Watchfulness is a spiritual method which, if sedulously practiced over a long period, completely frees us: with God's help from impassioned thoughts, impassioned words and evil actions. It leads, in so far as this is possible, to a sure knowledge of the inapprehensible God, and helps us to penetrate the divine and hidden mysteries. It enables us to fulfill every divine commandment in the Old and New Testaments and bestows upon us every blessing of the age to come. It is, in the true sense, purity of heart, a state blessed by Christ when He says: 'Blessed are the pure in heart, for they shall see God' (Matt. 5:8); and one which, because of its spiritual nobility and beauty - or, rather, because of our negligence - is now extremely rare among monks. Because this is its nature, watchfulness is to be bought only at a great price. But once established in us, it guides us to a true and holy way of life. It teaches us how to activate the three aspects of our soul correctly, and how to keep a firm guard over the senses. It promotes the daily growth of the four principal virtues, and is the basis of our contemplation.
Η νήψη είναι μια μέθοδος και επιστήμη, η οποία απαλλάσσει τον άνθρωπο – με την βοήθεια του Θεού – τελείως από εμπαθείς σκέψεις και λόγους και από πονηρά έργα, αν εξακολουθεί ο άνθρωπος την πνευματική αυτήν μέθοδο επί πολύν καιρό και την εφαρμόζει με προθυμία. Η νήψη χαρίζει επίσης ασφαλή γνώση του ακαταλήπτου Θεού, όσο είναι δυνατόν, και λύση θείων και κρυπτών μυστηρίων. Επίσης με αυτήν κατορθώνει ο άνθρωπος να εκπληρώσει όλες τις εντολές της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης και αυτή παρέχει όλα τα αγαθά του μέλλοντος αιώνος. Αυτή είναι κυρίως η καθαρότητα της καρδιάς, η οποία λόγω του μεγαλείου και της ωραιότητάς της, ή, για να κυριολεκτήσω, λόγω της αμέλειάς μας είναι πάρα πολύ σπάνια σήμερα στους μοναχούς. Αυτήν ο Χριστός την μακαρίζει με αυτά τα λόγια: «Μακάριοι όσοι έχουν καθαρή καρδιά διότι αυτοί θα αντικρύσουν τον Θεό»(Ματθ. 5, 8). Τέτοια λοιπόν που είναι, χρειάζεται και μεγάλο τίμημα για να την αγοράσεις. Η νήψη, όταν πολυκαιρίσει στον άνθρωπο γίνεται οδηγός σωστού και θεάρεστου βίου. αυτό είναι και η επισφράγιση της θεωρίας. Μας διδάσκει να κινούμε δίκαια και τα τρία μέρη της ψυχής (το λογιστικό, το θυμικό και το επιθυμητικό), και να φυλάγομε με ασφάλεια τις αισθήσεις μας. και τις τέσσερις γενικές αρετές (φρόνηση, ανδρεία, σωφροσύνη και δικαιοσύνη) τις μεγαλώνει κάθε μέρα σ’ εκείνον που την κατέχει.
2
The great lawgiver Moses - or, rather, the Holy Spirit -indicates the pure, comprehensive and ennobling character of this virtue, and teaches us how to acquire and perfect ft, when he says: 'Be attentive to yourself, lest there arise in your heart a secret thing which is an iniquity' (Deut. 15:9. LXX). Here the phrase 'a secret thing' refers to the first appearance of an evil thought. This the Fathers call a provocation introduced into the heart by the devil. As soon as this thought appears in. our intellect, our own thoughts chase after it and enter into impassioned intercourse with it.
Ο μέγας νομοθέτης Μωυσής, ή μάλλον το Πνεύμα το Άγιο, θέλοντας να φανερώσει πόσο άμεμπτη και καθαρή και γενική και υψοποιός είναι η αρετή της νήψεως, και θέλοντας να διδάξει πως να την αρχίζουμε και να την εκτελούμε, λέει: «Να προσέχεις τον εαυτό σου μήπως ένας λόγος κρυμμένος στην καρδιά σου γίνει ανόμημα»(Δευτ. 15, 9). Κρυμμένο λόγο ονομάζει τη μονολόγιστη ενθύμηση (παράσταση) ενός πονηρού πράγματος, το οποίο μισεί ο Θεός. Αυτό οι Πατέρες το ονομάζουν και «προσβολή», η οποία γίνεται στην καρδιά από το διάβολο. Στην προσβολή, μόλις εμφανιστεί στο νου μας, επακολουθούν οι λογισμοί μας, οι οποίοι αρχίζουν και συνομιλούν μαζί της με πάθος.
3
Watchfulness is a way embracing every virtue, every commandment. It is the heart’s stillness and, when free from mental images, it is the guarding of the intellect.
Η νήψη είναι δρόμος κάθε αρετής και εντολής Θεού. Αυτή λέγεται επίσης και ησυχία της καρδιάς. Και όταν φτάσει σε τελειότητα, χωρίς δαιμονικές φαντασίες, λέγεται και φυλακή του νου.
4
Just as a man blind from birth does not see the sun's light, so one who fails to pursue watchfulness does not see the rich radiance of divine grace. He cannot free himself from evil thoughts, words and actions, and because of these thoughts and actions he will not be able freely to pass the lords of hell when he dies.
Εκείνος που γεννήθηκε τυφλός, δεν βλέπει το φως του ήλιου. Και εκείνος που δεν ζει με τη νήψη, δεν βλέπει τις πλούσιες ακτινοβολίες της χάρης που έρχεται από τον ουρανό. Ούτε θα ελευθερωθεί ποτέ από τα πονηρά έργα και λόγια και σκέψεις που μισεί ο Θεός. Και κατά την έξοδό του από την ζωή δε θα περάσει ελεύθερα από τους άρχοντες του σκοτεινού ταρτάρου.
5
Attentiveness is the heart's stillness, unbroken by any thought. In this stillness the heart breathes and invokes, endlessly and without ceasing, only Jesus Christ who is the Son of God and Himself God. It confesses Him who alone has power to forgive our sins, and with His aid it courageously faces its enemies. Through this invocation enfolded continually in Christ, who secretly divines all hearts, the soul does everything it can to keep its sweetness and its inner struggle hidden from men, so that the devil, coming upon it surreptitiously, does not lead it into evil and destroy its precious work.
Προσοχή είναι μια αδιάλειπτη ησυχία της καρδιάς από κάθε πονηρό λογισμό. μόνον τον Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού και Θεό ακατάπαυστα αναπνέει και επικαλείται την βοήθειά Του και μαζί του αντιπαρατάσσεται με ανδρεία εναντίον των πονηρών δαιμόνων. Και σ’ Αυτόν εξομολογείται, γιατί μόνον ο Ιησούς έχει εξουσία να συγχωρεί αμαρτίες. Η ψυχή με την επίκλησή της εναγκαλίζεται αδιάκοπα το Χριστό, ο Οποίος μόνος γνωρίζει τι κρύβουν οι καρδιές των ανθρώπων. και προσπαθεί να διαφύγει με κάθε τρόπο την προσοχή των ανθρώπων η γλυκύτητά της και ο εσωτερικός της αγώνας, μήπως ο πονηρός την εξαπατήσει λαθραία, ανοίξει το δρόμο στην κακία και αφανίσει την ωραιότατη εργασία της.
6
Watchfulness is a continual fixing and. halting of thought at the entrance to the heart. In this way predatory and murderous thoughts are marked down as they approach and what they say and do is noted; and we can see in what specious and delusive form the demons are trying to deceive the intellect. If we are conscientious in this, we can gain much experience and knowledge of spiritual warfare.
Νήψη είναι μια μόνιμη σταθεροποίηση του λογισμού και στάση του στην πύλη της καρδιάς. βλέπει και ακούει τους κλέφτες λογισμούς να έρχονται, δηλαδή τι λένε και τι κάνουν οι ανθρωποκτόνοι δαίμονες. Και ποια είναι η μορφή που χάραξαν και όρθωσαν οι δαίμονες και η οποία προσπαθεί με τη φαντασία να εξαπατήσει το νου. Αυτά λοιπόν αν μας απασχολούν φιλόπονα, μας φανερώνουν, αν θέλομε, με εξαιρετική πληρότητα την πείρα του νοητού πολέμου.
7
In one who is attempting to dam up the source of evil thoughts and actions, continuity of watchful attention in the intellect fat produced by fear of hell and fear of God, by God's withdrawals from the soul, and by the advent of trials which chasten and instruct. For these withdrawals and unexpected trials help us to correct our life, especially when, having once experienced the tranquility of watchfulness, we neglect it. Continuity of attention produces inner stability; inner stability produces a natural intensification of watchfulness; and this intensification gradually and in due measure gives contemplative insight into spiritual warfare. This in its turn is succeeded by persistence in the Jesus Prayer and by the state that Jesus confers in which the intellect, free from all images, enjoys complete quietude.
Τη νήψη τη γεννά ο διπλός φόβος: τόσο οι εγκαταλείψεις από το Θεό, όσο και οι πειρασμοί που έρχονται για παιδαγωγία. Και είναι αυτή μια συνεχής παρουσία της προσοχής μέσα στην ηγεμονική δύναμη (το νου) του ανθρώπου που προσπαθεί να φράξει την πηγή των κακών λογισμών και έργων. Γι’ αυτό έρχονται και οι εγκαταλείψεις και οι αναπάντεχοι εκ μέρους του Θεού πειρασμοί προς διόρθωση του βίου μας. Και μάλιστα σ’ εκείνους που γεύθηκαν την ανάπαυση που δίνει το αγαθό της νήψεως και κατόπιν πέφτουν στην αμέλεια. Η νήψη που τηρείται συνεχώς γεννά τη συνήθεια. Η συνήθεια προκαλεί κάποια φυσική πυκνότητα στη νήψη. Κι αυτή γεννά ήρεμη θεωρία του νοητού πολέμου με τα χαρακτηριστικά του. τη διαδέχεται επίμονη ευχή του Ιησού και έπειτα γλυκιά ηρεμία του νου χωρίς φαντασίες και μια κατάσταση ενώσεως με τον Ιησού.
8
When the mind, taking refuge in Christ and calling upon Him, stands firm and repels its unseen enemies, like a wild beast facing a pack of hounds from a good position of defense, then it inwardly anticipates their inner ambuscades well in advance. Through continually invoking Jesus the peacemaker against them, it remains invulnerable,
Ο νους του ανθρώπου που μένει σταθερός και επικαλείται το Χριστό εναντίον των πονηρών δαιμόνων και καταφεύγει σ’ Αυτόν, μοιάζει μ’ ένα θηρίο που το περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι και αυτό έπιασε θέση σε ένα οχυρό τόπο και αντιστέκεται. Βλέπει από μακριά νοερά τους νοητούς λόγους των εχθρών και με το να παρακαλεί συνεχώς τον ειρηνοποιό Ιησού να πολεμά κατά των εχθρών, μένει απλήγωτος από αυτούς.
9
If you are an adept, initiated into the mysteries and standing before God at dawn (cf. Ps. 5:3), you will divine the meaning of my words. Otherwise be watchful and you will discover it.
Αν γνωρίζεις και σου δόθηκε η χάρη το πρωί να στέκεσαι εμπρός στο Θεό και να εξετάζεσαι, αλλά και να εξετάζεις τον εαυτόν σου, εννοείς τι λέω για την νήψη. Αν όχι, έχε νήψη και θα λάβεις τη χάρη.
10
Much water makes up the sea. But extreme watchfulness and the Prayer of Jesus Christ, undistracted by thoughts, are the necessary basis for inner vigilance and unfathomable stillness of soul, for the deeps of secret and singular contemplation, for the humility that knows and assesses, for rectitude and love. This watchfulness and this Prayer must be intense, concentrated and unremitting.
Τα συστήματα των θαλασσών τ’ αποτελεί πολύ νερό. Σύστημα και δύναμη της νήψεως και της νηφαλιότητας και της βαθιάς ψυχικής ησυχίας, και άβυσσος θεωριών φοβερών και απορρήτων και μετανοητικής ταπεινώσεως και ειλικρίνειας και αγάπης, είναι η τέλεια νήψη και η χωρίς λογισμούς ευχή του Ιησού Χριστού. Και αυτό να γίνεται μάλιστα αδιάκοπα και πυκνά και χωρίς να χάνει κανείς την υπομονή του και να μικροψυχεί.
11
It is written: 'Not everyone who says to Me: "Lord, Lord" shall enter into the kingdom of heaven; but he that does the will of My Father' (Matt. 7:21). The will of the Father is indicated in the words: 'You who love the Lord, hate evil’ (Ps. 97:10). Hence we should both pray the Prayer of Jesus Christ and hate our evil thoughts. In this way we do God's will.
«Δε θα μπει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που με λέει Κύριε, Κύριε, αλλ’ όποιος κάνει το θέλημα του Πατέρα μου»(Ματθ. 7, 21). Θέλημα του Πατέρα είναι: «Σεις που αγαπάτε το Θεό να μισείτε τα πονηρά»(Ψαλμ. 96, 10). Λοιπόν, μαζί με την ευχή του Ιησού Χριστού, ας μισήσομε και τους πονηρούς λογισμούς και να, πράξαμε το θέλημα του Θεού.
12
Through His incarnation God gave us the model for a holy life and recalled us from our ancient fall. In addition to many other things. He taught us, feeble as we are, that we should fight against the demons with humility, fasting, prayer and watchfulness. For when, after His baptism. He went into the desert and the devil came up to Him as though He were merely a man, He began His spiritual warfare by fasting and won the battle by this means though, being God, and God of gods. He had no need of any such means at all.
Παράδειγμα τέλειο προς μίμηση και πρότυπο για το ανθρώπινο γένος και ανάκληση του προπατορικού αμαρτήματος είναι ο Κύριός μας και Θεός που έλαβε σάρκα και έβαλε εμπρός μας σαν ζωγραφικό πίνακα τον πανάρετο βίο Του. Μαζί με όλα τα καλά, μάς υπέδειξε μετά την βάπτισή Του, αφού ανέβηκε στην έρημο, και τούτο άρχισε με νηστεία τον νοητό πόλεμο εναντίον του διαβόλου, που πήγε προς Αυτόν όπως θα πήγαινε σε απλό άνθρωπο(Ματθ. 4, 3). Και με τον τρόπο που τον νίκησε, ο Κύριος δίδαξε κι εμάς τους αχρείους, πώς να παλεύομε εναντίον των πνευμάτων της πονηρίας, δηλαδή με ταπείνωση και νηστεία και προσευχή και νήψη. Και τούτο, ενώ δεν είχε ανάγκη από αυτά, ως Θεός και Θεός των θεών.
13
I shall now tell you in plain, straightforward language what I consider to be the types of watchfulness which gradually cleanse the intellect from impassioned thoughts. In these times of spiritual warfare I have no wish to conceal beneath words whatever in this treatise may be of use, especially to more simple people. As St Paul puts it: 'Pay attention, my child Timothy, to what you read' (cf. 1 Tim. 4:13).
Τώρα, πόσοι τρόπο νήψεως υπάρχουν κατ’ εμέ, που μπορούν να καθαρίζουν τον νου από εμπαθείς λογισμούς, δε θα βαρεθώ να σου τους φανερώσω με γλώσσα απλή και χωρίς στολίδια. Επειδή δεν το έκρινα καλό, σε καιρό πολέμου πνευματικού, να κρύψω σ’ αυτό το λόγο την ωφέλεια μέσω των κομψών λόγων, και μάλιστα μιλώντας σε απλουστέρους. «Και συ, παιδί μου Τιμόθεε – λέει – πρόσεχε αυτά που διαβάζεις»(Α΄Τιμ. 4, 13).
14
One type of watchfulness consists in closely scrutinizing every mental image or provocation; for only by means of a mental image can Satan fabricate an evil thought and insinuate this into the intellect in order to lead it astray.
Ένας τρόπος νήψεως είναι να εξετάζεις συχνά και προσεκτικά την φαντασία (παράσταση) του πονηρού λογισμού, δηλ. την «προσβολή», γιατί ο σατανάς δεν μπορεί χωρίς φαντασία να δημιουργεί λογισμούς και να τους παρουσιάζει στο νου για να τον εξαπατήσει.
15
A second type of watchfulness consists in freeing the heart from all thoughts, keeping it profoundly silent and still, and in praying.
Άλλος τρόπος είναι να κρατάς την καρδιά σου πάντοτε σε βαθιά σιωπή και ησυχία από κάθε λογισμό και να προσεύχεσαι.
16
A third type consists in continually and humbly calling upon the Lord Jesus Christ for help.
Άλλος τρόπος είναι να παρακαλείς συνεχώς τον Κύριο Ιησού Χριστό με ταπείνωση να έρθει σε βοήθεια.
17
A fourth type is always to have the thought of death in one's mind.
Άλλος τρόπος είναι να θυμάται κανείς ακατάπαυστα το θάνατο.
18
These types of watchfulness, my child, act like doorkeepers and bar entry to evil thoughts. Elsewhere, if God gives me words, I shall deal more fully with a farther type which, along with the others, is also effective: this is to fix one's gaze on heaven and to pay no attention to anything material.
Όλες αυτές οι εργασίες, αγαπητέ, εμποδίζουν τις πονηρές σκέψεις σαν φοβεροί θυρωροί. Το να προσβλέπεις στον ουρανό και να νομίζεις ότι η γη δεν είναι τίποτε, είναι και αυτό ωφέλιμο και αποτελεσματικό μαζί με τα άλλα, κι αν μου δώσει ο Θεός λόγο, θα το εκθέσω αλλού πιο εκτεταμένα.
19
When we have to some extent cut off the causes of the passions, we should devote our time to spiritual contemplation; for if we fail to do this we shall easily revert to the fleshly passions, and so achieve nothing but the complete darkening of our intellect and its reversion to material things.
Αν κόψομε για λίγο τις αιτίες των παθών και ασχοληθούμε με πνευματικές σκέψεις χωρίς να διατρίψομε σε αυτές και χωρίς να το κάνομε αυτό έργο μας, τότε εύκολα πάλι ξαναγυρίζομε στα πάθη της σάρκας, χωρίς να κερδίσομε τίποτε από αυτή την πνευματική εργασία μας, παρά μόνον τέλειο σκοτισμό του νου και παραστράτημα προς τα υλικά.
20
The man engaged in spiritual warfare should simultaneously possess humility, perfect attentiveness, the power of rebuttal, and prayer. He should possess humility because, as his fight is against the arrogant demons, he will then have the help of Christ in his heart, for 'the Lord hates the arrogant' (cf. Prov. 3:34. LXX). He should possess attentiveness in order always to keep his heart clear of all thoughts, even of those that appear to be good. He should possess the power of rebuttal so that, whenever he recognizes the devil, he may at once repulse him angrily; for it is written: 'And I shall reply to those who vilify me; will not my soul be subject to God?' (Pss. 119:42; 62:1. LXX). He should possess prayer so that as soon as he has rebutted the devil he may call to Christ with 'cries that cannot be uttered' (Rom. 8:26). Then he will see the devil broken and; routed by the venerable name of Jesus — will see him and his dissimulation scattered like dust or smoke before the wind.
Πρέπει ο αγωνιζόμενος τον εσωτερικό αγώνα να έχει κάθε στιγμή του χρόνου αυτά τα τέσσερα: ταπείνωση, άκρα προσοχή, αντίρρηση κατά των πονηρών λογισμών και προσευχή. Να έχει ταπείνωση, γιατί ο αγώνας είναι εναντίον των υπερηφάνων δαιμόνων, για να έχει τη βοήθεια του Χριστού πρόχειρη επειδή ο Κύριος μισεί τους υπερήφανους(Παροιμ. 3, 14). Προσοχή, για να μην έχει στην καρδιά του κανένα λογισμό, έστω και αν αυτός φαίνεται αγαθός. Αντίρρηση, ώστε μόλις με οξύτητα εννοήσει ότι ήρθε ο δαίμονας, ευθύς με οργή να φέρει αντιλογία στον πονηρό. «Θ’ απαντήσω, λέει, σε όσους με κατηγορούν: δεν θα υποταχθεί η ψυχή μου στον Θεό;»(Ψαλμ. 61, 1). Προσευχή για να φωνάξει δυνατά προς τον Χριστό με στεναγμό ανέκφραστο(Ρωμ. 8, 26), ευθύς μετά την αντίρρηση. Και τότε ο αγωνιζόμενος άνθρωπος θα δει τον εχθρό να παραλύει ή να εκδιώκεται από το προσκυνητό όνομα του Ιησού, σαν σκόνη στον άνεμο, ή να χάνεται σαν καπνός μαζί με τον πονηρό λογισμό του.
21
If we have not attained prayer that is free from thoughts, we have no weapon to fight with. By this prayer I mean the prayer which is ever active in the inner shrine of the soul, and which by invoking Christ scourges and sears our secret enemy.
Όποιος δεν έχει προσευχή απαλλαγμένη από πονηρούς λογισμούς, αυτός είναι σαν να πηγαίνει στον πόλεμο χωρίς όπλο. Προσευχή εννοώ εκείνη που γίνεται ακατάπαυστη στα βάθη της ψυχής, ώστε με την επίκληση του Χριστού, ο σατανάς που πολεμά κρυφά, να μαστιγώνεται και να καίγεται.
22
The glance of your intellect should be quick and keen, able to perceive the invading demons. When you perceive one, you should at once rebut it, crushing it like the head of a serpent. At the same time, call imploringly to Christ, and you will experience God's unseen help. Then you will clearly discern the heart's rectitude.
Εσύ οφείλεις, με διαπεραστικό και διαρκώς τεταμένο μάτι του νου, να βλέπεις ώστε να αντιλαμβάνεσαι ποιος μπαίνει. και μόλις δεις ότι έρχεται να μπει πονηρός λογισμός, αμέσως με την αντίρρηση να σπάζεις την κεφαλή του φιδιού(Γεν. 3, 13). Και συγχρόνως με στεναγμό φώναξε το Χριστό, και θα δοκιμάσεις τη θεϊκή και αόρατη βοήθεια. Και τότε θα δεις λαμπρά την απλότητα και χρηστότητα της καρδιάς.
23
Just as someone in the midst of a crowd, holding a mirror and looking at it, sees not only his own face but also the faces of those looking in the mirror with him, so someone who looks into his own heart sees in it not only his own state, but also the black faces of the demons.
Εκείνος που κρατά ένα καθρέφτη στο χέρι του και βρίσκεται ανάμεσα σε άλλους, βλέπει στον καθρέφτη το δικό του πρόσωπο, όσο βλέπει και τα πρόσωπα των άλλων που σκύβουν στον καθρέφτη. Έτσι κι εκείνος που σκύβει μέσα στην καρδιά του, βλέπει την δική του κατάσταση μέσα σ’ αυτήν, βλέπει όμως και τα μαύρα πρόσωπα των νοητών αιθιόπων, δηλαδή των δαιμόνων.
24
The intellect cannot conquer a demonic fantasy by its own unaided powers, and should never attempt to do so. "The demons are a sly lot: they pretend to be overcome and then trip us up by filling us with self-esteem. But when we call upon Jesus Christ, they do not dare to play their tricks with us even for a second.
Δεν μπορεί ο νους μόνος του να νικήσει την φαντασία των δαιμόνων. Ας μην έχει ποτέ κανείς τέτοιο θάρρος. Επειδή είναι πανούργοι, υποκρίνονται ότι νικιούνται και ανατρέπουν τον αγωνιστή με την κενοδοξία. Αν όμως επικαλείσαι τον Ιησού Χριστό, τότε δεν μπορούν ούτε μια στιγμή να σταθούν και να σε δολιευθούν.
25
Do not become conceited like the ancient Israelites, and so betray yourself into the hands of your spiritual enemies. For the Israelites, liberated from the Egyptians by the God of all, devised a molten idol to help them (cf. Exod. 32:4).
Πρόσεξε να μην υπερηφανευτείς και συ, όπως παλιά ο Ισραήλ, και παραδοθείς στους νοητούς εχθρούς. Γιατί ο παλαιός Ισραήλ, αφού τον ελευθέρωσε από τους Αιγυπτίους ο Θεός των όλων, επενόησε για βοηθό του χυτό είδωλο(Εξ. 32, 4).
26
The molten idol denotes our crippled intellect. So long as the intellect invokes Jesus Christ against the demons, it easily routs them, putting their invisible forces to flight with the skill born of knowledge. But when it stupidly places all its confidence in itself, it falls headlong like a hawk. For it is written: 'My heart has trusted in God and I am helped; and my flesh flowers again' (Ps. 28:7. LXX); and 'Who but the Lord will rise up for me and stand with me against the host of wicked droughts?' (cf. Ps. 94:16). Whoever places his confidence in himself and not in God will indeed fall headlong.
Είδωλο χυτό να εννοήσεις τον ασθενή νου μας, ο οποίος ενόσω παρακαλεί τον Ιησού Χριστό εναντίον των πονηρών πνευμάτων, εύκολα τα καταδιώκει και με τεχνική μέθοδο κατατροπώνει τις αόρατες και εχθρικές δυνάμεις του εχθρού. Όταν όμως ο νους αποκτήσει απερίσκεπτα θάρρος στον εαυτό του, τότε κατακρημνίζεται σαν το πουλί που λέγεται οξύπτερος. Λέει η Γραφή: «Η καρδιά μου ήλπισε στο Θεό, πήρα βοήθεια, και η σάρκα μου αναβλάστησε»(Ψαλμ. 27, 7). «Και ποιος εκτός από τον Κύριο θα με αναστήσει και θα συμπαραταχθεί μαζί μου εναντίον των αμέτρητων λογισμών που τραβούν στο κακό;»(Ψαλμ. 93, 16). Όποιος έχει το θάρρος στον εαυτό του και όχι στο Θεό, θα έχει πτώση τρομακτική.
27
If you wish to engage in spiritual warfare, let that little animal, the spider, always be your example for stillness of heart; otherwise you will not be as still in your intellect as you should be. The spider hunts small flies; but you will continually slay 'the children of Babylon' (cf. Ps. 137:9) if during your struggle you are as still in your soul as is the spider; and, in the course of this slaughter, you will be blessed by the Holy Spirit.
