίζουν. Η νηστεία, για παράδειγμα, ο κόπος και η αγρυπνία δεν αφήνουν την επιθυμία να αυξηθεί. Η αναχώρηση όμως και η θεωρία, η προσευχή και ο έρωτας προς τον Θεό την ελαττώνουν και την οδηγούν στην εξαφάνιση. Το ίδιο συμβαίνει με τον θυμό. Η μακροθυμία, η αμνησικακία και η πραότητα σταματούν τον θυμό και δεν τον αφήνουν να μεγαλώνει, ενώ η αγάπη, η ελεημοσύνη, η καλωσύνη και η φιλανθρωπία, οδηγούν στην ελάττωση του θυμού.
48
When a man’s intellect is constantly with God, his desire grows beyond all measure into an intense longing for God and his incensiveness is completely transformed into divine love. For by continual participation in the divine radiance his intellect becomes totally filled with light; and when it has reintegrated its passible aspect, it redirects this aspect towards God, as we have said, filling it with an incomprehensible and intense longing for Him and with unceasing love, thus drawing it entirely away from worldly things to the divine.
Εκείνου που ο νους είναι πάντοτε κοντά στο Θεό, αυτού και η επιθυμία αυξήθηκε πάρα πολύ κι έγινε θείος έρωτας και το θυμικό ολόκληρο μεταβλήθηκε σε θεία αγάπη. Γιατί ο νους, με την πολύκαιρη μέθεξη της θείας ελλάμψεως, αφού έγινε όλος φωτεινός, και το παθητικό μέρος του αφού το υπέταξε σφιχτά στον εαυτό του, το μετέβαλε – όπως είπα – σε ακατάληπτο θείο έρωτα και ακατάπαυστη αγάπη και το έφερε εξ ολοκλήρου από τα επίγεια προς το Θείο.
49
If a man is not envious or angry, and does not bear a grudge against someone who has offended him, that does not necessarily mean that he loves him. For, while still lacking love, he may be capable of not repaying evil with evil, in accordance with the commandment (cf. Rom. 12:17), and yet by no means be capable of rendering good for evil without forcing himself. To be spontaneously disposed to ‘do good to those who you hate you’ (Matt. 5:44) belongs to perfect spiritual love alone.
Εκείνος που δεν φθονεί, μήτε οργίζεται, μήτε μνησικακεί εναντίον αυτού που τον λύπησε, δε σημαίνει ότι ήδη έχει οπωσδήποτε και αγάπη προς αυτόν. Γιατί μπορεί και χωρίς να αγαπά, να μην ανταποδίδει κακό στο κακό, λόγω της εντολής(Ρωμ. 12, 17). δεν μπορεί όμως εξάπαντος και να ανταποδώσει καλό στο κακό αβίαστα. Γιατί το να ευεργετεί κανείς με όλη του την καρδιά όσους τον μισούν, είναι ιδίωμα μόνο της τέλειας πνευματικής αγάπης.
50
If a man does not love someone, it does not necessarily mean that he hates him; and conversely, if he does not hate him, it does not necessarily mean that he loves him, since he can be neutral towards him, that is, neither love him nor hate him. For the disposition to love is created only in the five ways listed in the ninth text of this Century, one commendable, one of an intermediate kind, and three reprehensible.
Εκείνος που δεν αγαπά κάποιον, δεν σημαίνει ότι και τον μισεί οπωσδήποτε. ούτε πάλι εκείνος που δεν μισεί, οπωσδήποτε αγαπά, αλλά μπορεί να είναι σε μια μέση κατάσταση, ούτε να αγαπά, ούτε να μισεί. Την αγαπητική διάθεση την προξενούν μόνο οι πέντε τρόποι που αναφέρονται στο ένατο κεφάλαιο αυτής της εκατοντάδας. ο αξιέπαινος, ο μέσος και οι αξιοκατηγόρητοι.
51
When you find your intellect occupied pleasurably with material things and becoming fondly attached to its conceptual images of them, you may be sure that you love these things more than God. ‘For where your treasure is, there will your heart be also’ (Matt. 6:21).
Όταν δεις το νου σου να απασχολείται με ευχαρίστηση με τα υλικά και να καταγίνεται με τα νοήματά τους, να γνωρίζεις ότι μάλλον τα υλικά αγαπάς παρά το Θεό. «Γιατί όπου είναι ο θησαυρός σας, λέει ο Κύριος, εκεί θα είναι και η καρδιά σας»(Ματθ. 6, 21).
52
The intellect joined to God for long periods through prayer and love becomes wise, good, powerful, compassionate, merciful and long-suffering; in short, it includes within itself almost all the divine qualities. But when the intellect withdraws from God and attaches itself to material things, either it becomes self-indulgent like some domestic animal, or like a wild beast it fights with men for the sake of these things.
Ο νους που ενώνεται με το Θεό και παραμένει σ’ Αυτόν με προσευχή και αγάπη, γίνεται σοφός και αγαθός και δυνατός και φιλάνθρωπος και ελέημων και μακρόθυμος, και με μια λέξη έχει επάνω του όλα τα θεία ιδιώματα. Όταν όμως απομακρύνεται από το Θεό, ή γίνεται κτηνώδης, καθώς γίνεται φιλήδονος, η θηριώδης, μαχόμενος για τα υλικά με τους ανθρώπους.
53
Scripture calls material things ‘the world’; and worldly men are those who occupy their intellect with these things. It is such men that Scripture rebukes when it says: ‘Do not love the world or the things that are in the world . . . The desire of the flesh, and the desire of the eyes, and pride in one’s possessions, are not of God but of the world’ (cf. 1 John 2:15-16).
