When making a request to an earthly king, sometimes men bring with them as an offering nothing more than a bunch of spring flowers; yet often, so far from rejecting their request, the king has even presented them with gifts in return. In the same way I, at your command, have gathered from various sources a century of spiritual texts: this is my offering to you who are 'citizens of heaven' (Phil. 3:20). I hope that you will accept what I offer and grant me in return the gift of your prayers.
Οι ζητιάνοι που προσφέρουν ανοιξιάτικα άνθη στους επίγειους βασιλείς, όχι μόνο δεν αποδιώχνονται, αλλά πολλές φορές δέχονται και κάποια δώρα . Κι εγώ επειδή με διατάξατε, δανείστηκα από δω κι από κει μια εκατοντάδα καλά λόγια και τα προσφέρω σ’ εσάς, που έχετε το πολίτευμα στους ουρανούς(Φιλιπ.3,20).Και εύχομαι να γίνουν καλόδεκτα και να μου ανταποδώσετε τη δωρεά των προσευχών σας.
1
The King of all reigns for ever, and there is neither beginning nor end to His kingdom. To those, then, who choose to serve Him and who for His sake strive to attain holiness, He grants a reward infinitely greater than that given by any earthly ruler. The honors of this present life, however splendid, come to an end when we die; but the honors bestowed by God on those whom He regards as worthy are incorruptible and so endure for ever.
Όσο αιώνιος είναι ο Βασιλιάς των όλων, με βασιλεία που δεν έχει ούτε αρχη ούτε τέλος, τόσο ο ζήλος εκείνων που αγωνίζονται θεληματικά γι’ Αυτόν και για τις αρετές γίνεται πιο επικερδής. Γιατί οι τιμές του παρόντος βίου, όσο λαμπρές κι αν είναι, καταργούνται οπωσδήποτε μαζί με αυτόν. Οι τιμές όμως που απονέμονται από το Θεό στους άξιους, επειδή δίνονται με αφθαρσία, μένουν αιώνια.
2
David in one of his Psalms describes the praise offered to God by the whole of creation (cf. Ps. 104). He speaks of the angels and all the invisible powers, but he also descends to the earth and includes wild animals, cattle, birds and reptiles. All of them, he believes, worship the Creator and sing His praise; for it is God's will that everything He has made should offer Him glory. How, then, can the monk, who may be compared to the gold of Ophir (cf. 1 Kgs. 10:11), allow himself to be sluggish or apathetic when singing God's praise? .
Ο μακάριος Δαβίδ, καταρτίζοντας τον ύμνο του Θεού με τη συμμετοχή όλης της κτίσεως, ανέφερε και τους αγγέλους και όλες τις αόρατες δυνάμεις και έφτασε μέχρι τη γη, ώστε να μνημονεύσει και τα θηρία και τα ζώα και τα πτηνά και τα ερπετά(Ψαλμ148), επειδή πίστευε ότι όλα τα κτίσματα προσκυνούν το Δημιουργό και ήθελε όλα να συνεισφέρουν στην υμνολογία του Θεού. Και πώς λοιπόν ο μοναχός, ο οποίος συγκρίνεται με το χρυσάφι από την χώρα του Σουφείρ, θα ανεχθεί ποτέ να ναρκωθεί ή να παραμελήσει την υμνολογία;
3
Just as the bush burned with fire but was not consumed (cf. Exod. 3:2), so those who have received the gift of dispassion are not troubled or harmed, either physically or in their intellect, by the heat of their body, however ponderous or fevered it may be. For the voice of the Lord holds back the flames of nature (cf. Ps. 29:7): God's will and His word separate what by nature is united.
Όπως τη βάτο την τύλιγε η φλόγα αλλά δεν την έκαιγε(Εξ.3,2), έτσι και εκείνοι που έλαβαν το χάρισμα της απάθειας, αν και έχουν πολύ βαρύ και θερμό σώμα, καθόλου δεν ενοχλεί, ούτε βλάπτει τη σάρκα ή το νου η θερμότητα του σώματος. Γιατί η φωνή του Κυρίου σταμάτησε τη φλόγα της φύσεως(Ψαλμ.28,7). Και αυτό γιατί η θέληση και ο λόγος του Θεού διαχώρισε εκείνα που φυσικώς είναι ενωμένα.
4
The moon as it waxes and wanes illustrates the condition of man: sometimes he does what is right, sometimes he sins and then through repentance returns to a holy life. The intellect of one who sins is not destroyed (as some of you think), just as the physical size of the moon does not diminish, but only its light. Through repentance a man regains his true splendor, just as the moon after the period of waning clothes itself once more in its full light. If a man believes in Christ, 'even though he dies, he shall live' (John 11:25); he shall know that 'I the Lord have spoken, and will do it' (Ezek. 17:24. LXX).
Η σελήνη η οποία μεγαλώνει και πάλι μικραίνει, είναι τύπος του ανθρώπου, ο οποίος άλλοτε πράττει καλά και άλλοτε αμαρτάνει, και κατόπιν με την μετάνοια επανέρχεται στην ενάρετη ζωή. Λοιπόν δεν χάθηκε ο νους όποιου αμάρτησε, καθώς νομίζουν μερικοί, όπως της σελήνης το σώμα δεν λιγόστεψε, αλλά μόνο το φως της. Αποκτά λοιπόν πάλι ο άνθρωπος τη λαμπρότητά του με την μετάνοια, όπως η σελήνη μετά το λιγόστεμά της ξαναντύνεται πάλι το φως. Γιατί λέει η Γραφή: “Εκείνος που πιστεύει στο Χριστό, κι αν πεθάνει θα ζήσει”(Ιω.11,26) “και θα γνωρίσει ότι Εγώ ο Κύριος μίλησα και θα το κάνω”(Ιεζ. 17,24).
5
If you give in and are defeated when a swarm of evil thoughts rises up against you in your mind, you should know that for a time you have been cut off from the grace of God, and by His just sentence abandoned to your fate. Make every effort, then, never through your own negligence to be deprived of grace, even for a single moment. If you manage to avoid falling, if you succeed in leaping over the barrier formed by impassioned thoughts, and if you overcome the unclean provocations that the enemy in his ingenuity continually suggests to you, do not ignore the gift conferred on you from above. As the Apostle says, 'It was not I but the grace of God which was with me' (1Cor. 15:10) that won this victory, raising me above the impure thoughts that assailed me. It was His grace that 'delivered me from the wicked man' (cf. Ps. 18:48. LXX), that is, from the devil and from the 'old man' within me (cf. Rom. 6:6). Lifted by the wings of the Spirit and freed from the weight of my body, I was able to soar above the predatory demons, who catch man's intellect with the bird-lime of sensual indulgence, tempting it in a forcible and violent manner. It was God who brought me out from the land of Egypt, that is, from the soul-destructiveness of the world; it was God who fought on my behalf and with His unseen hand put Amalek to flight (cf. Exod. 17:8-16), thus giving me cause to hope that He will also drive out the other tribes of impure passions before me. He is our God, and will give us both 'wisdom and power' (Dan. 2:23); for some have received wisdom but not the power of the Spirit to defeat their enemies. He will 'lift up your head above your enemies' (cf. Ps. 27:6); He will give you 'the wings of a dove', so that you can 'fly away and be at rest' with God (Ps. 55:6). The Lord will make your arms as a 'bow of bronze' (Ps. 18:34. LXX), giving you strength and endurance against the enemy, subduing under your feet all that rise against you (cf. Ps. 18:39). It is to the Lord, then, that you should ascribe the grace of purity, for He did not surrender you to the desires of your flesh and your blood, and to the impure spirits that trouble and corrupt them; but He guarded you with His own right hand. Build Him, then, an altar as Moses did after defeating Amalek (cf. Exod. 17:15). 'Therefore will I give thanks to Thee, 0 Lord, and sing praises to Thy name' (Ps. 18:49), glorifying Thy mighty acts; for Thou hast 'redeemed my life from destruction' (Ps. 103:4), and snatched me from the midst of all the specious and deceptive snares and nets of evil.
Αν συμβεί και γίνει εναντίον σου επανάσταση του πλήθους των αισχρών λογισμών και υποχωρήσεις και νικηθείς, να γνωρίζεις ότι χωρίστηκες πρόσκαιρα από τη θεία χάρη. Γι’ αυτό και παραδόθηκες στην πτώση σου με δίκαιη κρίση. Να αγωνίζεσαι λοιπόν να μη μείνεις ποτέ με την αμέλειά σου μακριά από τη θεία χάρη ούτε για μια στιγμή. Αν μπορέσεις να υπερνικήσεις το ολίσθημά σου και να υπερπηδήσεις το τείχος των εμπαθών λογισμών και τις αλλεπάλληλες βρωμερές προσβολές της πονηρίας των εχθρών, μη φανείς αχάριστος στο Θεό που σου έδωσε αυτή τη δωρεά. Γιατί λέει ο Απόστολος: “Όχι εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου”(Α΄ Κορ. 15,10), αυτή είναι που χάρισε σε μένα αυτό το τρόπαιο της νίκης, και με ύψωσε παραπάνω από τις ακάθαρτες ενθυμήσεις και με γλύτωσε από τον άδικο, δηλαδή τον διάβολο, και από τον παλαιό άνθρωπο. Γι’ αυτό λοιπόν ελαφρωμένος με τα φτερά του Πνεύματος και ελευθερωμένος από το σώμα, μπόρεσα να πετάξω πάνω από τους δαίμονες που με κυνηγούσαν, οι οποίοι, όπως πιάνουν τα πουλιά με τις ιξόβεργες, πιάνουν το νου του ανθρώπου με την ηδυπάθεια, την οποία του παρουσιάζουν με βία και καταναγκασμό. Εκείνος λοιπόν που με έβγαλε από την Αίγυπτο, δηλαδή από τον κόσμο, ο οποίος είναι τόπος απώλειας των ψυχών, Αυτός χτύπησε κρυφά με το χέρι Του πολεμώντας για χάρη μου τον Αμαλήκ(Εξ.17, 8-16), και μου έδωσε την ελπίδα ότι και τα υπόλοιπα έθνη των ακαθάρτων παθών θα εξολοθρεύσει ο Κύριος από μπροστά μας(Δευτ. 4,38). Αυτός, ο Θεός μας, θα μας δώσει σοφία και δύναμη(Δαν.2,23). Γιατί μερικοί έλαβαν σοφία, αλλά όχι και τη δύναμη του Πνεύματος για να νικήσουν τους εχθρούς. Αυτός θα σε ανυψώσει επάνω από τους εχθρούς σου και θα σου δώσει φτερά περιστεριού για να πετάξεις και να αναπαυθείς στο Θεό(Ψαλμ.54,7). Ο Κύριος θα κάνει σαν χάλκινο τόξο τους βραχίονές σου και θα σε αναδείξει δυνατό, πρόθυμο και ρωμαλέο εναντίον του αντιπάλου σου και θα ρίξει κάτω από τα πόδια σου όλους εκείνους που επαναστατούν εναντίον σου(Ψαλμ.17,40). Απόδωσε λοιπόν στον Κύριο την χάρη της αγνείας, γιατί δεν σε εγκατέλειψε στα θελήματα της σάρκας σου και του αίματος και στα καταστρεπτικά και ακάθαρτα πνεύματα που τα ερεθίζουν, αλλά σε φύλαξε ασφαλή με το δεξί Του χέρι. Κτίσε Του θυσιαστήριο, όπως ο Μωυσής αφού κατατρόπωσε τον Αμαλήκ(Εξ.17,15). Γι’ αυτό θα σε δοξολογήσω και θα σε υμνήσω Κύριε, και θα ψάλλω στο όνομά Σου, δοξάζοντας τα μεγαλειώδη έργα Σου. επειδή γλύτωσες τη ζωή μου από την καταστροφή, και με άρπαξες από τις παγίδες και τα δίχτυα της πολύμορφης και πανούργας κακίας που περικυκλώνει τον άνθρωπο σε κάθε περίσταση.
6
The demons in their malice revive and rekindle the unclean passions within us, causing them to increase and multiply. But the visitation of the divine Logos, especially when accompanied by our tears, dissolves and kills the passions, even those that are inveterate. It gradually reduces to nothing the destructive and sinful impulses of soul and body, provided we do not grow listless but cling to the Lord with prayer and with hope that is unremitting and unashamed.
Ξαναζωντανεύουν μέσα μας τα ακάθαρτα πάθη οι πονηροί δαίμονες, και τα ανανεώνουν και τα ανεβάζουν ψηλά και τα πολλαπλασιάζουν. Η προσεκτική μελέτη του θείου λόγου, και μάλιστα όταν γίνεται με χύσιμο δακρύων, νεκρώνει και αφανίζει τα πάθη, ακόμη και αν έχουν πολυκαιρίσει. Και σιγά σιγά φέρνει στην ανυπαρξία τις ολέθριες αμαρτωλές ενέργειες της ψυχής και του σώματος. μόνο εμείς να μην αμελήσομε με προσευχή και ελπίδα επίμονη και χωρίς ντροπή να καθόμαστε κοντά στον Κύριο.
7
Why does Christ accept praise from the mouths of the faithful who are 'little children in regard to evil' (1 Cor. 14:20; cf. Matt. 21:16)? It is because through such praise He destroys the 'enemy and avenger' (Ps. 8:2), who tyrannizes us harshly; for the devil is an enemy of holiness and an avenger in the cause of evil. By praising the Lord with simplicity of heart we overthrow and destroy the schemes of this enemy; for 'in the fullness of Thy glory Thou hast crushed the enemy' (Exod. 15:7).
Γιατί από το στόμα των πιστών που είναι νήπια ως προς την κακία, ο Χριστός κάνει τέλειο ύμνο; Ασφαλώς για να συντρίψει με την υμνωδία τον εχθρό που βαρύτατα κι εκδικητικά τυραννεί(Ψαλμ.8,3), τον εχθρό των αρετών και υπέρμαχο της κακίας, το διάβολο. Λοιπόν κι εμείς όταν υμνούμε τον Κύριο με απλότητα καρδιάς, συντρίβομε και καταστρέφομε τις μηχανές του εχθρού. Γιατί “με το πλήθος της δόξας Σου, Κύριε, διλέυσες τους πολέμιους και τους εχθρούς που μας πολεμούσαν”(Εξ.15,7).
8
If someone is figuratively speaking an abortion, misshapen by sin, it is said that half his flesh is devoured in this life and half in the life to come (cf. Num. 12:12). For each of us will certainly experience the consequences of his own actions.
Όποιος είναι σαν ένα έκτρωμα παραμορφωμένος από την αμαρτία αυτός τώρα κατατρώγει από τα σαρκικά μόνον τα μισά(Αριθ.12,12). Τα άλλα μισά θα τα λάβει με τις μέλλουσες ποινές, στον μέλλοντα αιώνα. Γιατί ο καθένας θα δεχτεί τους καρπούς του δρόμου που πέρασε στη ζωή του.
9
A monk should practice the virtue of fasting, avoid ensnare-ment by the passions, and at all times cultivate intense stillness.
Ο μοναχός οφείλει να προτιμά την ωραιότατη νηστεία και να μην εξαπατάται από τα πάθη, και πάντοτε να καλλιεργεί μεγάλη ησυχία.
10
In their hatred of our souls, the demons sometimes prompt others to pay us empty compliments, and thus cause us to grow slack because we are praised. If as a result we give way to conceit and self-esteem, our enemies have no difficulty in taking us prisoner.
Οι δαίμονες οι οποίοι μισούν τις ψυχές μας, υποβάλλουν σε μερικούς να μας κάνουν κάποιον κρύο έπαινο. Κατόπιν μας προτρέπουν να χαρούμε γι’ αυτό. Τότε λοιπόν, αν χαλαρώσομε από την οίηση και δώσομε τόπο στην κενοδοξία, δεν κοπιάζουν πολύ οι εχθροί μας δαίμονες να μας αιχμαλωτίσουν.
11
Accept scornful criticism rather than words of praise; for a flatterer 'is no different from one who curses' (Prov. 27:14. LXX).
Nα ευχαριστείσαι περισσότερο από εκείνον που σε περιγελά, παρά από εκείνον που σε επαινεί· αυτός δεν διαφέρει διόλου από εκείνον που σε καταριέται, όπως λέει η Γραφή(Παροιμ. 27,14).
12
If you try to keep the rules of fasting and cannot do so because of ill health, then with contrition of heart you should give thanks to Him who cares for all and judges all. If you always behave with humility before the Lord, you will never show arrogance towards anyone.
Αν προσπαθείς να κατορθώσεις την αρετή της νηστείας, αλλά για την αδυναμία σου αποτυγχάνεις, τότε αφού συντρίψεις την καρδιά σου, να στραφείς σε ευχαριστία Εκείνου που προνοεί για όλα και είναι Κριτής όλων. Αν βέβαια φανερώνεις πάντοτε ταπεινό τον εαυτό σου στον Κύριο, και δεν υπερηφανευτείς ποτέ εναντίον κανενός άνθρωπου.
13
The enemy knows that prayer is our invincible weapon against him, and so he tries to keep us from praying. He fills us with a desire for secular learning, and encourages us to spend our time on studies that we have already renounced. Let us resist his suggestions; otherwise, if we neglect our own fields and go wandering elsewhere, we shall harvest thorns and thistles instead of figs and grapes. 'For the wisdom of this world is folly in God's sight' (1 Cor. 3:19).