Της καρδιακής ησυχίας αγαπητέ, πρότυπο και παράδειγμα (αν θέλεις να αγωνίζεσαι) να έχεις το μικρό ζωύφιο, την αράχνη. Διαφορετικά δεν θεωρείσαι ότι ησύχασες στο νου όπως πρέπει. Η αράχνη κυνηγά τις μικρές μύγες. κι εσύ, αν ησυχάζεις κοπιάζοντας μέσα στην ψυχή σου, δεν θα πάψεις να σκοτώνεις πάντοτε τα μικρά νήπια της Βαβυλώνας. με τον φόνο αυτόν μακαρίζεσαι από το Άγιο Πνεύμα δια του Δαβίδ(Ψαλμ. 136,9).
28
It is impossible to find the Red Sea among the stars or to walk this earth without breathing air; so too it is impossible to cleanse our heart from impassioned thoughts and to expel its spiritual enemies without the frequent invocation of Jesus Christ.
Δεν είναι δυνατόν η Ερυθρά Θάλασσα να φανεί στο στερέωμα ανάμεσα στ’ αστέρια, ούτε είναι δυνατόν, άνθρωπος που ζει πάνω στη γη να μην αναπνέει τον αέρα. Έτσι δεν είναι δυνατό να καθαρίσομε την καρδιά μας από τις εμπαθείς σκέψεις και να διώξομε τους νοητούς εχθρούς απ’ αυτή χωρίς συχνή επίκληση του Ιησού Χριστού.
29
Be watchful as you travel each day the narrow but joyous and exhilarating road of the mind, keeping your attention humbly in your heart, reproaching yourself, ready to rebut your enemies, thinking of your death and invoking Jesus Christ. You will then attain a vision of the Holy of Holies and be illumined by Christ with deep mysteries. For in Christ 'the treasures of wisdom and know- ledge' are hidden, and in Him 'the fullness of the Godhead dwells bodily' (Col. 2:3, 9). In the presence of Christ you will feel the Holy Spirit, spring up within your soul. It is the Spirit who initiates man's intellect, so that it can see with 'unveiled face' (2 Cor. 3:18). For 'no one can say "Lord Jesus" except in the Holy Spirit' (1 Cor. 12:3). In other words, it is the Spirit who mystically confirms Christ's presence in us.
Αν με ταπεινό φρόνημα και μνήμη θανάτου και αυτοκατηγορία και αντίρρηση κατά των πονηρών λογισμών και με επίκληση του Ιησού Χριστού μένεις μέσα στην καρδιά σου και αν τον στενό αλλά χαροποιό και τερπνό δρόμο της διάνοιας με τα παραπάνω όπλα βαδίζεις καθημερινά έχοντας νήψη, θα φτάσεις σε άγιες θεωρίες Αγίων. Και θα φωτιστείς σε βαθιά μυστήρια από τον Χριστό, στον Οποίο βρίσκονται οι θησαυροί οι κρυμμένοι της γνώσεως και της σοφίας(Κολ. 2, 3), στον Οποίο κατοικεί όλη η θεότητα με σωματική μορφή(Κολ. 2, 9). Θα αισθανθείς δηλαδή ότι μαζί με τον Ιησού, πήδησε ορμητικά στην ψυχή σου το Άγιο Πνεύμα, από το Οποίο ο νους του ανθρώπου φωτίζεται να βλέπει με ξέσκεπο πρόσωπο(Β΄Κορ. 3, 18). «Κανείς – λέει η Γραφή – δεν μπορεί να πει Κύριε Ιησού, παρά μόνο με την δύναμη του Αγίου Πνεύματος»(Α΄Κορ. 12, 3), δηλαδή το Άγιο Πνεύμα βεβαιώνει μυστικά ότι έχεις μέσα σου τον ζητούμενο Κύριο.
30
Those who love true knowledge should also be aware that the demons in their jealousy sometimes hide themselves and cease from open spiritual battle. Begrudging us the benefit, knowledge and progress towards God that we derive from the battle, they try to make us careless so that they can suddenly capture our intellect and again reduce our mind to inattention. Their unremitting purpose is to prevent the heart from being attentive, for they know how greatly such attentiveness enriches the soul. We on the contrary, through remembrance of our Lord Jesus Christ, should redouble our efforts to achieve spiritual contemplation; and then the intellect again finds itself engaged in battle. Let all we do be done with great humility and only, if I may put it like this, with the will of the Lord Himself.
Πρέπει να γνωρίζουν και τούτο εκείνοι που θέλουν να μαθαίνουν τα θεία ότι οι φθονεροί δαίμονες πολλές φορές κρύβουν και συμμαζεύουν από μας το νοητό πόλεμο, γιατί φθονούν οι άγριοι την από τον πόλεμο προερχόμενη ωφέλεια και γνώση και ανύψωση προς τον Θεό. Θέλουν να μας κάνουν να μην φροντίζομε και τότε ξαφνικά ν’ αρπάξουν τον νου μας και ν’ αφαιρέσουν την προσοχή της διάνοιας. Γιατί αδιάκοπος σκοπός των δαιμόνων και αγώνας τους είναι να μην αφήνουν διόλου την καρδιά μας να ζει με προσοχή, επειδή γνωρίζουν τον πλούτο που μαζεύομε απ’ αυτό στην ψυχή μας. Εμείς όμως τότε μάλιστα με την μνήμη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού να επεκτεινόμαστε σε πνευματικές θεωρίες και ο πόλεμος θα γυρίζει πάλι στον νου μας. Μόνο με την γνώμη – για να το πω έτσι – του Κυρίου και με ταπείνωση πολλή ας τα κάνομε όλα.
31
We who live in coenobitic monasteries should of our own free choice gladly cut off our whole will through obedience to the abbot. In this way, with God's help, we shall become to some degree tractable and free from selfwill. It is good to acquire this art, for then our bile will not be aroused and we shall not excite our incensive power unnaturally and uncontrollably, and so be deprived of communion with God in our unseen warfare. If we do not voluntarily cut off our self-will, it will become enraged with those .who try to compel us to cut it off; and then our incensive power will become abusively aggressive and so destroy that knowledge of the warfare which we have gained only after great effort. The incensive power by nature is prone to be destructive. If it is turned against demonic thoughts it destroys them; but if it is roused against people it then destroys the good thoughts that are in us. In other words, the incensive power, although God-given as a weapon, or, a bow against evil thoughts, can be turned the other way and used to destroy good thoughts as well, for it destroys whatever it is directed against. I have seen a spirited dog destroying equally both wolves and sheep.
Εφόσον ζούμε σε κοινόβιο, πρέπει με την αβίαστη προαίρεσή μας και με πρόθυμη καρδιά να κόβομε κάθε θέλημά μας απέναντι στον ηγούμενο. Και με την βοήθεια του Θεού, γινόμαστε ευπειθείς, ήμεροι και χωρίς δικό μας θέλημα. Αυτό όμως πρέπει να γίνεται με τέχνη, για να μην ταραζόμαστε από την οργή και να μην κινούμε το θυμικό μέρος της ψυχής παράλογα και παρά φύση, και βρεθούμε έτσι να μην έχομε παρρησία στον αόρατο πόλεμο. Γιατί, όταν δεν κόβομε το θέλημά μας εκουσίως, συνήθως θυμώνομε εναντίον εκείνων οι οποίοι επιχειρούν να μας το κόψουν ακουσίως μας. Και από αυτό, ο θυμός που άναψε γαυγίζοντας άγρια, αφανίζει τη γνώση της πάλης που με πολλή δυσκολία μπορέσαμε να αποκτήσουμε γιατί ο θυμός εκ φύσεως είναι καταστρεπτικός. Αν κινηθεί εναντίον δαιμονικών λογισμών, τους καταστρέφει και τους εξαφανίζει. Αν πάλι βράζει εναντίον των ανθρώπων, καταστρέφει τους αγαθούς λογισμούς μας. Λοιπόν ο θυμός, βλέπω ότι είναι καταστρεπτικός κάθε λογισμού, είτε πονηρού, είτε ακόμη και αγαθού μας έχει δοθεί από το Θεό ως όπλο και τόξο, αν δεν χρησιμοποιείται εναντίον και των δύο λογισμών. Αν όμως ενεργεί διαφορετικά, τότε είναι καταστρεπτικός. Γιατί εγώ γνωρίζω και σκύλο θρασύ, ο οποίος καταστρέφει τα πρόβατα όπως ο λύκος.
32
We should shun loose speech like an asp's venom and too much company like a 'progeny of vipers' (Matt. 3:7), for it can plunge us into total forgetfulness of the inner struggle and bring the soul down from the heights of the joy that purity of heart gives us. This accursed forgetfulness is as opposed to attentiveness as water to fire, and forcibly fights against it all the time. Forgetfulness leads to negligence, and negligence to indifference, laziness and unnatural desire. In this way we return to where we started, like a dog to his own vomit (cf. 2 Pet. 2:22). So let us shun loose speech like deadly poison. As for forgetfulness and all its consequences, they can be cured by the most strict guarding of the intellect and by the constant invocation of our Lord Jesus Christ. For without Him, we can do nothing (cf. John 15:5).
Πρέπει να μισούμε την ελευθεροστομία σαν δηλητήριο της έχιδνας και να αποφεύγομε τις πολλές συνομιλίες σαν φίδια και γεννήματα εχιδνών(Ματθ. 3, 7), γιατί αυτές μπορούν το ταχύτερο να κάνουν τον αγωνιστή να λησμονήσει τελείως τον εσωτερικό πόλεμο και να κατακρημνίσουν την ψυχή από την υψηλή χαρά που προέρχεται από την καθαρότητα της καρδιάς. Η καταραμένη λησμοσύνη είναι αντίθετη στην καρδιακή προσοχή, όσο το νερό στη φωτιά, και κάθε στιγμή τής είναι ισχυρός αντίπαλος από την λησμοσύνη καταντούμε στην αμέλεια και από την αμέλεια στην καταφρόνηση των θείων και τη ραθυμία και σε άτοπες επιθυμίες. Κι έτσι πάλι γυρίζομε πίσω όπως ο σκύλος γυρίζει στον εμετό του(Β΄Πετρ. 2, 22). Ας αποφύγομε λοιπόν την ελευθεροστομία σαν θανατηφόρο φαρμάκι. Τα κακά αποτελέσματα από τη λησμοσύνη γιατρεύει μια πολύ αυστηρή φύλαξη του νου και μια αδιάκοπη επίκληση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Δίχως Αυτόν τίποτε δεν μπορούμε να κάνομε(Ιω. 15, 5).
33
One cannot befriend a snake and carry it about in one's shirt, or attain holiness while pampering and cherishing the body above its needs. It is the snake's nature to bite whoever tends it, and the body's to defile with sensual pleasure whoever indulges it. When it offends, the body should be whipped mercilessly like a drunken runaway slave; it should taste the Lord's scourge. Slavish nocturnal thing of perishable clay that it is, there must be no dallying allowed it; it must be made to recognize its true and imperishable mistress. Until you leave this world, do not trust the flesh. 'The will of the flesh,' it is said, 'is hostile to God; for it is not subject to the law of God. The flesh desires against the Spirit. They that are in the flesh cannot conform to God's will; but we are not in the flesh, but in the Spirit' (cf. Rom. 8:7-9; Gal. 5:17).
Δεν είναι δυνατόν να πιάσεις φιλία με το φίδι και να το βάλεις μέσα στον κόρφο σου ούτε είναι δυνατόν να χαϊδεύεις και να περιποιείσαι το σώμα σου με κάθε τρόπο και να το αγαπάς, εκτός απ’ όσο του είναι αναγκαίο και του χρειάζεται, και συγχρόνως να φροντίζεις για την ουράνια αρετή. Γιατί, εκ φύσεως το φίδι δαγκώνει, ενώ το σώμα μολύνει με την ηδονή εκείνον που το περιποιείται. Σε ό,τι φταίει το σώμα, κτύπα το με γροθιές χωρίς να το λυπάσαι σαν μεθυσμένος δούλος που δραπέτευσε, ας λάβει την πείρα του μαστιγώματος από τον κύριό του κι ας φύγει από τα καπηλειά. Ας μην αγνοεί την άφθαρτη κυρία του, την ψυχή, αυτό που είναι φθαρτή λάσπη, και δούλος της ψυχής όλο σκοτάδι. Μέχρι το θάνατό σου μην εμπιστευτείς να πάρεις θάρρος με τη σάρκα σου. Λέει η Γραφή: «Το θέλημα της σάρκας ειναι έχθρα κατά του Θεού. Και η σάρκα επιθυμεί αντίθετα με το πνεύμα, και το πνεύμα αντίθετα με την σάρκα. Όσοι ζούνε ζωή σαρκική δεν μπορούν ν’ αρέσουν στον Θεό. Εμείς όμως δεν είμαστε σαρκικοί, αλλά πνευματικοί»(Ρωμ. 8, 6. Γαλ. 5, 17).
34
The task of moral judgment is always to prompt the soul's incensive power to engage in inner warfare and to make us self-critical. The task of wisdom is to prompt the intelligence to strict watchfulness, constancy, and spiritual contemplation. The task of righteousness is to direct the appetitive aspect of the soul towards holiness and towards God. Fortitude's task is to govern the five senses and to keep them always under control, so that through them neither our inner self, the heart, nor our outer self, the body,-is defiled.
Έργο της φρονήσεως είναι να κινεί πάντοτε το θυμικό μέρος της ψυχής, για να συνάπτομε την εσωτερική μάχη κατά των παθών και των δαιμονικών προσβολών και να κατηγορούμε τον εαυτό μας. Έργο της σοφίας είναι να παρακινεί το λογιστικό μέρος της ψυχής σε νήψη και ολοκληρωμένη και σε πνευματική θεωρία. Έργο της δικαιοσύνης είναι να διευθύνει το επιθυμητικό μέρος της ψυχής προς την αρετή και το Θεό, ενώ έργο της ανδρείας είναι να κυβερνά και να κατέχει τις πέντε αισθήσεις για να μην μολύνεται από αυτές τόσο ο εσωτερικός μας άνθρωπος, δηλαδή η καρδιά, όσο και ο εξωτερικός, δηλαδή το σώμα.
35
'His majesty is upon Israel' (Ps. 68:34. LXX) - that is, upon the intellect that beholds, so far as this is possible, the beauty of the glory of God Himself. 'And His strength is in the clouds' (ibid.), that is, in radiant souls that gaze towards the dawn. In such souls it reveals the Beloved, He who sits at the right hand of God and floods them with light as the sun’s rays flood the white clo
«Πάνω στον Ισραήλ λάμπει η μεγαλοπρέπειά Του», δηλαδή πάνω στο νου που βλέπει, όσο είναι δυνατό, το κάλλος της δόξας του Θεού, «και η δύναμή Του φανερώνεται στα νέφη»(Ψαλμ. 67, 35), δηλαδή στις ψυχές τις ολοφώτεινες που ατενίζουν τα πρωινά Αυτόν που κάθεται στα δεξιά του Πατέρα Του, να φεγγοβολεί προς αυτές, σαν τον ήλιο που ακτινοβολεί ανάμεσα από τα καθαρά σύννεφα, και τις δείχνει αξιαγάπητες.
36
A single sinner, says the Holy Scripture, destroys much righteousness (cf. Eccles. 9:18); while an intellect that sins loses its heavenly food and drink (cf. Eccles. 9:7).
Ένας που αμαρτάνει, λέει η θεία Γραφή, θα χάσει μεγάλη δικαιοσύνη και αρετή(Εκκλ. 9, 18). Και ο νους που αμαρτάνει θα χάσει τα αθάνατα και άφθαρτα ποτά και φαγητά που αναφέρονται στο ίδιο κεφάλαιο (Εκκλ. 9, 7).
37
We are not mightier than Samson, wiser than Solomon, more knowledgeable about God than David, and we do not love God better than did Peter, prince of the apostles. So let us not have confidence in ourselves; for he who has confidence in himself will fall headlong.
Δεν είμαστε δυνατότεροι από τον Σαμψών, ούτε σοφότεροι από τον Σολομώντα, ούτε έχουμε μεγαλύτερη γνώση από τον Δαβίδ ούτε αγαπούμε το Θεό περισσότερο από τον κορυφαίο Πέτρο. Ας μην έχομε λοιπόν θάρρος στον εαυτό μας, γιατί λέει η Γραφή: «Όποιος έχει θάρρος στον εαυτό του, θα έχει πτώση τρομακτική»(Ιωβ 18, 12).
38
Let us learn humility from Christ, humiliation from David, and from Peter to shed tears over what has happened; but let us also learn to avoid the despair of Samson, Judas, and that wisest of men, Solomon.
Ας μάθομε από τον Χριστό την ταπεινοφροσύνη και από τον Δαβίδ την ταπείνωση και από τον Πέτρο το να δακρύζομε για όσα συμβαίνουν αλλά ας μην απελπιζόμαστε, όπως ο Σαμψών, ο Ιούδας και ο Σολομών, που ήταν πάρα πολύ σοφός.
39
The devil, with all his powers, 'walks about like a roaring lion, seeking whom he may devour' (1 Pet. 5:8). So you must never relax your attentiveness of heart, your watchfulness, your power of rebuttal or your prayer to Jesus Christ our God. You will not find a greater help than Jesus in all your life, for He alone, as God, knows the deceitful ways of the demons, their subtlety and their guile.
Ο διάβολος, σαν λιοντάρι που μουγκρίζει, περπατεί μαζί με τις δυνάμεις του ζητώντας ποιον να καταπιεί(Α΄Πετρ. 5, 8). Η καρδιακή λοιπόν προσοχή και νήψη και αντίρρηση και ευχή προς τον Ιησού Χριστό, το Θεό μας, ας μην παύει ποτέ. Γιατί καλύτερη βοήθεια, εκτός από τον Ιησού, δεν θα βρεις σε όλη την ζωή σου. Μόνο Αυτός ο Κύριος γνωρίζει, ως Θεός που είναι, τις πανουργίες και τις μεθόδους και τους δόλους των δαιμόνων.
40
Let your soul, then, trust in Christ, let it call on Him and never fear; for it fights, not alone, but with the aid of a mighty King, Jesus Christ, Creator of all that is, both bodiless and embodied, visible and invisible.
Η ψυχή λοιπόν ας έχει το θάρρος της στο Χριστό και ας τον παρακαλεί και καθόλου ας μην δειλιάζει, γιατί δεν πολεμεί μόνη της, αλλά μαζί με τον φοβερό βασιλιά Ιησού Χριστό, που είναι ο Κτίστης όλων των όντων, ασωμάτων και σωματικών, δηλαδή ορατών και αοράτων.
41
The more the rain falls on the earth, the softer it makes it; similarly, Christ's holy name gladdens the earth of our heart the more we call upon it.
Όπως η βροχή όσο περισσότερο πέφτει πάνω στη γη, τόσο την μαλακώνει, έτσι και τη γη της καρδιάς μας χαροποιεί και ευφραίνει το άγιο όνομα του Χριστού, όσο περισσότερο το φωνάζουμε και όσο συχνότερα το επικαλούμαστε.
42
Those who lack experience should know that it is only through the unceasing watchfulness of our intellect and the constant invocation of Jesus Christ, our Creator and God, that we, coarse and cloddish in mind and body as we are, can overcome our bodiless and invisible enemies; for not only are they subtle, swift, malevolent and skilled in malice, but they have an experience in warfare gained over all the years since Adam. The inexperienced have as weapons the Jesus Prayer and the impulse to test and discern what is from God. The experienced have the best method and teacher of all: the activity, discernment and peace of God Himself.
Είναι καλό λοιπόν να γνωρίζουν οι άπειροι ότι, εμείς οι παχείς που κλίνομε στη γη και με το σώμα μας και με το φρόνημά μας, έχομε εχθρούς ασώματους και αόρατους, που θέλουν το κακό μας και ξέρουν καλά την τέχνη να μας κακοποιήσουν και είναι δραστήριοι και ευκίνητοι και εμπειροπόλεμοι από τα χρόνια του Αδάμ και μέχρι τώρα και δεν έχομε άλλον τρόπο να τους νικήσομε παρά μόνο με την ακατάπαυστη νήψη του νου και την επίκληση του Ιησού Χριστού του Θεού και Δημιουργού μας. Και για εκείνους που είναι ακόμη άπειροι, ας είναι τα παραπάνω, δηλ. η ευχή του Ιησού Χριστού και η προτροπή να δοκιμάσουν και να γνωρίσουν το καλό. Για όσους όμως έχουν πείρα, η πράξη και η δοκιμασία και η ανάπαυση που δίνει το καλό, είναι άριστος τρόπος και δάσκαλος.
43
Just as a child, young and guileless, delights in seeing a conjuror and in his innocence follows him about, so our soul, simple and good because created thus by its Master, delights in the delusive provocations of the devil. Once deceived it pursues something sinister as though it were good, just as a dove is lured away by the enemy of her children. In this way its thoughts become entwined in the fantasy provoked by the devil, whether this happens to be the face of a beautiful woman or some other thing forbidden by the commandments of Christ. Then, seeking to contrive some means through which it can actually attain what attracts it, the soul assents to the provocation and, to its own condemnation, turns this unlawful mental fantasy into a concrete, action by means of the body.
Το μικρό, δηλαδή το απονήρευτο παιδί, όταν βλέπει κάποιον που κάνει θεατρικά τεχνάσματα, ευχαριστείται και τον ακολουθεί από ακακία. Έτσι και η ψυχή μας, επειδή είναι απλή και αγαθή, γιατί έτσι πλάστηκε από τον αγαθό Κύριο, ευχαριστείται από τις προσβολές του διαβόλου που παριστάνει ψευδείς φαντασίες. Και έτσι εξαπατάται και τρέχει προς το κακό σαν να ήταν καλό, όπως η περιστέρα τρέχει πίσω από τον εχθρό των παιδιών της. Ανακατώνει η ψυχή τους λογισμούς της με τη φαντασία της δαιμονικής προσβολής, λ.χ. ένα πρόσωπο γυναίκας ωραίας, ή κάτι άλλο που απαγορεύεται τελείως από τις εντολές του Χριστού. Θέλει να κάνει πραγματικότητα ό,τι ωραίο είδε στην φαντασία της. Και τότε αφού δώσει τη συγκατάθεσή της, πραγματοποιεί και με το σώμα εκείνη την αμαρτία που είδε με το νου της, με συνέπεια την ίδια της την κατάκριση.
44
Such is the cunning of the evil one, and with these arrows he poisons every soul. It is therefore not safe to allow these thoughts to enter the heart in order to increase the intellect's experience of warfare, especially to start with, when the soul still greatly enjoys these demonic provocations and delights in pursuing them. But as soon as we perceive them, we should counter-attack and repulse them. Once the intellect has matured in this excellent activity, it is disciplined and perceptive. From .then on it is unceasingly engaged in the battle of perceiving in their true light these 'little foxes', as the Prophet calls them (S. of S. 2:15), and it easily lays hold of them. Only when we have such knowledge and experience should we admit them and censure them.
Αυτή είναι η τέχνη του πονηρού, και με αυτά τα βέλη δηλητηριάζει την ψυχή. Γι’ αυτό δεν είναι ασφαλές, πριν αποκτήσει ο νους μεγάλη πολεμική πείρα, να αφήνει τους λογισμούς να μπαίνουν μέσα στην καρδιά μας και μάλιστα στην αρχή, επειδή ακόμη η ψυχή μας ευχαριστείται στις δαιμονικές προσβολές και τις ακολουθεί. Αλλά πρέπει μόνο να τους εννοεί και να τους κόβει μόλις φανούν και την προσβάλλουν. Όταν ο νους πολυκαιρίσει σ’ αυτό το θαυμαστό έργο και εξασκηθεί και εννοήσει καλά και του γίνει σταθερή συνήθεια ο πόλεμος και η αληθινή γνώση των λογισμών του, κι όταν μπορεί, όπως λέει ο προφήτης, εύκολα να πιάνει τις νεαρές αλεπούδες(Άσμα 2, 15), τότε με προσοχή και επιμέλεια, πρέπει να τους αφήνει να έρχονται και να τους ελέγχει.
45
Just as it is impossible for fire and water to pass through the same pipe together, so it is impossible for sin to enter the heart without first knocking at its door in the form of a fantasy provoked by the devil.
Όπως είναι αδύνατο μέσα από τον ίδιο σωλήνα να περάσουν φωτιά και νερό μαζί, έτσι είναι αδύνατο να μπει η αμαρτία μέσα στην καρδιά μας, αν δεν χτυπήσει πρώτα την πόρτα της καρδιάς με προσβολή μιας αμαρτωλής φαντασίας.
46
The provocation comes first, then our coupling with it, or the mingling of our thoughts with those of the wicked demons. Third comes our assent to the provocation, with both sets of intermingling thoughts contriving how to commit the sin in practice. Fourth comes the concrete action - that is, the sin itself. If, however, the intellect is attentive and watchful, and at once repulses the provocation by counter-attacking and gainsaying it and invoking the Lord Jesus, its consequences remain inoperative; for the devil, being a bodiless intellect, can deceive our souls only by means of fantasies and thoughts. David was speaking about these provocations of the devil when he said: 'Early in the morning I destroyed all the wicked of the earth, that I might cut off all evildoers from the city of the Lord’ (Ps 101:8. LXX); and Moses was referring to the act of assent to a provocation in his words: ‘You shall make no covenant with them, nor with their gods' (Exod. 23:53).
Πρώτα- πρώτα, υπάρχει η προσβολή της κακής σκέψεως. Δεύτερο, ο συνδυασμός, όταν ανακατώνονται οι δικοί μας και οι δαιμονικοί λογισμοί. Τρίτο, η συγκατάθεση, όταν οι λογισμοί μας συσκέπτονται με τους δαιμονικούς λογισμούς για να διαπράξουν το κακό. Τέταρτο είναι η αισθητή πράξη, δηλαδή η αμαρτία. Αν λοιπόν ο νους προσέχει με νήψη, και με την αντίρρηση και με την επίκληση του Κυρίου Ιησού φυγαδεύει την προσβολή μόλις αναφανεί, τότε τα επόμενα (συνδυασμός, συγκατάθεση, αμαρτία) μένουν αργά. Ο πονηρός δαίμονας επειδή είναι ασώματος νους, δεν μπορεί διαφορετικά να πλανήσει τις ψυχές, παρά με την φαντασία και τους λογισμούς. Για την προσβολή ο Δαβίδ λέει: «Κάθε πρωί σκότωνα όλους τους αμαρτωλούς της γης»(Ψαλμ. 100, 8). Και ο μέγας Μωυσής λέει για την συγκατάθεση: «Δεν θα δώσεις την συγκατάθεσή σου σ’ αυτούς, για να μη σε κάνουν και αμαρτήσεις»(Εξ. 23, 32).