Κόσμο ονομάζει η Γραφή τα υλικά πράγματα. Και κοσμικοί είναι εκείνοι που απασχολούν το νου τους με αυτά, και σ’ αυτούς λέει επιτιμητικά: «Μην αγαπάτε τον κόσμο, μήτε όσα είναι του κόσμου. Η επιθυμία της σάρκας και η επιθυμία των ματιών και η αλαζονεία του πλούτου, όλα αυτά δεν προέρχονται από το Θεό, αλλά από τον κόσμο κ.λ.π.»(Α΄ Ιω. 2, 15-16).
54
A monk is a man who has freed his intellect from attachment to material things and by means of self-control, love, psalmody and prayer cleaves to God.
Μοναχός είναι εκείνος που απομάκρυνε το νου του από τα υλικά πράγματα και είναι αφοσιωμένος στο Θεό με εγκράτεια, αγάπη, ψαλμωδία και προσευχή.
55
The herdsman signifies the man practicing the virtues, for moral achievements may be represented by cattle. That is why Jacob said, ‘Your servants are herdsmen’ (Gen. 46:34). The shepherd signifies the gnostic, for sheep represent thoughts pastured by the intellect on the mountains of contemplation. That is why ‘every shepherd is an abomination to the Egyptians’ (Gen. 46:34), that is, to the demonic powers.
Ο πρακτικός – αυτός που καλλιεργεί τις πρακτικές αρετές – είναι νοητός κτηνοτρόφος. Γιατί τα ηθικά κατορθώματα έχουν θέση κτηνών. Γι’ αυτό έλεγε ο Ιακώβ: «Οι δούλοι σου είναι κτηνοτρόφοι»(Γεν. 46, 34). Ο γνωστικός είναι βοσκός προβάτων. Γιατί οι λογισμοί παρομοιάζονται με πρόβατα που τα βόσκει ο νους στα όρη των θεωριών. Γι’ αυτό και κάθε βοσκός προβάτων είναι βδέλυγμα για τους Αιγυπτίους(Γεν. 46, 34), δηλαδή τις δαιμονικές δυνάμεις.
56
When the body is urged by the senses to indulge its own desires and pleasures, the corrupted intellect readily succumbs and assents to its impassioned fantasies and impulses. But the regenerated intellect exercises selfcontrol and withholds itself from them. Moreover, as a true philosopher it studies how to rectify such impulses.
Ο φαύλος νους, όταν το σώμα κινείται μέσω των αισθήσεων στις επιθυμίες και τις ηδονές του, το ακολουθεί και συγκατατίθεται στις φαντασίες και τις ορμές του. Ενώ ο ενάρετος νους εγκρατεύεται και συγκρατεί τον εαυτό του από τις εμπαθείς φαντασίες και ορμές και μάλλον φροντίζει να καλυτερεύσει αυτές τις κινήσεις του.
57
There are virtues of the body and virtues of the soul. Those of the body include fasting, vigils, sleeping on the ground, ministering to people’s needs, working with one’s hands so as not to be a burden or in order to give to others (cf. 1 Thess. 2:9, Ephes. 4:28). Those of the soul include love, long-suffering, gentleness, self-control and prayer (cf. Gal, 5:22). If as a result of some constraint or bodily condition, such as illness or the like, we find we cannot practice the bodily virtues mentioned above, we are forgiven by the Lord because He knows the reasons. But if we fail to practice the virtues of the soul, we shall not have a single excuse, for it is always within our power to practice them.
Από τις αρετές, άλλες είναι σωματικές, άλλες ψυχικές. Σωματικές είναι η νηστεία, η αγρυπνία, η χαμαικοιτία, η διακονία, το εργόχειρο που κάνομε για να μην επιβαρύνομε άλλους ή για να μπορούμε να ελεούμε κ.τ.λ. Ψυχικές αρετές είναι η αγάπη, η μακροθυμία, η πραότητα, η εγκράτεια, η προσευχή κλπ. Αν λοιπόν από κάποια ανάγκη ή περίσταση σωματική, π.χ. αρρώστια ή κάτι παρόμοιο, μας συμβεί να μην μπορούμε να εκτελέσομε τις σωματικές αρετές που αναφέραμε παραπάνω, έχομε συγχώρηση από τον Κύριο, που γνωρίζει και τις αιτίες. Αν όμως δεν εκτελούμε τις ψυχικές αρετές, δεν θα έχομε καμιά απολογία, γιατί δεν υπάρχει καμιά ανάγκη που να δικαιολογεί τη μη εκτέλεσή τους.
58
Love for God leads him who shares in it to be indifferent to every transient pleasure and every labor and distress. Let all the saints, who have suffered joyfully so much for Christ, convince you of this.
Η αγάπη προς το Θεό πείθει εκείνον που την έχει να καταφρονεί κάθε ηδονή που είναι περαστική, και κάθε κόπο και λύπη. Ας σε πείσουν όλοι οι άγιοι, οι οποίοι τόσα έπαθαν για τον Χριστό.
59
Guard yourself from that mother of vices, self-love, which is mindless love for the body. For it gives birth with specious justification to the three first and most general of the impassioned thoughts. I mean those of gluttony, avarice and self-esteem, which take as their pretext some so-called need of the body. All further vices are generated by these three. You must therefore be on your guard, as we have already said, and fight against selflove with great vigilance. For when this vice is eradicated, all the others are eradicated too.
Πρόσεχε τον εαυτό σου από την μητέρα των κακών, τη φιλαυτία, η οποία είναι η παράλογη αγάπη του σώματος. Από αυτή γεννιούνται, μοιάζοντας εύλογοι, οι πρώτοι και εμπαθείς και γενικότατοι τρεις μανιώδεις λογισμοί, της γαστριμαργίας, της φιλαργυρίας και της κενοδοξίας, ξεκινώντας από την ανυπέρβλητη τάχα ανάγκη του σώματος, κι από αυτούς γεννιέται όλος ο κατάλογος των κακών. Πρέπει λοιπόν, όπως είπαμε, να προσέχομε και να την πολεμούμε με μεγάλη νήψη. Και όταν αφανιστεί η φιλαυτία, αφανίζονται μαζί της και όλα όσα γεννιούνται απ’ αυτήν.