Ο εχθρός διάβολος γνωρίζει ότι η προσευχή είναι για μας υπερασπιστής, ενώ γι’ αυτόν εχθρός και επίβουλος. Θέλοντας να μας αποσπάσει από αυτήν, βάζει μέσα μας την επιθυμία της μελέτης των συγγραφών των αρχαίων Ελλήνων, από τους οποίους και απομακρυνθήκαμε, και μας προτρέπει να ασχολούμαστε μ’ αυτές. Αλλά ας μη πεισθούμε σ’ αυτόν, μην τυχόν και πάει στραβά η καλλιέργειά μας και αντί να συνάξομε σύκα και σταφύλια, συνάξομε αγκάθια και τριβόλια. Γιατί η σοφία του κόσμου αυτού είναι μωρία ενώπιον του Θεού(Α΄ Κορ. 3,19).
14
It is written: 'I bring you good tidings of great joy which shall come to all people' (Luke 2:10) - not just to some people. Again, it is written: 'Let all the earth worship Thee and sing to Thee' (Ps. 66:4. LXX) - not just part of the earth. This singing is an expression not of grief but of rejoicing. Since this is so, let us not despair, but pass through this present life cheerfully, conscious of its joys. Yet we should temper our gladness with the fear of God, keeping in mind the words: 'Rejoice in the Lord with trembling' (Ps. 2:11). Mary Magdalene and the women with her ran from Christ's tomb with both fear and great joy (cf. Matt. 28:8); and perhaps we, too, shall one day come out from our spiritual tomb with fear and joy. I should be surprised if we were to do so without fear, for there is no one without sin, not even Moses or the Apostle Peter. But, at the time of the departure of such men from this life, God's love proves victorious and casts out fear (cf. 1 John 4:18).
Λέει η Γραφή: «Ευαγγελίζομαι χαρά μεγάλη σ’ εσάς, που αφορά όλο το λαό»(Λουκ. 2,10), όχι ένα μέρος μόνον του λαού. Και «όλοι οι κάτοικοι της γης θα σε προσκυνήσουν και θα ψάλλουν σε Σένα»(Ψαλμ. 65,4), όχι ένα μέρος μόνον της γης. Η ψαλμωδία δεν είναι γνώρισμα αυτών που δέονται με δάκρυα, αλλά εκείνων που είναι εύθυμοι. Αφού λοιπόν έτσι είναι, ας μην απελπιστούμε διόλου, αλλά ας περάσομε τον παρόντα βίο εύθυμοι, έχοντας στο νου μας την μέλλουσα εκείνη χαρά και ευθυμία. Αλλά όμως να την ανακατέψομε την ευφροσύνη με το φόβο του Θεού, όπως λέει η Γραφή: «Να νιώθετε αγαλλίαση για τον Κύριο μαζί με τρόμο»(Ψαλμ.2,11). Οι γυναίκες που ήταν μαζί με τη Μαρία, έφυγαν από τον Τάφο με φόβο και χαρά(Ματθ. 28,8). Ίσως κι εμείς κάποτε με φόβο και χαρά βγούμε από τον νοητό τάφο. Απορώ πώς μπορούμε να μην έχομε φόβο, γιατί κανείς δεν είναι αναμάρτητος, και αν ακόμη είναι Μωυσής ή Απόστολος Πέτρος. Πλήν όμως σ’ αυτούς, αφού νικήσει η θεία αγάπη, αποδιώχνει το φόβο(Α΄ Ιω. 4,18) κατά την ώρα του θανάτου.
15
The Scriptures testify that if a man still under the sway of the passions believes humbly yet with all his heart, he will receive the gift of dispassion. For it is said: 'Today you shall be with Me in paradise' (Luke 23:43), and: 'Your faith has saved you; go in peace' (Luke 7:50) - the peace, that is, of blessed dispassion. Other texts express the same idea - for example: 'The grapes shall ripen at seedtime' (Amos 9:13. LXX), and: 'According to your faith so be it done to you' (Matt. 9: 29).
Για το ότι ο εμπαθής, αφού πιστέψει με όλη του την καρδιά και με ταπείνωση, λαμβάνει χάρισμα απάθειας, έχεις μάρτυρα τη Γραφή. «Σήμερα, λέει, θα είσαι μαζί μου στον Παράδεισο»(Λουκ. 23,43)· και, «η πίστη σου σ’ έσωσε· πήγαινε στην ειρήνη»(Λουκ.7,50) της τρισμακάριας απάθειας· και άλλα όμοια με αυτά, όπως: «το σταφύλι θα ωριμάσει τον καιρό της σποράς»(Αμώς 9,13), και: «Ας γίνει σε σας σύμφωνα με την πίστη σας»(Ματθ. 9,29).
16
When we fiercely oppose the passions, the demons trouble us all the more severely with shameful thoughts. At such a time, we should reaffirm our faith in the Lord and set our hope steadfastly in the eternal blessings that He has promised us. In their jealousy our enemies wish to estrange us from these promised blessings and to deprive us of them; indeed, the very fact that the demons burn with such envy against us shows how great these blessings are. Continually bombarding us with unclean thoughts, the demons seek in this way to appease the frenzy within themselves, hoping to drive us to despair through these constant and unbearable attacks.
Όταν, ενώ αντιμετωπίζομε με αγανάκτηση τα πάθη, μας πολεμούν δυνατότερα οι δαίμονες με αισχρές ενθυμήσεις, τότε περισσότερο στηριζόμαστε στην πίστη του Κυρίου και κάνομε βεβαιότερη την ελπίδα μας προς τα αγαθά που μας έχει υποσχεθεί ο Θεός, από τα οποία οι εχθροί σπεύδουν από φθόνο να μας αποξενώσουν. Γιατί αν δεν ήταν πολύ μεγάλα τα μέλλοντα αγαθά, δεν θα έκαναν πυκνές επιθέσεις οι δαίμονες με τόσο φθόνο εναντίον μας με ακάθαρτους λογισμούς, νομίζοντας ότι έτσι ικανοποιούν τη μανία τους και ότι μας οδηγούν στην απελπισία, με τη μεγάλη και αβάσταχτη ενόχλησή τους.
17
Some hold that the practice of the virtues constitutes the truest form of spiritual knowledge. In that case, we should make every effort to manifest our faith and knowledge through our actions. Whoever trusts blindly to knowledge alone should call to mind the words: 'They claim to know God, but in their actions they deny Him' (Titus 1:16).
Μερικοί ορίζουν ότι η πρακτική αρετή είναι η πιο αληθινή πνευματική γνώση· φροντίστε λοιπόν με τα έργα μάλλον να φανερώνετε και την πίστη και τη γνώση. Γιατί εκείνος που αρκείται τυφλά μόνο στη γνώση, θα ακούσει ότι· «Ισχυρίζονται ότι γνωρίζουν το Θεό, Τον αρνούνται όμως με τα έργα»(Τίτ. 1,16).
18
For the most part it is at the time of Great Feasts and during the Divine Liturgy - especially when we are intending to receive Holy Communion - that the demons try to defile the ascetic with impure fantasies and the flow of semen. Yet they cannot break down the resistance of one accustomed to withstand all things firmly and courageously. Hunchbacks should not exult over us as if they stood upright.
Πιο πολύ στον καιρό των εορτών και της θείας Λειτουργίας, και μάλιστα όταν μέλλει να προσέλθει κανείς στη θεία Κοινωνία, οι δαίμονες σπεύδουν να μολύνουν τον ασκητή με αισχρές φαντασίες και με ρεύση του σπέρματος. Αλλά ούτε με αυτά θα τσακίσουν ή θα παραλύσουν εκείνον που είναι συνηθισμένος να τα υπομένει όλα με καρτερία και γενναιότητα. Κι ας μην καυχιούνται μπροστά μας οι καμπούρηδες σαν να είναι όρθιοι.
19
The demons try to undermine your inward resolution by buffeting your souls with an untold variety of temptations. Yet out of these many tribulations a garland is woven for you; Christ's power 'comes to its fullness in us in our weakness' (2 Cor. 12:9). It is usually when our situation is most gloomy that the grace of the Spirit flowers within us. 'Light has shone in darkness for the righteous' (Ps. 112:4. LXX) - if, that is, 'we hold fast to our confidence and the rejoicing of our hope firmly to the end' (Heb. 3:6).
Οι εχθροί δαίμονες πολεμούν το ήθος και την προθυμία, ραπίζοντας την ψυχή με ποικίλους και ανείπωτους πειρασμούς. Από τις πολλές και απερίγραπτες θλίψεις πλέκεται ο στέφανός σου· και στις αδυναμίες δείχνεται τέλεια η δύναμη του Χριστού(Β΄ Κορ. 12,9)· και στις πιο σκυθρωπές καταστάσεις συνηθίζει να ανθίζει η χάρη του Πνεύματος. Λέει η Γραφή: «Ανέτειλε στους δίκαιους φως μέσα στο σκοτάδι(Ψαλμ. 111,4), αν βέβαια κρατήσομε μέχρι τέλους ακλόνητη την πεποίθηση και την ελπίδα μας»(Εβρ. 3,6).
20
Nothing so readily obliterates virtue as frivolous talk and making fun of things. On the other hand, nothing so readily renews the decrepit soul, and enables it to approach the Lord, as fear of God, attentiveness, constant meditation on the words of Scripture, the arming of oneself with prayer, and spiritual progress through the keeping of vigils.
Κανένα άλλο πράγμα δεν μπορεί να εξαφανίζει τόσο πολύ την αρετή, όσο οι αστειότητες και οι χαριεντισμοί και η αργολογία. Και αντίθετα, τίποτε άλλο δεν ανανεώνει την ψυχή και την κάνει να πλησιάζει στο Θεό, όσο ο φόβος του Θεού και η καλή προσοχή και η ακατάπαυστη μελέτη των λόγων του Θεού και το να οπλίζεται κανείς με την προσευχή και να αναζητεί από ίχνος σε ίχνος το κέρδος της αγρυπνίας.
21
It is most necessary and helpful for the soul to endure with fortitude every tribulation, whether inflicted by men or by demons. We should recognize that our sufferings are no more than we deserve, and we should never blame anyone but ourselves. For whoever blames others for his own tribulations has lost the power of judging correctly what is to his own advantage.
Ωφελιμότατο πράγμα και συμφέρον στην ψυχή είναι να υποφέρομε σθεναρά κάθε θλίψη, είτε από τους ανθρώπους είτε από τους δαίμονες προξενείται, και να γνωρίζομε με ακρίβεια ότι είμαστε χρεωφειλέτες αυτής της κακοπάθειάς μας, και να μη κατηγορούμε γι’ αυτό κανένα άλλο, παρά μόνον πάντοτε τον εαυτό μας. Εκείνος που, για τις θλίψεις που του συμβαίνουν, κατηγορεί τους άλλους, έχει ξεγλυστρίσει από τη δίκαιη κρίση αυτών που του αρμόζουν.
22
There are times when trials and temptations multiply and cause a man, despite his diligence, to deviate from the true path; for all his wisdom and skill are swallowed up. This happens so as to prevent us from trusting in ourselves: 'lest Israel boast, saying, My own hand has saved me' (Judg. 7:2). But once the evil one has withdrawn from us, driven away at God's command, we may hope to be restored to the good state that we possessed previously. Urging us to sin, the evil one encourages us to look at everything and listen to it with senses and thoughts imbued with passion. He coarsens our intellect, enveloping it in thick fog, and he makes our body seem an unspeakable weight and burden. Our innate intelligence, which at the outset is simple and undeveloped like a newborn child, he turns into something complex and highly experienced in every kind of sin, poisoning and distorting it through indecision and doubt.
Κάποτε ο άνθρωπος μετατοπίζεται από τον καλό δρόμο του, και αν ακόμη είναι αξιόλογος στην αρετή, λόγω των πολλών πειρασμών, ξεφεύγοντας από την καλή τάξη του, επειδή —όπως λέει η Γραφή— έχει εξαφανιστεί όλη η σοφία και η τέχνη του(Ψαλμ. 106, 27)· και αυτό, για να μην έχομε πεποίθηση στον εαυτό μας(Β΄ Κορ. 1,9) και για να μην καυχηθεί ο Ισραήλ και πει: «Το δικό μου χέρι μ’ έσωσε»(Κριτ. 7,2). Παρ’ όλα αυτά όμως έχε ελπίδα ότι θα αποκατασταθείς στην προηγούμενή σου καλή ψυχική κατάσταση, αφού πέσει από πάνω σου με θεία διαταγή και διωχτεί ο πονηρός δαίμονας, ο οποίος μας παρακινεί να τα βλέπομε όλα και να τα ακούμε μ’ εμπάθεια και μας σπρώχνει με βιασύνη προς την αμαρτία. Και αφού παχύνει το νου, σαν με πυκνό σύννεφο, κάνει και την σάρκα να αισθάνεται ένα ανέκφραστο βάρος και φορτίο· και τον έμφυτο λογισμό που είναι απλός και άδολος, όπως των βρεφών, τον κάνει πανούργο και τετραπέρατο σε κάθε αμαρτία, αφού τον δηλητηριάσει και τον διαστρέψει με την αβεβαιότητα.
23
When a man grows inwardly and increases in holiness, he is something great and marvelous. But just as the elephant fears the mouse, so the holy man is still afraid of sin, lest after preaching to others he himself 'should be cast away' (cf. 1 Cor. 9:27).
Μεγάλο πράγμα είναι ο άνθρωπος που αυξάνει εσωτερικά και προοδεύει πολύ στις αρετές. Πλην όμως αυτός ο μεγάλος φοβάται την αμαρτία όπως τον ποντικό ο ελέφαντας, μήπως αυτός, που κήρυξε σε άλλους, γίνει ο ίδιος ανάξιος(Α΄ Κορ. 9,27).
24
It is not only in the period close to the end of the world that the devil will 'speak words against the Most High' (Dan. 7:25). Even now, acting through our thoughts, he sometimes sends up to heaven monstrous blasphemies against the Most High, against all He has created and against the Holy Mysteries of Christ. But, climbing the rock of spiritual knowledge, we should not be terrified by this or astonished at the insolence of the avenger. Growing ever more fervent in our faith and prayer, we shall receive help from above and so resist the enemy.
Δεν είναι μόνο όταν θα πλησιάζει η συντέλεια του κόσμου, που θα λαλήσει ο διάβολος λόγους εναντίον του Υψίστου, όπως λέει ο Δανιήλ(Δαν. 7, 25), αλλά και τώρα κάποτε δια μέσου των δικών μας λογισμών, απευθύνει βαριές βλασφημίες και εναντίον αυτού του ουρανού, κακολογώντας τον Ύψιστο και τα κτίσματά Του και τα άγια Μυστήρια του Χριστού. Αλλά εμείς στερεωμένοι πάνω στο βράχο της πνευματικής γνώσεως, δε θα φοβηθούμε για όλα αυτά, ούτε θα απορήσομε για την τόλμη του κακούργου διαβόλου· και χρησιμοποιώντας πίστη και θερμότερη προσευχή, θα λάβομε την βοήθεια του Θεού και θα αποκρούσομε τον εχθρό.
25
When the soul leaves the body, the enemy advances to attack it, fiercely reviling it and accusing it of its sins in a harsh and terrifying manner. But if a soul enjoys the love of God and has faith in Him, even though in the past it has often been wounded by sin, it is not frightened by the enemy's attacks and threats. Strengthened by the Lord, winged by joy, filled with courage by the holy angels that guide it, encircled and protected by the light of faith, it answers the malicious devil with great boldness: 'Enemy of God, fugitive from heaven, wicked slave, what have I to do with you? You have no authority over me; Christ the Son of God has authority over me and over all things. Against Him have I sinned, before Him shall I stand on trial, having His Precious Cross as a sure pledge of His saving love towards me. Flee far from me, destroyer! You have nothing to do with the servants of Christ.' When the soul says all this fearlessly, the devil turns his back, howling aloud and unable to withstand the name of Christ. Then the soul swoops down on the devil from above, attacking him like a hawk attacking a crow. After this it is brought rejoicing by the holy angels to the place appointed for it in accordance with its inward state.