47
Intellect is invisibly interlocked in battle with intellect, the demonic intellect with our own. So from the depths of our heart we must at each instant call on Christ to drive the demonic intellect away from us and in His compassion give us the victory.
Νους με νου συμπλέκεται αόρατα και πολεμά, δηλαδή ο δαιμονικός νους με το δικό μας. Και γι’ αυτό είναι ανάγκη κάθε στιγμή να φωνάζομε προς τον Χριστό, να διώξει τον δαιμονικό νου και να μας δώσει τη νίκη ως φιλάνθρωπος.
48
Let your model for stillness of heart be the man who holds a mirror into which he looks. Then you will see both good and evil imprinted on your heart.
Υπόδειγμα της ησυχίας της καρδιάς να έχεις εκείνον που κρατεί στο χέρι του καθρέφτη και βλέπει μέσα σ’ αυτόν αδιάκοπα. Και τότε θα βλέπεις εκείνα που ζωγραφίζονται νοερά μέσα στην καρδιά σου, τόσο τα πονηρά όσο και τα αγαθά.
49
See that you never have a single thought in your heart, whether senseless or sensible; then you can easily recognize that alien tribe, the firstborn sons of the Egyptians.
Κοίταξε να μην έχεις κανένα λογισμό στην καρδιά σου, ούτε παράλογο ούτε εύλογο, για να αναγνωρίζεις εύκολα τους αλλόφυλους, δηλαδή τους πρωτότοκους γιους των Αιγυπτίων.
50
Watchfulness is a graceful and radiant virtue when guided by Thee, Christ our God, and accompanied by the alertness and deep humility of the human intellect. Its branches reach to the seas and to deep abysses of contemplation, its shoots to the rivers of the beauteous and divine mysteries (cf. Ps. 80:11). Again, it cleanses the intellect consumed in ungodliness by the brine of demonic thoughts and the hostile will of the flesh, which is death (cf. Rom. 8:6-8).
Πόσο ωφέλιμη και τερπνή, φωτεινή και γλυκύτατη, πανέμορφη, λαμπρή και ωραία αρετή είναι η νήψη, όταν από Σένα Χριστέ μπαίνει σε καλό δρόμο και όταν ο άγρυπνος νους του ανθρώπου την ασκεί με μεγάλη ταπείνωση. Απλώνει μέχρι την θάλασσα και μέχρι την άβυσσο των θεωριών τα κλήματά της και μέχρι των τερπνών και θείων μυστηρίων τα βλαστάρια της(Ψαλμ. 79, 12). Ποτίζει το νου που από πολύ καιρό τον έχει κατακάψει η ασέβεια με την αρμύρα των πονηρών δαιμονικών λογισμών και το εχθρικό σαρκικό φρόνημα, το οποίο είναι θάνατος(Ρωμ. 8, 6-8 ).
51
Watchfulness is like Jacob's ladder: God is at the top while the angels climb it. It rids us of everything bad, cuts out loose chatter, abuse, backbiting, and all other evil practices of this kind. Yet in doing this, not for an instant does it lose its own sweetness.
Η νήψη μοιάζει με την κλίμακα του Ιακώβ, πάνω στην οποία μένει ο Θεός και ανεβαίνουν οι Άγγελοι(Γεν. 28, 12). Γιατί αφανίζει και καταστρέφει από την ψυχή μας κάθε κακό. Αυτή κόβει την πολυλογία, την κακολογία εναντίον των άλλων, την κατάκριση και όλο τον κατάλογο των αισθητών αμαρτημάτων, γιατί δεν ανέχεται ούτε για μια στιγμή να στερηθεί εξαιτίας τους την δική της γλυκύτητα.
52
We should zealously cultivate watchfulness, my brethren; and when - our mind purified in Christ Jesus - we are exalted by the vision it confers, we should review our sins and our former life, so that shattered and humbled at the thought of them We may never lose the help of Jesus Christ our God in the invisible battle. If because of pride, self-esteem or self-love we are deprived of Jesus' help, we shall lose that purity of heart through which God is known to man. For, as the Beatitude states, purity of heart is the ground for the vision of God (cf. Matt. 5:8).
Την νήψη, αδελφοί μου, ας την ασκούμε με προθυμία. Και στα ύψη της με καθαρή διάνοια πετώντας με την χάρη του Ιησού Χριστού, ας αναλογιζόμαστε τα αμαρτήματά μας και τον προηγούμενο βίο μας. Έτσι, νιώθοντας συντριβή και ταπείνωση με την μνήμη των αμαρτιών μας, θα έχομε ακατάπαυστη τη βοήθεια του Ιησού Χριστού του Θεού μας στον αόρατο πόλεμο. Όταν στερηθούμε την βοήθεια του Ιησού από υπερηφάνεια ή κενοδοξία ή φιλαυτία, τότε στερούμαστε και την καθαρότητα της καρδιάς, με την οποία φανερώνεται ο Θεός στον άνθρωπο. επειδή η αιτία να δούμε το Θεό, σύμφωνα με την υπόσχεση του Κυρίου(Ματθ. 5, 8), είναι η καθαρότητα της καρδιάς.
53
An intellect that does not neglect its inner struggle will find that - along with the other blessings which come from always keeping a guard on the heart - the five bodily senses, too, are freed from all external evil influences. For while the intellect is wholly attentive to its own virtue and watchfulness and longs to enjoy holy thoughts, it does not allow itself to be plundered and carried away when vain material thoughts approach it through the senses. On the contrary, recognizing the wiliness of these thoughts, it withdraws the senses almost completely into itself.
Ο νους που δεν αμελεί την κρυφή εργασία του, μαζί με τα άλλα καλά που θα βρει από την αδιάκοπη φύλαξή του, θα βρει και τις πέντε αισθήσεις του σώματος να είναι αργές από τα εξωτερικά κακά. Γιατί με το να προσέχει στην αρετή και τη νήψη του και με το να θέλει να ενδιατρίβει στις καλές σκέψεις, δεν ανέχεται να τον κλέβουν οι πέντε αισθήσεις που του φέρνουν υλικούς και μάταιους λογισμούς. αλλά επειδή γνωρίζει πόσο απατηλές είναι, τις πιο πολλές φορές τις περιορίζει ακόμη και μέσα του.
54
Guard your mind and you will not be harassed by temptations. But if you fail to guard it, accept patiently whatever trial comes.
Μένε μέσα στη διάνοιά σου δια της νήψεως και δεν θα κοπιάσεις στους πειρασμούς. Αν φεύγεις από εκεί, υπόμενε τους πειρασμούς που έρχονται.
55
Just as the bitterness of absinth helps a poor appetite, so misfortunes help a bad character.
Όπως εκείνους που έχουν κακοφάγει, τους ωφελεί το πικρό αψίνθιο, έτσι και οι κακότροποι έχουν συμφέρον να υποφέρουν θλίψεις.
56
If you do not want to suffer evil, do not inflict it, since the suffering of it inevitably follows its infliction. 'For whatever a man sows he will also reap' (Gal. 6:7). Reaping unwillingly the wickedness we deliberately sow, we should marvel at God's justice.
Αν δε θέλεις να υποφέρεις κακά, μη θέλεις και να κάνεις κακά, γιατί σ’ αυτό ακολουθεί, χωρίς εξαίρεση, εκείνο. Ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, τούτο και θα θερίσει(Γαλ. 6, 7). Όταν λοιπόν εκουσίως σπέρνομε τα πονηρά κι έπειτα ακουσίως τα θερίζομε, οφείλομε να θαυμάζομε τη δικαιοσύνη του Θεού.
57
The intellect is made blind by these three passions: avarice, self-esteem and sensual pleasure.
Τυφλώνεται ο νους με τα τρία αυτά πάθη, τη φιλαργυρία, την κενοδοξία και την ηδονή.
58
These three passions on their own dull spiritual knowledge and faith, the foster-brothers of our nature.
Η γνώση και η πίστη, που είναι σύντροφοι της ανθρώπινης φύσεως, από τίποτε άλλο δεν αδυνάτισαν, παρά από τις τρεις προηγούμενες κακίες.
59
It is because of them that wrath, anger, war, murder and all other evils have such power over mankind.
Ο θυμός και η οργή και οι πόλεμοι και οι φόνοι και όλος ο κατάλογος των λοιπών κακών, εξαιτίας των προηγουμένων τριών κακιών ισχυροποιήθηκαν πάρα πολύ μεταξύ των ανθρώπων.
60
He who does not know the truth cannot truly have faith; for by nature knowledge precedes faith. What is said in Scripture is said not solely for us to understand, but also for us to act upon.
Εκείνος που δεν γνωρίζει την αλήθεια, δεν μπορεί και να πιστεύει αληθινά. Γιατί η γνώση φυσικά προηγείται από την πίστη, κι αυτό επειδή εκείνα που λέει η Γραφή, δεν θα λέει μόνο για να τα μάθομε, αλλά για να τα πράξομε.
61
We should therefore set about our task, for by doing so and advancing steadily we will find that hope in God, sure faith, inner knowledge, release from temptations, gifts of grace, heart-felt confession and prolonged tears come to the faithful through prayer. For not only these blessings, but the patient acceptance of affliction, sincere forgiveness of our neighbor, knowledge of the spiritual law, the discovery of God's justice, frequent visitations of the Holy Spirit, the giving of spiritual treasures and all that God has promised to bestow to men of faith now and in the future age - in short, the manifestation of the soul in accordance with the image of God — can come only through God's grace and man's faith when. he guards his mind with great humility and undistracted prayer.
Ας αρχίσομε λοιπόν το έργο. Έτσι σιγά σιγά προκόβοντας θα βρούμε ότι η ελπίδα στο Θεό και η βέβαιη πίστη και η βαθύτερη γνώση και η απελευθέρωση από τους πειρασμούς και τα θεία χαρίσματα και η από την καρδιά εξομολόγηση και τα συνεχή δάκρυα, έρχονται στους πιστούς με την προσευχή. Και όχι αυτά μόνο. αλλά και η υπομονή στις θλίψεις και η ειλικρινής συγχώρηση του πλησίον και η βαθιά γνώση του πνευματικού νόμου και η εύρεση της δικαιοσύνης του Θεού και η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος και η χορήγηση των πνευματικών θησαυρών και όλα όσα υποσχέθηκε ο Θεός να δώσει στους πιστούς και στον παρόντα και στον μέλλοντα αιώνα. Και μ’ ένα λόγο, είναι αδύνατο να φανεί η ψυχή εικόνα Θεού, παρεκτός με χάρισμα του Θεού και πίστη του ανθρώπου, ο οποίος παραμένει με μεγάλη ταπεινοφροσύνη και αδιάσπαστη προσευχή στη διάνοιά του.
62
We have learned from experience that for one who wishes to purify his heart it is a truly great blessing constantly to invoke the name of the Lord Jesus against his intelligible enemies. Notice how what I speak of from experience concurs with the testimony of Scripture. It is written: 'Prepare yourself, O Israel, to call upon the name of the Lord your God' (cf. Amos 4:12. LXX); and the Apostle says: 'Pray without ceasing' (1 Thess. 5:17). Our Lord Himself says: 'Without Me you can do nothing. If a man dwells in Me, and I in him, then he brings forth much fruit'; and again: 'If a man does not dwell in Me, he is cast out as a branch' (John 15:5-6). Prayer is a great blessing, and it embraces all blessings, for it purifies the heart, in which God is seen by the believer.
Μεγάλο αγαθό πράγματι από την πείρα έχομε παραλάβει, το να επικαλούμαστε συνεχώς τον Κύριο Ιησού εναντίον των νοητών εχθρών, όσοι θέλομε να καθαρίσομε την καρδιά μας. Και παρατήρησε, πώς ο λόγος που λέω είναι σύμφωνος με τις Άγιες Γραφές. Λέει κάπου: «Να ετοιμάζεσαι Ισραήλ για να επικαλείσαι το όνομα του Κυρίου του Θεού σου»(Αμώς 4, 12). Και ο Απόστολος λέει: «Να προσεύχεστε αδιαλείπτως»(Α΄Θεσ. 5, 17). Και ο Κύριός μας λέει: «Δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε δίχως εμένα. Όποιος μένει σ’ εμένα κι εγώ σ’ αυτόν, αυτός κάνει πολύ καρπό. Αν δε μείνει σ’ εμένα, θα πεταχτεί έξω όπως το ξερό κλήμα»(Ιω. 15, 5-6). Μέγα αγαθό είναι η προσευχή, το οποίο περιέχει όλες τις αρετές, γιατί καθαρίζει την καρδιά, μέσα στην οποία ο Θεός φανερώνεται στους πιστούς.
63
Because humility is by nature something that exalts, something loved by God which destroys in us almost all that is evil and hateful to Him, for this reason it is difficult to attain. Even if you can easily find someone who to some extent practices a number of virtues, you will hardly find the odor of humility in him, however you search for it. It is something that can be acquired only with much diligence. Indeed, Scripture refers to the devil as 'unclean’ because from the beginning he rejected humility and espoused arrogance. As a result he is called an unclean spirit throughout the Scriptures. For what bodily uncleanliness could one who is completely without body, fleshless and weightless, bring about in himself so as to be called 'unclean’ as a result? Clearly he was called unclean because of his arrogance, defiling himself thus after having been a pure and radiant angel. 'Everyone that is arrogant is unclean before the Lord’ (Prov. 16:5. LXX), for it is written that the first sin was arrogance (cf. Ecclus. 10:13). And it was in arrogance that Pharaoh said: 'I, do not know the Lord, neither will I let Israel go' (Exod. 5:2).
Η ταπείνωση, επειδή εκ φύσεως ανυψώνει τον άνθρωπο και έχει την αγάπη του Θεού και αφανίζει σχεδόν όλα τα κακά που υπάρχουν μέσα μας τα οποία μισεί ο Θεός, είναι δυσκολοκατόρθωτη. Και μπορείς να βρεις σε έναν άνθρωπο μερική εργασία πολλών αρετών, αν όμως ζητήσεις και μυρωδιά μόνον ταπεινώσεως, μόλις που θα τη βρεις. Γι’ αυτό είναι ανάγκη να έχομε μεγάλη επιμέλεια, ώστε να αποκτήσομε την αγία ταπείνωση. Η Γραφή, τον διάβολο τον ονομάζει ακάθαρτο, επειδή εξαρχής απώθησε το αγαθό της ταπεινοφροσύνης και αγάπησε την υπερηφάνεια. Γι’ αυτό και πνεύμα ακάθαρτο ονομάζεται σε όλες τις Γραφές(Ματθ. 10, 1. 12, 43 κ.ά.). Ποια σωματική ακαθαρσία μπορεί να κάνει ο ασώματος, άσαρκος και αστάθμητος, για να τον λέει η Γραφή ακάθαρτο; Φανερό είναι ότι για την υπερηφάνειά του ονομάστηκε ακάθαρτος και από καθαρός και φωτεινός άγγελος, έγινε βέβηλος. Επειδή, για το Θεό είναι ακάθαρτος κάθε υπερήφανος(Παροιμ. 16, 5), και πρώτη αμαρτία είναι η υπερηφάνεια(Σ. Σειρ. 10, 13). Έτσι και ο υπερήφανος Φαραώ έλεγε: «Δε γνωρίζω το Θεό σου και δε θα ελευθερώσω τον Ισραήλ»(Εξ. 5, 2).
64
If we are concerned with our salvation, there are many things the intellect can do in order to secure for us the blessed gift of humility. For example, it can recollect the sins we have committed in word, action and thought; and there are many other things which, reviewed in contemplation, contribute to our humility. True humility is also brought about by meditating daily on the achievements of our brethren, by extolling their natural superiorities and by comparing our gifts with theirs. When the intellect sees in this way how worthless we are and how far we fall short of the perfection of our brethren, we will regard ourselves as dust and ashes, and not as men but as some kind of cur, more defective in every respect and lower than all men on earth.
Υπάρχουν πολλά έργα και πράξεις του νου που μπορούν να μας προμηθεύσουν το αγαθό δώρο της ταπεινοφροσύνης, αν δεν είμαστε αμελείς για την σωτηρία μας. δηλαδή η μνήμη των αμαρτιών μας, όσες κάναμε με λόγια, με έργα και με το νου μας, και άλλα πολλά που βοηθούν να αποκτήσομε την ταπεινοφροσύνη. Ταπείνωση αληθινή προξενεί και το να θυμόμαστε πάντοτε τα κατορθώματα της αρετής των άλλων και να μεγαλοποιούμε τα άλλα φυσικά πλεονεκτήματά τους και να συγκρίνομε τα δικά μας έργα με τα δικά τους, για να βλέπομε ότι είμαστε κατώτεροι από αυτούς. Και έτσι βλέποντας ο νους την ευτέλειά του και πόσο υστερεί από την τελειότητα των αδελφών, θεωρεί τον εαυτό του χώμα και στάχτη και όχι άνθρωπο, αλλά σκύλο, επειδή σε όλα είναι κατώτερος και πολύ πίσω από όλους τους λογικούς ανθρώπους.
65
St Basil the Great, mouthpiece of Christ and pillar of the Church, says that a great help towards not sinning and not committing daily the same faults is for us to review in our conscience at the end of each day what we have done wrong and what we have done right. Job did this with regard both to himself and to his children (cf. Job 1:5). These daily reckonings illumine a man's hour by hour behavior.
Λέει το στόμα του Χριστού, ο στύλος της Εκκλησίας, ο μέγας πατέρας μας Βασίλειος: «Μεγάλο καλό για να μην αμαρτάνομε, ούτε την άλλη μέρα να πέφτομε στα ίδια αμαρτήματα, είναι το να ανακρίνομε στο τέλος της ημέρας την συνείδησή μας σε τι σφάλαμε και τι καλό κάναμε. Αυτό έκανε και ο Ιώβ για τον εαυτό του και για τα παιδιά του(Ιώβ 1, 5). Γιατί οι ανακρίσεις των πράξεών μας, όταν γίνονται κάθε μέρα, μας φωτίζουν τι πρέπει να κάνομε κάθε στιγμή».
66
Someone else wise in the things of God has said that as the fruit begins with the flower, so the practice of the ascetic life begins with self-control. Let us then learn to control ourselves with due measure and judgment, as the Fathers teach us. Let us pass all the hours of the day in the guarding of the intellect, for by doing this we shall with God's help and with a certain forcefulness be able to quell and reduce the evil in us. For the spiritual life, through which the kingdom of heaven is given, does indeed require a certain forcefulness (cf. Matt. 11:12).
Και άλλος πάλι σοφός στα θεία είπε: «Αρχή της καρποφορίας είναι το άνθος και αρχή της πρακτικής αρετής είναι η εγκράτεια». Λοιπόν ας εγκρατευτούμε. και αυτό με μέτρο και ζύγι, όπως διδάσκουν οι Πατέρες. Και όλη την ημέρα, τις δώδεκα ώρες, να τις περνούμε με νήψη και φύλαξη του νου. Αν κάνομε έτσι, θα μπορέσομε με κάποια βία να σβήσομε και να λιγοστέψομε την κακία με την βοήθεια του Θεού. Επειδή με τη βία κατορθώνεται η ενάρετη ζωή, με την οποία μας δίνεται η Βασιλεία των Ουρανών(Ματθ. 11, 12).
67
Dispassion and humility lead to spiritual knowledge. Without them, no one can see God.
Ο δρόμος για τη θεία γνώση είναι η απάθεια και η ταπείνωση. Χωρίς αυτές, κανείς δεν θα δει τον Κύριο.
68
He who always concentrates on the inner life will acquire self-restraint. He will also be able to contemplate, theologize and pray. This is what the Apostle meant when he said: 'Walk in the Spirit, and you will not fulfill the desire of the flesh' (Gal. 5:16).
Εκείνος που προσέχει διαρκώς στο εσωτερικό του, είναι φρόνιμος και εγκρατής. και όχι μόνο αυτό, αλλά και ασχολείται με πνευματικές θεωρίες και θεολογεί και προσεύχεται. Και αυτό είναι εκείνο που λέει ο Απόστολος: «Να οδηγείστε από το Πνεύμα και δε θα εκτελέσετε επιθυμία της σάρκας»(Γαλ. 5, 16).
69
One ignorant of the spiritual path is not on his guard against his impassioned thoughts, but devotes himself entirely to the flesh. He is either a glutton, or dissipated, or full of resentment, anger and rancor. As a result, he darkens his intellect, or he practices excessive asceticism and so confuses his mind.
Όποιος δεν ξέρει να βαδίζει τον πνευματικό δρόμο, δεν φροντίζει διόλου για τις εμπαθείς σκέψεις. Όλη του η ασχολία είναι γύρω από τη σάρκα και ή είναι γαστρίμαργος και ακόλαστος, ή λυπάται και οργίζεται και μνησικακεί. με αυτά σκοτίζει το νου του. Ή πάλι μεταχειρίζεται υπερβολική άσκηση και θολώνει την διάνοιά του.
70
He who has renounced such things as marriage, 'possessions and other worldly pursuits is outwardly a monk, but may not yet be a monk inwardly. Only he who has renounced the impassioned thoughts of his inner self, which is the intellect, is a true monk. It is easy to be a monk in one’s outer self if one wants to be; but no small struggle is required to be a monk in one’s inner self.
Εκείνος που εγκατέλειψε τα εξωτερικά μόνο πράγματα, π.χ. την γυναίκα, τα χρήματα κλπ., μόνον εξωτερικώς έγινε μοναχός, όχι όμως και εσωτερικώς. Εκείνος ο οποίος απαρνήθηκε και τις εμπαθείς σκέψεις του νου του, αυτός είναι αληθινός μοναχός. Και τον εξωτερικό άνθρωπο, εύκολα τον κάνει κανείς μοναχό, αν θελήσει. Αλλά για να κάνεις μοναχό τον εσωτερικό άνθρωπο, χρειάζεται μεγάλος αγώνας.
71
Who in this generation is completely free from impassioned thoughts and has been granted uninterrupted, pure, and spiritual prayer? Yet this is the mark of the inner monk.
Ποιος άραγε είναι εκείνος στην παρούσα γενιά, που έχει απαλλαγεί εντελώς από εμπαθείς σκέψεις και αξιώθηκε να αποκτήσει και να έχει διαπαντός την καθαρή και μακριά από κάθε υλική σκέψη προσευχή; Αυτό είναι το σημάδι του εσωτερικού μοναχού.
72
Many passions are hidden in the soul; they can be checked only when their causes are revealed.
Πολλά πάθη είναι κρυμμένα μέσα στις ψυχές μας. Και φανερώνονται τότε, όταν παρουσιάζονται οι αιτίες τους.
73
Do not devote all your time to your body but apply to it a measure of asceticism appropriate to its strength and then turn all your intellect to what is within. 'Bodily asceticism has only a limited use, but true devotion is useful in all things' (1 Tim. 4:8).
Μην αφιερώνεις όλη σου την ασχολία γύρω από τη σάρκα, αλλά όρισέ της άσκηση κατά δύναμη και όλο σου το νου να τον στρέφεις εντός σου. Γιατί η σωματική άσκηση λίγο ωφελεί, ενώ η ευσέβεια είναι σε όλα ωφέλιμη(Α΄Τιμ. 4, 8).
74
We grow proud when the passions cease to be active in us, and this whether they are inactive because their causes have been eradicated or because the demons have deliberately withdrawn in. order to deceive us.
Όταν τα πάθη πάψουν να ενεργούν, είτε γιατί αποκόπτονται οι αιτίες, είτε γιατί οι δαίμονες δολίως υποχωρούν, ακολουθεί η υπερηφάνεια.
75
Humility and ascetic hardship free a man from all sin, for the one cuts out the passions of the soul, the other those of the body. It is for this reason that the Lord says: 'Blessed are the pure in heart, for they shall see God' (Matt. 5:8). They shall see God and the riches that are in Him when they have purified themselves through love and selfcontrol; and the greater their purity, the more they will see.
Η ταπείνωση και η ταλαιπώρηση της σάρκας ελευθερώνουν τον άνθρωπο από κάθε αμαρτία. η πρώτη καταργεί τα πάθη της ψυχής, η άλλη τα πάθη του σώματος. Γι’ αυτό λέει ο Κύριος: «Μακάριοι όσοι έχουν καθαρή καρδιά διότι αυτοί θα δουν τον Θεό»(Ματθ. 5, 8). Θα δουν τον Θεό και τους θησαυρούς Του, όταν με την αγάπη και την εγκράτεια καθαρίσουν τον εαυτό τους. Και τόσο περισσότερο θα Τον δουν, όσο επιτείνουν την κάθαρση.
76
David's watchman prefigures the circumcision of the heart; for the guarding of the intellect is a watchtower commanding a view over our whole spiritual life (cf. 2 Sam. 18:24).
Σκοπιά από την οποία βλέπει κανείς τους λόγους κάθε αρετής είναι η τήρηση του νου, όπως ο παλαιός εκείνος φρουρός του Δαβίδ φανέρωνε την «περιτομή της καρδιάς»(Β΄Βασ. 18, 24).
77
Just as in the world of the senses we are harmed when we see something harmful, so in the world of the intellect the same is true.
Όπως όταν βλέπομε με τα μάτια μας εκείνα που βλάπτουν, βλαπτόμαστε, έτσι και όταν συλλογιζόμαστε με το νου μας πονηρούς λογισμούς.
78
Just as someone who wounds the heart of a plant withers it completely, so too sin, when it wounds a man's heart, withers it completely. We must watch for such moments, because brigands are always at work.
Όπως όταν χτυπήσει κανείς την ρίζα του φυτού, το ξεραίνει ολόκληρο, έτσι συμβαίνει και όταν χτυπηθεί από τους πονηρούς λογισμούς η καρδιά του ανθρώπου. Πρέπει να προσέχομε κάθε στιγμή, γιατί οι δαίμονες ποτέ δεν κάθονται αργοί.
79
Wishing to show that to fulfill every commandment is a duty, whereas sonship is a gift given to men through His own Blood, the Lord said, 'When you have done all that is commanded you, say: "We are useless servants: we have only done what was our duty"’ (Luke 17:10). Thus the kingdom of heaven is not a reward for works, but a gift of grace prepared by the Master for His faithful servants. A slave does not demand his freedom as a reward: but he gives thanks as one who is in debt, and he receives freedom as a gift.