60
The passion of self-love suggests to the monk that he should have pity on his body and in the name of its proper care and governance should take food more often than is fitting; for in this way self-love will lead him on step by step to fall into the pit of self-indulgence. On the other hand, self-love prompts those who are not monks to fulfill the body’s desires at once.
Το πάθος της φιλαυτίας υποβάλλει στο μοναχό να λυπάται το σώμα του και να του χορηγεί τροφή πέρα απ’ όσο πρέπει, δήθεν για να μην ασθενήσει, και έτσι παρασύρεται σιγά σιγά και πέφτει στο βάραθρο της φιληδονίας. στον κοσμικό, από το άλλο μέρος υποβάλλει να φροντίζει πως να ικανοποιεί τις επιθυμίες του.
61
It is said that the highest state of prayer is reached when the intellect goes beyond the flesh and the World, and while praying is utterly free from matter and form. He who maintains this state has truly attained unceasing prayer.
Η κορυφαία κατάσταση της προσευχής είναι, όπως λένε, το να αποξενωθεί ο νους από την σάρκα και τον κόσμο και να γίνει άυλος τελείως και ασχημάτιστος την ώρα της προσευχής. Εκείνος λοιπόν που διατηρεί ακέραιη αυτή την κατάσταση, αυτός πράγματι προσεύχεται αδιαλείπτως(Α΄ Θεσ. 5, 17).
62
When the body dies, it is wholly separated from the things of this world. Similarly, when the intellect dies while in that supreme state of prayer, it is separated from all conceptual images of this world. If it does not die such a death, it cannot be with God and live with Him.
Όπως το σώμα όταν πεθαίνει, χωρίζεται οπωσδήποτε από τον κόσμο, έτσι και η ψυχή, όταν πεθαίνει μελετώντας την κορυφαία εκείνη κατάσταση της προσευχής, χωρίζεται από όλα τα νοήματα του κόσμου. Γιατί αν δεν πεθάνει αυτόν τον θάνατο, δεν είναι δυνατόν να βρεθεί και να ζήσει μαζί με το Θεό.
63
Let no one deceive you, monk, with the notion that you can be saved while a slave to sensual pleasure and selfesteem.
Κανένας να μη σε εξαπατήσει, μοναχέ, ότι μπορείς να σωθείς, αν είσαι υποδουλωμένος στην ηδονή και την κενοδοξία.
64
When the body sins through material things, it has the bodily virtues to teach it self-restraint. Similarly, when the intellect sins through impassioned conceptual images, it has the virtues of the soul to instruct it, so that by seeing things in a pure and dispassionate way, it too may learn self-restraint.
Όπως το σώμα αμαρτάνει με τα υλικά πράγματα, και υπάρχουν οι σωματικές αρετές για να το παιδαγωγούν ώστε να σωφρονεί, έτσι και ο νους αμαρτάνει με τα εμπαθή νοήματα, έχει όμως και αυτός τις ψυχικές αρετές να τον παιδαγωγούν ώστε, βλέποντας καθαρά και χωρίς πάθος τα πράγματα, να σωφρονεί.
65
Just as night follows day and winter summer, so distress and pain follow self-esteem and sensual pleasure, either in this life or after death.
Όπως τις ημέρες τις διαδέχονται οι νύχτες και τα καλοκαίρια οι χειμώνες, έτσι την κενοδοξία και την ηδονή τις διαδέχονται λύπες και πόνοι, είτε κατά το παρόν, είτε στο μέλλον.
66
No sinner can escape future judgment without experiencing in this life either voluntary hardships or afflictions he has not chosen.
Δεν είναι δυνατόν εκείνος που αμάρτησε να ξεφύγει την μέλλουσα κρίση, αν δεν υπομείνει εδώ θεληματικούς κόπους ή ακούσιες θλίψεις.
67
There are said to be five reasons why God allows us to be assailed by demons. The first is so that, by attacking and counterattacking, we should learn to discriminate between virtue and vice. The second is so that, having acquired virtue through conflict and toil, we should keep it secure and immutable. The third is so that, when making progress in virtue, we should not become haughty but learn humility. The fourth is so that, having gained some experience of evil, we should ‘hate it with perfect hatred’ (cf. Ps. 139:22). The fifth and most important is so that, having achieved dispassion, we should forget neither our own weakness nor the power of Him who has helped us.
Λένε ότι για πέντε αιτίες ο Θεός παραχωρεί να πολεμούμαστε από τους δαίμονες. Πρώτη αιτία είναι, καθώς μας πολεμούν και πολεμούμε και εμείς εναντίον τους, να αποκτήσομε την διάκριση της αρετής και της κακίας. Δεύτερη, να αποκτήσομε την αρετή με πόλεμο και κόπο και έτσι να την έχομε βέβαιη και σταθερή. Τρίτη, προοδεύοντας στην αρετή, να μην υψηλοφρονούμε, αλλά να μάθομε να ταπεινοφρονούμε. Τέταρτη, αφού γνωρίσομε με τα παθήματά μας την κακία, να τη μισήσομε τελείως. Πέμπτη, ανώτερη απ’ όλες, αφού αποκτήσομε την απάθεια, να μην ξεχνάμε ούτε τη δική μας αδυναμία, ούτε τη δύναμη Εκείνου που μας βοήθησε.
68
Just as the intellect of a hungry man imagines bread and that of a thirsty man water, so the intellect of a glutton imagines a profusion of foods, that of a sensualist the forms of women, that of a vain man worldly honor, that of an avaricious man financial gain, that of a rancorous man revenge on whoever has offended him, that of an envious man how to harm the object of his envy, and so on with all the other passions. For an intellect agitated by passions is beset by impassioned conceptual images whether the body is awake or asleep.