Όταν η ψυχή βγει από το σώμα, ο εχθρός διάβολος ορμά εναντίον της με θρασύτητα και την πολεμά και την ονειδίζει και γίνεται αυστηρός και φοβερός κατήγορος των αμαρτιών της. Αλλά τότε μπορεί να δει κανείς την ψυχή που αγαπά το Θεό και έχει μεγάλη πίστη σ’ Αυτόν, αν και πολλές φορές είχε πληγωθεί από αμαρτίες, να μην κατατρομάζει στις εφόδους του εχθρού και τις απειλές του, αλλά μάλλον να ενισχύεται με τη χάρη του Κυρίου και να τη φτερώνει η χαρά· να την κάνουν θαρραλέα οι άγιοι άγγελοι που την οδηγούν, και περιτειχισμένη από το φώς της πίστεως να αντιλέγει δυνατά με μεγάλο θάρρος στον πονηρό διάβολο: «Τι κοινό υπάρχει μεταξύ μας, εχθρέ του Θεού; Τι κοινό υπάρχει μεταξύ μας, δραπέτη των ουρανών και δούλε πονηρέ; Δεν έχεις εσύ πάνω μας καμιά εξουσία. Ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, έχει την εξουσία πάνω σ’ εμάς και πάνω σε όλα. Σ’ Αυτόν αμαρτήσαμε και σ’ Αυτόν θα απολογηθούμε, έχοντας ως εγγύηση της ευσπλαχνίας Του απέναντί μας και της σωτηρίας μας τον τίμιο Σταυρό Του. Συ όμως, καταστροφέα, φύγε μακριά από εμάς. Δεν έχεις τίποτα εσύ με τους δούλους του Χριστού». Και ενώ λέει αυτά η ψυχή με θάρρος, φεύγει πίσω ο διάβολος θρηνώντας με μεγάλη φωνή, μην μπορώντας να αντισταθεί στο όνομα του Χριστού. Ανεβαίνοντας η ψυχή, πετάει προς τα κάτω και ραπίζει τον εχθρό όπως το γεράκι χτυπά τον κόρακα. Και έπειτα από αυτό, μεταφέρεται από τους θείους αγγέλους γεμάτη χαρά στους τόπους που της έχουν οριστεί, ανάλογα με την κατάστασή της.
26
There is a tiny fish called the remora, which is supposed to have the power to stop a large ship simply by attaching itself to the keel. In a similar manner, by God's permission a person advancing on the spiritual way is sometimes hindered by a small temptation. Remember how even the great Apostle said; 'We wanted to come to you - I, Paul - more than once, but Satan prevented us' (1 Thess. 2:18). Such a hindrance, however, should not upset you: resist firmly, with patient endurance, and you will receive God's grace.
Ότι και από ένα μικρό πειρασμό που παραχωρεί ο Θεός εμποδίζεται κάποτε να προκόψει πνευματικά ο πρόθυμος και δραστήριος, ας σε πείθει το μικρό ψαράκι, η εχενηίς, που μπορεί να ακινητοποιήσει ένα βαρυφορτωμένο πλοίο μόνο με το να το ακουμπήσει. Και να θυμάσαι τα λόγια του μεγάλου Παύλου: «Θέλησα και μια και δυό φορές να έρθω προς εσάς και μας εμπόδισε ο Σατανάς»(Α΄ Θεσ. 2,38). Αλλά μη θορυβηθείς γι’ αυτό, παρά να αντιτάξεις αγώνα με υπομονή και θα επιτυχείς να λάβεις τη θεία χάρη.
27
When someone far advanced on the spiritual way deviates from it because of indolence, then he is attacked by all the evil 'children of the east', by 'the Amalekites and the Midianites', whose 'camels are without number' (Judg. 7:12). The Midianites signify the forces of unchastity, and their numberless camels are impassioned thoughts. These hostile armies 'destroy all the produce of the earth' (Judg. 6:4), that is, every good action and state. So Israel - that is, the man of whom we are speaking - is brought to destitution and utter discouragement, and is compelled to call upon the Lord. Then, because of his deep faith and humility, the man receives help from heaven, just as Gideon did. 'My clan is the humblest in Manasseh,' said Gideon (cf. Judg. 6:15) - too weak to face such a huge army; yet, against all expectation, with a weak force of three hundred men he defeated the enemy, because God's grace was fighting on his side.
Εκείνος που είναι πολύ πλούσιος σε αρετές, αν από αμέλεια ξεφύγει από τα πρέποντα, έρχονται εναντίον του οι γιοι της κακής ανατολής, οι Αμαληκίτες και προπαντός οι Μαδιανίτες, δηλαδή οι δυνάμεις της πορνείας, μαζί με τις καμήλες τους, δηλαδή με τις εμπαθείς μνήμες, που είναι αναρίθμητες(Κριτ. 7,12) και καταστρέφουν όλα τα προϊόντα της γης(Κριτ. 6,4), δηλαδή κάθε καλή πράξη και συνήθεια. Και τότε λοιπόν γίνεται φτωχός ο Ισραήλ και μικροψυχεί και αναγκάζεται να φωνάξει δυνατά προς τον Κύριο. Και έτσι στέλνεται από τον ουρανό λογισμός αγαθός, ο οποίος μιμείται τον Γεδεών, με μεγάλη πίστη και ταπεινοφροσύνη. Γιατί ο Γεδεών είπε: «Οι χίλιοι άνδρες μου είναι οι πιο αδύνατοι στη φυλή Μανασσή»(Κριτ. 6, 14-15). Και όμως, μπόρεσε να αντιπαραταχθεί με τριακόσιους αδύναμους άνδρες σε τόσο πλήθος εχθρών, και να στήσει μνημεία νίκης κατά των εχθρών, έχοντας σύμμαχο τη θεία χάρη.
28
You will not be able to 'tread upon the asp and cobra' (Ps. 91:13. LXX), unless in answer to your constant prayers God sends His angels to protect you. They will support you with their hands and raise you above the mire of impurity.
Δεν θα μπορέσεις να πατήσεις πάνω στα δηλητηριώδη φίδια, όπως είναι η ασπίδα και ο βασιλίσκος(Ψαλμ. 90,13) κτλ., εκτός αν παρακαλέσεις και εξιλεώσεις με πολλή προσευχή το Θεό και λάβεις υπερασπιστές αγγέλους, που να σε παίρνουν στα χέρια τους και να σε σηκώνουν πάνω από τη λάσπη της κακής διαθέσεως.
29
When someone is defeated after offering stiff resistance, he should not give up in despair; let him take heart, encouraged by the words of Isaiah: 'In spite of all your strength, you will be defeated, wicked demons; and if you should again gather your strength together, again you will be defeated. Whatever plans you devise, the Lord will bring them to nothing: for God is with us' (cf. Isa. 8:9-10). God 'raises up all who are bowed down' (Ps. 145:14) and produces grief and consternation among our enemies, as soon as we repent.
Αν κανείς νικηθεί, ενώ πολέμησε με δύναμη, ας μη δυσθυμεί, ούτε να ατονεί από τον κόπο, αλλά αφού σηκωθεί, ας ευθυμεί λέγοντας τα λόγια του Ησαΐα: «Αν και ισχυροί, θα ηττηθείτε, πονηροί δαίμονες. Κι αν πάλι λάβετε ισχύ, πάλι θα ηττηθείτε. Και ό,τι σχέδιο κάνετε, θα το διαλύσει ο Κύριος· γιατί ο Θεός είναι μαζί μας»(Ησ. 8, 9-10), ο Θεός που σηκώνει πάλι όσους έχουν συντριβεί και που προξενεί μεγάλο θρήνο και λύπη στους εχθρούς μας, όταν μετανοούμε για τις αμαρτίες μας.
30
When you are being tested by trials and temptations, you cannot avoid feeling dejected. But those who till the earth of hardship and tribulation in their hearts are afterwards filled with great joy, tears of consolation and holy thoughts.
Είναι αδύνατο να μη δοκιμάζει λύπη εκείνος που παιδαγωγείται με πειρασμούς. Αλλά ύστερα γεμίζουν με μεγάλη χαρά και γλυκά δάκρυα και θεία νοήματα οι άνθρωποι αυτοί που καλλιέργησαν τον πόνο και τη θλίψη μέσα στην καρδιά τους.
31
Isaac wanted to bless Esau, and Esau was eager to receive his father's blessing; but they failed in their purpose (cf. Gen 27). For God in His mercy blesses and anoints with the Spirit, not necessarily those whom we prefer, but those whom He marked out for His service before creating them. Thus we should not be upset or jealous if we see certain of our brethren, whom we regard as wretched and insignificant, making progress in holiness. You know what the Lord said: 'Make room for this man, so that he can sit in a higher place' (cf. Luke 14:9). I am full of admiration for the Judge, who gives His verdict with secret wisdom: He takes one of the humblest of our brethren and sets him above us; and though we claim priority on the basis of our asceticism and our age, God puts us last of all. For 'each must order his life according to what the Lord has granted him' (1 Cor. 7:17). 'If we live in the Spirit, let us also walk in the Spirit' (Gal. 5:25).
Ο Ισαάκ ήθελε να ευλογήσει τον Ησαΰ, και ο Ησαΰ έσπευδε να λάβει την ευλογία· όμως και οι δύο απέτυχαν(Γεν. 27). Επειδή ο Θεός ελεεί, ευλογεί και χρίει με το Πνεύμα, όχι εκείνον που θέλομε εμείς, αλλά εκείνον που Αυτός προόρισε, πριν τον πλάσει ακόμη, στο να Τον υπηρετήσει. Ας μη θορυβηθούμε, μήτε να φθονήσομε όταν δούμε αδελφούς ελεεινούς και ασήμαντους ότι πρόκοψαν στην αρετή. Έχεις εξάλλου ακούσει και τον Κύριο που λέει: «Δώσε τόπο σ’ αυτόν για να καθήσει σε ανώτερη θέση»(Λουκ. 14,10). Εγώ θαυμάζω μάλλον το Δικαστή, που κρίνει με τόσο σοφό και μυστηριώδη τρόπο: εκείνον τον ελάχιστο και τελευταίο να τον κάνει πρώτο και προπορευόμενο, κι εμάς που είμαστε πρώτοι στην άσκηση χρονικά, να μας αναδεικνύει τελευταίους. Ο καθένας μας, ας κανονίσομε τη ζωή μας ανάλογα με ό,τι μας χάρισε ο Κύριος(Α΄ Κορ. 7, 17), αν βέβαια ζούμε και βαδίζομε με την καθοδήγηση του Πνεύματος(Γαλ. 5, 25), όπως λέει η Γραφή.
32
Never acquiesce when someone under obedience to you pleads: 'Give me time to resolve on such and such a virtuous action; then I will be able to achieve it.' Whoever speaks like this is clearly yielding to his own self-will and repudiating his promise of obedience.
Μη συμφωνήσεις ποτέ με τον υποτακτικό σου, όταν σου λέει: «Δώσε μου διορία να δοκιμάσω αυτό ή εκείνο το πράγμα και έτσι να επιτύχω την αρετή.» Εκείνος που λέει έτσι, είναι φανερό ότι κάνει το δικό του θέλημα και παραβαίνει τους κανόνες της άριστης υποταγής.
33
However great they may have grown, the passions of body and soul are destroyed, as you will see, by the passing of time and at God's command. But the mercy of Christ never fails: 'the mercy of the Lord is from everlasting to everlasting upon them that fear Him' (Ps. 103:17), continuing with them from this present age into the age to come.
Οι συμφορές του σώματος και της ψυχής, καθώς θα δεις, με τον καιρό και με τη θεία συγκατάνευση θα εξαφανιστούν, αν και έχουν μεγαλώσει. Το έλεος όμως του Χριστού καθόλου δε θα μειωθεί. Γιατί λέει η Γραφή: «το έλεος του Κυρίου εκτείνεται από τον αιώνα τούτον ως τον μέλλοντα αιώνα για όσους τον φοβούνται»(Ψαλμ. 102, 17).
34
A royal treasury is full of gold; and the intellect of a true monk is filled with spiritual knowledge.
Τα βασιλικά ταμεία θα γεμίσουν χρυσό· και οι νόες των πραγματικών μοναχών θα γεμίσουν από τη γνώση του Θεού.
35
There are times when a teacher falls into disgrace and undergoes trials and temptations for the spiritual benefit of others. 'For we are despised and weak,' says the Apostle, 'brought to disgrace by the thorn in our flesh; but you are honored and made strong in Christ' (cf. 1 Cor. 4:10; 2 Cor. 12 :7).
Μερικές φορές ο δάσκαλος εκτίθεται σε ατιμία με το να υποφέρει πειρασμούς για χάρη εκείνων που ωφελήθηκαν πνευματικά. «Εμείς, λέει ο Απόστολος, είμαστε άτιμοι, η ασθένειά μας σαν αγκάθι μας ταπεινώνει· ενώ εσείς γίνατε ένδοξοι και ισχυροί με τη χάρη του Χριστού»(Α΄ Κορ. 4, 10).
36
Impassioned thoughts are the source and foundation of the corruption which comes to us through the flesh. But if, after sinning, we return to watchfulness through repentance, we expel such thoughts from our soul. It is a good thing that you have been 'filled with grief, so that the wicked and unholy thought that encouraged you to sin may be 'taken from your midst' (1 Cor. 5:2). Grief repulses the spirit of corruption.
Πηγή και αφορμή του ολέθρου μέσω της σάρκας είναι ο εμπαθής λογισμός. Αυτόν το λογισμό εξορίζει από την ψυχή εκείνος που ανένηψε και μετανόησε μετά την αμαρτία. Καλά λοιπόν κάνατε και πενθήσατε περισσότερο για να εκδιωχθεί από ανάμεσά σας(Α΄ Κορ. 5, 2-4) ο πονηρός και βέβηλος λογισμός που παρακίνησε στην κακή πράξη. Άρα λοιπόν το πένθος είναι αντίθετο προς το πνεύμα του ολέθρου και της φθοράς.
37
To anyone among you who is oppressed by a sense of his worthlessness and inability to attain holiness, this is our message: if he attains dispassion he can see Jesus, not only in the future, but coming to him here and now 'with power and great glory' (Matt. 24:30). Though his soul, like Sarah, has grown old in barrenness, it can still bear a holy child, contrary to all expectation; like her he can still say: 'God has made me laugh' (Gen. 21:6) - that is, God has granted me great joy after the many years that I have spent in sorrow, dominated by the passions; God has shown His tender love to me, so that my youth 'is renewed like an eagle's' (Ps. 103:5). Previously I had grown old in sins and shameful passions, but now I am reborn in the fresh vigor of youth; material desires and actions had made me rough and hard, but now I am softened. God in His compassion has healed my intellect, and regaining my natural simplicity I can now see the things of this world clearly. My flesh, like that of Naaman the Syrian, has become as the flesh of a little child, because I have washed in the Jordan of spiritual knowledge (cf. 2 Kgs. 5:14). Now I am at one with myself, set free by God's grace from the guile of the serpent and from the great variety of evil thoughts that I had acquired in a manner contrary to nature.
Ποιος θα αναγγείλει στο στενοχωρημένο μέσα στην αδοξία και την αδυναμία εκτελέσεως αρετών, ότι θα δει τον Ιησού όχι μόνο στη μέλλουσα ζωή, αλλά και από την παρούσα, να έρχεται με μεγάλη δύναμη και δόξα προς αυτόν, δια μέσου της απάθειας; Και η ψυχή, που γέρασε στείρα και τότε χωρίς να το περιμένει γέννησε γιο δικαιοσύνης, θα πει τα λόγια της Σάρρας: «Ο Θεός μου έδωσε γέλιο»(Γέν. 21, 6), δηλαδή δώρισε πολύ μεγάλη χαρά σε μένα, που πάρα πολλά χρόνια ήμουν καταλυπημένος από τα πολλά πάθη μου. Ή, όπως αποδίδει το ρητό άλλος ερμηνευτής: «Ο Θεός μου έδωσε τρυφερή ηλικία», δηλαδή ανανεώθηκε η νεότητά μου καθώς του αετού(Ψαλμ. 102, 5). Γιατί είχα παλιώσει πριν με τις αμαρτίες και τα πάθη της ατιμίας, και τώρα έχω ξαναγεννηθεί και είμαι σαν έφηβος και βρίσκω τη νεανική απαλότητα, εγώ που προηγουμένως είχα σκληρυνθεί από την ύλη. Και βλέπω τώρα ομαλά τα πράγματα του κόσμου, γιατί ξαναβρήκα τη φυσική απλότητα και ευθύτητα, αφού ο νους μου έγινε υγιής από την μεγάλη ευσπλαχνία του Θεού. Και έγινε η σάρκα μου, όπως του Νεεμάν του Σύρου(Δ΄Βασ. 5, 1-14), σαν τη σάρκα των νηπίων, γιατί λούστηκα στον Ιορδάνη της θείας γνώσεως. Και έγινα απλός στους τρόπους με τη χάρη του Θεού, ελευθερωμένος από τη θέληση του φιδιού διαβόλου και από το πλήθος των πανούργων και υλοφρόνων λογισμών της κακίας που είχα αποκτήσει πρωτύτερα αντίθετα με τη φύση μου.
38
Imagine that the Lord is saying to you: 'For a time I have taken away from you this or that gift of grace, in which you expected your intellect to find fulfillment, and so to be at peace. To make up for this, I have given you instead some other gift. Yet you think only about what has been taken away, not noticing what has been given you in its place; and so you feel dejected, pained and full of gloom. Nevertheless, I am glad because of this gloom which I have brought on you. I make you dejected for your own good. My purpose is not to destroy but to save you, since I regard you as My son.'