Ο Κύριος, θέλοντας να δείξει ότι κάθε εντολή την εκτελούμε από χρέος, ενώ η υιοθεσία που προσφέρει, συντελείται στους ανθρώπους με το αίμα Του, λέει: «Όταν κάνετε όσα έχετε διαταχθεί, να πείτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι και κάναμε αυτό που οφείλαμε»(Λουκ. 17, 10). Γι’ αυτό δεν είναι μισθός έργων η Βασιλεία των Ουρανών, αλλά χάρη και δωρεά του Κυρίου που έχει ετοιμάσει για τους πιστούς δούλους Του. Δεν απαιτεί ο δούλος την ελευθερία ως μισθό, αλλά ευχαριστεί ως οφειλέτης και την περιμένει ως δωρεά.
80
'Christ died on account of our sins in accordance with the Scriptures' (1 Cor. 15:3); and to those who serve Him well He gives freedom. 'Well done, good and faithful servant,' He says, 'you have been faithful over a few things, I will make you ruler over many things: enter into the joy of your Lord' (Matt. 25: 21). He who relies on theoretical knowledge alone is not yet a faithful servant: a faithful servant is one who expresses his faith in Christ through obedience to His commandments.
Ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας, σύμφωνα με τις Γραφές(Α΄Κορ. 15, 3), και σε όσους Τον υπηρετούν καλώς, χαρίζει την ελευθερία. Γιατί λέει: «Εύγε δούλε χρήσιμε και πιστέ. στάθηκες πιστός στα λίγα, θα σου εμπιστευθώ πολλά. Έλα μέσα στη χαρά του Κυρίου σου»(Ματθ. 25, 21). Αλλά δεν είναι ακόμη δούλος πιστός εκείνος που στηρίζεται στην απλή και ψιλή γνώση, αλλά εκείνος που δείχνει την πίστη του με την υπακοή στον εντολοδότη Χριστό.
81
He who honors the Lord does what the Lord bids. When he sins or is disobedient, he patiently accepts what comes as something he deserves. If you love true knowledge, devote yourself to the ascetic life; for mere theoretical knowledge puffs a man up (cf. 1 Cor. 8:1).
Εκείνος που τιμά τον Κύριο, εκτελεί όσα διατάζει Εκείνος. Όταν κάνει σφάλμα ή παρακοή, υπομένει σαν δίκαιες τις συμφορές. Αν είσαι φιλομαθής, να γίνεις και φιλόπονος. Γιατί η ψιλή γνώση «φουσκώνει» τον άνθρωπο(Α΄Κορ. 8, 2).
82
Unexpected trials are sent by God to teach us to practice the ascetic life.
Οι πειρασμοί που μας έρχονται αναπάντεχα, μας διδάσκουν κατ’ οικονομία Θεού να γινόμαστε φιλόπονοι.
83
Light is the property of a star, as simplicity and humility are the property of a holy and God-fearing man. Nothing distinguishes more clearly the disciples of Christ than a humble spirit and a simple way of life. The four Gospels shout this aloud. Whoever has not lived in this humble manner is deprived of his share in Him who 'humbled Himself... to death, even the death of the cross' (Phil. 2:8), the actual Lawgiver of the divine Gospels.
Το άστρο έχει το ιδίωμα να λάμπει. Και ο θεοσεβής και φοβούμενος το Θεό έχει ως ιδίωμα τη λιτότητα και την ταπείνωση, επειδή κανένα άλλο δεν είναι το γνώρισμα των μαθητών του Χριστού παρά το ταπεινό φρόνημα και το λιτό παρουσιαστικό. Και αυτό με όλους τους τρόπους το φωνάζουν τα τέσσερα Ευαγγέλια. Εκείνος που δε ζει έτσι ταπεινά, ξεπέφτει από το μέρος Εκείνου που ταπείνωσε τον εαυτό Του μέχρι σταυρού και θανάτου, ο Οποίος είναι και των θείων Ευαγγελίων ο πρακτικός Νομοθέτης.
84
It is said that those who thirst should go to the waters (cf. Isa. 55:1). Those who thirst for God should go in purity of mind. But he who through such purity soars aloft should also keep an eye on the earth of his own lowliness and simplicity, for no one is more exalted than he who is humble. Just as when light is absent, all things are dark and gloomy, so when humility is absent, all our efforts to please God are vain and pointless.
Λέει η Γραφή: «Όσοι διψάτε, πηγαίνετε στο νερό»(Ησ. 55, 1). Όσοι όμως διψάτε το Θεό, βαδίζετε με την καθαρότητα του νου σας. Πρέπει όμως, εκείνος που με την καθαρότητα αυτή πετά ψηλά, να βλέπει και κάτω τη γη της μηδαμινότητάς του. Γιατί κανείς δεν είναι υψηλότερος του ταπεινού. Όπως όταν δεν υπάρχει φως είναι όλα σκοτεινά και ζοφερά, έτσι και όταν δεν υπάρχει ταπεινοφροσύνη, όλα μας τα κατά Θεόν έργα είναι μάταια και άχρηστα.
85
‘Let us hear the conclusion of the whole matter: fear God and keep His commandments' (Eccles. 12:13), both where the intellect and where the senses are concerned. If you force yourself to keep the commandments on the plane of the intellect, you will seldom need great effort to keep those that refer to the senses. In the words of David the Prophet, ‘I wished to carry out Thy will and Thy law in my inward parts' (cf. Ps. 40:8. LXX).
Άκου τώρα την κατακλείδα του λόγου μου. Να φοβάσαι τον Θεό και να φυλάγεις τις εντολές Του(Εκκλ. 12, 13), και νοερά και αισθητά. Γιατί αν βιάσεις τον εαυτό σου να τηρεί τις θείες εντολές νοερά, λίγες φορές θα χρειαστείς αισθητούς κόπους για την τήρησή τους, όπως λέει και ο Δαβίδ: «Θέλησα από μέσα από την καρδιά μου να πράξω το θέλημά Σου και το νόμο Σου»(Ψαλμ. 39, 9).
86
If a man does not carry out the will and law of God ‘in his inward parts’, that is, in his heart, he will not be able to carry them out easily in the outward sphere of the senses either. The careless and unwatchful man will say to God: 'I do not want to know Thy ways' (Job 21:14. LXX), obviously because he lacks divine illumination. But he who participates in that light will be confident and steadfast in matters that concern God.
Αν ο άνθρωπος δεν κάνει το θέλημα και το νόμο του Κυρίου μέσα από την καρδιά του, ούτε εξωτερικώς μπορεί να το κάνει εύκολα. Και θα πει προς το Θεό εκείνος που δεν έχει νήψη και είναι αδιάφορος: «Δεν θέλω να ξέρω τους δρόμους Σου»(Ιωβ 21, 14), οπωσδήποτε από έλλειψη θείου φωτισμού. Εκείνος που μετέχει στο θείο φωτισμό, δε μένει χωρίς εσωτερική πληροφορία, αλλά θα γίνει στερεός και αμετακίνητος σχετικά με τα θεία.
87
Just as salt seasons our bread and other food and keeps certain meats from spoiling for quite a time, so the spiritual sweetness and marvelous working which result from the guarding of the intellect effect something similar. For in a divine manner they season and sweeten both the inner and the outer self, driving away the stench of evil thoughts and keeping us continually in communion with good thoughts.
Όπως το αλάτι κάνει νόστιμο το ψωμί και κάθε φαγητό και διατηρεί τα κρέατα να μη σαπίζουν, το ίδιο σκέψου και για τη νοητή γλυκύτητα και τη θαυμαστή εργασία της φυλάξεως του νου. Γιατί γλυκαίνει με θείο τρόπο τον εσωτερικό και τον εξωτερικό άνθρωπο, διώχνει την δυσωδία των πονηρών λογισμών και μας διατηρεί σταθερούς στα καλά.
88
Many of our thoughts come from demonic provocation, and from these derive our evil outward actions. If with the help of Jesus we instantly quell the thought, we will avoid its corresponding outward action. We will enrich ourselves with the sweetness of divine knowledge and so will find God, who is everywhere. Holding the mirror of the intellect firmly towards God, we will be illumined constantly as pure glass is by the sun. Then the intellect, having reached the term of its desires, will in Him cease from all other contemplation.
Από την προσβολή γεννιούνται πολλοί πονηροί λογισμοί. Από αυτούς γεννιέται η αμαρτωλή πράξη. Εκείνος όμως ο οποίος ευθύς μόλις φανεί η πονηρή προσβολή τη σβήνει αμέσως με την βοήθεια του Ιησού, αυτός ξέφυγε και τα επόμενα και θα γεμίσει πλουσιοπάροχα από γλυκιά θεία γνώση, με την οποία θα βρει τον Θεό, τον πανταχού παρόντα. Στρέφοντας προς Αυτόν σταθερά τον καθρέφτη του νου του, φωτίζεται ακατάπαυστα, όπως φωτίζει ο ήλιος το καθαρό γυαλί. Και τότε αναπαύεται ο νους από κάθε άλλη θεωρία, γιατί έφτασε στο έσχατο από όλα τα επιθυμητά πράγματα.
89
Because every thought enters the heart in the form of a mental image of some sensible object, the blessed light of the Divinity will illumine the heart only when the heart is completely empty of everything and so free from all form. Indeed, this light reveals itself to the pure intellect in the measure to which the intellect is purged of all concepts.
Επειδή κάθε λογισμός με τη φαντασία κάποιων αισθητών μπαίνει στην καρδιά, τότε καταυγάζει το νου το μακάριο φως της θεότητας, όταν αδειάσει από όλα τα αισθητά και μείνει χωρίς σχήματα και μορφές. Γιατί βέβαια, η θεία εκείνη λαμπρότητα φαίνεται στον καθαρό νου, όταν στερηθεί αυτός όλα τα νοήματα.
90
The more closely attentive you are to your mind, the greater the longing with which you will pray to Jesus; and the more carelessly you examine your mind, the farther you will separate yourself from. Him. Just as close attentiveness brilliantly illumines the mind, so the lapse from watchfulness and from the sweet invocation Jesus will darken it completely. All this happens naturally, not in any other way; and you will experience it if you test it out in practice. For there is no virtue - least of all this blessed light-generating activity - which cannot be learnt from experience.
Όσο πιο τέλεια προσέχεις την διάνοια, τόσο περισσότερο με πόθο θα προσευχηθείς στον Ιησού. Όσο πάλι αμελείς την διάνοιά σου, τόσο περισσότερο θα απομακρυνθείς από τον Ιησού. Και όπως το πρώτο φωτίζει τέλεια τον αέρα (τον χώρο) της διάνοιας, έτσι και η απομάκρυνση από τη νήψη και από την γλυκιά επίκληση του Ιησού τον σκοτίζει απόλυτα. Το πράγμα είναι τέτοιο από τη φύση του και δε γίνεται διαφορετικά. Και αυτό θα το αντιληφθείς με την πείρα, δοκιμάζοντάς το στην πράξη. Γιατί καμιά αρετή και ξεχωριστά η φωτογεννήτρα αυτή κι ευχάριστη πνευματική εργασία, δε συμβαίνει να διδάσκεται αλλιώς, παρά από την πείρα.
91
To invoke Jesus continually with a sweet longing is to fill the heart in its great attentiveness with joy and tranquility. But it is Jesus Christ, the Son of God and Himself God, cause and creator of all blessings, who completely purifies the heart; for it is written: 'I am God who makes peace' (cf. Isa. 45:7).
Αιτία της αδιάκοπης επικλήσεως του Ιησού, μ’ ένα πόθο γεμάτο γλυκύτητα και χαρά, είναι η χαρά και η γαλήνη από την οποία είναι γεμάτος ο αέρας της καρδιάς, εξαιτίας της άκρας προσοχής. Αιτία της τέλειας καθάρσεως της καρδιάς είναι ο Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού και Θεός, ο οποίος είναι όλων των καλών αίτιος και ποιητής. όπως λέει: «Εγώ είμαι ο Θεός που φέρνω την ειρήνη»(Ησ. 45, 7).
92
The soul that is being given blessings and sweetness by Jesus repays her Benefactor by offering thanks to Him with a certain exultation and love; joyfully and gratefully she calls upon Him who gives her peace, and with the eyes of the intellect she sees Him within herself destroying the demonic fantasies.
Η ψυχή που ευεργετείται και γλυκαίνεται από τον Ιησού, ανταμείβει τον Ευεργέτη της με την δοξολογία προς Αυτόν, γεμάτη αγάπη και αγαλλίαση. ευχαριστεί και επικαλείται με χαρά και ευφροσύνη Αυτόν που της χαρίζει την ειρήνη και Τον βλέπει νοητώς μέσα της να διαλύει τις φαντασίες των πονηρών πνευμάτων.
93
'My spiritual eyes have looked upon my spiritual enemies,' says David the Prophet, 'and my ear shall hear those who in their wickedness rise up against me’ (cf. Ps. 92:11. LXX). And again: 'I have seen God's requital of sinners take place within me' (cf. Ps. 91:8). When there are no fantasies or mental images in the heart, the intellect is established in its true nature, ready to contemplate whatever is full of delight, spiritual and close to God.
«Και ατένισε – λέγει ο Δαβίδ – ο νοητός οφθαλμός μου τους νοητούς εχθρούς μου και το αυτί μου θα ακούσει αυτούς που ξεσηκώνονται πονηρά εναντίον μου»(Ψαλμ. 91, 12). «Και είδα να γίνεται από το Θεό ανταπόδοση στους αμαρτωλούς για χάρη μου»(Ψαλμ. 90, 8). Όταν δεν υπάρχουν φαντασίες μέσα στην καρδιά, τότε ο νους βρίσκεται στη φυσική του κατάσταση και είναι έτοιμος να κινείται σε κάθε θεωρία τερπνή, πνευματική και αγαπημένη από το Θεό.
94
Watchfulness and the Jesus Prayer, as I have said, mutually reinforce one another; for close attentiveness goes with constant prayer, while prayer goes with close watchfulness and attentiveness of intellect.
Έτσι λοιπόν, όπως είπα, είναι εκ φύσεως συστατικά το ένα του άλλου η νήψη και η ευχή του Ιησού. Η άκρα προσοχή συντελεί στην αδιάκοπη ευχή. η ευχή πάλι στην τέλεια νήψη και προσοχή του νου.
95
The unremitting remembrance of death is a powerful trainer of body and soul'. Vaulting over all that lies between ourselves and death, we should always visualize it, and even the very bed on which we shall breathe our last, and everything else connected with it.
Ωφέλιμος παιδαγωγός και του σώματος και της ψυχής είναι η αδιάκοπη μνήμη του θανάτου. αφήνοντας δηλαδή όλα όσα συμβαίνουν στο μεταξύ, αυτόν πάντοτε να έχομε εμπρός στα μάτια μας, αυτό το κρεβάτι να φανταζόμαστε όπου ξαπλωμένοι θα ψυχομαχούμε και όλα τα υπόλοιπα.
96
If you want never to be wounded, do not succumb to sleep. There are only two choices: to fall and be destroyed, stripped of all virtue; or, armed with the intellect, to stand firm through everything. For the enemy and his host stand always ready for battle.
Δεν πρέπει, αδελφοί, να αποκοιμηθεί εκείνος που θέλει να είναι διαπαντός απλήγωτος. Αλλά είναι ανάγκη να γίνει ένα από τα δύο: ή να πέσει και να χαθεί αφού γυμνωθεί από τις αρετές, ή να στέκεται πάντοτε με το νου του οπλισμένο. Γιατί και ο εχθρός διάβολος πάντοτε στέκεται οπλισμένος, μαζί με όλη την παράταξή του.
97
A certain God-given equilibrium is produced in our intellect through the constant remembrance and invocation of our Lord Jesus Christ, provided that we do not neglect this constant spiritual entreaty or our close watchfulness and diligence. Indeed, our true task is always the same and is always accomplished in the same way: to call upon our Lord Jesus Christ with a burning heart so that His holy name intercedes for us. In virtue as in vice, constancy is the mother of habit; once acquired, it rules us like nature. When the intellect is in such a state of equilibrium, it searches out its enemies like a hound searching for a hare in a thicket. But the hound searches in order to get food, the intellect in order to destroy.
Από τη συνεχή μνήμη και επίκληση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και αν δεν αμελούμε την αδιάκοπη νοερή δέησή μας προς Αυτόν και την αδιάσπαστη νήψη και την εργασία της προσοχής, δημιουργείται στο νου μας μία θεία κατάσταση. Επομένως ας έχομε πραγματικό μας έργο που θα εκτελούμε πάντοτε και με τον ίδιο τρόπο την επίκληση του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, κράζοντας προς Αυτόν με πυρπολημένη καρδιά ώστε να γίνομε μέτοχοι του αγίου ονόματος του Ιησού. Η συνεχής εργασία και στην αρετή και στην κακία είναι μητέρα της συνήθειας. Και αυτή είναι δεύτερη φύση. Όταν φτάσει ο νους σε τέτοια κατάσταση, τότε ζητάει τους εχθρούς δαίμονες, όπως το λαγωνικό ζητάει το λαγό μέσα στις λόχμες. και αυτό ζητάει τον λαγό για να τον φάει, ενώ ο αγωνιστής νους τον εχθρό για να τον αφανίσει.
98
Whenever we are filled with evil thoughts, we should throw the invocation of our Lord Jesus Christ into their midst. Then, as experience has taught us, we shall see them instantly dispersed like smoke in the air. Once the intellect is left to itself again, we can renew our constant attentiveness and our invocation. Whenever we are distracted, we should act in this way.
Όταν λοιπόν συμβαίνει να πληθύνονται στο νου μας οι πονηροί λογισμοί, να βάζομε ανάμεσά τους την επίκληση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και αμέσως θα τους δούμε να διαλύονται σαν καπνός στον αέρα, όπως μας δίδαξε η πείρα. Και τότε αφού μείνει μόνος του ο νους, χωρίς τους πονηρούς λογισμούς, ας αρχίζομε πάλι τη συνεχή προσοχή και επίκληση. Και όσες φορές το πάθομε αυτό από πειρασμό, έτσι να κάνομε.
99
Just as it is impossible to fight battles without weapons, or to swim a great sea with clothes on, or to live without breathing, so without humility and the constant prayer to Christ it is impossible to master the art of inward spiritual warfare or to set about it and pursue it skillfully.
Όπως δεν είναι δυνατό να μπει κανείς στον πόλεμο με γυμνό, άοπλο σώμα, ή να κολυμπήσει σε μεγάλο πέλαγος με τα ρούχα του, ή να ζήσει χωρίς να αναπνέει, έτσι είναι αδύνατο χωρίς ταπείνωση και συνεχή δέηση προς τον Χριστό, να μάθει κανείς το νοητό και κρυφό πόλεμο και να καταδιώκει και να χτυπά με τέχνη το νοητό εχθρό.
100
That great spiritual master David said to the Lord: 'I shall preserve my strength through Thee' (cf. Ps. 59:9 LXX). So the strength of the heart's stillness, mother of all the virtues, is preserved in us through our being helped by the Lord. For He has given us the commandments, and when we call upon Him constantly He expels from us that foul forgetfulness which destroys the heart's stillness as water destroys fire. Therefore, monk, do not 'sleep unto death’ (Ps. 13:3. LXX) because of your negligence; but lash the enemy with the name of Jesus and, as a certain wise man has said, let the name of Jesus adhere to your breath, and then you will know the blessings of stillness.
Ο μέγας κατά την πρακτική αρετή Δαβίδ λέει προς τον Κύριο: «Το κράτος μου προς σε φυλάξω»(Ψαλμ. 58, 10). Ώστε το να φυλαχθεί μέσα μας το «κράτος», δηλ. η δύναμη της καρδιακής και νοερής ησυχίας, από την οποία γεννιούνται όλες οι αρετές, αυτό επέρχεται σ’ εμάς με την βοήθεια του Κυρίου, ο Οποίος έδωσε τις εντολές και διώχνει από μας την σιχαμερή λήθη όταν συνεχώς τον καλούμε να μας βοηθήσει, και η οποία (λήθη) φθείρει υπερβολικά την καρδιακή ησυχία, όπως το νερό σβήνει τη φωτιά. Γι’ αυτό, μοναχέ, μην κοιμάσαι από αμέλεια τον ύπνο του θανάτου(Ψαλμ. 12, 4), αλλά με το όνομα του Ιησού μαστίγωνε τους εχθρούς. και, όπως κάποιος σοφός έχει πει, το όνομα του Ιησού ας ενωθεί με την πνοή σου και τότε θα μάθεις την ωφέλεια της ησυχίας(Κλίμαξ 27, 26).
101
When in fear, trembling and unworthiness we are yet permitted to receive the divine, undefiled Mysteries of Christ, our King and our God, we should then display even greater watchfulness, strictness and guard over our hearts, so that the divine fire, the body of our Lord Jesus Christ, may consume our sins and stains, great and small. For when that fire enters into us, it at once drives the evil spirits from our heart and remits the sins we have previously committed, leaving the intellect free from the turbulence of wicked thoughts. And if after this, standing at the entrance to our heart, we keep strict watch over the intellect, when we ace again permitted to receive those Mysteries the divine body will illumine our intellect still more and make it shine like a star.
Όταν αξιωθούμε οι ανάξιοι να κοινωνήσομε τα θεία και άχραντα μυστήρια του Χριστού, του Θεού μας και Βασιλιά, τα φοβερά και φρικτά, ας επιδείξομε τότε περισσότερο τη νήψη και τη φύλαξη του νου και την ακρίβεια, για να καταφλέξει τις αμαρτίες μας και τις μικρές και μεγάλες ακαθαρσίες μας το θεϊκό πυρ, δηλαδή το Σώμα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Γιατί όταν αυτό μπαίνει μέσα μας, ευθύς διώχνει τα πονηρά πνεύματα από την καρδιά μας και συγχωρεί τις αμαρτίες που κάναμε πρωτύτερα. και αφήνεται ο νους τότε χωρίς την ενόχληση των πονηρών λογισμών. Και αν στην συνέχεια φυλάξομε με ακρίβεια το νου μας και φρουρήσομε την καρδιά μας, όταν αξιωθούμε πάλι να κοινωνήσομε, τότε ακόμη περισσότερο το θείο Σώμα καταλάμπει το νου και τον κάνει όμοιο με αστέρι.
102
Forgetfulness can extinguish our guard over our intellect as water extinguishes fire; but the continuous repetition of the Jesus Prayer combined with strict watchfulness uproots it from our heart. The Jesus Prayer requires watchfulness as a lantern requires a candle.
Η λήθη έχει την ιδιότητα να σβήνει τη φύλαξη του νου όπως το νερό σβήνει τη φωτιά. Η αδιάκοπη ευχή του Ιησού και η αδιάσπαστη νήψη εξαφανίζει τελείως τη λήθη από την καρδιά. Γιατί η ευχή έχει ανάγκη της νήψεως όπως το λυχνάρι για να φωτίσει έχει ανάγκη από φυτίλι.
103
We should strive to preserve the precious gifts which preserve us from all evil, whether on the plane of the senses or on that of the intellect. These gifts are the guarding of the intellect with the invocation of Jesus Christ, continuous insight into the heart's depths, stillness of mind unbroken even by thoughts which appear to be good, and the capacity to be empty of all thought. In this way the demons will not steal in undetected; and if we suffer pain through remaining centered in the heart, consolation is at hand.
Πρέπει να κοπιάζομε για να φυλάξομε τα πολύτιμα. Και πολύτιμα πράγματι είναι εκείνα που μας προφυλάγουν από κάθε αισθητή και νοητή κακία. κι αυτά είναι η φύλαξη του νου και η επίκληση του Ιησού Χριστού, το να βλέπομε πάντοτε στο βάθος της καρδιάς και να ησυχάζομαι ακατάπαυστα στη διάνοια – για να πω έτσι – ακόμα και από εκείνους τους λογισμούς που μας φαίνονται ότι είναι καλοί, και να φροντίζομε να βρισκόμαστε άδειοι από λογισμούς. έτσι δεν θα μπαίνουν στην διάνοιά μας απαρατήρητοι οι κλέφτες δαίμονες. Αν και κοπιάζομε όταν παραμένομε στο έργο αυτό της καρδιάς, όμως κοντά είναι η παρηγοριά.
104
The heart which is constantly guarded, and is not allowed to receive the forms, images and fantasies of the dark and evil spirits, is conditioned by nature to give birth from within itself to thoughts filled with light. For just as coal engenders a flame, or a flame lights a candle, so will God, who from our baptism dwells in our heart, kindle our mind to contemplation when He finds it free from the winds of evil and protected by the guarding of the intellect.
Εκ φύσεως η καρδιά, όταν φυλάγεται αδιάκοπα και δεν της επιτρέπεται να δέχεται τις μορφές και τις εικόνες και τις φαντασίες των σκοτεινών και πονηρών πνευμάτων, γεννά από τον εαυτό της λογισμούς που φεγγοβολούν. Όπως το κάρβουνο γεννά φλόγα, έτσι πολύ περισσότερο ο Θεός, ο Οποίος κατοικεί μέσα στην καρδιά με το άγιο Βάπτισμα, αν βρίσκει τον αέρα της διάνοιάς μας καθαρό από τους ανέμους της πονηρίας και φρουρούμενο από την τήρηση του νου, ανάβει την διάνοιά μας για να δοθεί σε θεωρίες, όπως η φλόγα το κερί.
105
The name of Jesus should be repeated over and over in the heart as flashes of lightning are repeated over and over in the sky before rain. Those who have experience of the intellect and of inner warfare know this very well. We should wage this spiritual warfare with a precise sequence: first, with attentiveness; then, when we perceive the hostile thought attacking, we should strike at it angrily in the heart, cursing it as we do so; thirdly, we should direct our prayer against it, concentrating the heart through the invocation of Jesus Christ, so that the demonic fantasy may be dispersed at once, the intellect no longer pursuing it like a child deceived by some conjuror.