Ο νους του πεινασμένου φαντάζεται ψωμί και του διψασμένου νερό. Έτσι και ο νους του γαστρίμαργου φαντάζεται ποικιλίες φαγητών. του φιλήδονου, μορφές γυναικών. του κενόδοξου, τις τιμές των ανθρώπων. του φιλάργυρου, τα κέρδη. του μνησίκακου, την εκδίκηση εκείνου που τον λύπησε. του φθονερού, την βλάβη του φθονουμένου. κι έτσι και στα υπόλοιπά πάθη. Γιατί ο νους σχηματίζει τα εμπαθή νοήματα όταν τον ενοχλούν τα πάθη, και όταν το σώμα είναι ξυπνητό, και όταν κοιμάται.
69
When desire grows strong, the intellect in sleep imagines things that give sensual pleasure; and when the incensive power grows strong, it imagines things that cause fear. For the impure demons, finding an ally in our negligence, strengthen and excite the passions. But holy angels, by inducing us to perform works of virtue, make them weaker.
Όταν η επιθυμία αυξάνει τις αιτίες που προξενούν τις ηδονές, τότε και ο νους στον ύπνο έχει σχετικές φαντασίες. Όταν αυξάνει ο θυμός τις αιτίες του, ο νους βλέπει στον ύπνο εκείνα που προξενούν φόβο. Οι ακάθαρτοι δαίμονες όμως αυξάνουν τα πάθη ερεθίζοντάς τα και έχοντας συνεργό την αμέλειά μας. ενώ οι άγιοι άγγελοι τα περιορίζουν, παρακινώντας μας στην εργασία των εντολών.
70
When the desiring aspect of the soul is frequently excited, it implants in the soul a habit of self-indulgence which is difficult to break. When the soul’s incensive power is constantly stimulated, it becomes in the end cowardly and unmanly. The first of these failings is cured by long exercise in fasting, vigils and prayer; the second by kindness, compassion, love and mercy.
Το επιθυμητικό μέρος της ψυχής, όταν ερεθίζονται συχνότερα, δημιουργεί μέσα στην ψυχή δυσκολομετακίνητη συνήθεια φιληδονίας. Και το θυμικό, όταν ταράζεται συνεχώς, κάνει τον άνθρωπο δειλό και άνανδρο. Το πρώτο το θεραπεύει η επίμονη άσκηση νηστείας, αγρυπνίας και προσευχής. το δεύτερο, η καλωσύνη, η φιλανθρωπία, η αγάπη και η ευσπλαχνία.
71
The demons fight against us either through things themselves or through our impassioned conceptual images of these things. They fight through things against those who are occupied with things and through conceptual images against those who are not attached to things.
Οι δαίμονες μάς πολεμούν ή με τα πράγματα ή με τα εμπαθή νοήματα αυτών των πραγμάτων. Με τα πράγματα πολεμούν εκείνους που κινούνται μέσα στα πράγματα, ενώ με τα νοήματα εκείνους που έχουν χωριστεί από τα πράγματα.
72
Just as it is easier to sin in the mind than in action, so warfare through our impassioned conceptual images of things is harder than warfare through the things themselves,
Όσο πιο εύκολο είναι να αμαρτάνομε με τη διάνοια από το να αμαρτάνομε με την πράξη, τόσο βαρύτερος είναι ο πόλεμος που γίνεται με τα νοήματα, από τον πόλεμο με τα πράγματα.
73
Things are outside the intellect, but the conceptual images of these things are formed within it. It is consequently in the intellect’s power to make good or bad use of these conceptual images. Their wrong use is followed by the misuse of the things themselves.
Τα πράγματα είναι έξω από το νου, ενώ τα νοήματά τους σχηματίζονται μέσα στο νου. Από το νου λοιπόν εξαρτάται η καλή ή κακή χρήση των νοημάτων. Γιατί την εσφαλμένη χρήση των νοημάτων την ακολουθεί η άπρεπη χρήση των πραγμάτων.
74
The intellect receives impassioned conceptual images in three ways: through the senses, through the body’s condition and through the memory. It receives them through the senses when the senses themselves receive impressions from things in relation to which we have acquired passion, and when these things stir up impassioned thoughts in the intellect; through the body’s condition when, as a result either of an undisciplined way of life, or of the activity of demons, or of some illness, the balance of elements in the body is disturbed and again the intellect is stirred to impassioned thoughts or to thoughts contrary to providence; through the memory when the memory recalls the conceptual images of things in relation to which we were once made passionate, and so stirs up impassioned thoughts in a similar way.
Από τα εξής τρία δέχεται ο νους τα εμπαθή νοήματα: από την αίσθηση, την κράση του σώματος και από τη μνήμη. Από την αίσθηση, όταν, προσβάλλοντας αυτήν τα πράγματα, προς τα οποία έχομε τα πάθη, κινούν το νου σε εμπαθείς λογισμούς. Με την κράση, όταν από ακόλαστη διατροφή ή από ενέργεια δαιμόνων ή από κάποια αρρώστια, αλλοιώνεται η κράση του σώματος και κινεί το νου πάλι σε λογισμούς εμπαθείς ή πορνικούς. Με τη μνήμη τέλος, όταν αυτή ξαναφέρνει τα νοήματα των πραγμάτων προς τα οποία κάποτε είχαμε πάθος, και κινεί ομοίως το νου προς εμπαθείς λογισμούς.
75
Some of the things given to us by God for our use are in the soul, others are in the body and others relate to the body. In the soul are its powers; in the body are the sense organs and other members; relating to the body are food, money, possessions and so on. Our good or bad use of these things given us by God, or of what is contingent upon them, reveals whether we are virtuous or evil.