Υπόθεσε ότι ο Κύριος σου λέει: «Κάποτε σου αφαίρεσα αυτό και αυτό το χάρισμα, τα οποία νόμιζες πως ικανοποιούν το νου σου και σε αναπαύουν και σου έδωσα ως αντιστάθμισμα εκείνο και εκείνο το χάρισμα. Εσύ όμως σκέφτεσαι όσα σου αφαιρέθηκαν και δε βλέπεις όσα σου δόθηκαν στη θέση εκείνων και έτσι είσαι σκυθρωπός και πονείς και πληγώνεσαι από τη λύπη· ωστόσο με χαροποιείς γιατί λυπάσαι εξαιτίας Μου. Γιατί εγώ σου προξενώ λύπη για το συμφέρον σου, θέλοντας να σώσω και όχι να καταστρέψω εκείνον που θεωρώ παιδί Μου».
39
Suppose you have ordered yourself not to eat fish: you will find that the enemy continually makes you long to eat it. You are filled with an uncontrollable desire for the thing that is forbidden. In this way you can see how Adam's fall typifies what happens to all of us. Because he was told not to eat from a particular tree, he felt irresistibly attracted to the one thing that was forbidden him.
Διάταξε τον εαυτό σου να μη φας κάτι, για παράδειγμα ψάρι· και πρόσεχε κατόπιν ότι ο εχθρός σε σπρώχνει επίμονα προς την επιθυμία του ψαριού, όπως επίσης ότι και συ θέλεις με μανία να απολαύσεις το απαγορευμένο. Έτσι θα εννοήσεις αυτό που συνέβη στον Αδάμ. Εκείνος, αφού πήρε εντολή να μη φάει από ένα μόνο καρπό, προς αυτό μόνο το απαγορευμένο έτρεξε με μεγάλη επιθυμία.
40
God saves one man through spiritual knowledge and another through guilelessness and simplicity. You should bear in mind that 'God will not reject the simple' (Job 8:20. LXX).
Άλλον σώζει ο Θεός δια μέσου της γνώσεως και άλλον δια μέσου της ακεραιότητας και ακακίας. Γιατί πρέπει να γνωρίζεις ότι δε θα αποδοκιμάσει ο Θεός τον άκακο(Ιώβ, 8, 20).
41
Anyone who devotes himself with special intensity to prayer is assailed by fearsome and savage temptations.
Όσοι μεταχειρίζονται έντονα την προσευχή, αυτοί πολιορκούνται από φοβερούς και άγριους πειρασμούς.
42
If you have resolved to clothe yourself in dispassion, do not be negligent, but strive to attain it with all your strength. 'For we groan, earnestly desiring to be clothed with our house that is from heaven ... so that what is mortal in us may be swallowed up by life' (2 Cor. 5:2-4) - not only in the case of the body after the consummation of this age, but also by anticipation here and now, spiritually. For 'death is swallowed up in victory' (1 Cor. 15:54); all the pursuing Egyptians that harass us will be swallowed up in the waves, when power is sent down upon us from heaven.
Αν προτίμησες να ντυθείς την απάθεια, μην κάθεσαι αμέριμνος, αλλά φρόντισε με όλη σου τη δύναμη να την επιτύχεις. Γιατί στενάζομε επιθυμώντας με μεγάλο πόθο να φορέσομε το ουράνιο κατοικητήριό μας, ώστε να καταποθεί η θνητότητα του σώματός μας από τη θεία ζωή(Β΄ Κορ. 5, 24), όχι μόνο σωματικώς κατά την συντέλεια του αιώνα, παρά και νοητώς από εδώ ήδη, σαν ένας αρραβώνας. Επειδή εξαφανίστηκε τελείως ο θάνατος και κατανικήθηκε(Α΄ Κορ. 15, 54), και όλοι οι Αιγύπτιοι που μας καταπιέζουν και μας καταδιώκουν, δηλαδή οι δαίμονες, θα εξαφανιστούν μέσα στα κύματα(Έξ. 14) της δυνάμεως που μας στάλθηκε από τον ουρανό.
43
Do not forget what St Paul says: 'I fear lest, after preaching to others, I myself should be cast away' (1 Cor. 9: 27); 'Let anyone who thinks he stands firm take care lest he fall' (1 Cor. 10:12); 'You, who are spiritual . . . look to yourself, in case you also are tempted' (Gal. 6:1). Remember how Solomon, after receiving so much grace, turned aside to wickedness (cf. 1 Kgs. 11:1-8); remember how St Peter unexpectedly denied his Lord. If you allow yourself to forget all this, you will grow over-confident because of your spiritual knowledge; you will become boastful about your way of life and complacent because of your many years of strict asceticism, and so will give way to pride. Do not become puffed up, my brother, but continue in fear until your last breath, even though you should live as long as Moses. Pray in these words: 'Lord, cast me not off in the time of my old age; forsake me not when my strength fails; 0 God my Savior, my praise shall be continually of Thee' (cf. Ps. 71:6, 9).
Αν λησμονήσεις τον Παύλο που είπε: «Φοβούμαι μήπως εγώ, που κήρυξα σε άλλους, ο ίδιος γίνω ανάξιος»(Α΄ Κορ. 9, 27), και: Όποιος νομίζει ότι στέκεται, ας προσέξει μήπως πέσει»(Α΄ Κορ. 10, 12), και: «Συ, ο καταρτισμένος πνευματικά, πρόσεχε τον εαυτό σου, μήπως και συ δοκιμάσεις πειρασμό»(Γαλ. 6, 1)· και αν λησμονήσεις το παραστράτισμα και την ανομία του Σολομώντα(Γ΄ Βασ. 11, 1-8) υστέρα από τόση χάρη· και αν λησμονήσεις επίσης την αναπάντεχη άρνηση του Αποστόλου Πέτρου, τότε μπορείς να έχεις θάρρος στη γνώση σου και να κομπάζεις για την ενάρετη ζωή σου και να καυχιέσαι για τα πολλά χρόνια της ασκήσεώς σου· κι έτσι λοιπόν θα δώσεις τόπο μέσα σου στην υπερηφάνεια. Όμως καθόλου μην αμελήσεις αδελφέ! Να φοβάσαι μάλλον μέχρις ότου αναπνέεις, ακόμα και αν έφτασες τα χρόνια του Μωυσή· και να προσεύχεσαι λέγοντας: «Κύριε, μη με απορρίψεις τον καιρό των γηρατειών μου· όταν λιγοστεύουν οι δυνάμεις μου, μη με εγκαταλείψεις. Θεέ μου, Σωτήρα μου, εσένα θα υμνώ παντοτινά»(Ψαλμ. 70, 6-9).
44
The Lord says to you what He said to Matthew: 'Follow Me' (Matt. 9:9). But when you follow the Lord with burning love, it may happen that on the road of life you strike your foot against the stone of some passion and fall unexpectedly into sin; or else, finding yourself in a muddy place, you may slip involuntarily and fall headlong. Each time you fall and in this way injure your body, you should get up again with the same eagerness as before, and continue to follow after your Lord until you reach Him. 'Thus have I appeared before Thee in the sanctuary' - the sanctuary of my thoughts - 'that I might behold Thy power and glory', for they are my salvation. 'In Thy name will I lift up my hands', and I shall be heard; I shall think myself 'filled with marrow and fatness', and my lips will rejoice as they sing Thy praise (Ps. 63 : 2, 4, 5. LXX). It is a great thing for me to be called a Christian, as the Lord tells me through Isaiah: 'It is no light thing for you to be called My servant' (Isa. 49:6. LXX).
Σου λέει ο Κύριος, όπως είπε στο Ματθαίο: «Ακολούθησε με»(Ματθ. 9, 9). Εσύ λοιπόν, εκεί που καταδιώκεις με προθυμία τον πολυπόθητο Κύριό σου, αν στο δρόμο σου σκοντάψεις το πόδι σου στην πέτρα(Ψαλμ. 90,12) κανενός πάθους και πέσεις απροσδόκητα στην αμαρτία, ή και πολλές φορές, επειδή υπάρχουν λασπώδη μέρη, γλύστρησες χωρίς να το θέλεις και έπεσες, όσες φορές τύχει να πέσεις και να βασανίσεις το σώμα σου, τόσες φορές σήκω επάνω και τρέξε πίσω από τον Κύριό σου μέχρις ότου τον φτάσεις. «Έτσι παρουσιάστηκα μπροστά Σου στο ναό της διάνοιας, να δω τη δύναμη και τη δόξα Σου που με σώζουν και στο όνομά Σου, Κύριε, θα υψώσω τα χέρια μου να προσευχηθώ και θα εισακουστώ· και θα αισθάνομαι σαν να χόρτασα με λιπαρά και παχιά φαγητά· και θα χαρούν τα χείλη μου να σου ψάλλουν»(Ψαλμ. 62, 3-6). Γιατί θεωρώ σπουδαίο πράγμα το ότι αξιώθηκα να ονομαστώ Χριστιανός, όπως μου λέει ο Κύριος μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Είναι μεγάλη σου τιμή να ονομαστείς παιδί Μου»(Ησ. 49, 6).
45
In one place it is said that the Father 'will give good things to those that ask Him' (Matt. 7:11); elsewhere, that He will 'give the Holy Spirit to those that ask Him' (Luke 11:13). From this we learn that those who pray to God with steadfast faith in these promises receive not only remission of sins but also heavenly gifts of grace. The Lord promised these 'good things' not to the righteous but to sinners, saying: 'If you then, being evil, know how to give good gifts to your children, how much more will your heavenly Father give the Holy Spirit to those that ask Him?' (Luke 11:13). Ask, then, unremittingly and without doubting, however poor your efforts to gain holiness, however weak your strength; and you will receive great gifts, far beyond anything that you deserve.
Αλλού η Γραφή λέει ότι ο Πατέρας θα δώσει αγαθά σε όσους του ζητούν(Ματθ. 7, 11), αλλού ότι θα δώσει το Άγιο Πνεύμα σε όσους το ζητούν(Λουκ. 11, 13). Με τα λόγια αυτά εννοούμε ότι, όχι μόνον άφεση των αμαρτιών, αλλά και ουράνια χαρίσματα χορηγεί ο Θεός σε όσους τον παρακαλούν με ισχυρή πίστη στα λόγια Του. Γιατί ο Κύριος υπόσχεται αυτά τα αγαθά όχι σε δικαίους, αλλά σε αμαρτωλούς, λέγοντας: «Αν εσείς, ενώ είστε γεμάτοι πονηρία, ξέρετε να δίνετε ωφέλιμα πράγματα στα παιδιά σας, πόσο περισσότερο ο ουράνιος Πατέρας σας θα δώσει το Άγιο Πνεύμα σ’ εκείνους που του το ζητούν;»(Λουκ. 11, 13). Ζήτησε λοιπόν με επιμονή και χωρίς δισταγμό, και αν ακόμη είσαι φτωχός σε αρετές και πάρα πολύ αδύνατος και είναι παραπάνω από την αξία σου αυτά που ζητάς· και θα τα λάβεις αυτά τα μεγάλα χαρίσματα.
46
How can someone with little or no faith be made to realize that an ant grows wings, a caterpillar turns into a butterfly, and many other strange and unexpected things happen in nature, so that in this way he shakes off the sickness of unbelief and despair, himself acquires wings, and buds in spiritual knowledge like a tree? 'I am He', says God, 'who makes the dry tree flourish; I give life to the dry bones' (cf. Ezek. 17:24; 37:1-14).
Πώς θα πεισθεί ο άπιστος ή ο ολιγόπιστος ότι το μερμύγκι βγάζει φτερά και το σκουλήκι γίνεται πεταλούδα και ότι πάρα πολλά παράδοξα γίνονται στη φύση, για να αποβάλει την αρρώστια της απιστίας και στερήσεως της ελπίδας και να βγάλει φτερά και ν’ ανθίσει σαν δένδρο την πανένδοξη γνώση; Γιατί λέει η Γραφή: «εγώ είμαι αυτός που κάνω ν’ αναβλαστήσει το ξερό δένδρο και που δίνω ζωή στα ξερά κόκκαλα»(Ιεζ. 17, 24).
47
We should on no account wear ourselves out with anxiety over our bodily needs. With our whole soul let us trust in God: as one of the Fathers said, 'Entrust yourself to the Lord, and all will be entrusted to you.' 'Show restraint and moderation,' writes the Apostle Peter, 'and be watchful in prayer . . . casting all your care upon God, since He cares for you' (1 Pet. 4:7; 5:7). But if you still feel uncertainty, doubting whether He really cares about providing for you, think of the spider and compare it with a human being. Nothing is more weak and powerless than a spider. It has no possessions, makes no journeys overseas, does not engage in litigation, does not grow angry, and amasses no savings. Its life is marked by complete gentleness, self-restraint and extreme stillness. It does not meddle in the affairs of others, but minds its own business; calmly and quietly it gets on with its own work. To those who love idleness it says, in effect: 'If anyone refuses to work, he should have nothing to eat' (2 Thess. 3:10). The spider is far more silent than Pythagoras, whom the ancient Greeks admired more than any other philosopher because of the control that he exercised over his tongue. Although Pythagoras did not talk with everyone, yet he did speak occasionally in secret with his closest friends; and often he lavished nonsensical remarks on oxen and eagles. He abstained altogether from wine and drank only water. The spider, however, achieves more than Pythagoras: it never utters a single word, and abstains from water as well as from wine. Living in this quiet fashion, humble and weak, never going outside or wandering about according to its fancy, always hard at work - nothing could be more lowly than the spider. Nevertheless the Lord, 'who dwells on high but sees what is lowly' (Ps. 113: 5-6. LXX), extends His providence even to the spider, sending it food every day, and causing tiny insects to fall into its web.
Με κανένα τρόπο να μην αφήσομε να μας λιώνουν οι φροντίδες για τις ανάγκες του σώματος, αλλά με όλη μας την ψυχή ας έχομε πίστη στο Θεό, όπως έλεγε κάποτε ένας αγαθός άνθρωπος: «Εμπιστευτείτε το Θεό και θα σας εμπιστευτεί». Και καθώς γράφει ο μακάριος Απόστολος Πέτρος: «Αποκτήστε σωφροσύνη και νηφαλιότητα στις προσευχές σας και αφήστε όλη τη φροντίδα του εαυτού σας στο Θεό, επειδή Αυτός φροντίζει για σας»(Α΄ Πέτρ. 5, 7). Αν όμως διστάζεις ακόμη και απιστείς ότι φροντίζει ο Θεός να σε διαθρέψει, παρατήρησε την αράχνη και σκέψου πόσο διαφέρει ο άνθρωπος από την αράχνη, από την οποία δεν υπάρχει πιο ασθενικό και αδύναμο πλάσμα. Αυτή λοιπόν, μήτε κτήματα έχει, μήτε θαλασσινά ταξίδια κάνει, μήτε στα δικαστήρια πηγαίνει, μήτε οργίζεται, μήτε αποθήκες έχει, αλλά με τέλεια πραότητα και σωφροσύνη και άκρα ησυχία περνά τη ζωή της· μήτε έχει περιέργεια για τα ζητήματα των άλλων, αλλά μόνο τη δική της εργασία προσέχει με ηρεμία και απραξία, σαν να λέει σ’ εκείνους που ζουν με αργία ότι οποίος δεν θέλει να εργάζεται, να μη θέλει και να τρώει(Β΄ Θεσ. 3, 10)· και έχει τόση σιωπή, ώστε ξεπερνά και τον Πυθαγόρα, τον οποίο οι Έλληνες θαυμάζουν παραπάνω απ’ όλους τους φιλοσόφους, για την εγκράτεια που είχε στη γλώσσα του. Όμως ο Πυθαγόρας, αν και δε μιλούσε σε όλους, πάντως στους πολύ αγαπητούς του ανθρώπους μιλούσε μυστικά κατά διαστήματα. Και πολλές φορές μίλησε φιλόδοξα σε βόδια και σε αετούς και είπε κάτι φλυαρίες και ανοησίες. Επίσης δεν έπινε διόλου κρασί, παρά μόνο νερό. Η αράχνη όμως με την υπερβολική και άκρα αφωνία της, ξεπέρασε και την εγκράτεια της γλώσσας του Πυθαγόρα, αλλά και περιφρόνησε μαζί με το κρασί και το νερό. Σε τέτοια λοιπόν ήσυχη κατάσταση ζει η ασάλευτη και ταπεινή αράχνη και δεν ανέχεται να περπατεί πουθενά έξω, ούτε να περιπλανιέται με τη φαντασία της εδώ κι εκεί, ούτε να κοπιάζει και να μοχθεί χωρίς τέλος. Όμως ο Κύριος που κατοικεί στα ψηλά και που κοιτάζει τα ταπεινά(Ψαλμ. 112, 5-6) —και τίποτε δεν είναι πιο ταπεινό από την αράχνη—, απλώνει ως αυτήν την πρόνοιά Του και της στέλνει κάθε ημέρα το λίγο φαγητό της, κάνοντας να πλησιάσουν κοντά στη σκηνούλα της και να πέσουν στα δίχτια της τα ζωύφια που χρειάζονται για τροφή της.
48
One who is enslaved to greed may perhaps object: 'I eat a great deal, and since this involves me in heavy expenses, I am inevitably tied up with all kinds of worldly business.' Such a person should think of the huge whales that feed in the Atlantic Ocean: God gives them plenty to eat and they never starve, although each of them swallows daily more fish than a highly populated city would consume. 'All things wait upon Thee, to give them their food at the proper time' (Ps. 104: 27). It is God who provides food both for those who eat much and for those who eat little. Bearing this in mind, anyone among you who has a capacious appetite should in future set his faith entirely in God, freeing his intellect from all worldly distractions and anxieties. 'Be no longer faithless, but have faith' (John 20:27).