Πρέπει πάντοτε να στρέφομε μέσα στο χώρο της καρδιάς μας το όνομα του Ιησού Χριστού, όπως η αστραπή στρέφεται στο στερέωμα, όταν πρόκειται να πέσει η βροχή. Αυτό το γνωρίζουν ακριβώς εκείνοι που έχουν πείρα του νου και του εσωτερικού πολέμου. Έτσι θα διευθύνομε με τάξη στρατηγική τον νοητό αυτό πόλεμο: Πρώτα, προσοχή. κατόπιν, όταν δούμε ότι ήρθε ο εχθρός λογισμός στην καρδιά μας, να τον χτυπήσομε οργισμένοι με λόγια κατάρας. Τρίτον, αμέσως να προσευχηθούμε εναντίον του, συγκεντρώνοντας την καρδιά με την επίκληση του Ιησού Χριστού για να καταπέσει αμέσως η δαιμονική φανταστική εικόνα, ώστε να μην ακολουθήσει ο νους την φαντασία, σαν νήπιο που πλανιέται από κάποιον ψευδοθαυματοποιό.
106
Let us exert ourselves like David, crying out 'Lord Jesus Christ’ until our throats are sore; and let our spiritual eyes never cease to give us hope in the Lord our God (cf. Ps. 69:3).
Ας κοπιάσομε σαν τον Δαβίδ, κράζοντας το “Κύριε Ιησού Χριστέ”. Ας βραχνιάσει ο λάρυγγάς μας και ας μην κουράζονται τα μάτια του νου μας από το να ελπίζομε στον Κύριο το Θεό μας (Ψαλμ. 68, 4).
107
If we constantly bear in mind the parable of the unjust judge, which the Lord related in order to show us that we ought always to pray and not to lose heart, we shall both profit and be vindicated (cf. Luke 18:1-8).
Ας θυμόμαστε πάντοτε την παραβολή του άδικου κριτή(Λουκ. 18, 1-8), που ειπε ο Κύριος για να διδάξει ότι πρέπει να προσευχόμαστε πάντοτε και να μην αποθαρρυνόμαστε, και θα βρούμε το κέρδος και την προστασία από τους πονηρούς δαίμονες.
108
Just as he who looks at the sun cannot but fill his eyes with light, so he who always gazes intently into his heart cannot fail to be illumined.
Όπως εκείνος που ατενίζει προς τον ήλιο, είναι αδύνατο να μην φωτίζεται πλουσιοπάροχα το πρόσωπό του, έτσι κι εκείνος που σκύβει μέσα στον άερα της καρδιάς, δεν είναι δυνατό να μην φωτίζεται.
109
Just as it is impossible to live this present life without eating or drinking, so it is impossible for the soul to achieve anything spiritual and in accordance with God's will, or to be free from mental sin, without that guarding of the intellect and purity of heart truly described as watchfulness; and this is so even if one forces oneself not to sin through the fear of punishment.
Όπως είναι αδύνατο να ζήσει κανείς στη ζωή αυτή χωρίς να τρώει και να πίνει, έτσι είναι αδύνατο, χωρίς φύλαξη του νου και καθαρότητα της καρδιάς, δηλαδή χωρίς εκείνο που λέγεται νήψη, να φτάσει η ψυχή σε κάτι πνευματικό και αρεστό στο Θεό, ή να ελευθερωθεί από την κατά διάνοια αμαρτία, ακόμη και αν βιάζει κανείς τον εαυτό του να μην αμαρτάνει από τον φόβο των κολάσεων.
110
Nevertheless, those who force themselves to refrain from active sin are blessed by God, angels and men; for they take the kingdom of God by force (cf. Matt. 11:12).
Αλλά και εκείνοι που απέχουν με κάποια βία από την αμαρτία, είναι μακάριοι ενώπιον του Θεού, των Αγγέλων και των ανθρώπων, γιατί λογαριάζονται ως “βιαστές” της Βασιλείας των Ουρανών(Ματθ. 11, 12).
111
The intellect's great gain from stillness is .this: all the sins which formerly beat upon the intellect as thoughts and which, once admitted by the mind, were turned into outward acts of sin, are now cut off by mental watchfulness. For, with the help of our Lord Jesus Christ, this watchfulness does not allow these sins to enter our inner self and so to burgeon into outward acts of evil.
Η θαυμαστή ωφέλεια του νου από την ησυχία είναι ότι όλα τα αμαρτήματα, τα οποία πρωτύτερα χτυπούσαν την πόρτα του νου μόνο με λογισμούς, ώστε αν γίνονταν δεκτοί αυτοί από την διάνοια, να γίνουν αισθητά και χοντρά αμαρτήματα, όλα αυτά τα κόβει η διανοητική και νηπτική αρετή, γιατί τα εμποδίζει να μπουν στον εσωτερικό μας άνθρωπο και να γίνουν έργα πονηρά. και αυτό, με την δύναμη και τη βοήθεια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.
112
The Old Testament is an icon of outward bodily asceticism. The Holy Gospel, or New Testament, is an icon of attentiveness, that is, of purity of heart. For the Old Testament did not perfect or fulfill the relationship of the inner self to God - 'the law made no one perfect', as the Apostle says (cf. Heb. 7:19) - it simply forbade bodily sins. But to cut off evil thoughts from the heart, as the Gospel commands, contributes much more to purity of soul than an injunction against putting out. a neighbor’s eye or knocking out his teeth. Similarly, it contributes more than other bodily discipline and ascetic practice, such as fasting and self-control, sleeping on the ground, standing, vigils and the rest, which are related to the body and stop that aspect of the body which is vulnerable to passion from committing sinful acts. Like the Old Testament itself, these things are also good, for they train the outer self and are guard against the workings of passion; but they are not a defense against and they do not prevent mental sins, so as to free us, with God's help, from jealousy, anger, and so on.
Η Παλαιά Διαθήκη είναι εικόνα της εξωτερικής και αισθητής σωματικής ασκήσεως. Το Άγιο Ευαγγέλιο, η Καινή Διαθήκη, είναι εικόνα της προσοχής, δηλαδή της καθαρότητας της καρδιάς. Η Παλαιά δεν τελειοποιούσε ούτε ολοκλήρωνε τον εσωτερικό άνθρωπο στη θεοσέβεια, -όπως λέει ο Απόστολος: “Κανένα δεν τελειοποίησε ο Νόμος”(Εβρ. 7, 19)- αλλά εμπόδιζε μόνο τα χοντρά αμαρτήματα, Γιατί από το να εμποδίσει να βγάζει κάποιος το μάτι και το δόντι του πλησίον, ακόμη και το να κόβει κανείς τους πονηρούς λογισμούς και τις πονηρές ενθυμήσεις από την καρδιά – που είναι διάταξη του Ευαγγελίου- είναι ανώτερο και συντελεί περισσότερο στην καθαρότητα της ψυχής. Έτσι και τα σχετικά με την σωματική αρετή και άσκηση, εννοώ τη νηστεία, την εγκράτεια, τη χαμαικοιτία. την ορθοστασία, την αγρυπνία και τα λοιπά που αναφέρονται στο σώμα και κάνουν να ησυχάζει το παθητικό μέρος του σώματος από την έμπρακτη αμαρτία, όπως είπα και για την Παλαιά Διαθήκη, είναι καλά και αυτά. Γιατί όλα αυτά είναι παιδαγωγία του εξωτερικού ανθρώπου και φρούρηση των παθών που ενεργούνται σωματικά, αλλά και τα κατά διάνοια αμαρτήματα φρουρούν, δηλαδή εμποδίζουν, όπως για παράδειγμα μπορούν να μας απαλλάξουν με τη βοήθεια του Θεού, από το φθόνο, την οργή και τα λοιπά.
113
If we preserve, as we should, that purity of heart or watch and guard of the intellect whose image is the New Testament, this will not only uproot all passions and evils from our hearts; it will also introduce joy, hopefulness, compunction, sorrow, tears,, an understanding of ourselves and of our sins, mindfulness of death, true humility, unlimited love of God and man, and an intense and heartfelt longing for the divine.
Η καθαρότητα της καρδιάς, δηλαδή η φύλαξη και τήρηση του νου, τύπος της οποίας είναι η Καινή Διαθήκη, αν την φυλάγομε όπως πρέπει, ξεριζώνει και κόβει όλα τα πάθη και όλα τα κακά από την καρδιά, και εισάγει χαρά, καλή ελπίδα, κατάνυξη, πένθος, δάκρυα, ακριβή γνώση του εαυτού μας και των αμαρτιών μας, μνήμη θανάτου, ταπείνωση αληθινή, αγάπη άπειρη προς το Θεό και τους ανθρώπους και εγκάρδιο θείο έρωτα.
114
Just as it is impossible when walking not to part the air, so it is impossible for a man's heart not to be assailed continually by demons or be secretly energized by them, however great his bodily asceticism.
Όπως δεν είναι δυνατό, εκείνος που βαδίζει, να μην κόβει τον αέρα για να περπατήσει, έτσι είναι αδύνατο να μην πολεμείται ακατάπαυστα η καρδιά του ανθρώπου από τους δαίμονες ή να επηρεάζεται κρυφά από αυτούς, και αν ακόμη έχει μεγάλη σωματική άσκηση.
115
If you wish to be 'in the Lord', do not just seem to be a monk, and good, and gentle, and always at one with God; decide to be such a person in truth. With all your strength pursue the virtue of attentiveness - that guard and watch of the intellect, that perfect stillness of heart and blessed state of the soul when free from images, which is all too rarely found in man.
Αν θέλεις όχι μόνο να νομίζεσαι μοναχός ενάρετος και επιεικής και ενωμένος πάντοτε με το Θεό, αλλά και να είσαι στην πραγματικότητα τέτοιος, τότε να εξασκείς με όλη σου την δύναμη την αρετή της νοερής προσοχής, η οποία είναι φύλαξη και τήρηση του νου και τέλεια καρδιακή γλυκειά ησυχία, μια ψυχική κατάσταση μακάρια και χωρίς φαντασία που δεν βρίσκεται σε πολλούς.
116
This is the path of true spiritual wisdom. In great watchfulness and fervent desire travel along it with the Jesus Prayer, with humility and concentration, keeping the lips of both the senses and the intellect silent, selfcontrolled in food and drink and in all things of a seductive nature; travel along it with a mind trained in understanding, and with God's help it will teach you things you had not hoped for; it will give you knowledge, enlightenment and instruction of a kind to which your intellect was impervious while you were still walking in the murk of passions and dark deeds, sunk in forgetfulness and in the confusion of chaos.
Αυτή λέγεται νοητή φιλοσοφία. Βάδιζέ την με μεγάλη νήψη και θερμή προθυμία μαζί με την ευχή του Ιησού, με ταπείνωση και αδιάκοπη δέηση και με σιωπή των αισθητών και νοητών χειλέων, με εγκράτεια φαγητών και ποτών και κάθε αμαρτωλού πράγματος. Βάδιζέ την πάνω στο δρόμο της διάνοιας με συναίσθηση και με φρόνηση. Και αυτή θα σε διδάξει, με τη βοήθεια του Θεού, εκείνα που δεν τα γνώριζες και θα σου φανερώσει και θα σε φωτίσει και θα σε συνετίσει και θα σε μάθει πράγματα, τα οποία πρωτύτερα ήταν αδύνατο να τα βάλεις στο νου σου, καθώς περπατούσες μέσα στο σκοτάδι των παθών και των σκοτεινών έργων και ήσουν σκεπασμένος από την λήθη και την άβυσσο της συγχύσεως.
117
Just as valleys produce copious wheat, so this wisdom produces copious blessings in the heart - or, rather, our Lord Jesus Christ produces them, for without Him we can do nothing (cf. John 15:5). At first, you will find that it is a ladder; then, a book to be read; then, as you advance, you will find that it is the heavenly city of Jerusalem, and you will have a clear spiritual vision of Christ, King of the hosts of Israel, together with His co-essential Father and the Holy Spirit, adored in our worship.
Όπως οι κοιλάδες παράγουν άφθονο σιτάρι, έτσι και η νοητή αυτή εργασία γεμίζει την καρδιά με όλα τα αγαθά. Ή μάλλον θα σου τα δώσει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, που χωρίς την βοήθειά Του δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα. Και πρώτα θα βρεις τη νοητή αυτή εργασία ως σκάλα. Έπειτα ως βιβλίο που διαβάζεται. Κατόπιν, όταν προκόψεις σ’ αυτήν, θα την βρεις ως επουράνια πόλη Ιερουσαλήμ, και τον βασιλιά Χριστό των δυνάμεων του Ισραήλ θα τον δεις καθαρά με τον νου μαζί με τον Ομοούσιο Πατέρα Του και το προσκυνητό Άγιο Πνεύμα.
118
The demons always lead us into sin by means of deceitful fantasies. Through the fantasy of gaining wealth they led the wretched Judas to betray the Lord and God of all; through the deceit of worthless bodily comfort and of esteem, gain and glory they put the noose around his neck and brought him to age-long death. The scoundrels requited him with precisely the opposite of what their fantasy, or provocation, had suggested to him.
Με μια ψεύτικη φαντασία πάντοτε οι δαίμονες μας οδηγούν στο να αμαρτάνομε. Με μια φαντασία σχετική με την φιλαργυρία και το κέρδος οδήγησαν τον άθλιο Ιούδα να παραδώσει τον Κύριο και Θεό των όλων. Και με το ψεύδος μιας τιποτένιας αναπαύσεως και τιμής και κέρδους και δόξας τον οδήγησαν στην αγχόνη και του προξένησαν αιώνιο θάνατο, ανταμείβοντάς τον οι άθλιοιμε τα αντίθετα απ’ όσα του είχαν παρουσιάσει με την ψεύτικη φαντασία τους, εννοώ την προσβολή των πονηρών λογισμών.
119
Do you see how the enemies of our salvation make us fell by means of their fantasies, deceits and empty promises? Satan himself was cast down like lightning from the heights because he fancied himself to be the equal of God (cf. Luke 10: 18); and he sundered Adam from God by making him fancy that he could be of divine rank (cf. Gen. 3:5). In the same way the lying and crafty deceives all who fall into sin.
Κοίταξε, πώς με φαντασία και ψεύδος και κούφιες υποσχέσεις μάς κατανικούν οι εχθροί της σωτηρίας μας. Και αυτός ο σατανάς με τον ίδιο τρόπο κατακρημνίσθηκε από το ουράνιο ύψος ως αστραπή(Λουκ. 10, 18), επειδή έβαλε στη φαντασία του να γίνει ίσος με τον Θεό. Και τον Αδάμ τον χώρισε ο σατανάς από το Θεό, παρουσιάζοντάς του τη φαντασία ότι θα γινόταν ίσος με τον Θεό(Γεν. 3, 5). Και έτσι συνηθίζει να εξαπατά όλους όσοι αμαρτάνουν ο ψεύτης και δόλιος εχθρός.
120
We embitter the heart with the poison-of evil thoughts when we are led by forgetfulness to long neglect of inner attention and the Jesus Prayer. But we sweeten it with the sense of blessed delight when in intense desire for God we practice this attention and ' prayer resolutely, keenly and diligently in the mind's workshop. Then we are eager to pursue stillness of heart simply for the sweetness and delight it produces in the soul.
Πικραίνεται η καρδιά μας από το δηλητήριο και τους πονηρούς λογισμούς, όταν από την αμέλειά μας και τη λήθη μας απομακρυνόμαστε πολύ από την προσοχή και την ευχή του Ιησού. γλυκαινόμαστε όμως πάλι με την αίσθηση μιας γλυκύτητας ή μιας μακάριας αγαλλιάσεως, όταν όσα αναφέραμε πιο πάνω τα εκτελούμε σταθερά και πρόθυμα μέσα στο εργαστήριο της διάνοιάς μας, μ’ επιμέλεια και με θείο έρωτα. Τότε, προθυμοποιούμαστε να βαδίζομε το δρόμο της καρδιακής ησυχίας όχι για άλλο τίποτε, αλλά για χάρη της γλυκιάς ηδονής και ευχαριστήσεως που έρχεται από αυτήν στην ψυχή.
121
The science of sciences and art of arts is the mastery of evil thoughts. The best way to master them is to see with spiritual vision the fantasy in which the demonic provocation is concealed and to protect the mind from it. It is just the same as the way in which we protect our bodily eyes, looking sharply about us and doing all we can to prevent anything, however small, from striking them.
Επιστήμη των επιστημών και τέχνη των τεχνών είναι η αντιμετώπιση των κακούργων και πονηρών λογισμών. Άριστος τρόπος λοιπόν και τέχνη αντιμετωπίσεώς τους είναι το να βλέπομε την φαντασία με την οποία γίνεται η προσβολή, βοηθημένοι από την χάρη του Κυρίου, και να φυλάγομε το νου μας όπως προφυλάγομε το μάτι μας και μ’ αυτό παρακολουθούμε άγρυπνα όποιον τύχει να έρχεται να μας το χτυπήσει, και με όλη μας τη δύναμη εμποδίζομε να μπει σ’ αυτό η παραμικρή αγκίδα.
122
Just as snow will not produce a name, or water a fire, or the thorn-bush a fig, so a person's heart will not be freed from demonic thoughts, words and actions until it has first purified itself inwardly, uniting watchfulness with the Jesus Prayer, attaining humility and stillness of soul, and eagerly pressing forward on its path. But in its lack of spiritual understanding, the inattentive soul will be devoid of every good and perfect thought, and barren and stupid as the mule. The soul's true peace lies in the gentle name of Jesus and in its emptying itself of impassioned thoughts.
Δεν μπορεί να γεννήσει το χιόνι φλόγα ή το νερό φωτιά, ούτε ο θάμνος σύκα. Έτσι δεν μπορεί να ελευθερωθεί η καρδιά του ανθρώπου από δαιμονικούς λογισμούς και λόγια και έργα, αν δεν καθαρίσει το εσωτερικό της και δε φυλάξει τη νήψη ενωμένη με την ευχή του Ιησού και δεν κατορθώσει την ταπείνωση και την ψυχική ησυχία και δε σπεύδει να βαδίζει έτσι με μεγάλη προθυμία. Η απρόσεκτη όμως ψυχή αναγκαστικά θα γίνει στείρα από κάθε αγαθό και τέλειο νόημα, σαν άκαρπο μουλάρι, χωρίς σύνεση και πνευματική φρόνηση. Η πραγματική ειρήνη της ψυχής είναι το γλυκό πράγμα και όνομα Ιησούς και το άδειασμα από εμπαθείς σκέψεις.
123
When the soul conspires with the body in wickedness, then' together they build a city of vanity and a tower of pride, and they people them with unholy thoughts. But the Lord disrupts and destroys their concord through the fear of hell (cf. Gen. 11:1-9), forcing the soul, our ruling part, to think and say things opposed to the body. Out of this fear there arises a division, 'because the will of the flesh is hostile to God, for it is not subject to the law of God' (Rom. 8:7).
Όταν συμφωνήσει η ψυχή με τις επιθυμίες του σώματος, τότε κτίζουν μαζί μια πόλη κενοδοξίας και έναν πύργο υπερηφάνειας και βάζουν ως κατοίκους τους ασεβείς λογισμούς, Ο Κύριος με τον φόβο της κολάσεως συγχέει και διασπά αυτή τη συμφωνία(Γεν. 11, 1-9), αναγκάζοντας την κυρίαρχη ψυχή να μιλά και να φρονεί διαφορετικά και αντίθετα από το σώμα. Από το φοβο της κολάσεως επέρχεται ο διαμερισμός αυτός, επειδή το σαρκικό φρόνημα είναι έχθρα του Θεού και δεν υποτάσσεται στο νόμο του Θεού(Ρωμ. 8, 6).
124
Each hour of the day we should note and weigh our actions and in the evening we should do what we can to free ourselves, from the burden of them by means of repentance - if, that is, we wish, with Christ's help, to overcome wickedness. We should also make sure that we perform all our outward tasks in a manner that accords with God's will, before God and for God alone, so that we are not mindlessly seduced by the senses.
Τα καθημερινά μας έργα, πρέπει να τα ζυγίζομε κάθε στιγμή και να τα προσέχομε, και το βράδυ να τα ελαφρώνομε όσο μπορούμε περισσότερο με τη μετάνοια, αν θέλομε, με τη βοήθεια του Χριστού, να νικήσομε την κακία. Και πρέπει να παρατηρούμε προσεκτικά, αν εκτελούμε όλα τα αισθητά και φανερά έργα μας σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, ενώπιον του Θεού και μόνο για το Θεό, για να μην παρασυρόμαστε παράλογα από τις αισθήσεις μας.
125
For if with God's help we make progress daily by means of our watchfulness, we should not behave indiscriminately and damage ourselves through a host of random meetings and conversations. On the contrary, we should scorn all vanities for the sake of the beauty and blessings of holiness.
Αν, με τη βοήθεια του Θεού, κάθε ημέρα κερδίζομε από τη νήψη μας, δεν πρέπει να συμπεριφερόμαστε με αδιαφορία και να ζημιωνόμαστε με πολλές επιβλαβείς συνομιλίες. αλλά μάλλον πρέπει να καταφρονούμε τα μάταια για το αξιαγάπητο και γλυκό κέρδος της αρετής αυτής και την ομορφιά της.
126
We should use the three aspects of the soul fittingly and in accordance with nature, as created by God, We should use our incensive power against our outer self and against Satan. 'Be incensed', it is written, 'against sin' (cf. Ps. 4:4), that is, be incensed with yourselves and the devil, so that you will not sin against God. Our desire should be directed towards God and towards holiness. Our intelligence should control our incensive power and our desire with wisdom and skill, regulating them, admonishing them, correcting them and ruling them as a king rules over his subjects. Then, even should they rebel against it, our inmost intelligence will direct the passions in a way that accords with God's will, for we shall have set it in charge of them. The brother of the Lord declares: 'He who does not lapse in his inmost intelligence is a perfect man, able also to bridle the whole body' (Jas. 3:2). For the truth is that every sin and transgression is brought about through these three aspects of the soul, just as every virtue and good action is also produced through them.
Δίκαια και κατά φύση, όπως τα δημιούργησε ο Θεός, οφείλουμε να κινούμε τα τρία μέρη της ψυχής. Το θυμικό εναντίον του εξωτερικού εαυτού μας και του σατανά γιατί λέει: “Να οργίζεστε κατά της αμαρτίας, δηλαδή να οργίζεστε εναντίον σας και εναντίον του διαβόλου, για να μην αμαρτάνετε στο Θεό”(Ψαλμ. 4, 5). Το επιθυμητικό να το στρέφομε προς το Θεό και την αρετή. Το λογιστικό να το βάλομε επικεφαλής των δύο άλλων με σοφία και επιτηδειότητα, ώστε να δίνει σ’ αυτά διαταγές, να τα συμβουλεύει, να τα τιμωρεί και να τα εξουσιάζει, όπως ο βασιλιάς τους δούλους. και τότε αυτά θα τα κυβερνά το λογικό μας σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, αν και τα πάθη επαναστατούν εναντίον του λογικού. Και να βάλομε επιστάτη πάνω στα πάθη το λογικό να τα ηγεμονεύει. Γιατί λέει ο αδελφόθεος Ιάκωβος: “Αν το λογικό κάποιου δε σφάλλει, αυτός είναι τέλειος , και έχει τη δύναμη να χαλιναγωγήσει και όλο το σώμα”(Ιακ. 3, 2). Επειδή, για να πούμε την αλήθεια, κάθε ανομία και αμαρτία με τα τρία αυτά μέρη της ψυχής επιτελείται, όπως και κάθε αρετή και δικαιοσύνη πάλι από αυτά τα τρία γίνεται.
127
Our intellect is darkened and remains fruitless whenever we speak words of worldly import or, entertaining such words in our mind, begin to give them our attention, or whenever the body and the intellect waste their time in some outward matter, or whenever we give ourselves over to vanities. For then we immediately lose our fervor, our sense of compunction, and our intimacy with God and knowledge of Him. So long as we concentrate our attention on the intellect, we are enlightened; but when we are not attentive to it we are in darkness.
Τότε ο νους σκοτίζεται και μένει άκαρπος, όταν ή διατυπώσει λόγους κοσμικούς, ή τους δεχτεί στη διάνοιά του και τους συζητήσει, ή ασχοληθεί μάταια με πράγματα αισθητά με το σώμα και με το νου, ή παραδώσει τον εαυτό του σε ματαιότητες. Αμέσως τότε χάνει τη θέρμη και την κατάνυξη και την παρρησία προς το Θεό και τη θεία γνώση. Επειδή όσο προσέχομε στο νου, φωτιζόμαστε. και όσο δεν προσέχομε, σκοτιζόμαστε.
128
Whoever aspires day and night to peace and stillness of intellect finds it easy to be indifferent to all material matters and so does not labor in vain. But if he scorns or cheats his own conscience, he will sleep bitterly the death of forgetfulness. This is the death that David prayed not to sleep (cf. Ps. 13:3); and the Apostle says: 'To know how to do good and yet not to do it is sin' (Jas. 4:17).
Εκείνος που κάθε μέρα επιδιώκει και ζητεί την ειρήνη και την ησυχία του νου, αυτός εύκολα θα καταφρονήσει κάθε αισθητό πράγμα, για να μη κοπιάζει μάταια. Όποιος όμως ξεγελάει τη συνείδησή του, θα κοιμηθεί πικρά τον θάνατο της λήθης, το οποίο ο Δαβίδ παρακαλεί να μην πάθει(Ψαλμ. 12, 4). Λέει και ο Απόστολος: “Όποιος ξέρει το καλό και δεν το κάνει, έχει αμαρτία”(Ιακ. 4, 17).
129
If we give attention to the intellect and assiduously reestablish its activity, it will stop being neglectful and will regain its proper state and its watchfulness.
Ο νους επιστρέφει στην τάξη του και στην νήψη, από όπου είχε απομακρυνθεί από αμέλεια, αν τον επιμεληθούμε και αν με θερμή προθυμία τον επαναφέρομε στην πρακτική εργασία της νήψεως.
130
A donkey going round and round in a mill cannot step out of the circle to which it is tethered, nor can the intellect which is not inwardly chastened advance in the path of holiness. With its inner eyes blinded, it cannot perceive holiness or the radiant light of Jesus.
Ο όνος που γυρίζει το μύλο, δεν μπορεί να βγει παραπέρα από τον κύκλο του μύλου, όπου είναι δεμένος. Ούτε ο νους μπορεί να προχωρήσει στην αρετή που φέρνει στην τελειότητα, αν δεν τακτοποιήσει το εσωτερικό του. Γιατί είναι τυφλός στα εσωτερικά του μάτια και δεν μπορεί να βλέπει την αρετή και τον Ιησού που ακτινοβολεί.