Εκείνα που έδωσε ο Θεός να χρησιμοποιούμε, άλλα βρίσκονται στην ψυχή, άλλα στο σώμα, και άλλα γύρω από το σώμα. Στην ψυχή βρίσκονται οι ψυχικές δυνάμεις. Στο σώμα βρίσκονται τα αισθητήρια και τα λοιπά όργανα. Γύρω από το σώμα είναι οι τροφές, τα κτήματα, τα χρήματα και τα λοιπά. Το να μεταχειριστούμε λοιπόν αυτά, ή τα σχετικά με αυτά, καλώς ή κακώς, αυτό αποδεικνύει αν είμαστε ενάρετοι ή κακοί.
76
Of the things contingent upon those given us by God, some are in the soul, some are in the body, and some relate to the body. Those in the soul are spiritual knowledge and ignorance, forgetful-ness and memory, love and hate, fear and courage, distress and joy, and so on. Those in the body are pleasure and pain, sensation and numbness, health and disease, life and death, and so on. Those relating to the body are having children and not having children, wealth and poverty, fame and obscurity, and so on. Some of these are regarded as good and others as evil. Not one of them is evil in itself. According to how they are used they may rightly be called good or evil.
Εκείνα που βρίσκονται στη φύση των πραγμάτων, αναφέρονται ή στην ψυχή, ή στο σώμα, ή γύρω από το σώμα. Όσα αναφέρονται στην ψυχή είναι η γνώση και η άγνοια, η λήθη και η μνήμη, η αγάπη και το μίσος, η λύπη και η χαρά και τα λοιπά. Όσα αναφέρονται στο σώμα είναι η ηδονή και ο πόνος, η αίσθηση και η αναισθησία, η υγεία και η αρρώστια, η ζωή και ο θάνατος και τα όμοια. Γύρω από το σώμα είναι η απόκτηση τέκνων και η ατεκνία, ο πλούτος και η φτώχεια, η δόξα και η αφάνεια και τα λοιπά. Από αυτά, άλλα νομίζονται καλά από τους ανθρώπους κι άλλα κακά. Κανένα όμως απ’ αυτά δεν είναι κακό από τον εαυτό του, αλλά ανάλογα με την χρήση τους γίνονται πράγματι κακά ή καλά.
77
Both spiritual knowledge and health are good by nature, yet their contraries have been of more benefit to many people. For such knowledge may serve no good purpose where the wicked are concerned, even though, as we have said, it is good in itself. The same is true with regard to health, riches and joy, for they are not used advantageously by such people. But certainly their contraries do benefit them. Therefore not one of them is evil in itself, even though it may appear to be evil.
Η γνώση είναι από τη φύση της καλή, όπως και η υγεία. αλλά τα αντίθετά τους ωφέλησαν πολλούς περισσότερο από ό,τι αυτά. Στους κακούς η γνώση δεν βγαίνει σε καλό, αν και φύσει είναι καλή. Ομοίως ούτε η υγεία, ούτε ο πλούτος, ούτε η χαρά, γιατί δεν τα χρησιμοποιούν για το συμφέρον της ψυχής. Άρα λοιπόν τους συμφέρουν τα αντίθετα. Επομένως ούτε τα αντίθετα είναι φύσει κακά, αν και νομίζονται κακά.
78
Do not misuse your conceptual images of things, lest you are forced to make a wrong use of the things themselves. For if a man does not first sin in his mind, he will never sin in action.
Μην κάνεις κακή χρήση των νοημάτων, για να μην κάνεις κατ’ ανάγκην κακή χρήση και των πραγμάτων. Γιατί αν δεν αμαρτήσει κανείς πρώτα με την διάνοια, δεν θα αμαρτήσει ποτέ με την πράξη.
79
The principal vices - stupidity, cowardice, licentiousness, injustice - are the ‘image’ of the ‘earthy’ man. The principal virtues - intelligence, courage, self-restraint, justice - are the ‘image’ of the ‘heavenly’ man. As we have borne the image of the earthy, let us also bear the image of the heavenly (cf. 1 Cor. 15:49).
Εικόνα του χοϊκού ανθρώπου είναι οι βασικές κακίες, δηλαδή η αφροσύνη, η δειλία, η ακολασία, η δειλία, η ακολασία, η αδικία. Εικόνα του επουρανίου, οι βασικές αρετές, δηλαδή η φρόνηση, η ανδρεία, η σωφροσύνη, η δικαιοσύνη. Αλλά καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσομε και την εικόνα του επουρανίου(Α΄ Κορ. 15, 49).
80
If you wish to find the way that leads to life, look for it in the Way who says, ‘I am the way, the door, the truth and the life’ (John 10:7; 14:6), and there you will find it. Only let your search be diligent and painstaking, for ‘few there are that find it’ (Matt. 7:14) and if you are not among the few you will find yourself with the many.
Αν θέλεις να βρεις την οδό που οδηγεί στην αιώνια ζωή, ζήτα την σε αυτή την Οδό που είπε: «Εγώ είμαι η οδός και η θύρα και η αλήθεια και η ζωή»(Ιω. 10, 7. 14, 6), και εκεί θα την βρεις. Αλλά ζήτα την με πολύ μεγάλο κόπο, γιατί είναι λίγοι όσοι βρίσκουν αυτή την οδό(Ματθ. 7, 14), μην τυχόν και μείνεις έξω από τους λίγους και βρεθείς μαζί με τους πολλούς.
81
Five things make a soul cut itself off from sin: fear of judgment, hope of future reward, love of God and, lastly, the prompting of conscience.
Για πέντε αιτίες η ψυχή παύει τις αμαρτίες: ή από το φόβο των ανθρώπων, ή από το φόβο της κρίσεως, ή για την μελλοντική ανταμοιβή, ή για την αγάπη του Θεού, ή τέλος, για την επίπληξη της συνειδήσεως.