Ίσως να πει κανένας από εκείνους που είναι τελείως δούλοι της λαιμαργίας, ότι εγώ τρώγω πολλά φαγητά και επειδή είμαι πολυδάπανος έχω ανάγκη να μπλέκομαι στις μύριες υποθέσεις του βίου. Αλλά και αυτός ας παρατηρήσει τα μεγάλα κήτη του Ατλαντικού, πώς διατρέφονται από το Θεό χωρίς ποτέ να δοκιμάσουν πείνα· και το καθένα από αυτά καταπίνει τόση τροφή, όση δεν καταναλώνει σε μια μέρα ολόκληρη πόλη. Γιατί λέει η Γραφή: «Όλα από Σένα περιμένουν, να τους δώσεις την τροφή τους την κατάλληλη ώρα»(Ψαλμ. 123, 27). Λοιπόν ο Θεός τρέφει και εκείνον που τρώει λίγο και εκείνον που τρώει πολύ. Αυτά ας ακούσεις και συ που έχεις την πλατιά και ευρύχωρη κοιλιά, και στο εξής ανάθεσε με πίστη ολόκληρο τον εαυτό σου στο Θεό. Και αποτίναξε κάθε κοσμικό περισπασμό και τις πολλές φροντίδες του νου και μην είσαι πια άπιστος, αλλά πιστός(Ιω. 20, 27).
49
If we truly wish to please God and to enjoy the grace of His friendship, we should present to Him an intellect that is stripped bare - not weighed down with anything that belongs to this present life, with any skill or notion or argument or excuse, however highly educated we may be in the wisdom of this world. God turns away from those who approach Him presumptuously, puffed up with self-esteem. People who suffer from futile conceit we rightly describe as bloated and puffed up.
Αν θέλομε πράγματι να ευαρεστήσομε το Θεό και να συνάψομε την τρισμακάριστη φιλία μαζί Του, ας παρουσιάσομε το νου μας γυμνό σ’ Αυτόν, χωρίς να σέρνομε μαζί μας κανένα πράγμα αυτού του αιώνα, ούτε τέχνη, ούτε νόημα, ούτε τέχνασμα, ούτε δικαιολογία, ακόμη και αν γνωρίζομε όλη τη σοφία του κόσμου. Γιατί αποστρέφεται ο Θεός εκείνους που προσέρχονται σ’ Αυτόν με οίηση και μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους και τρέφονται από την κενοδοξία και είναι φουσκωμένοι από αυτήν. Σωστά είπαν μερικοί ερμηνευτές, ότι η μάταιη οίηση τρέφει και φουσκώνει τον άνθρωπο.
50
How can we overcome the sinfulness that is already firmly established within us? We must use force. A man labors and struggles, and so by the use of force he escapes front destruction, always striving to raise his thoughts to holiness. We are not forbidden to resist force with force. If in any ascetic task we exert force, however slight, then, 'remaining in Jerusalem', we can wait for the 'power from on high' which will come down upon us (cf. Luke 24:49). In other words, if we persevere in unceasing prayer and the other virtues, there will come upon us a mighty force, infinitely stronger than any we can exert. This force cannot be described in human language; in its great strength it overcomes our worst faults of character and the malice of the demons, conquering both the sinful inclinations of our soul and the disordered impulses of our body. 'There came a sound from heaven as of a rushing violent wind' (Acts 2:2); and this force from heaven drives out the evil that is always forcing us into sin.
Πώς θα μπορέσομε να νικήσομε την αμαρτία που μας έχει υποτάξει; Χρειάζεται βία. Γιατί όπως λέει η Γραφή: «Ο άνθρωπος με πολλούς κόπους και βία αποκρούει την απώλειά του»(Παροιμ. 16, 26), φιλονεικώντας πάντοτε να ανεβαίνει προς την αγιοσύνη των λογισμών του. Το να καταργεί κανείς τη βία με τη βία δεν απαγορεύεται από τους νόμους. Αν λοιπόν καταβάλομε βία, έστω και πολύ ασθενική, στην προσπάθειά μας, θα καθήσομε στην Ιερουσαλήμ(Πράξ. 2, 2), δηλαδή στην ακατάπαυστη προσευχή και στις άλλες αρετές, και θα περιμένομε στη συνέχεια να έρθει σε μας δύναμη από τον ουρανό. Θα περιμένομε βία ισχυρή και όχι βέβαια ασθενική, ανάλογη με τη δική μας· αλλά κάποια βία που δεν μπορεί να εκφραστεί με σαρκικά χείλη, που νικά με μεγάλη δύναμη και κατατροπώνει και τις κάκιστες συνήθειες και την αχρειότητα των δαιμόνων, όπως επίσης νικά την προς το χειρότερο κλίση των ψυχών μας και τις άπρεπες κινήσεις του σώματος. Γιατί λέει η Γραφή: «Ακούστηκε ένας ήχος από τον ουρανό σαν ορμητικό βίαιο φύσημα», για να καταδαμάσει την κακία, η οποία πάντοτε μας σέρνει βίαια προς το χειρότερο.
51
The enemy lurks like a lion in his den; he lays in our path hidden traps and snares, in the form of impure and blasphemous thoughts. But if we continue wakeful, we can lay for him traps and snares and ambuscades that are far more effective and terrible. Prayer, the recitation of psalms and the keeping of vigils, humility, service to others and acts of compassion, thankfulness, attentive listening to the words of Scripture - all these are a trap for the enemy, an ambuscade, a pitfall, a noose, a lash and a snare.
Ενεδρεύει ο εχθρός διάβολος όπως το λιοντάρι στη φωλιά του, και κρύβει για κακό μας παγίδες και δίχτια από λογισμούς ακάθαρτους και ασεβείς. Αλλά και εμείς, αν δεν κοιμόμαστε, θα μπορέσομε να του στήνομε μεγαλύτερες και φοβερότερες παγίδες και δίχτια και ενέδρες. Γιατί η προσευχή, οι ψαλμοί, η αγρυπνία, η ταπεινοφροσύνη, η υπηρεσία προς τον πλησίον και το έλεός, η ευχαριστία και η ακρόαση των θείων λόγων, γίνονται ενέδρα και παγίδα και λάκκος και μάστιγες και αγχόνη και δίχτια για τον εχθρό.
52
When already well advanced in years, David offered thanks to God for choosing him, and he said this about the final fruits of God's blessing: 'Now has Thy servant found his own heart, so as to offer this prayer' (2 Sam. 7:27. LXX). This he said to teach us that a great effort and much time are needed in prayer, before through struggle we can reach a state in which our mind is no longer troubled, and so attain the inward heaven of the heart where Jesus dwells. As the Apostle says, 'Do you not know that Jesus Christ dwells within you?' (cf. 2 Cor. 13:5).
Αφού προχώρησε πολύ στην ηλικία ο θείος Δαβίδ, τότε ευχαριστώντας το Θεό ο οποίος τον εξέλεξε, λέει κατά τα τέλη της δοξολογίας: «Τώρα ο δούλος Σου βρήκε τη διάθεση της καρδιάς ν’ απευθύνει σε Σένα αυτή την προσευχή»(Β΄ Βασ. 7, 27). Αυτό το είπε για να μάθομε εμείς ότι χρειαζόμαστε μεγάλον αγώνα και πολύ χρόνο στις προσευχές, για να βρούμε με κόπο την ολότελα απαλλαγμένη από ενοχλήσεις κατάσταση της διάνοιας, η οποία είναι ένας άλλος ουρανός μέσα στην καρδιά μας όπου κατοικεί ο Χριστός, όπως λέει ο Απόστολος: «Ή δε γνωρίζετε ότι ο Ιησούς Χριστός κατοικεί μέσα σας;»(Β΄ Κορ. 13, 5).
53
If Christ is our 'wisdom, righteousness, sanctification and redemption' (1 Cor. 1:30), it is clear that He is also our rest. As He Himself says, 'Come to Me, all that labor and are heavy laden, and I will give you rest' (Matt. 11:28). He says also that the Sabbath - and 'sabbath' means 'rest' - was made for man (cf. Mark 2: 27); for only in Christ will the human race find rest.
Αν ο Χριστός έγινε σ’ εμάς δικαιοσύνη και σοφία σταλμένη από το Θεό((Α΄ Κορ. 1, 30) κλπ., είναι φανερό ότι έγινε και ανάπαυσή μας. Γιατί λέει: «Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε βαρυφορτωμένοι, κι εγώ θα σας αναπαύσω»(Ματθ. 11, 28). Καλά λοιπόν έχει λεχθεί ότι το Σάββατο, δηλαδή η ανάπαυση, έγινε για τον άνθρωπο(Μάρκ. 2, 27)· γιατί μόνο στο Χριστό θα βρει ανάπαυση το ανθρώπινο γένος.
54
Just as there is 'a cup of calamity and a goblet of wrath' (Isa. 51:17. LXX), so there is a cup of weakness which, at the proper time, the Lord takes from our hands and puts into the hands of our enemies. Then it is no longer we but the demons who grow weak and fall.
Όπως υπάρχει ποτήρι πτώσεως και κύπελλο θυμού(Ησ. 51, 17), έτσι υπάρχει και ποτήρι ασθένειας. Αυτό το ποτήρι το παίρνει από μας ο Κύριος όταν έρθει η ώρα, και το δίνει στα χέρια των εχθρών μας, ώστε πια όχι εμείς, αλλά οι δαίμονες να πέφτουν και να ασθενούν.
55
Outwardly men follow different occupations: there are money-changers, weavers, fowlers, soldiers, builders. Similarly, we have within us different types of thoughts: there are gamblers, poisoners, pirates, hunters, defilers, murderers, and so on. Rebutting such thoughts in prayer, the man of God should immediately shut the door against them - arid most of all against the defilers, lest they defile his inward sanctuary and so pollute him.
Όπως για τα εξωτερικά πράγματα υπάρχουν αργυραμοιβοί, υφαντές, κυνηγοί, πολεμιστές, τεχνίτες, έτσι να σκέφτεσαι και για τα εσωτερικά ότι υπάρχουν διαλογισμοί χαρτοπαίκτες, δηλητηριαστές, κυνηγοί, πειρατές, βέβηλοι, φονείς και άλλοι· τους οποίους πρέπει να αποκλείομε από την αρχή με ευσεβή αντίρρηση και προσευχή, και μάλιστα τους βέβηλους, για να μη μολύνουν τον άγιο τόπο και βεβηλώσουν τον άνθρωπο του Θεού.
56
The Lord can be robbed and made to grant salvation, not only by speech - as in the case of the thief who cried out from the cross (cf. Luke 23 :42) - but also by thought. The woman who suffered from a hemorrhage merely thought within herself: 'If I can but touch the hem of His garment, I shall be healed' (Matt. 9:21). Another example is Abraham's servant, who spoke inwardly to God about Rebekah (cf. Gen. 24:12-28).
Δε ληστεύεται ο Κύριος με τη γλώσσα μόνο για να σώσει τον άνθρωπο, όπως έγινε με το ληστή επάνω στο σταυρό· ληστεύεται και με το λογισμό. Γιατί, η αιμορροούσα έλεγε από μέσα της: «Ν’ αγγίξω μόνο την άκρη των ρούχων Του και θα σωθώ»(Ματθ. 9, 21)· επίσης ο υπηρέτης του Αβραάμ παρακάλεσε με τη διάνοιά του το Θεό για τη Ρεβέκκα(Γεν. 24, 12-28).
57
Sin itself drives us towards God, once we repent and have become aware of its burden, foul stink and lunacy. But if we refuse to repent, sin does not drive us towards God. In itself it holds us fast with bonds that we cannot break, making the desires which drive us to our own destruction all the more vehement and fierce.
Σχεδόν αυτή η ίδια η αμαρτία σπρώχνει προς το Θεό όποιον μετανοεί, όταν αισθάνεται τη δυσωδία και το βάρος και την παραφροσύνη της. Εκείνον που δε θέλει να κλίνει στη μετάνοια, δεν τον σπρώχνει προς το Θεό, αλλά μάλλον τον κρατεί κοντά της και τον δένει γερά με δεσμά άλυτα και του κάνει πιο έντονους και πιο δριμείς τους πόθους που οδηγούν στην απώλεια.
58
Guard yourself from the witchcraft of Jezebel (cf. 2 Kgs. 9:22). Her most powerful spells are thoughts of delusion and vainglory. By God's grace you can overcome such thoughts, if you regard yourself as worthless and despicable, casting yourself down before the Lord, calling upon Him to help you, and acknowledging that every gift of grace comes from heaven. For it is written: 'A man can receive nothing, unless it is given him from heaven' (John 3:27).
Πρόσεχε τον εαυτό σου από τα φίλτρα της Ιεζάβελ(Δ΄ Βασ. 9, 22), από τα οποία τα κυριώτερα είναι οι λογισμοί της υπερηφάνειας και της ματαιοδοξίας. Θα μπορέσεις να τα κατανικήσεις, με τη χάρη του Θεού, αν θεωρείς τιποτένια την ψυχή σου και την εξευτελίζεις και ρίχνεις τον εαυτό σου μπροστα στον Κύριο και τον καλείς να σε βοηθήσει, και αν γνωρίζεις ότι τα χαρίσματα είναι ουράνια. Γι’ αυτό λέει η Γραφή: «Κανείς δεν μπορεί να λάβει τίποτε αν δεν του έχει δοθεί από τον ουρανό»(Ιω. 3, 27).
59
The Law says about a bull which is given to goring other bulls: 'If men have protested to the owner and he has not destroyed the animal, he shall pay' (Exod. 21 :36. LXX). You should apply this to your thoughts and impulses. Sometimes during a meal the impulse of self-esteem springs up inside you, urging you to speak at the wrong moment. Then angelic thoughts protest within you and tell you to destroy this impulse to speak. If you do not resist the impulse by keeping silent as you should, but allow it to come out into the open because you are puffed up by delusion, then you will have to pay the penalty. As a punishment you will perhaps be tempted to commit some grave sin; alternatively, you may experience severe bodily pain, or be involved in violent conflict with your brethren, or else suffer torment in the age to come. We shall have to give account for every idle and conceited word spoken by our ill-disciplined tongue. Let us guard our tongue, then, with watchfulness.
Λέει ο νόμος: «Αν έχουν διαμαρτυρηθεί σ’ αυτόν και δεν τον αφανίσει, θα αποζημιώσει»(Έξ. 21, 36). Καμιά φορά σε συμπόσιο πετιέται επάνω ο κενόδοξος λογισμός θέλοντας να πει κάτι που δεν είναι η ώρα του. Τότε διαμαρτύρονται οι αγγελικοί λογισμοί να αφανίσεις τον φλύαρο και άκαιρο λογισμό. Αν λοιπόν δεν τον αφανίσεις με την καλή σιωπή σου, αλλά χαυνωμένος από υπερηφάνεια του επιτρέψεις να βγει έξω, τότε λοιπόν θα πληρώσεις το χρέος με το να παραδοθείς από τη θεία δίκη σε αμαρτία μεγάλη, ή σε μεγάλους σωματικούς πόνους, ή σε σοβαρές αντιδικίες με τους αδελφούς, ή με το να τιμωρηθείς στον μέλλοντα αιώνα. Γιατί θα λογοδοτήσομε ακόμη και για ένα μάταιο και κενόδοξο λόγο, εξαιτίας της απαιδευσίας της γλώσσας μας. Γι’ αυτό πρέπει να φυλάγομε τη γλώσσα μας με μεγάλη προσοχή.
60
The Psalm says of those who are tempted by thoughts of pleasure, anger, love of praise and the like, that the sun burns them by day and the moon by night (cf. Ps. 121:6). Pray, then, to be sheltered by the cool and refreshing cloud of God's grace, so that you may escape the scorching heat of the enemy.
Όσοι πειράζονται σε ηδονές και θυμούς και φιλοδοξία και τα λοιπά πάθη, αυτοί λέγεται ότι καίονται την ημέρα από τον ήλιο και τη νύχτα από τη σελήνη(Ψαλμ. 120, 6). Να παρακαλείς λοιπόν το Θεό να σκεπαστείς με θεία δροσερή νεφέλη, για να διαφύγεις το φλογερό καύσωνα των εχθρών.
61
Never form a close friendship with someone who enjoys noisy and drunken feasts, or who likes telling dirty stories, even though he may have been a monk for many years. Do not let his filth defile you; do not fall under the influence of people who are unclean and uncircumcised in heart.
Μη δώσεις θάρρος στους μέθυσους και λαίμαργους, ούτε σ’ εκείνους που θέλουν να μιλούν αδιάντροπα, και αν ακόμη έχουν πολύ καιρό στον μοναχικό βίο, για να μη σε σκεπάσει σαπίλα(Ιώβ 21, 26), όπως λέει η Γραφή, και να μην πας μαζί με τους ακάθαρτους και τους απερίτμητους στην καρδιά.