131
A proud and spirited horse steps out delightedly once the rider is in the saddle. But the delighted intellect delights in the light of the Lord when, free from concepts, it enters into the dawn of spiritual knowledge. By continually denying itself, it advances from the wisdom necessary for the practice of the virtues to an ineffable vision in which it contemplates holy and ineffable things. Then the heart is filled with perceptions of infinite and divine realities and sees the God of gods in its own depths, so far as this is possible. Astounded, the intellect lovingly glorifies God, the Seer and the Seen, and the Savior of those who contemplate Him in this way.
Ένα ζωηρό και υπερήφανο άλογο ορμά χαρούμενο όταν δεχτεί αναβάτη στη ράχη του. Και ένας δεκτικός νους τέρπεται, όταν δεχτεί το φως του Κυρίου και εισέλθει σ’ αυτό, αφού ελευθερωθεί από τα νοήματά του. Θα βαδίσει από τη δύναμη της πρακτικής φιλοσοφίας του νου, με άρνηση του ίδιου του εαυτού του, σε άρρητη δύναμη που θεωρεί τα άρρητα και τις αρετές. Και αφού δεχτεί το βάθος των θείων και υψηλών εννοιών του απείρου, θα φανερωθεί σ’ αυτόν, όσο είναι δυνατό στην καρδιά, ο Θεός των θεών(Ψαλμ. 83, 8). Ο νους από έκπληξη δοξάζει με αγάπη το Θεό που βλέπεται και βλέπει, και που τόσο για το ένα όσο και για το άλλο σώζει εκείνον που στρέφει το βλέμμα του σ’ Αυτόν.
132
When the heart has acquired stillness it will perceive the heights and depths of knowledge; and the ear of the still intellect will be made to hear marvelous things from God.
Η καρδιακή ησυχία, όταν πραγματοποιείται, θα δει με μυστική γνώση τον υψηλό βυθό. και θ’ ακούσει εξαίρετα πράγματα από το Θεό το αυτί του νου που ησυχάζει.
133
A traveler setting out on a long, difficult and arduous journey and foreseeing that he may lose his way when he comes back, will put up signs and guideposts along his path in order to make his return simpler. The watchful man, foreseeing this same thing, will use sacred texts to guide him.
Ο οδοιπόρος που πρόκειται να περάσει μακρύ και δύσβατο και δύσκολο δρόμο και φοβάται να μην παραπλανηθεί στην επιστροφή, βάζει σημάδια στο δρόμο για να οδηγείται και να επιστρέψει εύκολα. Ο άνθρωπος που βαδίζει με νήψη και προσευχή, βάζει για σημάδια λόγους, επειδή φοβάται κι αυτός να μην πλανηθεί στον δρόμο.
134
For the traveler it is a source of joy to return to where he started. But for the watchful man to turn back is the death of his deiform soul and the sign of his apostasy from thoughts, words and actions that accord with God's will. In the lethal sleep of his soul he will have thoughts stirring him up like goads with remembrance of the heavy torpor and indolence that is his because of his negligence.
Στον οδοιπόρο, το να γυρίσει πίσω εκεί που ξεκίνησε, γίνεται πρόξενο χαράς. Για τον αγωνιστή όμως, το να γυρίσει πίσω, είναι καταστροφή ψυχής και σημάδι απομακρύνσεως από τα έργα, τους λόγους και τις σκέψεις που αρέσουν στο Θεό. Και στον καιρό του θανατηφόρου ύπνου της ψυχής θα έχει τους λογισμούς να τον κεντούν και να τον ξυπνούν με την υπόμνηση του βαριού ύπνου και της ραθυμίας που του ήρθε από την αμέλειά του.
135
When we are in trouble or despair or have lost hope, we should do what David did: pour out our hearts to God and tell Him of our needs and troubles, just as they are (cf. Ps. 142:2). It is because He can deal with us wisely that we confess to God; He can make our troubles easy to bear, if this is for our benefit, and can save us from the dejection which destroys and corrupts.
Όταν περιπέσομε σε θλίψη, σε απόγνωση και απελπισία, τότε πρέπει να κάνομε ό,τι έκανε και ο Δαβίδ, δηλαδή να ξεχύνομε τη δέησή μας μπροστά στο Θεό και να αναγγέλομε τη θλίψη μας στον Κύριο(Ψαλμ. 141, 3). Πρέπει να εξομολογούμαστε στο Θεό, επειδή μπορέι με σοφία να ρυθμίσει τις υποθέσεις μας και να ελαφρώσει τη θλίψη μας, αν μας συμφέρει, και να μας γλυτώσει από την ολέθρια και καταστρεπτική λύπη.
136
The incensive power roused in an unnatural fashion against men, sorrow that does not accord with God's will and listlessness are all equally destructive of holy thoughts and spiritual knowledge. If we confess these things the Lord will rid us of them and fill us with joy.
Ο θυμός που στρέφεται παρά φύση εναντίον των ανθρώπων, η λύπη η όχι κατά το θέλημα του Θεού και η ακηδία, είναι εξίσου καταστρεπτικά των καλών λογισμών και των λογισμών της μυστικής γνώσεως. τα οποία διασκορπίζει ο Κύριος όταν του εξομολογούμαστε τις θλίψεις μας και μας εμπνέει χαρά.
137
When combined with watchfulness and deep understanding, the Jesus Prayer will erase from our heart even those thoughts rooted there against our will.
Λογισμούς που έχουν στερεωθεί μέσα στην καρδιά μας παρά τη θέλησή μας και παραμένουν εκεί, έχει το ιδίωμα να τους εξαφανίζει η ευχή του Ιησού όταν τη λέμε με νήψη από τα βάθη της καρδιάς μας.
138
When under the pressure of stupid thoughts, we will find relief and joy by rebuking ourselves truthfully and unemotionally, or by confessing everything to the Lord as to a human being. In both these ways we will always find tranquility, whatever troubles us.
Όταν μας θλίβουν πολλοί και παράλογοι λογισμοί, θα βρούμε ανακούφιση και χαρά όταν μεμφθούμε και κατηγορήσουμε τους εαυτούς μας με ειλικρίνεια και αβίαστα ή όταν τους αναγγείλομε στον Κύριο, όπως ακριβώς θα τους λέγαμε σε άνθρωπο. Και οπωσδήποτε με τους δύο αυτούς τρόπους θα βρούμε ανάπαυση σε κάθε περίπτωση.
139
The Fathers regard Moses the Lawgiver as an icon of the intellect. He saw God in the burning bush (cf. Exod. 3:2-4:17); his face shone with glory (cf. Exod. 34:30); he was made a god to Pharaoh by the God of gods (cf. Exod. 7:1); he flayed Egypt with a scourge; he led Israel out of bondage and gave laws. These happenings, when seen metaphorically and spiritually, are activities and privileges of the intellect.
Οι Πατέρες θεωρούν τον Μωυσή εικόνα του νου. Γιατί ο Μωυσής βλέπει το Θεό στην βάτο(Εξ. 3, 2), και λάμπει το πρόσωπό του(Εξ. 34, 30), και θεός Φαραώ γίνεται από το Θεό των θεών(Εξ. 7, 1). μαστιγώνει την Αίγυπτο και ελευθερώνει τον Ισραήλ και νομοθετεί. Αυτά όταν τα θεωρήσομε αλληγορικά και πνευματικά, είναι ενέργειες και πλεονεκτήματα του νου.
140
Aaron, the brother of Moses, is an icon of the outer self. On this account we too should bring angry accusations against our outer self as Moses did against Aaron when he sinned: 'In what way did Israel do you wrong, that you should hasten to turn them from the Lord, the living God and Ruler of all?' (cf. Exod. 32: 21).
Εικόνα του εξωτερικού ανθρώπου είναι ο Ααρών, ο αδελφός του νομοθέτη. Έτσι κι εμείς, όταν κατηγορούμε με θυμό τον εξωτερικό μας άνθρωπο, όπως ο Μωυσής, έκανε στον Ααρών όταν αυτός έσφαλλε, του λέμε: “Σε τι σε αδίκησε ο Ισραήλ και βιάστηκες να τον απομακρύνεις από τον ζώντα Θεό, τον Παντοκράτορα Κύριο;”(Εξ. 32, 31).
141
Among many other good things, the Lord showed us, when He was about to raise Lazarus from the dead (cf. John 11:33), that we should reject with angry indignation all that is womanish and unstable in our soul; we should strive after firmness of .character, for this is able to free our self-reproach from arrogance, pride and self-love.
Ο Κύριος μαζί με όλα τα άλλα αγαθά μάς δίδαξε και αυτό, όταν ήταν να αναστήσει το Λάζαρο: να καταστέλλομε με επιβολή την έλλειψη ανδρείας και την αστάθεια της ψυχής και να έχομε ένα αυστηρό ήθος με αυτομεμψία. αυτό ελευθερώνει την ψυχή από την φιλαυτία, την κενοδοξία και την υπερηφάνεια.
142
Just as it is impossible to cross the sea without a boat, so it is impossible to repulse the provocation of an evil thought without invoking Jesus Christ.
Όπως είναι αδύνατο να περάσει κανείς μεγάλο πέλαγος χωρίς μεγάλο πλοίο, έτσι είναι αδύνατο να διώξει κανείς μια προσβολή ενός πονηρού λογισμού χωρίς την επίκληση του Ιησού Χριστού.
143
Rebuttal bridles evil thoughts, but the invocation of Jesus Christ drives them from the heart. Now when the provocation has taken the form of a mental image of a sensory object, the evil thought behind it can be identified. For instance, if the image is of the face of someone who has angered us, or of a beautiful woman, or of gold or silver, it can at once be shown that it is the thought of rancor, or of unchastity, or of avarice that fills our heart with fantasies. And if our intellect is experienced, well-trained and used to guarding itself; and to examining clearly and openly the seductive fantasies and deceits of the demons, it will instantly ‘quench the fiery darts of the devil’ (cf. Eph. 6:16), counterattacking by means of its power of rebuttal and the Jesus Prayer. It will not allow the impassioned fantasy to consort with it or allow our thoughts passionately to conform themselves to the fantasy, or to become intimate with it, or be distracted by it, or give assent to it. If anything like this happens, then evil actions will follow as surely as night follows day.
Η αντίρρηση αποστομώνει, ενώ η επίκληση του Ιησού Χριστού διώχνει από την καρδιά τους πονηρούς λογισμούς. Όταν η προσβολή του πονηρού λογισμού διαμορφωθεί στην εικόνα ενός αισθητού πράγματος μέσα στην ψυχή, π.χ. με το πρόσωπο εκείνου που μάς έχει λυπήσει ή στη φαντασία γυναικείας ομορφιάς ή χρυσού ή χρημάτων, το καθένα από αυτά όταν εμφανιστεί στη διάνοιά μας, αμέσως γίνονται φανεροί οι λογισμοί της μνησικακίας, της πορνείας και της φιλαργυρίας που το προκάλεσαν. Και αν ο νους μας είναι πεπειραμένος και εκπαιδευμένος και έχει συνηθίσει στην τήρηση του εαυτού του και στο να βλέπει καθαρά και με διαύγεια τις θελκτικές εικόνες και τις απάτες των πονηρών πνευμάτων, εύκολα, μόλις εμφανιστούν, με την αντίρρηση και με την ευχή του Ιησού σβήνει αμέσως τα πυρωμένα βέλη του διαβόλου(Εφ. 6, 16). Δεν επιτρέπει στην εμπαθή φαντασία να εισχωρήσει στην καρδιά, ούτε επιτρέπει στους λογισμούς μας να συμμορφωθούν εμπαθώς με την πονηρή φαντασία ή να συνομιλήσουν μαζί της φιλικά ή να τη σκεφτούν πολύ και να δώσουν τη συγκατάθεσή τους, πράγματα στα οποία επακολουθούν τα πονηρά έργα με κάποια αναγκαιότητα, όπως επακολουθούν οι νύχτες στις ημέρες.
144
If our intellect is inexperienced in the art of watchfulness it at once begins to entertain whatever impassioned fantasy appears in it, and plies it with illicit questions and responds to it illicitly. Then our own thoughts are conjoined to the demonic fantasy, which waxes and burgeons until it appears lovely and delectable to the welcoming and despoiled intellect. The intellect then is deceived in much the same way as lambs when a stray dog comes into the field in which they happen to be: in their innocence they often run towards the dog as though it were their mother, and their only profit in coming near it is that they pick up something of its stench and foulness. In the same way our thoughts run ignorantly after demonic fantasies that appear in our intellect and, as I said, the two join together and one can see them plotting to destroy the city of Troy like Agamemnon and Menelaus. For they plot together the course of action they must take in order to bring about, in practice and by means of the body, that purpose which the demons have persuaded them is sweet and delectable. In this Way sins are produced in the soul: and hence the need to bring out into the open what is in our hearts.
Αν όμως ο νους μας είναι άπειρος και δεν έχει την ευχέρεια της νήψεως, αμέσως ανακατώνεται με την εμπαθή εικόνα, όποια και να είναι, και συνομιλεί με αυτή και δέχεται κακές ερωτήσεις και δίνει απαντήσεις. Και τότε ανακατώνονται οι λογισμοί μας με τη δαιμονική φαντασία, η οποία όσο πάει μεγαλώνει και πληθύνεται για να φανεί αξιαγάπητη και ωραία και θελκτική στο νου που τη δέχεται και αιχμαλωτίζεται. Συμβαίνει τότε στο νου, όπως όταν φανεί σε άκακα αρνιά ένας σκύλος, εκεί που βόσκουν σε πεδινό μέρος. και νομίζουν αυτά ότι είναι η μητέρα τους και τρέχουν κοντά του, χωρίς να κερδίσουν τίποτε με το να πλησιάσουν τον σκύλο παρά μόνο την ακαθαρσία και τη δυσωδία του. Κατά τον ίδιο τρόπο και οι λογισμοί μας, ως αμαθείς τρέχουν σε όλες τις δαιμονικές φαντασίες και αφού ανακατωθούν μαζί τους, τους βλέπει κανείς ενωμένους να θέλουν να καταστρέψουν την Ιλιούπολη (Τροία) όπως ο Αγαμέμνων και ο Μενέλαος. Έτσι και αυτοί σκέφτονται τι πρέπει να γίνει για να πραγματοποιήσουν με το σώμα εκείνο που φάνηκε ωραίο με την απάτη της δαιμονικής εισβολής. Κι έτσι λοιπόν δημιουργούνται εσωτερικώς οι πτώσεις της ψυχής. και τότε κατ’ ανάγκην θα εξωτερικευτεί το εσωτερικό της καρδιάς.
145
The intellect, being good-natured and innocent, readily goes in pursuit of lawless fantasies; and it can be restrained only on condition that its intelligence, the ruler of the passions always bridles it and holds it back.
Ο νους είναι κάτι το εύκολο και άκακο και εύκολα ακολουθεί τους δαιμονικούς λογισμούς, και δύσκολα μπορεί να κρατηθεί από τις άνομες φαντασίες των δαιμόνων, αν δεν έχει τον αυτοκράτορα των παθών λογισμό, που να τον εμποδίζει ακατάπαυστα και να τον χαλιναγωγεί.
146
Contemplation and spiritual knowledge are indeed the guides and agents of the ascetic life; for when the mind is raised up by them it becomes indifferent to sensual pleasures and to other material attractions, regarding them as worthless.
Η θεωρία και η πνευματική γνώση γίνονται φυσικοί οδηγοί και πρόξενοι ακριβούς βίου, γιατί με αυτές η διάνοια ανυψώνεται τόσο, ώστε να καταφρονεί τις ηδονές και όλα τα αισθητά και τις ευχαριστήσεις της ζωής σαν πράγματα μηδαμινά.
147
The life of attentiveness, brought to fruition in Christ Jesus, the father of contemplation and spiritual knowledge. Linked to humility, it engenders divine exaltation and droughts of the wisest kind. As the prophet Isaiah says: ‘They that wait upon the Lord shall renew their strength; they shall mount up with wings and soar aloft through the power of the Lord’ (cf. Isa. 40:31).
Ο προσεκτικός βίος που κατορθώνεται με την χάρη του Ιησού Χριστού, γίνεται πατέρας της θεωρίας και της γνώσεως. Ακόμη γεννά θεία προκοπή και ανύψωση και σοφότατους στοχασμούς , όταν πάρει σύζυγο την ταπείνωση, όπως λέει ο θείος προφήτης Ησαΐας. “Όσοι περιμένουν με υπομονή τον Κύριο, θα πάρουν νέα δύναμη. θα βγάλουν φτερά και θα πετάξουν με τη βοήθεια του Κυρίου”(Ησ. 40, 31).
148
To human beings it seems hard and difficult to still the mind so that it rests from all thought. Indeed, to enclose what is bodiless within the limits of the body does demand toil and struggle, not only from the uninitiated but also from those experienced in inner immaterial warfare. But he who through unceasing prayer holds the Lord Jesus within his breast will not tire in following Him, as the Prophet says (cf. Jer. 17:16. LXX). Because of Jesus' beauty and sweetness he will not desire what is merely mortal. Nor will he be disgraced by his enemies, the wicked demons that walk on every side; for he confronts them at the entrance to his heart and, with Jesus' help, drives them away.
Σκληρό και δύσκολο φαίνεται στους ανθρώπους το να ησυχάζει η ψυχή τους από κάθε λογισμό. Και πράγματι είναι δύσκολο και επίπονο. Και δεν είναι δυσβάστακτο μόνο σε όσους είναι αμύητοι στον πνευματικό πόλεμο, το να περιορίζουν και να περικλείουν τον ασώματο νου μέσα στο σωματικό σπίτι, αλλ’ ακόμη και σε εκείνους που έχουν λάβει πείρα της εσωτερικής άϋλης πάλης. Όποιος όμως έχει αγκαλιάσει τον Κύριο Ιησού με την συνεχή ευχή, δεν θα κοπιάσει να Τον ακολουθεί, όπως λέει ο προφήτης(Ιερ. 17, 16). Και δεν θα επιθυμήσει ένας τέτοιος άνθρωπος να ζήσει όπως ζουν οι κοινοί άνθρωποι, εξαιτίας της ωραιότητας και τερπνότητας και γλυκύτητας του Ιησού. Και δε θα ντροπιαστεί από τους εχθρούς δαίμονες που περπατούν γύρω του(Ψαλμ. 11, 9), όταν τους αντιμετωπίζει στεκόμενος μπροστά στην πύλη της καρδιάς του και τους καταδιώκει δια του Ιησού.
149
If the soul has Christ with it, it will not be disgraced by its enemies even at death, when it rises to heaven's entrance; but then, as now, it will boldly confront them. But let it not tire in calling upon the Lord Jesus Christ, the Son of God, day and night until the time of its departure from this mortal life, and He will speedily avenge it in accordance with the promise which He Himself made when speaking of the unjust judge (cf. Luke 18:1-8). Indeed, He will avenge it both in this present life and after its departure from its body.
Η ψυχή που θα πετάξει ψηλά στον αέρα δια του θανάτου, στις πύλες του Ουρανού, έχοντας μαζί της υπερασπιστή το Χριστό, ούτε εκεί θα ντραπεί τους εχθρούς της, αλλά με θάρρος όπως τώρα θα μιλήσει σ’ αυτούς. μόνο να μην χάσει την υπομονή της μέχρι την ώρα του θανάτου να φωνάζει ημέρα και νύχτα προς τον Κύριο Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού. Και Αυτός θα τιμωρήσει γρήγορα τους εχθρούς της δαίμονες, σύμφωνα με την αληθινή και θεία υπόσχεσή Του, που είπε για τον άδικο κριτή(Λουκ. 18, 1-8). Ναι, σας λέω, θα τιμωρήσει τους εχθρούς της και στη ζωή αυτή, και μετά την έξοδο της ψυχής από το σώμα.
150
As you sail across the sea of the intellect, put your trust in Jesus, for secretly in your heart He says: 'Fear not, my child Jacob, the least of Israel; fear not, you worm Israel, I will protect you' (cf. Isa. 41:13-14). If God is for us, what evil one is against us (cf. Rom. 8:31)? For He has blessed the pure of heart and given the commandments; and so Jesus, who alone is truly pure, in a divine way readily enters into hearts that are pure and dwells in them. Therefore, as Paul counsels, let us ceaselessly exercise our intellect in devotion (cf.1 Tim. 4:7). For devotion uproots the seeds sown by the devil, and is the path of the intelligence.
Ταξιδεύοντας τη νοητή θάλασσα, έχε το θάρρος σου στον Ιησού. Γιατί σου φωνάζει μέσα στην καρδιά σου μυστικά: “Μη φοβάσαι, παιδί μου Ιακώβ, μικρέ Ισραήλ(Ησ. 41, 13). Μη φοβάσαι σκουλήκι Ισραήλ, εγώ σε υπερασπίζομαι”. Αν ο Θεός είναι με το μέρος μας, ποιος κακός θα σταθεί αντίθετός μας; Είναι Εκείνος που μακάρισε τους καθαρούς στην καρδιά(Ματθ. 5, 8), και νομοθέτησε ο γλυκύς Ιησούς και μόνος καθαρός, που θέλει να πατεί θεϊκά μέσα στις καθαρές καρδιές και να κατοικεί σ’ αυτές. Γι’ αυτό ας μην παύομε, κατά τον θείο Παύλο, να γυμνάζομε το νου μας με στόχο την ευσέβεια(Α΄Τιμ. 4, 7). Εύλογα λοιπόν ονομάστηκε αληθινή η ευσέβεια εκείνη που βγάζει από τη ρίζα τα σπέρματα του πονηρού. Αυτή η ευσέβεια είναι ο “οίμος του λόγου”, δηλ. οδός του λογικού ή οδός του λογισμού. Στην αττική ελληνική διάλεκτο οίμος και κέλευθος λέγεται η οδός, που είναι ο λογισμός.
151
David's words, 'He will delight himself in the abundance of peace' (cf. Ps. 37:11), apply to him who is not taken in by the appearance of man and who judges injustice in his heart. That is to say, they apply to one who is not taken in by the forms of the demons and who is not led to meditate sin because of these forms, judging unjustly in the land of his heart and giving over to sin what is righteous. For the great gnostic Fathers in some of their writings call the demons 'men' because demons too are endowed with intelligence. For example, in the gospel passage the Lord says: 'An evil man has done this, and mixed tares among the wheat' (cf. Matt. 13:24-30). Those who commit evil lack the power swiftly to rebut their evil thoughts. Hence they are consumed and destroyed by them.
Θα απολαύσει τα αγαθά με πολλή ειρήνη(Ψαλμ. 36, 11), κατά τον Δαβίδ, εκείνος που δεν επηρεάζεται από πρόσωπο ανθρώπου όταν κρίνει την αδικία στην καρδιά του, δηλαδή δεν επηρεάζεται από τις μορφές των πονηρών πνευμάτων, ώστε μέσω αυτών να σκέφτεται την αμαρτία, και κρίνοντας και δικάζοντας κακώς μέσα στην καρδιά του, να δίνει το δίκαιο στην αμαρτία. Γιατί οι μεγάλοι και διακριτικοί Πατέρες σε μερικά συγγράμματά τους ονόμασαν ανθρώπους και τους δαίμονες, επειδή έχουν το λογικό. Παρόμοιο είναι και το ευαγγελικό, όπου ο Κύριος λέει: “Ένας άνθρωπος κακός το έκανε τούτο, και ανακάτωσε μέσα στο σιτάρι και τα ζιζάνια”(Ματθ. 13, 28). Δεν υπάρχει γρήγορξη αντίρρηση στους λογισμούς από εκείνους που πράττουν τα κακά. Γι’ αυτό και κατατρωγόμαστε από τους λογισμούς.
152
We will travel the road of repentance correctly if, as we begin to give attention to the intellect, we combine humility with watchfulness, and prayer with the power to rebut evil thoughts. In this way we will adorn the chamber of our heart with the holy and venerable name of Jesus Christ as with a lighted lamp, and will sweep our heart clean of wickedness, purifying and embellishing it. But if we trust only in our own watchfulness and attentiveness, we shall quickly be pushed aside by our enemies. We shall be overturned and cast down by their extreme craftiness. We will become ever-more fully entangled in their nets of evil thought, and will readily be slaughtered by them, lacking as we do the powerful sword of the name of Jesus Christ. For only this sword, swiftly turning in the undivided heart, is able to cut them down, to bum and obliterate them as fire the reed.
Όταν αρχίσομε να ζούμε με προσοχή του νου, ας προσαρμόζομε στη νήψη την ταπείνωση και συνάπτομε στην αντίρρηση την ευχή, τότε θα βαδίσομε καλά το δρόμο της μετάνοιας. σαν να στολίζομε, να σκουπίζομε και να καθαρίζομε το σπίτι της καρδιάς από την πονηρία, κάτω από το φως του προσκυνητού και αγίου ονόματος του Ιησού Χριστού. Αν έχομε το θάρρος μας μόνο στη νήψη ή στην προσοχή τη δική μας, τότε γρήγορα θα μας σπρώξουν, θα μας ανατρέψουν, θα πέσομε και θα μας νικήσουν οι εχθροί μας οι πανούργοι και δολιότατοι. Και περισσότερο θα περιπλεχθούμε στα δίχτια τους, δηλαδή τις πονηρές ενθυμήσεις, ή και θα μας σφάξουν εύκολα, όταν δεν κρατούμε το ισχυρό δόρυ, δηλαδή το όνομα του Ιησού Χριστού. Γιατί μόνο το σεβάσμιο αυτό ξίφος, όταν στρέφεται πολύ συχνά μέσα σε καρδιά που μόνο ένα τρόπο ζωής γνωρίζει (νήψη δηλ. και ευχή), μόνο αυτό ξέρει να στριφογυρίζει και να κατακόβει τους πονηρούς δαίμονες και να τους καίει και να τους κάνει άφαντους, σαν καλάμι που το τρώει η φωτιά.
153
It is the task of unceasing watchfulness - and one of great benefit and help to the soul - to see the mental images of evil thoughts as soon as they are formed in the intellect. The task of rebuttal is to counter and expose such thoughts when they attempt to infiltrate our intellect in the form of an image of some material thing. What instantly extinguishes and destroys every demonic concept, thought, fantasy, illusion and idol is the invocation of the Lord. And in our intellect we ourselves can observe how our great God, Jesus, triumphs over them all, and how He avenges us, poor, base and useless as we are. .