82
Some say that there would be no evil in the created world unless there were some power outside this world dragging us towards evil. But this so-called power is in fact our neglect of the natural energies of the intellect. For those who nurture these energies always do good, never evil. If this, then, is what you too wish to do, get rid of negligence and you will also drive out evil, which is the wrong use of our conceptual images of things, followed by the wrong use of the things themselves.
Μερικοί λένε ότι δεν θα υπήρχε το κακό στον κόσμο, αν δεν υπήρχε κάποια άλλη δύναμη που μας τραβά σ’ αυτό. Αυτή όμως δεν είναι τίποτε άλλο παρά η αμέλεια των φυσικών ενεργειών του νου. Γι’ αυτό εκείνοι που έχουν επιμέλεια στις ενέργειες του νου, πράττουν πάντοτε τα καλά και ουδέποτε τα κακά. Αν λοιπόν θέλεις και συ, διώξε την αμέλεια και διώχνεις μαζί με αυτή και την κακία, που είναι η εσφαλμένη χρήση των νοημάτων, την οποία ακολουθεί η κακή χρήση των πραγμάτων.
83
In its natural state, the human intelligence is subject to the divine intelligence and itself rules over the nonintelligent element in us. Let this order be maintained in all things, and there will be no evil among creatures nor anything which draws us towards evil.
Το φυσικό του λογικού μας είναι να υποτάσσεται στο θείο λόγο, αλλά και να εξουσιάζει το άλογο στοιχείο μέσα μας. Ας φυλαχθεί σε όλα αυτά η τάξη, και τότε ούτε το κακό θα υπάρχει στον κόσμο, ούτε η δύναμη που τραβάει σ’ αυτό θα βρεθεί.
84
Some thoughts are simple, others are composite. Thoughts which are not impassioned are simple. Passioncharged thoughts are composite, consisting as they do of a conceptual image combined with passion. This being so, when composite thoughts begin to provoke a sinful idea in the mind, many simple thoughts may be seen to follow them. For instance, an impassioned thought about gold rises in someone’s mind. He has the urge mentally to steal the gold and commits the sin in his intellect. Then thoughts of the purse, the chest, the room and so on follow hard on the thought of the gold. The thought of the gold was composite - for it was combined with passion - but those of the purse, the chest and so on were simple; for the intellect had no passion in relation to these things. And the same is true for every thought - thoughts of self-esteem, women and so on. For not all thoughts which follow impassioned thought are themselves impassioned, as our example has shown. From this, then, we may know which conceptual images are impassioned and which are not.
Οι λογισμοί είναι άλλοι απλοί, άλλοι σύνθετοι. Απλοί λογισμοί είναι οι απαθείς, σύνθετοι οι εμπαθείς, γιατί αποτελούνται από πάθος και νόημα. Και αφού είναι έτσι, μπορούμε να δούμε πολλούς απλούς λογισμούς να ακολουθούν τους σύνθετους, όταν αυτοί αρχίζουν να κινούνται προς την κατά διάνοιαν αμαρτία. Ένα παράδειγμα με τον χρυσό. ήρθε στο νου κάποιου ένας λογισμός εμπαθής για το χρυσό, αυτός ένιωσε την παρόρμηση να τον κλέψει και έτσι αμάρτησε με το νου του. Μαζί με την μνήμη του χρυσού ήρθε και η μνήμη του πορτοφολιού και του χρηματοκιβωτίου και των λοιπών. Και ενώ η μνήμη του χρυσού ήταν σύνθετη (γιατί είχε το πάθος), η μνήμη του πορτοφολιού και του χρηματοκιβωτίου και των λοιπών ήταν απλή, γιατί δεν είχε ο νους προς αυτά πάθος. Και σε κάθε λογισμό συμβαίνει το ίδιο – και σε λογισμό κενοδοξίας και γυναίκας και σε όποιον άλλο. Γιατί δεν είναι απαραίτητα εμπαθείς όλοι οι λογισμοί που ακολουθούν τον εμπαθή λογισμό, όπως απέδειξε το παράδειγμα. Από αυτά λοιπόν μπορούμε να καταλάβομε ποια είναι τα εμπαθή νοήματα και ποια όχι.
85
Some say that the demons first touch the genitals during sleep and so arouse the passion of unchastity. Once aroused, the passion, by means of the memory, brings the form of a woman into the intellect. But others say that the demons appear first to the intellect in the guise of a woman and then excite the appetite by touching the genitals and so fantasies arise. Yet others say that the passion dominant in the approaching demon stirs the corresponding passion in us, and thus the soul is incited to sinful thoughts and brings these female forms into the intellect by means of the memory. The same is true with regard to other impassioned fantasies. Some say they happen in one way, others in another. However, if love and self-control are present in the soul, the demons have no power to arouse any passion at all in any of the ways described, whether the body is awake or asleep.
Μερικοί λένε ότι οι δαίμονες αγγίζουν στον ύπνο τα μόρια του σώματος και κινούν το πάθος της πορνείας. Κατοπιν, αφού κινηθεί το πάθος, φέρνει με τη μνήμη τη μορφή γυναίκας στο νου. Άλλοι λένε ότι φαίνονται στο νου με σχήμα γυναίκας και αφού αγγίσουν τα μόρια του σώματος, κινούν την όρεξη, και έτσι γίνονται οι φαντασίες. Άλλοι πάλι λένε ότι το πάθος που επικρατεί στο δαίμονα που πλησιάζει, κινεί το πάθος του ανθρώπου, και έτσι ανάβει η ψυχή για πονηρούς λογισμούς, και φέρνει με τη μνήμη τις μορφές στην επιφάνεια. Το ίδιο και σε άλλες εμπαθείς φαντασίες. άλλοι λένε πως συμβαίνει έτσι, κι άλλοι αλλοιώς. Ωστόσο με κανέναν από τους τρόπους που αναφέραμε δεν μπορούν οι δαίμονες να κινήσουν οποιοδήποτε πάθος, όταν έχει η ψυχή αγάπη και εγκράτεια, ούτε όταν το σώμα είναι ξυπνητό, ούτε όταν κοιμάται.