62
Peter was first given the keys, but then he was allowed to fall into the sin of denying Christ; and so his pride was humbled by his fall. Do not be surprised, then, if after receiving the keys of spiritual knowledge you fall into various evil thoughts. Glorify our Lord, for He alone is wise: through setbacks of this kind He restrains the presumption that we tend to feel because of our advance in the knowledge of God. Trials and temptations are the reins whereby God in His providence restrains our human arrogance.
Πρώτα ο Πέτρος παίρνει στα χέρια τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών(Ματθ. 16, 19), και κατόπιν παραχωρείται να πέσει στην άρνηση(Ματθ. 26, 70), για να ταπεινωθεί με την πτώση το φρόνημά του. Και συ λοιπόν, αν δεχτείς το κλειδί της θείας γνώσεως και εντούτοις πέσεις σε ποικίλους λογισμούς, μην παραξενεύεσαι. Δόξαζε το μόνο σοφό Κύριό μας, ο οποίος με διάφορες περιστάσεις βάζει χαλινάρι στην οίηση που έρχεται όταν προοδεύομε στη γνώση του Θεού. Γιατί οι πειρασμοί είναι χαλινάρι στην ανθρώπινη οίηση και αποστέλλονται από την πρόνοια του Θεού.
63
Often God takes away His blessings from us, just as He deprived job of his wealth: 'The Lord gave and the Lord has taken away' (Job 1:21). But it is equally true that God will also remove from us the adversities He has brought upon us. 'Both blessings and adversities come from God' (Ecclus. 11:14); He has caused us to suffer adversities, but He will also give us eternal joy and glory. 'As I watched over you,' says the Lord, 'to destroy and afflict you, so will I build you up again and will not pull you down; I will plant you and will not uproot you' (cf. Jer. 31: 28; 24:6). Do not say: 'It's just my bad luck'; for the Lord, who changed our situation for the worse, can unexpectedly alter it again for the better.
Αν τα καλά πολλές φορές μας τα αφαιρεί ο Κύριος όπως τον πλούτο του Ιώβ —«Ο Κύριος, είπε, μου τα έδωσε, ο Κύριος τ’ αφαίρεσε»(Ιώβ 1, 21)—, πάντως και τα κακά τα οποία μας επέφερε ο Αιώνιος, θα τα αφαιρέσει. Γιατί λέει η Γραφή: «Και τα καλά και τα κακά από τον Κύριο»(Σ. Σειρ. 11, 14)· και Εκείνος που μας έδωσε τα κακά, θα μας δώσει την αιώνια χαρά και την αιώνια δόξα. Γιατί λέει ο Κύριος: «Όπως φρόντιζα για να σας καταστρέψω και να σας κακοποιήσω, έτσι και θα ξανακτίσω για σας και δεν θα κατεδαφίσω, θα φυτέψω και δε θα ξεριζώσω»(Ιερ. 38, 28· 24, 6). Ας σωπάσει λοιπόν η δημώδης παροιμία που λέει: «Σ’ εκείνον που τα πράγματα πάνε κακά, δεν μπορεί να πάνε καλά». Γιατί ο Κύριος που μετέβαλε τα πράγματα στο χειρότερο, μπορεί οπωσδήποτε να τα μεταβάλει πάλι στο καλύτερο χωρίς να το περιμένομε.
64
If someone launches a fierce and determined attack on the demons through his self-control, prayer or any other form of holiness, they retaliate by inflicting deeper wounds upon him. Eventually he is reduced to despair, and feels in his soul that he has received a spiritual death-sentence. He is even brought to say: 'Who will deliver me from the body of this death? For I am compelled against my will to submit to the laws of my adversary' (cf. Rom. 7:2324).
Εκείνος που επιτίθεται με σφοδρότητα και αποφασιστικότητα κατά των δαιμόνων, είτε με την εγκράτεια, είτε με την προσευχή και με κάθε αρετή, θα πάρει ως αντάλλαγμα από αυτούς δυνατότερα χτυπήματα. Και τούτο ως το σημείο να φτάσει στην απελπισία, βλέποντας την ψυχή Του καταδικασμένη στο νοητό θάνατο, ώστε να μπορεί τότε να πει: «Ποιος θα με σώσει από το σώμα αυτό του θανάτου;(Ρωμ. 7, 23-24). Γιατί καταναγκάζομαι χωρίς να θέλω, να υποκύπτω στους νόμους του αντιπάλου».
64
The demons say to themselves: 'Let us rise up, and fall upon a people that lives in hope and stillness; come, let us go and speak to them with words of spiritual deceit, seducing them from the truth over to our side' (cf. Judg. 18:27; Isa. 7:6. LXX). So they sharpen the sword of temptation against us who have chosen the life of stillness, and continue their attacks up to the last moment of our life. The more fervent our devotion and love for God, the more savage are their assaults; they urge us on to acts of sin, making war upon us in ways that we cannot endure, trying in this manner to deprive us of our faith in Christ, of prayer and every hope. But for our part we shall not cease to trust in God 'until He has mercy upon us' (Ps. 123:2), and those that devour us are driven far away. We shall not cease to trust in God, until He commands our tempters to depart, and we are given new life through patience and steadfast dispassion. For 'the life of man is a time of testing' (Job 7:1. LXX). God, who watches over the contest, often allows us for some definite period of time to be trampled underfoot by our enemies; but it is the mark of a courageous and noble soul not to despair in adversity.
Δεν αναφέρεται τυχαία στη Γραφή ότι μερικοί έλεγαν μεταξύ τους: «Σηκωθείτε να πάμε εναντίον λαού που έχει πεποίθηση στο Θεό και κάθεται ήσυχος»(Κριτ. 18, 27), και: «Ελάτε να ανεβούμε και να κουβεντιάσομε μαζί τους με δόλια νοερή γλώσσα και να τους αποσπάσομε από την αλήθεια προς το μέρος μας»(Ησ. 7, 6). Γιατί οι φοβεροί δαίμονες έχουν συνήθεια σε όλη τη ζωή να ακονίζουν τα ξίφη των πειρασμών εναντίον εκείνων που εξέλεξαν τον ησυχαστικό βίο. Και περισσότερο μάλιστα επιτίθενται εναντίον εκείνων που έχουν μεγαλύτερη ευλάβεια και θεοσέβεια, και με αβάστακτους πολέμους τους σπρώχνουν να κάνουν με το έργο την αμαρτία, μήπως και μπορέσουν έτσι να απομακρύνουν από την πίστη στο Χριστό και από την προσευχή και την καλή ελπίδα όσους δέχτηκαν τον πόλεμό τους. Αλλά εμείς δεν θα απομακρυνθούμε, Κύριε, από Σένα, μέχρις ότου μας ευσπλαχνισθείς και μας ελεήσεις(Ψαλμ. 122,2) και απομακρυνθούν από εμάς εκείνοι που θέλουν να μας καταπιούν(Ησ. 49, 19). Δεν θα φύγομε από Σένα μέχρις ότου διατάξεις να απομακρυνθούν από μας οι δαίμονες που μας πειράζουν και ζωογονηθούμε με την υπομονή και την σταθερή απάθεια. Γιατί περίοδος δοκιμασίας είναι η ζωή του ανθρωπου(Ιώβ 7,1). και πολλές φορές, ο Θεός που ορίζει και βραβεύει τους αγώνες, παραχωρεί να είμαστε πεσμένοι για ορισμένο χρονικό διάστημα κάτω από τα πόδια των εχθρών. Αλλά γνώρισμα της μεγάλης και γενναίας ψυχής είναι να μην απελπίζεται στις συμφορές.
66
If a demon has such strength as to force a man, even against his will, to change from his natural state of goodness into a state of sin, how great must be the strength of the angel who at the appointed time is commanded by God to restore that man's whole condition. If the icy blast of the north wind is strong enough to give to water the hardness of rock, what cannot the warmth of the south wind achieve? If extreme cold forces everything to submit to it - for 'who can withstand His cold?' (Ps. 147: 17) - cannot heat in the Same way alter everything? 'Who can abide the burning heat?' (Ecclus. 43:3). So let us confidently believe that the cold, dark coals of our mind will sooner or later blaze with heat and light under the influence of the divine fire.
Αν ο δαίμονας έχει τόση δύναμη, ώστε και χωρίς να θέλει ο άνθρωπος να τον αλλάζει και να τον φέρνει στο δικό του δρόμο, βγάζοντάς τον από τη φυσική αγαθή κατάστασή του, πόση δύναμη έχει ο Άγγελος όταν τον ορισμένο χρόνο πάρει τη διαταγή του Θεού, να μεταστρέψει στο καλύτερο όλη τη διάθεση του ανθρώπου; Και αν ο ψυχρός βοριάς έχει τόση δύναμη, ώστε το νερό που είναι τόσο μαλακό να το μεταβάλει σε σκληρότατο πάγο, τι δεν μπορεί να κάνει ο θερμότατος νοτιάς; Και αν ο κατάψυχρος αέρας τα πάντα υποτάσσει —γιατί ποιος θα αντέξει το ψύχος;(Ψαλμ. 147, 6) — πώς λοιπόν και η θερμότητα δεν θα μεταβάλει τα πάντα; Γιατί, ποιος θα αντέξει τον καύσωνα; (Σ. Σειρ. 43, 3). Ας πιστέψομε λοιπόν ότι και το ψυχρό και μαύρο κάρβουνο της διάνοιάς μας, αργά ή γρήγορα θα γίνει θερμό και λαμπερό με την επίδραση της θείας φωτιάς.
67
We should mention in this connection an inward state that shows the degree of dispassion attained by the Joseph hidden within each of us. Our intellect, departing from Egypt, leaves behind it the burden of the passions and the builder's basket of shameful slavery, and it hears a language that it does not understand (cf. Ps. 81:5-6. LXX). It hears no longer the demons' language, impure and destructive of all true understanding, but the holy language of the light-giving angels, who convert the intellect from the non-spiritual to the spiritual - a language which illumines the soul that hears and accepts it.
Υπάρχει και τώρα μια κατάσταση απάθειας που αποτελεί μαρτυρία και σημάδι για το δικό μας Ιωσήφ που κρύβεται μέσα μας, δηλαδή το νου μας. Σ’ αυτή την κατάσταση, βγαίνει ο νους από την Αίγυπτο των παθών· απομακρύνεται από τα εμπαθή φορτώματα και την αισχρότατη δουλεία στις μεταφορές με το κοφίνι και ακούει γλώσσα που δεν είχε ακούσει(Ψαλμ. 80, 6-7). Δεν ακούει πλέον την ακάθαρτη γλώσσα των δαιμόνων που φθείρει τη διάνοια, αλλά την αγία και φωτεινή γλώσσα των Αγγέλων, οι οποίοι μεταμορφώνουν το νου από το σωματικό και υλικό, προς το ασώματο και άυλο. Αυτή η αγγελική γλώσσα φωτίζει την ψυχή που τη δέχεται.
68
Once certain brethren, who were always ill and could not practice fasting, said to me: 'How is it possible for us without fasting to rid ourselves of the devil and the passions?' To such people we should say: you can destroy and banish what is evil, and the demons that suggest this evil to you, not only by abstaining from food, but by calling with all your heart on God. For it is written: 'They cried to the Lord in their trouble and He delivered them' (Ps. 107:6); and again: 'Out of the belly of hell I cried and Thou heardest my voice . . . Thou hast brought up my life from corruption' (Jonah 2:2, 6). Therefore 'until iniquity shall pass away' - that is, as long as sin still troubles me - 'I will cry to God most high' (Ps. 57:1-2. LXX), asking Him to bestow on me this great blessing: by His power to destroy within me the provocation to sin, blotting out the fantasies of my impassioned mind and rendering it imagefree. So, if you have not yet received the gift of self-control, know that the Lord is ready to hear you if you entreat Him with prayer and hope. Understanding the Lord's will, then, do not be discouraged because of your inability to practice asceticism, but strive all the more to be delivered from the enemy through prayer and patient thanksgiving. If thoughts of weakness and distress force you to leave the city of fasting, take refuge in another city (cf. Matt. 10:23) -that is, in prayer and thanksgiving.
Άκουσα μερικούς αδελφούς που αρρωσταίνουν ακατάπαυστα και δεν μπορούν να κρατήσουν νηστεία και μου είπαν: «Πώς μπορούμε χωρίς νηστεία να απαλλαγούμε από τον διάβολο και τα πάθη;» Προς αυτούς πρέπει να πούμε ότι, όχι μόνον με την αποχή από τροφή, αλλά και με την κραυγή της καρδιάς θα μπορέσετε να βγάλετε και να εξορίσετε και τα κακά και αυτούς που υποβάλλουν τα κακά. Γιατί λέει η Γραφή: «Φώναξαν στον Κύριο όταν ήταν σε θλίψη και τους γλύτωσε»(Ψαλμ. 106, 6), και πάλι: «Μέσα από την κοιλιά του Άδη κραύγασα και άκουσες τη φωνή μου· ας ανεβεί η ζωή μου από τη φθορά»(Ιωνά 2, 3-7). Γι’ αυτό λέει: «Έως ότου περάσει η ανομία —δηλαδή η ενόχληση της αμαρτίας— θα φωνάζω προς τον ‘Ύψιστο Θεό»(Ψαλμ.56, 1-2) , για να μού κάνει την πιο μεγάλη ευεργεσία και να εξαφανίσει την προσβολή της αμαρτίας με την εξουσία Του και να εξαλείψει τις εικόνες της εμπαθούς διάνοιας. Αν λοιπόν δεν έχεις λάβει το χάρισμα της εγκράτειας, να γνωρίζεις ότι θα σε ακούσει ο Κύριος αν τον παρακαλείς με προσευχή και με ελπίδα. Αφού έμαθες λοιπόν τη δεσποτική απόφαση, μη λυπάσαι και μικροψυχείς για την αδυναμία της ασκήσεως· καλύτερα να εργαστείς για να απαλλαγείς από τον εχθρό με την προσευχή και τη γεμάτη ευχαριστία υπομονή. Αν λοιπόν σας διώχνουν οι λογισμοί της ασθένειας και ταλαιπωρίας από την πόλη της νηστείας, εσείς πηγαίνετε στην άλλη(Ματθ. 10, 23), δηλαδή στην προσευχή και την ευχαριστία.
69
Pharaoh entreated, saying: 'May God take away from me this death' (Exod. 10: 17), and he was heard. Similarly, when the demons asked the Lord not to cast them into the abyss, their request was granted (cf. Luke 8:31). How much more, then, will a Christian be heard when he prays to be delivered from spiritual death?
Είπε ο Φαραώ παρακλητικά: «Ας αφαιρέσει ο Θεός από εμένα αυτόν τον θάνατο»· και εισακούστηκε(Έξ. 10, 17-19). Όμοια και οι δαίμονες, παρακάλεσαν τον Κύριο να μην τους στείλει στην άβυσσο και πέτυχαν το αίτημά τους(Λουκ. 8, 31-32). Πόσο περισσότερο θα εισακουστεί άνθρωπος Χριστιανός, που παρακαλεί να ελευθερωθεί από το νοητό θάνατο;
70
It may happen that for a certain time a man is illumined and refreshed by God's grace, and then this grace is withdrawn. This makes him inwardly confused and he starts to grumble; instead of seeking through steadfast prayer to recover his assurance of salvation, he loses patience and gives up. He is like a beggar who receives alms from the palace, and feels put out because he was not asked inside to dine with the king.
Εκείνος που για κάποιο διάστημα φωτίζεται και αναπαύεται από τη θεία χάρη, και μετά την υποχώρησή της πέφτει σε περιπλανήσεις του νου του και γογγύζει γι’ αυτό και δε δείχνεται ανδρείος, ώστε με τη θερμή προσευχή να ξαναποκτήσει τη σωτήρια εκείνη βεβαιότητα, αλλά δυσφορεί, είναι όμοιος με το φτωχό που έλαβε ελεημοσύνη από το παλάτι και δυσανασχετεί γιατί δεν μπήκε να δειπνήσει μαζί με τον βασιλιά.
71
'Blessed are those who have not seen, and yet have believed' (John 20:29). Blessed also are those who, when grace is withdrawn, find no consolation in themselves, but only continuing tribulation and thick darkness, and yet do not despair; but, strengthened by faith, they endure courageously, convinced that they do indeed see Him who is invisible.
«Μακάριοι όσοι δεν με είδαν, κι ωστόσο πίστεψαν»(Ιω. 20, 29). Επίσης είναι μακάριοι εκείνοι οι οποίοι εξαιτίας της υποχωρήσεως της χάρης δε βρίσκουν παρηγοριά στον εαυτό τους, αλλά μάλλον βλέπουν συνέχιση των θλιβερών και βαθύ σκοτάδι και εντούτοις δεν απελπίζονται· αλλά δυναμώνονται από την πίστη τους, σαν να βλέπουν τον αόρατο Θεό, και υπομένουν με γενναιότητα.
72
The humility which in due time and by God's grace, after many struggles and tears, is given from heaven to those who seek it is something incomparably stronger and higher than the sense of abasement felt by those who have lapsed from holiness. This higher humility is granted only to those who have attained true perfection and are no longer under the sway of sin.