Το κορύφωμα της αδιάκοπης νήψεως, δηλαδή ωφέλεια της ψυχής και μεγάλο κέρδος, είναι να βλέπει κανείς ευθύς τις φαντασίες των λογισμώνμόλις σχηματίζονται στο νου του. Ενώ το κορύφωμα της αντιρρήσεως είναι να ελέγχομε και να εξακριβώνομε το λογισμό που επιχειρείνα μπει στο νου μας μέσω της φαντασίας κάποιου αισθητού πράγματος. Εκείνο όμως που σβήνει και διαλύει αμέσως κάθε σκέψη πονηρή των εχθρών δαιμόνων, κάθε λόγο, κάθε φαντασία, κάθε πονηρή εικόνα και παράσταση, είναι η επίκληση του Κυρίου. Κι εμείς οι ίδιοι βλέπομε στο νου μας την ολοσχερή ήττα τους, που προξενείται από τον Ιησού το μεγάλο Θεό μας, και την εκδίκηση που παίρνει ο Ιησούς για μας τους ταπεινούς και ασήμαντους και άχρηστους.
154
Most of us do not realize that all evil thoughts are but images of material and worldly things. Yet if we persist in watchful prayer, this will rid our mind of all such images; it will also make if conscious both of the devices of our enemies and of the great benefit of prayer and watchfulness. 'With year eyes you will see how spiritual sinners are recompensed; you yourself will see spirituality and understand', says David the divine poet (cf. Ps. 91:8).
Το ότι όλοι οι λογισμοί δεν είναι τίποτε άλλο, παρά μόνο φαντασίες αισθητών και κοσμικών πραγμάτων, οι περισσότεροι δεν το γνωρίζομε. Αν κρατήσομε επί πολύ καιρό με νήψη την ευχή, τότε η ευχή αποστερεί την διάνοια από κάθε υλική φαντασία πονηρών λογισμώνκαι φανερώνει σ’ αυτή τους τρόπους των εχθρών δαιμόνων και το μεγάλο κέρδος της ευχής και της νήψεως. “Όμως θα παρακολουθήσεις με τα μάτια σου και θα δεις νοερά την τιμωρία των νοητών αμαρτωλών, των δαιμόνων”, όπως λέει ο θείος μελωδός Δαβίδ(Ψαλμ. 90, 8).
155
Whenever possible, we should always remember death, for this displaces all cares and vanities, allowing us to guard our intellect and giving us unceasing prayer, detachment from our body and hatred of sin. Indeed, it is a source of almost every virtue. We should therefore, if possible, use it as we use our own breathing.
Ας θυμόμαστε, αν είναι δυνατόν, ακατάπαυστα τον θάνατο. Έτσι γεννιέται μέσα μας η απόθεση των φροντίδων και κάθε ματαιότητας, η φύλαξη του νου, η ακατάπαυστη δέηση, η απάθεια του σώματος και η αποστροφή της αμαρτίας. Και σχεδόν θα μπορούσαμε να πούμε, κάθε αρετή πηγάζει από την μνήμη αυτή. Γι’ αυτό ας την χρησιμοποιήσουμε όπως την ίδια την αναπνοή μας.
156
A heart that has been completely emptied of mental images gives birth to divine, mysterious intellections that sport within it like fish and dolphins in a calm sea. The sea is fanned by a soft wind, the heart's depth by the Holy Spirit. 'And because you are sons, God has sent forth the Spirit of his Son into your hearts, crying: "Abba, Father" ' (Gal. 4:6).
Η καρδιά που είναι τελείως άδεια από φαντασίες, θα γεννήσει νοήματα και σκέψεις που θα σκιρτούν από τα βάθη της, θείες και μυστηριώδεις, έτσι όπως πηδούν τα ψάρια και βουτούν τα δελφίνια όταν έχει γαλήνη η θάλασσα. Η θάλασσα ανεμίζεται από τη λεπτή αύρα, ενώ η άβυσσος της καρδιάς από το Άγιο Πνεύμα. όπως λέει ο Απόστολος: “Επειδή είστε γιοι, γι’ αυτό έστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού Του στις καρδιές σας, που φωνάζει: Αββά, Πατέρα”(Γαλ. 4, 6).
157
Every monk will be uncertain about his spiritual work until he has achieved watchfulness of intellect. Either he will be ignorant of the beauty of this watchfulness or, if he is aware of it, he will fail to achieve it because of his negligence. He will resolve his uncertainty only when he has learnt to guard his intellect. This guarding is rightly called mental philosophy or the practical wisdom of the intellect. Through it one finds the way of Him who said, 'I am the way, the resurrection and the life' (cf. John 11:25; 14:6).
Κάθε μοναχός που θα επιχειρήσει να αναλάβει πνευματικό έργο πριν από τη νήψη του νου, θα βρεθεί σε αδιέξοδο και σε διχασμό του νου. Κι αυτό, ή γιατί δεν γνωρίζει την ομορφιά της , ή την γνωρίζει αλλά από αμέλεια δεν μπορεί να την κρατήσει. Θα απαλλαγεί από το αδιέξοδο χωρίς αμφιβολία, όταν αρχίσει την φύλαξη του νου, που είναι και λέγεται διανοητική φιλοσοφία ή πρακτική φιλοσοφία του νου, επειδή θα βρει την “οδό” για την οποία είπε ο Κύριος: “Εγώ είμαι η οδός και η ανάσταση και η ζωή”(Ιω. 11, 25. 14, 6).
158
Again, every monk will be at a loss when he sees the abyss of his evil thoughts and the swarming children of Babylon. But again Christ will resolve this doubt if we always base our mind firmly on Him. By dashing them against this rock we can repulse all the children of Babylon (cf. Ps. 137:9), thus doing what we want with them, in accordance with the sayings: 'Whoever keeps the commandment will know no evil thing’ (Eccles. 8:5. LXX), and 'Without Me you can do nothing' (John 15:5).
Και πάλι θα βρεθεί σε απορία η ψυχή βλέποντας μια απέραντη άβυσσο από λογισμούς και πλήθος νήπια της Βαβυλώνας. Αλλά και αυτή την απορία την λύνει ο Χριστός, αν στηρίζομε αδιάκοπα τη βάση της διάνοιάς μας πάνω σ’ Αυτόν και αν τα νήπια της Βαβυλώνας τα χτυπούμε και τα συντρίβουμε πάνω στην πέτρα αυτή[Ψαλμ. 136, 9] (το Χριστό), εκπληρώνοντας την επιθυμία μας εναντίον τους. Γιατί λέει η Γραφή: “όποιος φυλάγει την εντολή, δε θα γνωρίσει πονηρό λόγο”(Εκκλ. 8, 5), και “δίχως εμένα, δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε”(Ιω. 15, 5).
159
A true monk is one who has achieved watchfulness; and he who is truly watchful is a monk in his heart.
Εκείνος είναι πράγματι αληθινός μοναχός, ο οποίος κατορθώνει τη νήψη. και έχει αληθινά νήψη, εκείνος που είναι μοναχός κατά την καρδιά.
160
Human life extends cyclically through years, months, weeks, days and nights, hours and minutes. Through these periods we should extend our ascetic labors - our watchfulness, our prayer, our sweetness of heart, our diligent stillness - until our departure from this life.
Ο βίος του ανθρώπου παρατείνεταιμαζί με τα χρόνια που περνούν, με μήνες, με εβδομάδες, ημέρες, νύχτες, ώρες και στιγμές, στρεφόμενος μαζί με το χρόνο. Σε όλα αυτά τα χρονικά διαστήματα οφείλομε να επεκτείνομε κι εμείς τις ενάρετες εργασίες, την νήψη και την ευχή και τη γλυκύτητα της καρδιάς με επιμελημένη ησυχία μέχρι το θάνατό μας.
161
The hour of death will come upon us, it will come, and we shall not escape it. May the prince of this world and of the air (cf. John 14:30; Eph. 2:2) find our misdeeds few and petty when he comes, so that he will not have good grounds for convicting us. Otherwise we shall weep in vain. 'For that servant who knew his lord's will and did not do it as a servant, shall be beaten with many stripes' (cf. Luke 12 :47).
Θα έρθει και σε μας η ώρα του θανάτου, θα έρθει και δεν είναι δυνατό να τον αποφύγομε. Και είθε τότε, όταν έρθει ο άρχοντας του κόσμου και του αέρα(Ιω. 14, 30), να βρει τα αμαρτήματά μας λίγα και μηδαμινά για να μη μας ελέγξει στ’ αλήθεια και κλάψομε τότε ανώφελα. Γιατί, λέει το ιερό Ευαγγέλιο: “Εκείνος ο δούλος που γνώρισε το θέλημα του Κυρίου του και δεν έκανε ό,τι έπρεπε, θα δαρθεί πολύ”(Λουκ. 12, 47).
162
'Woe to those who have lost their heart; what will they do at at the visitation of the Lord?' (cf. Ecclus. 2:14. LXX). Therefore, brethren, we should labor in earnest.
“Αλλοίμονο – λέει – σ’ εκείνους που έχασαν την καρδιά. Και τι θα κάνουν όταν τους επισκεφθεί ο Κύριος;”(Σ. Σειρ. 2, 14). Γι’ αυτό, αδελφοί, ας δείξομε ζήλο και προθυμία.
163
Impassioned droughts follow hard upon thoughts that appear to be innocent and dispassionate: the latter open the way for the former. This we have found through years of experience and observation.
Στους απλοϊκούς και δήθεν απαθείς λογισμούς, ακολουθούν οι εμπαθείς, καθώς έχομε μάθει με την μακροχρόνια πείρα και παρατήρηση. Οι πρώτοι λογισμοί ανοίγουν την είσοδο στους δεύτερους, οι απαθείς στους εμπαθείς.
164
We should indeed be cut in two by a wise decision of our own free will; we should be .our own worst enemy. If we want to fulfill, the first and greatest commandment; - by which I mean the Christ-like way of life, blessed humility, the life of the incarnate God - we should have the same feelings toward ourselves as a person might have toward someone who had time and again grievously injured him and treated him unjustly. Indeed, we should have even stronger feelings than these. Hence the Apostle says: 'Who shall deliver me from the body of this death? . . . For it is not subject to the law of God' (Rom. 7:24; 8:7). Here he shows that to subject the body tothe will of God is something within our own power. 'For if we would judge ourselves, we should not be judged; but when we are judged, we are chastened by the Lord' (1Cor. 11:31-32).
Πράγματι ο άνθρωπος πρέπει να χωρίζεται με την προαίρεσή του σε δύο κομμάτια, και να σχίζεται με σοφότατη επινόηση, όπως είπα. και πρέπει να είναι εχθρός αφιλίωτος και άσπονδος του εαυτού του. Όποια διάθεση ακριβώς έχει ένας για κάποιον που εξαιρετικά και πολλές φορές τον έχει λυπήσει και αδικήσει, έτσι να εχθρευόμαστε τον εαυτό μας ή και πολύ περισσότερο, αν βέβαια θέλομε να κατορθώσουμετην μεγάλη και πρώτη εντολή, δηλαδή τη διαγωγή του Χριστού, τη μακαρία ταπείνωση, τον ένσαρκο τρόπο ζωής του Θεού. Γι’ αυτό ο Απόστολος λέει: “Ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα αυτό, το κυριευμένο από τον θάνατο(Ρωμ. 7, 24); Γιατί δεν υποτάσσεται στο νόμο του Θεού”(Ρωμ. 8, 7). Θέλοντας ο Απόστολος να φανερώσει ότι το να υποτάξομε το σώμα στο θέλημα του Θεού εξαρτάται από εμάς, λέει: “Αν κρίναμε τον εαυτό μας, δε θα καταδικαζόμαστε. κι όταν καταδικαζόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο”(Α΄Κορ. 11, 31-32).
165
The fruit starts in the flower; and the guarding of the intellect begins with self-control in food and drink, the rejection of all evil thoughts and abstention from them, and stillness of heart.
Η αρχή της καρποφορίας είναι το άνθος. Και η αρχή της φυλάξεως του νου είναι η εγκράτεια από φαγητά και ποτά, η άρνηση και αποχή κάθε πονηρού λογισμού και η ησυχία της καρδιάς.
166
While we are being strengthened in Christ Jesus and beginning to move forward in steadfast watchfulness. He at first appears in our intellect like a torch which, carried in the hand of the intellect, guides us along the tracks of the mind; then He appears like a full moon, circling the heart's firmament; then He appears to us like the sun, radiating justice, clearly revealing Himself in the full light of spiritual vision.
Όταν δυναμωμένοι με τη δύναμη του Ιησού Χριστού αρχίζομε να τρέχομε ασφαλισμένοι με τη νήψη, στην αρχή μάς φανερώνεται σαν μία λαμπάδα στο νου μας που την κρατάμε με το χέρι του νου μας και μάς οδηγεί στο δρόμο της διάνοιας. ύστερα σαν πανσέληνος ολόφεγγη που κάνει την τροχιά της στο στερέωμα της καρδιάς. Και τέλος μας φανερώνεται σαν ήλιος ο Ιησούς, που ακτινοβολεί δικαιοσύνη, δηλαδή φανερώνει σ’ εμάς τον εαυτό Του και τους ολόλαμπρους φωτισμούς των θείων του και ιερών εννοιών.
167
Jesus mystically reveals these things to the intellect that perseveres in the commandment: 'Circumcise the foreskin of your heart' (Deut. 10:16). As has been said, the assiduous practice of watchfulness teaches a man marvelous droughts. 'For God is impartial' (Rom. 2:11); and therefore the Lord says; 'Hear Me and understand: for to him who has, more shall be given and he shall have in abundance; and from him who has not, shall be taken even what he thinks he has' (cf. Luke 8:18). 'All things work together for good to them that love God' (Rum. 8:28); how much the more, then, will the virtues work together in the case of such people?
Αυτά τα φανερώνει μυστικά ο Ιησούς στο νου εκείνο που επιμένει στην εντολή που λέει: “Θα περικόψετε την σκληροκαρδία σας”(Δευτ. 10, 16). Και καθώς είπαμε, εξαίσιες σκέψεις διδάσκει τον άνθρωπο η επιμελής νήψη. γιατί ο Θεός είναι απροσωπόληπτος(Ρωμ. 2, 11). Γι’ αυτό λέει ο Κύριος: Ακούστε με και καταλάβετε τα λόγια Μου. σ’ όποιον έχει, θα δοθούν και άλλα και θα περισσέψουν, ενώ από εκείνον που δεν έχει, θα αφαιρεθεί κι εκείνο που νομίζει ότι έχει”(Λουκ. 8, 18). Σ’ εκείνους που αγαπούν το Θεό, όλα συνεργούν για το καλό τους(Ρωμ. 8, 28). Πολύ περισσότερο λοιπόν οι αρετές θα συνεργήσουν και θα βοηθήσουν.
168
A ship does not go far without water; and there is no progress whatsoever in the guarding of the intellect without watchfulness, humility and the Jesus Prayer.
Όπως το πλοίο δεν μπορεί να ταξιδέψει χωρίς νερό, έτσι και η φύλαξη του νου δεν προχωρεί διόλου χωρίς νήψη και ταπείνωση και ευχή του Ιησού.
169
Stones form the foundation of a house; but the foundation of sanctity - and its roof - is the holy and venerable name of our Lord Jesus Christ. A foolish captain can easily wreck his ship during a storm, dismissing the sailors, throwing the sails and oars into the sea, and going to sleep himself; but the soul can be sent to the bottom even more swiftly by the demons if it neglects watchfulness and does not call upon the name of Jesus Christ when they begin their provocations.
Θεμέλια του σπιτιού είναι οι πέτρες. Θεμέλιο και οροφή της αρετής της νήψεως είναι το προσκυνητό και άγιο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Ένας ανόητος κυβερνήτης πλοίου, αν στην τρικυμία διώξει τους ναύτες και ρίξει στη θάλασσα τα κουπιά και τα πανιά και κοιμηθεί, εύκολα θα ναυαγήσει. Και η ψυχή ευκολότερα θα καταποντιστεί από τους δαίμονες, αν αμελήσει τη νήψη και δεν επικαλείται, μόλις φανεί η δαιμονική προσβολή, το όνομα του Ιησού Χριστού.
170
We write of what we know; and for those who want to understand what we say, we bear witness to all that we have seen as we journeyed on our path. He Himself has declared: 'If a man does not abide in Me, he is cast out as a branch; and men gather it, and cast it into the fire, and it is burned. If he abides in Me, I abide in him' (cf. John 15:5-6). The sun cannot shine without light; nor can the heart be cleansed of the stain of destructive thoughts without invoking in prayer the name of Jesus. This being the case, we should use that name as we do our own breath. For that name is light, while evil thoughts are darkness; it is God and Master, while evil thoughts are slaves and demons.
Ό,τι γνωρίζομε, αυτό λέμε στο γραπτό μας. και ό,τι είδαμε στο δρόμο που περνούμε, εκείνο μαρτυρούμε σ’ όποιον θέλει, αν βέβαια θελήσετε να δεχτείτε τους λόγους μας. Αυτός ο Κύριος είπε: “Αν κάποιος δεν μείνει σ’ Εμένα, θα πεταχτεί έξω όπως το κλήμα, και κάποιοι το μαζεύουν, το ρίχνουν στη φωτιά και καίγεται. ενώ όποιος μείνει σ’ Εμένα, μένω κι εγώ σ’ αυτόν”(Ιω. 15, 5-6). Όπως είναι αδύνατο να λάμψει ο ήλιος χωρίς φως, έτσι είναι αδύνατο να καθαρισθεί η καρδιά από την ακαθαρσία των λογισμών της απώλειας, χωρίς την ευχή του ονόματος του Ιησού. Κι αν αυτό είναι, όπως βλέπω, αληθινό, να το μεταχειριζόμαστε όπως και την αναπνοή μας. Γιατί το όνομα του Ιησού είναι φως, ενώ οι πονηροί λογισμοί, σκοτάδι. Κι ο Ιησούς είναι Θεός και Κύριος των όλων, ενώ οι πονηροί λογισμοί είναι δούλοι δαιμόνων.
171
The guarding of the intellect may appropriately be called 'light-producing', 'lightning-producing', 'lightgiving' and 'fire-bearing', for truly it surpasses endless virtues, bodily and other. Because of this, and because of the glorious light to which it gives birth, one must honor this virtue with worthy epithets. Those who are seized by love for this virtue, from being worthless sinners, ignorant, profane, uncomprehending and unjust, are enabled to become just, responsive, pure, holy, and wise through Jesus Christ. Not only this, but they are able to contemplate mystically and to theologize; and when they have become contemplatives, they bathe in a sea of pure and infinite light, touching it ineffably and living and dwelling in it. They have tasted that the Lord is good (cf. Ps. 34:8), and in these harbingers are fulfilled the words of David: 'Surely the righteous shall give thanks unto Thy name; and the upright shall dwell in Thy presence' (Ps. 140:13). Such men alone truly call upon God and give thanks to Him, and in their love for Him continually speak with Him.
Φωτογεννήτρα και αστραπογεννήτρα και ακτινοβόλος και πυρφόρος, η φύλαξη του νου από πονηρούς λογισμούς, μ’ αυτά τα ονόματα όπως της ταιριάζουν και δίνουν το περιεχόμενό της ας καλείται. Γιατί, για να πούμε την αλήθεια, είναι ανώτερη από άπειρες σωματικές ασκήσεις και πολλές άλλες αρετές. Γι’ αυτό πρέπει με αυτά τα τίμια ονόματα να ονομάζομε την αρετή αυτή, εξαιτίας των ολόλαμπρων φώτων που γεννά. Όσοι ερωτευθούν αυτή την αρετή, από αμαρτωλοί που ήταν και άχρηστοι και βέβηλη και χωρίς πνευματική γνώση και ασύνετοι και άδικοι, μπορούν να γίνουν με την βοήθεια του Ιησού Χριστού δίκαιοι, χρήσιμοι μπροστά στο Θεό, καθαροί, άγιοι και συνετοί. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και μυστηριώδη και απόκρυφα να θεωρούν και να θεολογούν. Και αφού γίνουν θεωρητικοί, κολυμπούν μέσα σ’ αυτό το καθαρότατο και άπειρο φως, το αγγίζουν με άρρητα αγγίσματα και μαζί με αυτό κατοικούν και ζουν, γιατί γεύθηκαν ότι ο Κύριος είναι αγαθός(Ψαλμ. 33, 9). Έτσι εκπληρώνεται καθαρά σ’ αυτούς τους πρώτους αγγελιοφόρους ο λόγος του θείου Δαβίδ: “Οι δίκαιοι θα δοξολογήσουν το όνομά σου και οι ευθείς θα κατοικήσουν ενώπιον του προσώπου σου”(Ψαλμ. 139, 14). Γιατί αυτή είναι η πραγματική αλήθεια, αυτοί μόνο ορθά και με ακρίβεια επικαλούνται και δοξολογούν τον Θεό, και επιθυμούν να είναι μαζί Του πάντοτε από αγάπη γι’ Αυτόν.
172
Woe to what is within from what without! For the inner self suffers great distress from the outer senses, and when it suffers in this way it scourges the outer senses. He who has experienced this knows already what it means.
Αλλοίμονο στον εσωτερικό άνθρωπο από τα εξωτερικά. Γιατί πολύ θα στενοχωρηθεί ο εσωτερικός άνθρωπος από τις εξωτερικές αισθήσεις. Και αφού στενοχωρηθεί, θα χρησιμοποιήσει μαστίγιο κατά των εξωτερικών αισθήσεων. Εκείνος που τα έχει υποστεί αυτά, εννοεί τα λεγόμενα.
173
According to the Fathers, if our inner self is watchful it can protect the outer self. But we and the demons combine in committing sins. The demons work through evil thoughts alone by forming in the intellect what fanciful pictures they wish; while we sin both inwardly through evil thoughts and outwardly through our actions. Lacking the density of physical bodies, the demons through deceitfulness and guile are purveyors of torment, both to themselves and to us, by means of evil thoughts alone. If they did not lack the density of physical bodies, they would always be sinning through outward actions as well, for their will is always disposed to ungodliness.
Αν ο εσωτερικός μας άνθρωπος νήφει, κατά τους πατέρες, είναι σε θέση να φυλάξει και τον έξω άνθρωπο. Αλλά εμείς και οι κακούργοι δαίμονες από κοινού διαπράττομε τις αμαρτίες. Και οι δαίμονες μόνο με λογισμούς, δηλαδή με φανταστικές εικόνες, ζωγραφίζουν στο νου όπως θέλουν την αμαρτία. εμείς όμως και με λογισμούς εσωτερικώς και με έργα εξωτερικώς. Οι δαίμονες μη έχοντας σώμα, επειδή είναι πνεύματα, μόνο με λογισμούς, με δολιότητα και απάτη, προξενούν και στον εαυτό τους και σ’ εμάς την κόλαση. Γιατί αν δεν είχαν στερηθεί το σώμα οι κακούργοι, θα έκαναν συνεχώς και έμπρακτες αμαρτίες, επειδή η προαίρεσή τους είναι πάντοτε έτοιμη στο να ασεβούν.
174
The single-phrased Jesus Prayer destroys and consumes the deceits of the demons. For when we invoke Jesus, God and Son of God, constantly and tirelessly. He does not allow them to project in the mind's mirror even the first hint of their infiltration - that is to say, their provocation - or any form, nor does He allow them to have any converse with the heart. If no demonic form enters the heart, it will be empty of evil thoughts, as we have said; for it is the demons' habit to converse with the soul by means of evil thoughts and so deceitfully to pervert it.
Η μονολόγιστη ευχή σκοτώνει και κάνει στάχτη τις απάτες τους. Γιατί όταν προσκαλείται συνεχώς και ακούραστα από εμάς ο Ιησούς, ο Θεός και Υιός του Θεού, καθόλου δεν επιτρέπει σ’ αυτούς, ούτε την αρχή της εισβολήςη οποία κια προσβολή ονομάζεται,ούτε μορφή να υποδείξουν στο νου με τον καθρέφτη της διάνοιας, ούτε λόγους να πουν στην καρδιά. Κι αν δεν εισχωρεί στην καρδιά δαιμονική μορφή, τότε όπως είπαμε, και η καρδιά θα είναι άδεια από πονηρούς λογισμούς. επειδή οι δαίμονες έτσι συνηθίζουν, να πλησιάζουν με λογισμούς και να διδάσκουν κρυφά την κακία.
175
It is through unceasing prayer that the mind is cleansed of the dark clouds, the tempests of the demons. And when it is cleansed, the divine light of Jesus cannot but shine in it, unless we are puffed up with self-esteem and delusion and a love of ostentation, and elevate ourselves towards the unattainable, and so are deprived of Jesus' help. For Christ, the paradigm of humility, loathes all such self-inflation.
Από την συνεχή λοιπόν ευχή μένει καθαρός ο αέρας της διάνοιας από σκοτεινά σύννεφα, από ανέμους των πονηρών πνευμάτων. Και όταν είναι καθαρός ο καρδιακός αέρας, είναι αδύνατο να μη λάμπει μέσα σ’ αυτόν το θεϊκό φως του Ιησού, εκτός αν από κενοδοξία, από έπαρση και επίδειξη φουσκώνουμε και από ελαφρότητα του νου θέλομε να φτάσομε τα ακατάληπτα και άφθαστα. Τότε δεν μας βοηθεί ο Ιησούς, γιατί ο Χριστός, ο Οποίος μάς υπέδειξε και μας δίδαξε την ταπείνωση, μισεί τα πράγματα αυτά.
176
Let us hold fast, therefore, to prayer and humility, for together with watchfulness they act like a burning sword against the demons. If we do this, we shall daily and hourly be able to celebrate a secret festival of joy within our hearts.
Ας ακολουθούμε λοιπόν την ευχή και την ταπείνωση, αυτά τα δύο, τα οποία μαζί με την νήψη στρέφονται κατά των δαιμόνων σαν μαχαίρι από φλόγα. Μπορούμε λοιπόν, όταν έτσι ζούμε, κάθε ημέρα και ώρα μέσα στην καρδιά μας να εορτάζομε με μυστική ευφροσύνη.
177
Every evil thought is subsumed in the eight principal evil thoughts and all take their origin from these eight, much as every accursed demon-god of the Greeks derives from Hera and Zeus according to their myths. These eight approach the heart's entrance and, if they find the intellect unguarded, one by one they enter, each in its own time. Whichever of the eight enters the heart introduces a swarm of other evil thoughts as well; and having thus darkened the intellect, it stimulates the body and provokes it to sinful actions.