86
Some commandments of the Mosaic Law must be kept both physically and spiritually, others only spiritually. For example, ‘You shall not commit adultery, you shall not kill, you shall not steal’ (Exod. 20:13-15) and so on must be kept both physically and spiritually (the spiritual observance is threefold, as explained below). To be circumcised (cf. Lev. 12: 3), to keep the Sabbath (cf. Exod. 31:13), and to slaughter the lamb and eat unleavened bread with bitter herbs (cf. Exod. 12:8; 23:15) and similar injunctions are to be kept only spiritually.
Άλλες από τις εντολές του νόμου είναι ανάγκη να τηρούμε και σωματικώς και πνευματικώς, άλλες μόνον πνευματικώς. Παράδειγμα. τα «ου μοιχεύσεις, ου φονεύσεις, ου κλέψεις»(Εξ. 20, 1315) και τα όμοια, πρέπει να τα τηρούμε και σωματικώς και πνευματικώς, και πνευματικώς μάλιστα κατά τρεις τρόπους. Αλλά την περιτομή(Λευιτ. 12, 3), την τήρηση του σαββάτου(Εξ. 31, 13), το να σφάξομε τον αμνό και να φάμε τα άζυμα με πικρίδες(Εξ. 12, 8. 23, 5) και τα όμοια, μόνο πνευματικώς.
87
There are three main inner states characterizing the life of the monk. The first consists in not sinning in actions; the second in not allowing the soul to dally with impassioned thoughts; the third in being able to contemplate dispassionately in the mind the forms of women and of those who have given one offence.
Τρεις γενικότερες ηθικές καταστάσεις υπάρχουν στους μοναχούς . Πρώτη, το να μην αμαρτάνει κανείς διόλου με την πράξη. Δεύτερη, να μην πολυκαιρίζουν στην ψυχή οι εμπαθείς λογισμοί . Και τρίτη, το να βλέπει κανείς κατά διάνοια χωρίς πάθος τις μορφές των γυναικών και όσων τον λύπησαν.
88
A man who is truly without possessions is one who has renounced all his worldly goods and has absolutely nothing on earth except his body; and who, breaking his attachment to the body, has entrusted himself to the care of God and of the devout.
Ακτήμων είναι εκείνος ο οποίος αρνήθηκε όλα τα υπάρχοντά του, και δεν έχει τίποτε επάνω στη γη, εκτός από το σώμα του. Και αφού έσπασε και τη σχέση προς το σώμα, εμπιστεύθηκε την φροντίδα του στο Θεό και στους ευσεβείς.
89
Some people with possessions possess them dispassionately, and so when deprived of them they are not dismayed but are like those who accepted the seizure of their goods with joy (cf. Heb. 10:34). Others possess with passion, so that when they are in danger of being dispossessed they become utterly dejected, like the rich man in the Gospel who went away full of sorrow (cf. Matt. 19:22); and if they actually are dispossessed, they remain dejected until they die. Dispossession, then, reveals whether a man’s inner state is dispassionate or dominated by passion.
Από εκείνους που αποκτούν αγαθά, άλλοι τα αποκτούν απαθώς, γι’ αυτό και όταν τα στερούνται, δεν λυπούνται. όπως είνει εκείνοι που δέχθηκαν με χαρά την αρπαγή των υπαρχόντων τους(Εβρ. 10, 34). Άλλοι τα αποκτούν εμπαθώς, γι’ αυτό και όταν πρόκειται να τα στερηθούν, γίνονται περίλυποι. όπως ο πλούσιος του Ευαγγελίου, ο οποίος έφυγε με πολλή λύπη(Ματθ. 19, 22). Και αν τα στερηθούν, λυπούνται μέχρι θανάτου. Άρα λοιπόν η στέρηση φανερώνει αν κάποιος είναι απαθής ή εμπαθής.
90
The demons attack the person who has attained the summits of prayer in order to prevent his conceptual images of sensible things from being free from passion; they attack the gnostic so that he will dally with impassioned thoughts; and they attack the person who has not advanced beyond the practice of the virtues so as to persuade him to sin through his actions.. They contend with all men by every possible means in order to separate them from God.
Εκείνους που προσεύχονται με τελειότητα, τους πολεμούν οι δαίμονες, για να μην εντυπώνουν στο νου τους γυμνά τα νοήματα των πραγμάτων. Τους γνωστικούς – όσους έχουν πνευματική γνώση – , τους πολεμούν για να πολυκαιρίζουν σ’ αυτούς οι εμπαθείς λογισμοί. Τους πρακτικούς τους πολεμούν για να τους πείσουν να αμαρτήσουν με την πράξη. Με κάθε τρόπο αγωνίζονται οι άθλιοι εναντίον όλων για να χωρίσουν τους ανθρώπους από το Θεό.
91
Those whom divine providence is leading towards holiness in this life are tested by the following three tests: by the gift of agreeable things, such as health, beauty, fine children, money, fame and so on; by afflictions causing distress, such as the loss of children, money and fame; and by bodily sufferings, such as disease, torture and so on. To those in the first category the Lord says, ‘If a person does not forsake all that he has, he cannot be My disciple’ (Luke 14:33); and to those in the second and third He says, ‘You will gain possession of your souls through your patient endurance’ (Luke 21:19).
Εκείνοι που στη ζωή αυτή γυμνάζονται από τη θεία Πρόνοια στην ευσέβεια, δοκιμάζονται με τους εξής πειρασμούς: ή με τη δωρεά αγαθών, όπως είναι η υγεία, η ομορφιά, η ευτεκνία, τα χρήματα, η δόξα και τα όμοια. ή με το χτύπημα από λυπηρά, όπως η στέρηση τέκνων και χρημάτων και δόξας. ή με όσα προκαλούν πόνο στο σώμα, π.χ. ασθένεια, βάσανα και τα λοιπά. Και προς τους πρώτους ο Κύριος λέει: «Όποιος δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»(Λουκ. 14, 33). Προς τους δεύτερους και τους τρίτους: «Με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας»(Λουκ. 21, 19).