Η ταπεινοφροσύνη που δίνεται από τη θεία χάρη τον καιρό που πρέπει από τον ουρανό, σ’ εκείνους οι οποίοι την ζητούν με πολλούς αγώνες και λύπη και δάκρυα, είναι υπερβολικά ισχυρότερη και μεγαλύτερη από την ταπείνωση που ακολουθεί σ’ εκείνους που ξέπεσαν από την αρετή. Εκείνοι που αξιώθηκαν να την αποκτήσουν, είναι πράγματι τέλειοι άνδρες, ανεπηρέαστοι από την αμαρτία.
73
'Then the devil left Him, and angels came and ministered to Him' (Matt. 4:11). It does not say that the angels were with our Lord during the actual time when He was being tempted. In the same way, when we are being tempted, God's angels for a time withdraw a little. Then, after the departure of those tempting us, they come and minister to us with divine intellections, giving us support, illumination, compunction, encouragement, patient endurance, joyfulness, and everything that saves and strengthens and renews our exhausted soul. As Nathanael was told, 'You will see the angels ascending and descending upon the Son of man' (John 1:51); in other words, the ministry and assistance of the angels will be given generously to mankind.
Όταν άφησε ο διάβολος τον Κύριο στην έρημο, ήρθαν άγγελοι και τον υπηρετούσαν(Ματθ. 4, 11). Ας γνωρίζομε λοιπόν ότι, όπως δε λέει η Γραφή ότι όταν πειραζόταν ο Κύριος ήσαν παρόντες άγγελοι, έτσι και στην ώρα του δικού μας πειρασμού, για λίγο υποχωρούν οι άγγελοι του Θεού, αλλά όχι μακριά. Έπειτα, μετά την αναχώρηση των δαιμόνων, έρχονται σ’ εμάς οι άγγελοι και μας υπηρετούν με θεία νοήματα, με φωτισμό, κατάνυξη, παρηγοριά, υπομονή, γλυκύτητα και με όσα σώζουν και ενισχύουν και φέρνουν στην πρώτη κατάσταση την κουρασμένη ψυχή. Γιατί έχει λεχθεί στον Ναθαναήλ: «Θα δεις τους αγγέλους ν’ ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν στον υιό του ανθρώπου»(Ιω. 1, 52), δηλαδή θα δοθεί πλούσια στο γένος των ανθρώπων, η υπηρεσία και η βοήθεια των αγγέλων.
74
Keep in mind that high priest at whose right hand the devil stood, opposing all his good thoughts and words and actions (cf. Zech. 3:1). Then you will not be astonished at what happens to yourself.
Να θυμάσαι τον αρχιερέα εκείνο, που στάθηκε στα δεξιά του ο διάβολος για να αντιστέκεται εναντίον του(Ζαχ. 3,1) σε κάθε αγαθή σκέψη και λόγο και πράξη. Έτσι δε θα εκπλήττεσαι για όσα σου συμβαίνουν.
75
A monk should understand what it means to be weak, and he should remember the words: 'Have mercy upon me, 0 Lord, for I am weak' (Ps. 6:2). He should understand what it means to be in rebellion against God; for this is the sickness with which the devil and his angels are afflicted.
Πρέπει ο μοναχός να γνωρίζει τι είναι η ασθένεια και αδυναμία —κατά το: «Ελέησέ με, επειδή είμαι αδύναμος»(Ψαλμ. 6, 3)— και τι είναι η αποστασία από το Θεό, η οποία είναι νόσος του διαβόλου και των δαιμόνων.
76
Fire makes iron impossible to touch, and likewise frequent prayer renders the intellect more forceful in its warfare against the enemy. That is why the demons strive with all their strength to make us slothful in attentiveness to prayer, for they know that prayer is the intellect's invincible weapon against them.
Όπως η φωτιά κάνει το σίδερο τέτοιο ώστε δεν μπορεί κανείς να το αγγίξει, έτσι οι πυκνές προσευχές κάνουν πιο ρωμαλέο το νου στον πόλεμο του εχθρού. Γι’ αυτό με όλη τους τη δύναμη προσπαθούν να μας προκαλέσουν οκνηρία στην επιμονή μας στην προσευχή, γιατί γνωρίζουν ότι η προσευχή είναι γι’ αυτούς μεγάλος εχθρός, ενώ είναι υπερασπιστής του νου.
77
When David went out from the city of Ziklag to fight the Amalekites, some of the men with him were so exhausted that they stayed behind at the brook Besor and took no part in the battle (cf. i Sam. 30:10). Returning after his victory, he heard the rest of his troops saying that no share in the spoils should be given to the men who had stayed behind; and he saw that these themselves were ashamed and kept silent. But David recognized that they had wanted to fight, and so in his kindness he spoke in their defense, saying that they had remained behind to guard the baggage; and on this ground he gave them as large a share in the spoils as he gave to the others who had fought bravely in the battle. You should behave in the same way towards a brother who shows fervor at first, but then grows slack. In the case of this brother and his salvation, the baggage consists of faith and repentance, humility and tears, patience, hope, long-suffering and the like. If in spite of his slackness he yet guards this baggage, waiting expectantly for Christ's coming, he is rightly given an eternal reward.
Ο Δαβίδ δέχτηκε την προθυμία των κατοίκων της Σικελάκ που βγήκαν να πολεμήσουν μαζί του τους αλλόφυλους, αν και έμειναν από την κόπωση στον χείμαρρο Βοσόρ(Α΄ Βασ. 30). Γιατί όταν γύρισε σ’ αυτούς αφού νίκησε τους βαρβάρους, και άκουσε μερικούς να λένε να μη δώσουν μερίδιο από τα λάφυρα σ’ εκείνους που από την κούραση έμειναν στον χείμαρρο, και ενώ αυτοί από ντροπή δεν μιλούσαν, τότε τους υπερασπίστηκε ο χρηστότατος Δαβίδ λέγοντας ότι κάθησαν και φύλαγαν τα σκεύη. Και γι’ αυτό έδωσε και σ’ αυτούς ίσο μερίδιο λαφύρων, όσο και στους ανδρείους και ψυχωμένους πολεμιστές. Εξέτασε λοιπόν μήπως για κανένα αδελφό που έδειξε στην αρχή θέρμη, υστέρα όμως λύγισε και απόκαμε, σκεύη σωτηρίας μπορούν να θεωρηθούν η πίστη, η μετάνοια, η ταπείνωση, το κλάμα, η υπομονή, η ελπίδα, η μακροθυμία κτλ. Αν καθίσει φυλάγοντας αυτά, έστω και χωρίς να κάνει τίποτα, και υπομένει μόνο με την προσδοκία του Χριστού, φυσικά λαμβάνει κάποια ουράνια δωρεά.
78
We give the name of Levites and priests to those who dedicate themselves totally to God, alike through the practice of the virtues and through contemplation. Those who do not have the strength to hunt down the passions may be called 'the cattle of the Levites' (Num. 3:41). They have a genuine and continuing thirst for holiness, and try to attain it so far as they can; but they frequently fail, hamstrung by sin. Yet we may expect that at the right moment God will grant the gift of dispassion to them as well, solely by virtue of His love; for 'the Lord has heard the desire of the poor' (Ps. 10:17. LXX).
Λευΐτες και ιερείς ονομάζονται όσοι αφιερώθηκαν ολωσδιόλου στο Θεό, τόσο στην πράξη, όσο και στη θεωρία. Κτήνη Λευϊτών(Αριθ. 3, 41-45) λέγονται εκείνοι που δεν ακολουθούν από κοντά τα πάθη, αλλά ορέγονται την αρετή και προς αυτήν κατά το δυνατόν προθυμοποιούνται και την επιθυμούν διαρκώς, και αν ακόμη πολλές φορές αποτυγχάνουν γιατί έχουν αδυνατίσει από την κακία. Είναι εύλογο και αυτοί, τον καιρό που πρέπει, να δεχτούν το χάρισμα της απάθειας, μόνο από τη φιλανθρωπία του Θεού. Γιατί ο Κύριος άκουσε την επιθυμία των πενήτων(Ψαλμ. 9, 38).
79
We are aware of the torment that the enemy frequently inflicts upon us visibly or invisibly. But we do not perceive the torment and anguish that we inflict upon him, when we sometimes succeed in practicing the virtues, when we repent over our trans- gressions or show long-suffering and perseverance in our difficulties, or when we pray and do other things which pierce him to the heart, torture him and cause him bitter grief. God in His providence conceals all this from us, so as to prevent us from growing sluggish. Be sure, however, that 'God thinks it right to repay with affliction those who afflict you' (2 Thess. 1:6).
Τα χτυπήματα που επιφέρει ο εχθρός διάβολος εναντίον μας, είτε φανερά, είτε αόρατα, πολλές φορές τα εννοούμε και τα βλέπομε. Τα βάσανα όμως και τους πόνους που υποφέρει ο εχθρός από εμάς επειδή κατορθώνομε κάποιες φορές τις αρετές, ή μετανοούμε για τις αμαρτίες μας, ή έχομε υπομονή και καρτερία στις θλιβερές περιστάσεις, ή προσευχόμαστε και κάνομε τα παρόμοια, για τα οποία αυτός τρίζει τα δόντια και τιμωρείται και θρηνεί και χτυπιέται, όλα αυτά εμείς με θεία οικονομία δεν τα βλέπομε, για να μη πέσομε σε χαύνωση. Γιατί λέει η Γραφή: «Είναι δίκαιο ο Θεός ν’ ανταποδώσει θλίψη σε όσους σας θλίβουν»(Α΄ Θεσ. 1, 6).
80
If the base of a felled tree that has grown old in earth and rock 'will bud at the scent of water . . . like a young plant' (Job 14:9), it is also possible for us to be awakened by the power of the Holy Spirit and to flower with the incorruptibility that is ours by nature, bearing fruit like a young plant, even though we have fallen into sin.
Αν ο κορμός του δένδρου που γέρασε στη γη και στην πέτρα, όταν έρθει σε επαφή με το νερό ξαναβλαστάνει σαν νεόφυτο(Ιώβ 14, 7-9), εύλογο είναι κι εμείς που σηκωνόμαστε από τον ύπνο με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, να ξαναβλαστήσομε αφθαρσία, την οποία εκ φύσεως έχομε λάβει, και να δώσομε για θερισμό καρπούς όπως το νεόφυτο, και αν ακόμη πέσαμε στον «παλαιό άνθρωπο».
81
Sometimes our soul grows despondent at the huge swarm of its sins and temptations, and says, 'Our hope is gone and we are lost' (Ezek. 37:11. LXX). Yet God, who does not despair of our salvation, says to us: 'You shall live, and you shall know that I am the Lord' (Ezek. 37:6). To the soul that doubts how it can ever give birth to Christ through great acts of holiness, these words are said: 'The Holy Spirit shall come upon you' (Luke 1:35). Where the Holy Spirit is present, do not expect any more the sequence and laws of nature and habit. The Holy Spirit whom we worship is all-powerful, and in an astonishing way He brings into existence what does not as yet exist within us. The intellect that was previously defeated He now makes victorious; for the Paraclete who in compassion comes upon us from above 'is higher than all' (John 3:31), and He raises us above all natural impulses and demonic passions.
Προς την ψυχή που αποδοκιμάζει τον εαυτό της και απελπίζεται από τους υπερβολικούς πειρασμούς και από το πλήθος των αμαρτιών και λέει: «Χάθηκε η ελπίδα μας, είμαστε χαμένοι»(Ιεζ. 37, 11), έχει λεχθεί από το Θεό, ο οποίος δεν απελπίζεται για τη σωτηρία μας: «Θα ζήσετε και θα μάθετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος»(Ιεζ. 37,6). Προς την ψυχή που βρίσκεται σε αμηχανία, πώς άραγε θα μπορέσει μέσω μεγάλων αρετών να γεννήσει το Χριστό, έχει λεχθεί: «Πνεύμα Άγιο θα έρθει σε σένα»(Λουκ. 1, 35). Και όπου υπάρχει παρουσία του Αγίου Πνεύματος, μη ζητάς συνέπεια και νόμο φύσεως και συνήθειας. Γιατί το Προσκυνητό και Άγιο Πνεύμα, επειδή είναι παντοδύναμο, και όσα δεν υπάρχουν, σου τα δημιουργεί, για να θαυμάσεις. Αλλά και νικητή αναδεικνύει το νου που πρωτύτερα είχε νικηθεί· γιατί ο Παράκλητος που έρχεται από ψηλά σ’ εμάς από ευσπλαχνία, είναι πάνω απ’ όλα(Ιω. 3, 31) και σε υψώνει πάνω από τα φυσικά κινήματα και τα δαιμονικά πάθη.
82
Struggle to preserve unimpaired the light that shines within your intellect. If passion begins to dominate you when you look at things, this means that the Lord has left you in darkness; He has dropped the reins with which He was guiding you, and the light of your eyes is gone from you (cf. Ps. 38 :10). Yet even if this happens, do not despair or give up, but pray to God with the words of David: '0 send out Thy light and Thy truth to me in my gloom, for Thou art the salvation of my countenance and my God' (cf. Ps. 43:3, 5); 'Thou shalt send forth Thy Spirit and they shall be created; and Thou shalt renew the face of the earth' (Ps. 104: 30. LXX).
Ν’ αγωνίζεσαι να διατηρείς το φώς του λογικού σου απείραχτο. Αν αρχίσεις να βλέπεις μ’ εμπάθεια, σε σκότισε ο Κύριος και έβγαλε το χαλινάρι της αρετής από σένα(ιΩ. 30, 11) και έχασες το φως των ματιών σου(Ψαλμ. 37, 11). Αλλά και αν συμβεί αυτό, μην παρατήσεις τον αγώνα, μήτε να παραλύσεις, αλλά να δέεσαι μαζί με τον Δαβίδ: «Στείλε το φως Σου και την αλήθεια Σου σε μένα που είμαι σκυθρωπός, σωτηρία μου και Θεέ μου(Ψαλμ. 42, 3-5)· γιατί θα εξαποστείλεις το Πνεύμα Σου και θα ξανακτιστούν και θα ανανεώσεις το πρόσωπο της γης»(Ψαλμ. 103, 30).
83
Blessed is he who, with a hunger that is never satisfied, day and night throughout this present life makes prayer and the psalms his food and drink, and strengthens himself by reading of God's glory in Scripture. Such communion will lead the soul to ever-increasing joy in the age to come.
Μακάριος εκείνος που θα φάει εδώ ημέρα και νύχτα αχόρταγα και θα πιει προσευχές και ψαλμούς και θα δυναμώσει με την ένδοξη ανάγνωση της Γραφής. Γιατί αυτά θα προξενήσουν στην ψυχή κατά τον μέλλοντα αιώνα χαρά ανεξάντλητη.
84
Do all in your power not to fall, for the strong athlete should not fall. But if you do fall, get up again at once and continue the contest. Even if you fall a thousand times because of the withdrawal of God's grace, rise up again each time, and keep on doing so until the day of your death. For it is written, 'If a righteous man falls seven times' that is, repeatedly throughout his life - seven times 'shall he rise again' (Prov. 24:16. LXX). So long as you hold fast, with tears and prayer, to the weapon of the monastic habit, you will be counted among those that stand upright, even though you fall again and again. So long as you remain a monk, you will be like a brave soldier who faces the blows of the enemy; and God will commend you, because even when struck you refused to surrender or run away. But if you give up the monastic life, running away like a coward and a deserter, the enemy will strike you in the back; and you will lose your freedom of communion with God.
Με όλη σου τη δύναμη προφύλαγε τον εαυτό σου να μην πέφτεις· γιατί η πτώση δεν αρμόζει στο δυνατό αθλητή. Αν όμως συμβεί να πέσεις, πετάξου επάνω αμέσως και στάσου πάλι στον καλό αγώνα· και αν μύριες φορές πέσεις από υποχώρηση της χάρης, άλλες τόσες φορές σήκω επάνω· κι αυτό μέχρι του θανάτου σου. Γιατί είναι γραμμένο: «Αν ο δίκαιος πέσει εφτά φορές —δηλαδή διαρκώς σε όλη τη ζωή του— άλλες τόσες θα σηκωθεί»(Παροιμ. 24, 16). Όσο λοιπόν κρατείς το όπλο του αγίου σχήματος με δάκρυα και ικεσία στο Θεό, λογαριάζεσαι μ’ εκείνους που στέκονται, κι ας έχεις πέσει πολλές φορές· όσο παραμένεις ανάμεσα στους μοναχούς, δέχεσαι σαν ανδρείος στρατιώτης από εμπρός πληγές, για τις οποίες και θα επαινεθείς περισσότερο, επειδή κι όταν σε χτυπούσαν δεν καταδέχτηκες να υποχωρήσεις ή να φύγεις από τον πόλεμο. Ενώ αν φύγεις από τους μοναχούς, τότε δέχεσαι πληγές στην πλάτη ως φυγάς και δειλός και λιποτάκτης και άνανδρος.
85
It is more serious to lose hope than to sin. The traitor Judas was a defeatist, inexperienced in spiritual warfare; as a result he was reduced to despair by the enemy's onslaught, and he went and hanged himself. Peter, on the other hand, was a firm rock: although brought down by a terrible fall, yet because of his experience in spiritual warfare he was not broken by despair, but leaping up he shed bitter tears from a contrite and humiliated heart. And as soon as our enemy saw them, he recoiled as if his eyes had been burnt by searing flames, and he took to flight howling and lamenting.
Χειρότερο από το να αμαρτάνει κανείς είναι να απελπίζεται. Ο Ιούδας ο προδότης ήταν μικρόψυχος και δεν είχε πείρα του πολέμου, και γι’ αυτό απελπίστηκε· έπεσε πάνω του με ορμή ο διάβολος και τον έβαλε να απαγχονιστεί. Ο Πέτρος όμως, η στερεά πέτρα, αφού έπεσε σε σοβαρό παράπτωμα, της αρνήσεως του Χριστού, σαν εμπειροπόλεμος που ήταν δεν παρέλυσε, ούτε απελπίστηκε από τη λύπη του, αλλά αφού σηκώθηκε πρόσφερε πικρά δάκρυα μέσα από καρδιά θλιμμένη και ταπεινωμένη. Και αμέσως ο εχθρός, όταν τα είδε αυτά, σαν να τον έκαψαν δυνατές φλόγες στο πρόσωπο, έφυγε με ορμή μακριά, με φοβερούς θρήνους.
86
The monk should wage a truceless war above all on these three things: gluttony, futile self-esteem, and avarice - which is a form of idolatry (cf. Col. 3:5).
Εναντίον αυτών των τριών προπάντων οφείλει ο μοναχός να έχει κρυφό πόλεμο: εναντίον της λαιμαργίας, της δόξας και της φιλοχρηματίας, η οποία είναι ειδωλολατρία(Κολ. 3, 5).
87
There was once a king of Israel who subdued cave-dwellers and other barbarian tribes by using the psalms and music of David. You, too, have barbarian cave-dwellers living within you: the demons who have gained admittance to your senses and limbs, who torment and inflame your flesh. Because of them lust is in your eyes when you look at things; as you listen or use your sense of smell, passion dominates you; you indulge in dirty talk; you are full of turmoil inwardly and outwardly, like the city of Babylon. With great faith, then, and with 'psalms and hymns and spiritual songs' (Eph. 5:19), you too must destroy the cave-dwellers who work evil within you.
Κάποιος Ισραηλίτης βασιλιάς, συνέτριψε το έθνος των τρωγλοδυτών και τους άλλους βαρβάρους με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές, με τα λόγια δηλαδή και τα όργανα του Δαβίδ. Έχεις και συ βάρβαρους τρωγλοδύτες, τους δαίμονες που εισχωρούν στις αισθήσεις και τα μέλη σου και πυρώνουν τη σάρκα και σε κάνουν να βλέπεις και να ακούς και να μυρίζεις μ’ εμπάθεια και να λες άπρεπα λόγια και να έχεις μάτια γεμάτα μοιχεία και να είσαι ταραγμένος εσωτερικά και εξωτερικά, όπως η χώρα της Βαβυλώνας. Φρόντισε λοιπόν και συ με μεγάλη πίστη και με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές(Εφ. 5, 19), να εξολοθρεύσεις τελείως τους τρωγλοδύτες αυτούς που σε ωθούν στα κακά.
88
The Lord desires one man to be saved through another, and in the same way Satan strives to destroy one man through another. So do not spend your time with somebody who is sloppy, a mischief-maker, not guarding his tongue, lest you be sent with him into punishment. It is hard enough for one who associates with a good man to attain salvation. If you do not watch yourself, but consort with people of evil character, you will be infected with their leprosy and destroyed. How can anyone expect pity if he recklessly approaches a poisonous snake? You should avoid those who cannot control their tongue, who are quarrelsome and full of agitation inwardly or outwardly.
Όπως ο Κύριος θέλει ο άνθρωπος να σώζεται μέσω άλλου ανθρώπου, έτσι και ο σατανάς σπεύδει τον άνθρωπο μέσω άλλου άνθρωπου να τον κολάσει. Γι’ αυτό δεν πρέπει να προσκολλάται κανείς σε άνθρωπο που καταφρονεί τα θεία και είναι πονηρός και δεν κρατεί τη γλώσσα του, για να μην πάει μαζί του στην κόλαση. Γιατί και δίκαιο άνθρωπο να συναναστρέφεται κανείς, μόλις και μπορεί να σωθεί. Αν όμως συναναστραφεί με πονηρό απρόσεκτα, είναι σαν να κόλλησε λέπρα και θα οδηγηθεί σε ναυάγιο. Και ποιος λοιπόν θα ελεήσει εκείνον που πλησιάζει χαρούμενος το φίδι; Ν’ αποφεύγεις λοιπόν εκείνους που είναι άτακτοι στη γλώσσα τους και φιλόνεικοι και ταράζονται εσωτερικά και εξωτερικά.
89
If you wish to be called wise, intelligent and the friend of God, strive to present your soul to the Lord in the same state as you received it from Him: pure, innocent, completely undefiled. Then you will be crowned in heaven and the angels will call you blessed.
Ποιος είναι σοφός και φρόνιμος και θέλει να ονομαστεί φίλος του Θεού, ώστε να φροντίσει με όλη την δύναμή του να παρουσιάσει την ψυχή του στον Κύριο τέτοια όπως την έλαβε από Αυτόν, καθαρή, απλήγωτη και τελείως άμεμπτη, και γι’ αυτό να στεφανωθεί στους ουρανούς και να επαινεθεί ως μακάριος από τους αγγέλους;
90
A single good word made the thief pure and holy, despite all his previous crimes, and brought him into paradise (cf. Luke 2 3 :42-43). A single ill-advised word prevented Moses from entering the promised land (cf. Num. 20:12). We should not suppose, then, that garrulity is only a minor disease. Lovers of slander and gossip shut themselves out from the kingdom of heaven. A chatterbox may meet with success in this world, but he will not do so in the next. There he will trip and fall; 'evil will hunt him down and destroy him' (Ps. 140: 11. LXX). It has been well said: 'Better to slip on the ground than to slip with your tongue' (Ecclus. 20:18). We should believe James the Apostle when he writes: 'Let every man be swift to hear and slow to speak' (Jas. 1:19).
Μια καλή λέξη, τον άλλοτε ακάθαρτο εκείνο ληστή, τον έκανε καθαρό και άγιο και τον έβαλε στον Παράδεισο(Λουκ. 23, 42-43). Και μια λέξη ανάρμοστη έφραξε στο Μωυσή την γη της επαγγελία(Αριθ. 20,12). Να μη νομίσομε λοιπόν μικρή αρρώστια την φλυαρία· γιατί οι φιλοκατήγοροι και φλύαροι αποκλείουν τον εαυτό τους από τη βασιλεία των Ουρανών. Ο άνθρωπος που έχει κακή γλώσσα, κι αν ακόμη προκόψει στην εδώ ζωή, όμως εκεί δε θα προκόψει, αλλά θα σκοντάψει και θα τον συλλάβουν ως θήραμά τους οι κακές τιμωρίες και θα τον καταστρέψουν(Ψαλμ. 139, 12). Σωστά Ελεγε κάποιος σοφός, ότι είναι καλύτερο να πέσεις από ψηλά στο έδαφος, παρά από γλώσσα(Σ. Σειρ. 20,18). Πρέπει λοιπόν να πιστέψομε τον Απόστολο Ιάκωβο, που γράφει: «Κάθε άνθρωπος ας είναι γρήγορος ν’ ακούσει και αργός να μιλήσει»(Ιακ. 1, 19).
91
So as not to be deceived and carried away by the vain and empty things that the senses bring before us, we should listen to the words of the prophet Isaiah: 'Come, my people, enter into your inner room' - the shrine of your heart, which is closed to every conception derived from the sensible world, that image-free dwelling-place illumined by dispassion and the overshadowing of God's grace; 'shut your door' - to all things visible; 'hide yourself for a brief moment' - the whole of man's life is but a moment; 'until the Lord's anger has passed by' (Isa. 26:20. LXX); or, as the Psalms put it, 'until iniquity has passed' (Ps. 57:1). This anger of the Lord and this iniquity may be caused by demons, passions and sins; as Isaiah says to God, 'Behold, Thou art angry, for we have sinned' (Isa. 64:5). A man escapes this anger by keeping his attention fixed continually within his heart during prayer, and by striving to remain within his inner sanctuary. As it is written, 'Draw wisdom into your innermost self (Job 28: 18. LXX); 'all the glory of the king's daughter is within' (Ps. 4^: 13. LXX). Let us, then, continue to struggle until we enter the holy place of God, 'the mountain of Thine inheritance, the dwelling, 0 Lord, which Thou hast made ready, the sanctuary which Thy hands have prepared' (Exod. 1^:17).
Για να μην ψηλώνει και μετεωρίζεται ο νους μας και μας εξαπατούν οι αισθήσεις με τη ματαιότητα, καλό είναι να προσέχομε σ’ εκείνον που λέει: «Βάδιζε λαέ μου, έμπα στα κατάβαθα της καρδιάς σου, στο σημείο εκείνο που είναι κρυμμένο από κάθε αισθητό νόημα, το κατάλυμα εκείνο που δεν έχει μορφές αισθητών πραγμάτων, που καταφωτίζεται από την απάθεια και τη θεία χάρη· κλείσε την πόρτα σε όσα είναι ορατά, κρύψου λίγο, γιατί μικρή είναι κάθε ανθρώπινη ζωή». Έπειτα λέει: «Ώσπου να περάσει η οργή του Κυρίου»(Ησ. 26, 20). Όπως έλεγε άλλος: «Ώσπου να περάσει η ανομία»(Ψαλμ. 56, 2). Γιατί «οργή Κυρίου» και «ανομία» φαίνεται ότι είναι οι δαίμονες και τα πάθη και τα αμαρτήματα, όπως λέει προς το Θεό ο Ησαΐας: «Ιδού, εσύ οργίστηκες και μεις αμαρτήσαμε»(Ησ. 64, 5). Ο άνθρωπος αποφεύγει την οργή αυτή όταν προσέχει συνεχώς στην καρδιά του με προσευχή και προσπαθεί επίμονα να μπει στα άδυτα του εσωτερικού του. Γιατί λέει η Γραφή: «Άντλησε σοφία πιο πέρα από τα βάθη της καρδιάς»(Ιώβ 28, 18), επειδή «όλη η δόξα της κόρης του βασιλιά βρίσκεται μέσα της»(Ψαλμ. 44, 14)· και κοπιάζω «έως ότου μπώ στο αγιαστήριο του Θεού και στο όρος που Αυτός κληροδότησε, στο έτοιμο κατοικητήριο, το οποίο συ, Κύριε, κατασκεύασες, στον άγιο τόπο, που ετοίμασαν τα χέρια Σου»(Έξ. 15, 17).
92
If you really wish to renounce the world, you should imitate the prophet Elisha, who in his intense and burning love for God kept nothing back for himself (cf. 1 Kgs. 19:21). You should distribute all your possessions to those in need and so take up the Cross of Christ, hastening eagerly and willingly to die to this world; and you will receive in exchange the eternal kingdom.
Εκείνος που θέλει πράγματι να απαρνηθεί τον κόσμο, ας μιμείται τον μακάριο προφήτη Ελισσαίο που δεν πήρε μαζί του τίποτε(Γ΄ Βασ. 19, 20), εξαιτίας του μεγάλου και φλογερού έρωτα στο Θεό. Αφού λοιπόν μοιράσει όλα τα υπάρχοντά του σ’ όσους έχουν ανάγκη και σηκώσει τον σταυρό του Κυρίου, ας βιαστεί να πορευτεί όπως Εκείνος με τη θέλησή του στον εκούσιο θάνατο, ο οποίος γίνεται πρόξενος της αιώνιας βασιλείας.
93
Once you have realized that the Amorite within you is 'as strong as an oak', you should pray fervently to the Lord to dry up 'his fruit from above' - that is, your sinful actions, and 'his roots from beneath' - that is, your impure thoughts. Ask the Lord in this way to 'destroy the Amorite from before your face' (Amos 2:9. LXX).
Όταν εννοήσεις ότι ο Αμορραίος είναι ισχυρός μέσα σου σαν δρυς(Αμώς 2, 9), τότε παρακάλεσε μ’ επιμονή τον Κύριο, να ξηράνει τον καρπό του δένδρου, δηλαδή την πρακτική αμαρτία, και τις ρίζες από κάτω, δηλαδή τους ακάθαρτους λογισμούς, και να αφανίσει ο Κύριος τον Αμορραίο από μπροστά σου.
94
You should not be surprised when those who are themselves incapable of attaining stillness ridicule the stillness that we have achieved. Apply the words of the Psalter to them - but without any feeling of rancor. Resist them by intensifying your obedience to God, and repeat the words: 'My soul, be obedient to God' (Ps. 62:5. LXX); 'In return for my love, they made false accusations against me; but I continued to pray' - for their healing as well as my own (Ps. 109:4. LXX).
Δεν πρέπει να παραξενεύεστε όταν βλέπετε να περιπαίζουν την ησυχία μας εκείνοι που δεν μπορούν να ησυχάσουν· καλύτερα να προσεύχεστε για χάρη τους, χωρίς όμως να μνησικακείτε. Και σταθείτε απέναντί τους με σφοδρότερη υποταγή στο Θεό και λέγετε δυνατά: «Υποτάξου ψυχή μου στο Θεό(Ψαλμ. 61, 6)· αντί να με αγαπούν, με συκοφαντούσαν· εγώ όμως προσευχόμουν(Ψαλμ. 108, 4) για τη δική μου και τη δική τους θεραπεία».
95
When there is no wind blowing at sea, there are no waves; and when no demon dwells within us, our soul and body are not troubled by the passions.
Αν δεν φυσήξει στη θάλασσα αέρας δυνατός, δεν σηκώνεται κύμα· και αν δεν έρθει δαίμονας σ’ εμάς, δεν ταράζεται από τα πάθη η ψυχή, ούτε το σώμα.
96
If you always feel the warmth of prayer and divine grace you may apply to yourself the words of Scripture: you have 'put on the armor of light' (Rom. 13:12) and 'your garments are warm' (Job 37:17). But your enemies are 'clothed with shame' (Ps. 109:29) and with the darkness of hell.
Αν θερμαίνεσαι πάντοτε με την προσευχή και τη θεία χάρη, λέει σε σένα η θεία Γραφή, καθώς έχεις ντυθεί τα όπλα του φωτός(Ρωμ. 13, 12): «Η στολή σου είναι θερμή»(Ιώβ 37, 17). Ενώ οι εχθροί σου φορούν σαν πλατύ μανδύα τη ντροπή(Ψαλμ. 108, 29) και το σκοτάδι του ταρτάρου.
97
When recalling your sins, do not hesitate to beat your breast. With these blows you will dig into your hardened heart and discover within it the gold-mine of the publican (cf. Luke 18:13); and this hidden wealth will bring you great joy.
Όταν θυμάσαι τις αμαρτίες σου, μη διστάζεις να χτυπάς το στήθος σου, για να πελεκήσεις με τις πληγές αυτές την πωρωμένη καρδιά σου και να βρεις το μεταλλείο του τελωνικού χρυσού(Λουκ. 18, 13)· και θα χαρείς υπερβολικά για τον κρυφό πλούτο.
98
Let the fire of your prayer, ascending upwards as you meditate on the oracles of the Spirit, burn always on the altar of your soul.
Να καίει πάντοτε στο θυσιαστήριο της ψυχής σου η φωτιά των δεήσεων που οδηγούν στην ανώτερη αγία μελέτη των λόγων του Πνεύματος.
99
If at every moment you strive to have 'your feet shod with the gospel of peace' (Eph. 6:15), you will always be building up your neighbor’s house as well as your own. But if you are indolent, the demons will spit invisibly in your face and, as the Law states, you will be known as 'the man who had his sandal pulled off’ (cf. Deut. 25:9-10).
Αν πάντοτε φροντίζεις να φορείς υποδήματα στα πόδια σου για να είσαι έτοιμος για το ευαγγέλιο της ειρήνης(Εφ. 6, 15), θα οικοδομήσεις οπωσδήποτε και το δικό σου σπίτι και το σπίτι του πλησίον σου. Αν όμως αμελήσεις, θα εμπτυσθείς αοράτως και σύμφωνα με το νόμο θα κληρονομήσεις το όνομα εκείνου που του έλυσαν το υπόδημα(Δευτ. 25, 9-10).
100
If, as St John says, 'God is love', then 'he who dwells in love dwells in God, and God in him' (i John 4:16). But he who hates his neighbor, through this hatred, is separated from love. He, then, who hates his brother is separated from God, since 'God is love, and he who dwells in love dwells in God, and God in him.' To Him be glory and power through all the ages. Amen.
Αν, όπως λέει ο Ιωάννης, ο Θεός είναι αγάπη, και όποιος αγαπά, μένει στο Θεό, και ο Θεός σ’ αυτόν(Ιω. 4, 16), τότε όποιος μισεί τον πλησίον του, με το να χωρίζεται από την αγάπη, φανερό είναι ότι βρίσκεται μέσα στο μίσος. Εκείνος λοιπόν που μισεί τον συνάνθρωπό του, είναι χωρισμένος από το Θεό, αφού ο Θεός είναι αγάπη και όποιος μένει στην αγάπη, μένει στο Θεό και ο Θεός σ’ αυτόν. Σ’ Αυτόν η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.