92
The following four things are said to change the body’s temperament and through it to produce either impassioned or dispassionate thoughts in the intellect: angels, demons, the winds and diet. It is said that angels change it by thought, demons by touch, the winds by varying, and diet by the quality of our food and drink and by whether we eat too much or too little. There are also changes brought about by means of memory, hearing and sight - namely when the soul is affected by joyful or distressing experiences as a result of one of these three means, and then changes the body’s temperament. Thus changed, this temperament in its turn induces corresponding thoughts in the intellect.
Τα εξής τέσσερα είναι, όπως λένε, που μεταβάλλουν την κράση του σώματος και έτσι προκαλούν στο νου λογισμούς, είτε εμπαθείς είτε απαθείς: οι άγγελοι, οι δαίμονες, το κλίμα και η δίαιτα. Και οι άγγελοι, λένε, τη μεταβάλλουν με το λόγο, οι δαίμονες με την επαφή, το κλίμα με τις καιρικές αλλαγές, και η δίαιτα με τις ποιότητες των φαγητών, την αύξηση και την ελάττωσή τους. Εκτός από αυτά, η κράση του σώματος δέχεται αλλοιώσεις μέσω της μνήμης, της ακοής και της οράσεως, όπου πρώτα παθαίνει η ψυχή από τα λυπηρά ή χαροποιά που τη βρίσκουν. και πάσχοντας από αυτά η ψυχή, μεταβάλλει την κράση του σώματος, και έτσι προκαλεί στο νου λογισμούς.
93
Death in the true sense is separation from God, and ‘the sting of death is sin’ (1 Cor. 15:56). Adam, who received the sting, became at the same time an exile from the tree of life, from paradise and from God (cf. Gen. 3); and this was necessarily followed by the body’s death. Life, in the true sense, is He who said, ‘I am the life’ (John 11:25), and who, having entered into death, led back to life him who had died.
Θάνατος κυρίως είναι ο χωρισμός από το Θεό, και κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία(Α΄ Κορ. 15, 56). Αυτό το κεντρί αφού δέχθηκε ο Αδάμ, εξορίστηκε από το δένδρο της ζωής, από τον παράδεισο και από το Θεό(Γεν. 3), και ήρθε σαν επακόλουθο κατ’ ανάγκην ο θάνατος του σώματος. Ζωή πάλι κυρίως είναι Εκείνος που είπε: «Εγώ είμαι η ζωή»(Ιω. 11, 25). Αυτός με τη νέκρωσή Του επανέφερε το νεκρωμένο άνθρωπο στη ζωή.
94
A man writes either to assist his memory, or to help others, or for both reasons; or else he writes in order to injure certain people, or to show off, or out of necessity.
Εκείνος που συγγράφει λόγους, το κάνει ή για τον εαυτό του ή προς ωφέλεια των άλλων, ή και για τα δύο, ή προς βλάβη μερικών ή για επίδειξη ή από κάποια ανάγκη.
95
In Psalm 23, ‘green pasture’ represents the practice of the virtues; ‘water of refreshment’, spiritual knowledge of created things.
«Τόπος χλόης» είναι η πρακτική αρετή. «Ύδωρ αναπαύσεως»(Ψαλμ. 22, 2), η γνώση των δημιουργημάτων.
96
‘The shadow of death’ is human life. Therefore if a man is with God and God is with him, clearly he is able to say, ‘Though I walk through the midst of the shadow of death, I will fear no evil, for Thou art with me’.
«Σκιά θανάτου» είναι η ανθρώπινη ζωή. Αν λοιπόν κανείς είναι μαζί με το Θεό και ο Θεός είναι μαζί Του, αυτός μπορεί να πει με βεβαιότητα: «Αν βαδίσω και μέσα στη σκιά του θανάτου, δε θα φοβηθώ το κακό, γιατί Εσύ είσαι μαζί μου»(Ψαλμ. 22, 4).
97
A pure intellect sees things correctly. A trained intelligence puts them in order. A keen hearing takes in what is said. He who is lacking in these three qualities insults the person who has spoken.
Ο καθαρός νους βλέπει ορθά τα πράγματα. Το γυμνασμένο λογικό φέρνει μπροστά του εκείνα που είδε. Η καθαρή ακοή τα δέχεται. Εκείνος που στερείται αυτά τα τρία, κατηγορεί αυτόν που διδάσκει ορθά.
98
He who knows the Holy Trinity, the Trinity’s creation, and providence, and who has brought his soul’s passible aspect into a state of dispassion, is with God.
Μαζί με το Θεό που βρίσκεται εκείνος που γνωρίζει την Αγία Τριάδα και τη δημιουργία Της και την πρόνοια, και που το παθητικό μέρος της ψυχής το έκανε απαθές.
99
Again in Psalm 23 ‘the rod’ is said to signify God’s judgment and ‘the staff’ His providence. So he who has received spiritual knowledge of these things is able to say, ‘Thy rod and Thy staff have comforted me.’
Η «ράβδος», λένε, σημαίνει την κρίση του Θεού, και η «βακτηρία» την πρόνοιά Του. Εκείνος λοιπόν που απόκτησε την γνώση αυτών των δύο, μπορεί να λέει: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν»(Ψαλμ. 22, 4).
100
When the intellect is stripped of passions and illuminated with the contemplation of created beings, then it can enter into God and pray as it should.
Όταν ο νους γυμνωθεί από τα πάθη και καταφωτίζεται από την θεωρία των όντων, τότε μπορεί να ενωθεί με το Θεό και να προσεύχεται όπως πρέπει.