Μέσα στους οχτώ γενικότατους λογισμούς της κακίας περιέχεται κάθε λογισμός και από αυτούς γεννιούνται όλοι οι λογισμοί, οπως γεννήθηκε από την Ήρα και τον Δία κάθε βδελυρός θεός των Ελλήνων σύμφωνα με τους μύθους τους. Όλοι αυτοί οι οχτώ λογισμοί ανεβαίνουν στην πόρτα της καρδιάς του ανθρώπου. Και όταν βρουν το νου αφύλακτο, μπαίνουν με τη σειρά ένας ένας. Οποιοσδήποτε λογισμός από αυτούς τους οχτώ μπει εκεί μέσα, σέρνει μαζί του και ένα κοπάδι από αισχρούς λογισμούς. Και έτσι αφού σκοτίσει το νου, προσκαλεί το σώμα και το παροτρύνει να διαπράξει αισχρές πράξεις.
178
Whoever, then, watches out for the head of the serpent, and strikes it vehemently with all his power of rebuttal, will ward off the fight. By crushing the serpent's head he repulses a host of evil thoughts and actions. The mind then remains undisturbed, God approving its vigilance over its thoughts. In return it is given the ability to know how to overcome its adversaries, and how little by little to purify the heart from thoughts that defile the inner self. As the Lord Jesus said, 'Out of the heart proceed evil thoughts, adulteries, fornications, and these are the things which defile a man' (cf. Matt. 15:19-20).
Όποιος λοιπόν συντρίβει την κεφαλή του φιδιού και με αντίρρηση γεμάτη θυμό το γρονθοκοπεί με θυμωμένα λόγια, αυτός απέκρουσε τον πόλεμο. Γιατί λιώνοντας το κεφάλι του φιδιού(Γεν. 3, 15), ξέφυγε πολλούς πονηρούς λογισμούς και πονηρότατα έργα. Και τότε μένει ήσυχη και ατάραχη η διάνοια, με το να δέχεται ο Θεός την εγρήγορσή της στους λογισμούς. το δώρο που της κάνει γι’ αυτό ο Θεός είναι γνώση πώς πρέπει να νικά τους αντίπαλους δαίμονες και πώς να νικά τους αντίπαλους δαίμονες και πώς να καθαρίζεται βαθμηδόν η καρδιά από λογισμούς που μολύνουν τον εσωτερικό άνθρωπο, όπως λέει ο Κύριος Ιησούς: “Από την καρδιά εξέρχονται διαλογισμοί πονηροί, πορνείες, μοιχείες. κι αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο”(Ματθ. 15, 19).
179
In this way the soul can attain in the Lord that state of beauty, loveliness and integrity in which it was created by God in the beginning. As Antony, the great servant of God, said, 'Holiness is achieved when the intellect is in its natural state.' And again he said: ‘The soul realizes its integrity when its intellect is in that state in which it was created.' And shortly after this he adds: 'Let us purify our mind, for I believe that when the mind is completely pure and is in its natural state, it gains penetrating insight, and it sees more clearly and further than the demons, since the Lord reveals things to it.' So spoke the renowned Antony, according to the Life of Antony by Athanasios the Great.
Έτσι λοιπόν μπορεί η ψυχή με τη χάρη του Κυρίου να σταθεί με τη δική της ομορφιά, την ωραιότητα και την ευθύτητά της, όπως εξαρχής κτίσθηκε από το Θεό εξαιρετικά ωραία και ειλικρινής, καθώς λέει ο μέγας δούλος του Θεού Αντώνιος: “Όταν η ψυχή βρίσκεται στη φυσική νοερή της κατάσταση – όπως την έπλασε ο Θεός – τότε υπάρχει αρετή”. Και πάλι λέει: “Το να είναι ειλικρινής η ψυχή, αυτό είναι η φυσική πνευματική κατάστασή της, όπως έχει δημιουργηθεί”. Και παρακάτω λέει: “Ας είμαστε καθαροί στη διάνοιά μας. Εγώ πιστεύω ότι όταν αυτή από παντού είναι καθαρή και στέκεται στο κατά φύση, μπορεί να γίνει διορατική και να βλέπει περισσότερο και μακρύτερα από τους δαίμονες, γιατί έχει τον Κύριο ο οποίος της ανοίγει τα μάτια”. Αυτά λέει ο ένδοξος Αντώνιος, όπως γράφει ο Αθανάσιος στο βίο του Μ. Αντωνίου.
180
Every evil thought produces in the intellect the image of some material thing; for since the devil is an intellect he cannot deceive us except by making use of things we are in the habit of perceiving by means of the senses.
Κάθε λογισμός παρουσιάζει στο νου τη φαντασία κάποιου αισθητού πράγματος. Γιατί ο σατανάς είναι νους και δεν μπορεί να εξαπατήσει αν δεν μεταχειριστεί τα αισθητά και συνήθη σ’ εμάς.
181
Since we are human beings, it is not in our nature to pursue birds through the air or to fly as they do. Similarly, without watchful and frequent prayer we cannot prevail over bodiless, demonic droughts, or fix the eye of the intellect fully and intently upon God. Without such prayer, we merely hunt after earthly things.
Όπως δεν είναι δυνατό να καταδιώκομε τα πουλιά στον αέρα ή να πετούμε όπως εκείνα, γιατί η ανθρώπινη φύση μας δεν έχει αυτή την ιδιότητα, έτσι δεν είναι δυνατό να νικήσομε ασώματους δαιμονικούς λογισμούς, χωρίς ευχή νηπτική και συχνή. ή χωρίς να προσηλώνομε με άκρα προσοχή το μάτι του νου μας στο Θεό. Αν δεν το κάνεις αυτό, κυνηγάς τη γη.
182
If you really wish to cover your-evil droughts with shame, to be still and calm, and to watch over your heart without hindrance, let the Jesus Prayer cleave to your breath, and in a few days you will find that this is possible.
Πράγματι, αν θέλεις να καταντροπιάσεις τους λογισμούς και να ησυχάζεις με αγαθότητα και να νήφεις μέσα στην καρδιά σου με ευκολία, ας κολλήσει η ευχή του Ιησού στην αναπνοή σου, και σε λίγες ημέρες θα δεις να γίνεται αυτό.
183
Letters cannot be written on air; they have to be inscribed on some material if they are to have any permanence. Similarly, we should weld our hard-won watchfulness to the Jesus Prayer, so that this watchfulness may always be attached to Him and may through Him remain with us for ever.
Δεν είναι δυνατό να γραφούν γράμματα πάνω στον αέρα, αλλά πρέπει να χαραχτούν πάνω σε κάποιο σώμα για να μένουν διαρκή. Έτσι και στην κοπιαστική νήψη ας κολλήσομε την ευχή του Ιησού Χριστού, για να μένει η ωραιότατη αρετή της νηφαλιότητας διαρκής μαζί με τον Ιησού Χριστό και μέσω Αυτού να διατηρείται σ’ εμάς αναφαίρετη στον αιώνα.
184
Bring your works to the Lord, and you will find grace. Then the words of the Prophet will not be spoken of you: 'Thou art near in their mouth, 0 Lord, and far from their reins '(cf. Jer. 12; 2). None but Jesus Christ Himself, unifier of what is disunited, can give your heart lasting peace from passions.
Στήριξε τα έργα σου πάνω στον Κύριο και θα βρεις χάρη. Τότε δε θα λέγεται και για μας από τον προφήτη: “Στο στόμα τους Κύριε είσαι κοντά, πολύ μακριά όμως από τα νεφρά τους”[Ιερ. 12, 2) (την έδρα του θυμικού). Κανείς, εκτός από τον Ιησού, δεν μπορεί να ειρηνεύσει την καρδιά σου από τα πάθη, παρά αυτός ο Ιησούς Χριστός, που συνένωσε εκείνα που ήταν απομακρυσμένα(Εφ. 2, 14).
185
Both mental converse with evil thoughts and external encounters and chatter alike darken the soul. If we are not to injure the intellect, we must not spare either of these chatterboxes, whether they be our own thoughts or other people. And we must not spare them for a most cogent reason: because otherwise our intellect will be darkened and we will lose our watchfulness. If we are darkened by forgetfulness, we destroy the intellect.
Το ίδιο σκοτίζουν την ψυχή, τόσο οι συνομιλίες των λογισμών κατά διάνοια όσο και οι εξωτερικές συναναστροφές και αργολογίες. Για να αποφύγομε τη βλάβη του νου μας πρέπει και τους δύο, δηλ. και τους λογισμούς και τους ανθρώπους που θέλουν να αργολογούν, να τους λυπούμε για πολύ εύλογη κατά Θεόν αιτία, για να μη σκοτισθεί ο νους και χαλαρώσει τη νήψη. Γιατί όταν μάς σκοτίσει η λήθη, χάνομε την προσοχή του νου.
186
He who with all diligence keeps his purity of heart will have Christ, establisher of that purity, as his teacher, and Christ will secretly communicate His will to him. 'I will hear what God the Lord will speak within me', says David, giving expression to this (Ps. 85:8. LXX). Speaking of the intellect's investigation of itself in the course of the unseen war, and of Ac help given by God, he says: 'And a man will say. Is there a reward for the righteous?' Then, giving the solution to this problem, he says: 'Truly, he is a God that judges those in the earth' (Ps. 58:11. LXX) - that is to say, judges the wicked demons in the earth of the heart. And elsewhere he says: 'A man shall approach, and the heart is deep, and God shall be exalted' (Ps. 64:6-7. LXX). Then we will regard the attacks of the demons as stones thrown by infants.
Εκείνος που με κάθε προθυμία κρατά την καθαρότητα της καρδιάς, θα αποκτήσει δάσκαλο αυτής της ιερής εργασίας τον νομοθέτη της Χριστό, που θα του υπαγορεύει μυστικά το θέλημά Του. “Θ’ ακούσω τι θα πει μέσα μου ο Κύριος ο Θεός”(Ψαλμ. 84, 9), λέει ο Δαβίδ, φανερώνοντας αυτό το πράγμα. Μιλώντας για το νοητό πόλεμο και θέλοντας να δηλώσει την επιστροφή του νου προς τον εαυτό του και την προστατευτική υπεράσπιση από το Θεό, έλεγε: “Και θα ρωτήσει ο άνθρωπος, άραγε ο δίκαιος θα αμοιφθεί;”. Κατόπιν από τη συζήτηση ανάμεσά τους, εγκρίθηκε η απόφαση: “Άρα υπάρχει ο Θεός που θα κρίνει αυτούς”(Ψαλμ. 57, 12), δηλ. τους πονηρούς δαίμονες, στο χώρο της καρδιάς μας. Και σε άλλο μέρος λέει: “Θα προσέλθει άνθρωπος με βαθιά καρδιά και θα υψωθεί ο Θεός”(Ψαλμ. 63, 7). Και τότε τις πληγές των δαιμόνων θα τις θεωρήσομε σαν βέλη νηπιών.
187
Let us live every moment in 'applying our hearts to wisdom' (Ps. 90:12), as the Psalmist says, continually breathing Jesus Christ, the power of God the Father and the wisdom of God (cf. 1 Cor. 1:24). If, however, we are distracted by some circumstance or other and grow slack in our spiritual effort, the following morning let us again gird up the loins of our intellect and once more set to work forcefully. There is no excuse for us if, knowing what is to be done, we do not do it,
Με παιδαγωγημένη τη καρδιά μας από τη σοφία(Ψαλμ. 89, 12) ας ζούμε πάντοτε, κατά τον Δαβίδ, αναπνέοντας αδιάκοπα αυτή τη δύναμη του Θεού Πατέρα και τη σοφία του Θεού(Α΄Κορ. 1, 24), τον Ιησού Χριστό. Αν από οιαδήποτε περίσταση χαλαρωθούμε και αμελήσομε τη νοητή αυτή εργασία, το άλλο πρωί ας σφίξομε πάλι γερά τη μέση του νου μας και ας ξαναρχίσομε με δύναμη τη νοητή αυτή εργασία. Γιατί δεν έχομε απολογία, αν γνωρίζομε το καλό και δεν το πράξομε.
188
Noxious foods give trouble when taken into the body; but as soon as he feels the pain, the person who has eaten them can quickly take some emetic and so be unharmed. Similarly, once the intellect that has imbibed evil thoughts senses their bitterness, it can easily expel them and get rid of them completely by means of the Jesus Prayer uttered from the depths of the heart. This lesson, and the experience corresponding to it, have by God's grace conveyed understanding to those who practice watchfulness.
Τα φαγητά που φέρνουν αρρώστια, μας ενοχλούν μόλις τα βάλομε στο στομάχι μας. όποιος φάει από αυτά αισθάνεται αμέσως την ενόχληση, αν όμως πιει γρήγορα κάποιο φάρμακο και κάνει εμετό, μένει αβλαβής. Έτσι και ο νους, αν δεχτεί πονηρούς λογισμούς και τους καταπιεί κι αισθανθεί την πικρία τους, τότε με την ευχή του Ιησού που κραυγάζει από τα βάθη της καρδιάς του, εύκολα τους κάνει εμετό και τελείως τους αποβάλλει. έτσι – με τη βοήθεια του Θεού – η μάθηση, και με τη μάθηση η πείρα, έχουν δώσει σε όσους έχουν την νήψη να εννοήσουν για το θέμα αυτό.
189
With your breathing combine watchfulness and the name of Jesus, or humility and the unremitting study of death. Both may confer great blessing.
Με την αναπνοή σου ένωσε τη νήψη και το όνομα του Ιησού. Η αδιάκοπη μελέτη θανάτου και ταπείνωση. Γιατί ωφελούν πολύ και τα δύο.
190
The Lord said: 'Learn from Me; for I am gentle and humble in heart, and you will find rest for your souls' (Matt. 11:29).
Είπε ο Κύριος: “Μάθετε από μένα ότι είμαι πράος και η καρδιά μου ταπεινή και θ’ αναπαυθούν οι ψυχές σας”(Ματθ. 11, 29).
191
The Lord said: 'Whoever humbles himself as this little child will be exalted; and whoever exalts himself will be abased' (cf. Matt. 18:4; 23:12). 'Learn, from Me', He said. Do you see how this learning means humility? For His commandment is eternal life (cf. John 12:50), and this in turn is humility. Thus he who is not humble has lost life and obviously will be found with its opposite.
Είπε ο Κύριος: “Όποιος ταπεινώσει τον εαυτό του όπως το παιδί τούτο, θα υψωθεί. ενώ όποιος υψώνει τον εαυτό του, θα ταπεινωθεί”(Ματθ. 18, 4. 23, 12). “Από εμένα”, λέει, “μάθετε”. Βλέπεις ότι μάθηση είναι η ταπείνωση. Γιατί η εντολή Του είναι ζωή αιώνια(Ιω. 12, 50). Κι αυτή είναι η ταπείνωση. Ο μη ταπεινός λοιπόν ξεγλύστρησε από τη ζωή και θα βρεθεί στο αντίθετο της ζωής.
192
If every virtue comes into being through soul and body, and soul and body are the creation of God, how shall we not be utterly mad if we boast of accidental adornments of soul or body, and puff ourselves up, supported by our vanity as by a flimsy staff? Worst of all, how, through our extreme wickedness and folly, shall we not rouse against us God who transcends us so infinitely? 'For God ranges Himself against the proud' (Jas. 4:6). Because of our arrogance and vanity, instead of imitating the Lord in humility, we embrace His enemy, the demon of pride. It was with reference to this that the Apostle said: 'For what do you have which you did not receive?' (1 Cor. 4:7). Did you create yourself? And if you received from God both soul and body, from which and in which and through which every virtue comes into being, 'why do you boast as if you had not received?' (1 Cor. 4:7). For it is the Lord who has given you these things.
Κάθε αρετή οικοδομείται με τη ψυχή και το σώμα. Και κτίσματα του Θεού είναι και η ψυχή και το σώμα, με τα οποία η αρετή όπως είπα παίρνει ύπαρξη. Πώς τότε δεν είμαστε ολότελα μανιακοί όταν καυχιόμαστε για τα στολίδια της ψυχής και του σώματος που δεν είναι δικά μας και κενοδοξούμε και στηριζόμαστε πάνω στην υπερηφάνεια που είναι σαν καλαμένιο ραβδί, και το Θεό που υπερέχει απείρως κατά το μέγεθος από εμάς τον διεγείρομε εναντίον μας, πράγμα που είναι πάρα πολύ φρικτό, με την υπερβολική μας ανομία και ανοησία; Γιατί ο Κύριος αντιτίθεται στους υπερήφανους(Ιακ. 4, 6). Αντί να μιμούμαστε τον Κύριο με ταπείνωση, πιάνομε φιλία με τον δαίμονα, τον εχθρό του Κυρίου, από φρόνημα κενόδοξο και υπερήφανο. Γι’ αυτό έλεγε ο Απόστολος: “Τι έχεις που δεν το έλαβες; Μήπως εσύ έπλασες τον εαυτό σου; Και αν το σώμα και την ψυχή, από τα οποία και στα οποία και με τα οποία οικοδομείται κάθε αρετή, τα έλαβες από το Θεό, γιατί καυχιέσαι σαν να μην τα έλαβες;”(Α΄Κορ. 4, 7). Ο Κύριος είναι που σου τα δωρίζει.
193
Purification of heart, through which we acquire humility and every blessing that comes from above, consists simply in our not letting evil droughts enter the soul.
Δεν είναι τίποτε άλλο ο τέλειος καθαρισμός της καρδιάς, με τον οποίο και ταπείνωση και κάθε αγαθό βρίσκεται μέσα μας προερχόμενο από τον ουρανό, παρά το να μην επιτρέπουμε διόλου στους λογισμούς που προβάλλουν το κεφάλι τους, να μπουν στην ψυχή.
194
If with God's help and for His sake alone we manage to guard the intellect for some time, it acquires a certain good sense in pursuing the spiritual battle. This good sense in its turn gives us, in no small measure, the ability to arrange our work and regulate our words with a judgment that accords with God's will.
Η φύλαξη του νου, με τη βοήθεια του Θεού και μόνο για το Θεό, όταν πολυκαιρίσει στην ψυχή, χορηγεί φρόνηση στο λογικό για τους κατά Θεόν αγώνες. Μεγάλη ικανότητα δίνει σ’ εκείνον που την έχει, να διευθύνει και να διευθετεί τα έργα και τους λόγους του με κρίση και σκέψη ευπρόσδεκτες στον Κύριο.
195
The high priest's emblems in the Old Testament are models for purity of heart. They teach us so to give attention to the gold disc of the heart (cf. Exod. 28:22. LXX) that, should we tarnish it through sin, we should cleanse it with tears, repentance and prayer. For the intellect is very receptive and hard to hold back from illicit droughts. It pursues with equal readiness both good and evil images.
Τα διακριτικά του Αρχιερέα στην Παλαιά Διαθήκη(Εξ. 28) ήταν προτυπώσεις της καθαρής καρδιάς, για να προσέχομε κι εμείς στο άμφιο της καρδιάς μας μήπως μαυρίσει από την αμαρτία και να το καθαρίζομε με δάκρυα και μετάνοια και προσευχή. Γιατί ο νους είναι κάτι το ελαφρό και ευκίνητο και δύσκολα μπορεί να αναχαιτιστεί από τις παράνομες ενθυμήσεις. Ακολουθεί με την ίδια ευκολία και τις κακές και τις καλές διανοητικές φαντασίες.
196
Truly blessed is the man whose mind and heart are as closely attached to the Jesus Prayer and to the ceaseless invocation of His name as air to the body or flame to the wax. The sun rising over the earth creates the daylight; and the venerable and holy name of the Lord Jesus, shining continually in the mind, gives birth to countless intellections radiant as the sun.
Μακάριος πραγματικά είναι εκείνος που έχει κολλήσει την ευχή του Ιησού στη διάνοιά του και φωνάζει προς Αυτόν ακατάπαυστα μέσα στην καρδιά του, όπως είναι ενωμένος ο αέρας με τα σώματά μας ή η φλόγα με το κερί. Όταν περνά ο ήλιος πάνω από τη γη, φέρνει την ημέρα. Και το άγιο και σεβάσμιο όνομα του Κυρίου, όταν λάμπει συνεχώς μέσα στο νου μας, θα γεννήσει αναρίθμητες έννοιες, λαμπρές σαν τον ήλιο.
197
When clouds are scattered the air is clear; and when the fantasies of passion are scattered by Jesus Christ, the sun of righteousness, bright and star-like intellections are born in the heart, for the heart is then illumined by Jesus. Solomon says: "They that trust in the Lord shall understand truth, and the faithful in love shall abide with Him' (Wisd. 3:9).
Όταν διασκορπιστούν τα σύννεφα, ο αέρας φανερώνεται καθαρός. Και όταν διασκορπιστούν οι φαντασίες των παθών από τον ήλιο της δικαιοσύνης Ιησού Χριστό, τότε οπωσδήποτε γεννιούνται στην καρδιά φωτεινά και αστραφτερά νοήματα, επειδή φωτίστηκε ο αέρας της καρδιάς από τον Ιησού. Γιατί λέει ο Εκκλησιαστής: “Όσοι θαρρούν στον Κύριο θα εννοήσουν την αλήθεια, και οι πιστοί θα παραμένουν κοντά Του με αγάπη”(Σ. Σολ. 3, 9).
198
One of the saints has said: 'Let the rancorous man vent his rancor on the demons, and let the belligerent man turn his hostility once and for all against his own body. The flesh is a treacherous friend, and the more it is coddled the more it fights back.' And again: 'Be hostile to your body, and fight against your stomach.'
Είπε ένας από τους Αγίους: “Αν θέλεις να μνησικακείς, να μνησικακείς εναντίον των δαιμόνων. και αν θέλεις να έχεις εχθρό, να εχθρεύεσαι το σώμα σου παντοτεινά. Η σάρκα είναι δόλιος φίλος και όσο την περιποιήσαι, τόσο περισσότερο πολεμεί”. Και πάλι είπε: “Απόκτησε έχθρα κατά του σώματός σου και πόλεμο εναντίον της κοιλιάς σου”.
199
In the paragraphs up to this point - those comprising the first and second centuries - we have set down how to learn the difficult art of stilling the intellect. These paragraphs are the fruit not of our mind alone, but also of what the holy Fathers teach us about purity of intellect. Now, after a few words indicating the value of guarding the intellect, we shall draw to a close.
Στα προηγούμενα, στην πρώτη και την δεύτερη εκατοντάδα, γράψαμε για τους κόπους της ιερής ησυχίας του νου, όχι καρπούς της διάνοιάς μας μόνο, αλλά και από όσα μας διδάσκουν οι λόγοι των θεοφόρων Πατέρων σχετικά με την καθαρότητα του νου. Τώρα, αφού πούμε λίγα για το κέρδος της φυλάξεως του νου, θα σταματήσομε τον λόγο.
200
Come, then, you who long in spirit to see days of blessing, follow me towards that union attained through the guarding of the intellect; and I, in the Lord, will instruct you in your task on earth and the angelic life. For neither the angels nor the intellect rivaling them in purity will ever be sated with praising the Creator. And just as the angels, being immaterial, do not concern themselves with food, so neither do material beings when once they have entered the heaven of the intellect's stillness and have themselves become angelic.
Έλα λοιπόν ακολούθησέ με στη συνεχή εργασία της μακάριας φυλάξεως του νου, οποιοσδήποτε και αν είσαι, αν ποθείς να δεις ημέρες αγαθές, και με τη χάρη του Κυρίου, θα σε διδάξω τη φανερή εργασία και τον τρόπο ζωής των νοερών δυνάμεων. Δεν θα χορτάσουν οι άγγελοι να υμνούν τον Ποιητή, ούτε ο καθαρός νους να αγωνίζεται να τους φτάσει. Και όπως οι άυλοι δεν φροντίζουν για τροφή, έτσι ούτε οι υλικοί άυλοι φροντίζουν για τροφή, αν βέβαια μπουν στον ουρανό της ησυχίας του νου.
201
Just as the angels do not concern themselves with property and money, so those who have purified the soul's vision and who have attained the state of holiness are not troubled by the evil ploys of the demons. And just as the richness that comes from moving closer to God is evident in the angels, so love and intense longing for God is evident in those who have become angelic and gaze upwards towards the divine. Moreover, because the taste of the divine and the ecstasy of desire make their longing ever more intense and insatiable as they ascend, they do not stop until they reach the Seraphim; nor do they rest from their watchfulness of intellect and the intense longing of their aspiration until they have become angels in Christ Jesus our Lord.
Όπως λοιπόν οι αγγελικές δυνάμεις δεν φροντίζουν για χρήματα ή κτήματα, έτσι ούτε και εκείνοι που καθάρισαν την όραση της ψυχής και συνήθισαν στην αρετή, δε θα νοιαστούν για την ταλαιπωρία από τα πονηρά πνεύματα. Και όπως στα ουράνια πνεύματα είναι φανερός ο πλούτος της προκοπής προς το Θεό, έτσι και σ’ όσους ασκούν τη νήψη είναι φανερός ο έρωτας και η αγάπη τους προς το Θεό, η ενατένιση και η ανάβασή τους προς Αυτόν. Γεμάτοι από θείο έρωτα προχωρούν συνεχώς σε πνευματικές αναβάσεις χωρίς να χορταίνουν, επειδή γεύθηκαν το θείο και εκστατικό πόθο. δε θα σταματήσουν μέχρις ότου φτάσουν τα Σεραφείμ. Ούτε θα αφήσουν τη νήψη του νου και την ερωτική ανύψωση, μέχρις ότου γίνουν Άγγελοι, με τη χάρη του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας.
202
There is no venom more poisonous than that of the asp or cobra, and there is no evil greater than that of selflove. The winged children of self-love are self-praise, self-satisfaction, gluttony, unchastity, self-esteem, jealousy and the crown of all these, pride. Pride can drag down not men alone, but even angels from heaven, and surround them with darkness instead of light.
Δεν υπάρχει δυνατότερο δηλητήριο από το δηλητήριο της ασπίδας και του βασιλίσκου. Και δεν υπάρχει κακία χειρότερη από την φιλαυτία. Παιδιά της φιλαυτίας που κινούνται με ορμή είναι: ο αυτοέπαινος μέσα στην καρδιά, η αυταρέσκεια, η γαστριμαργία, η πορνεία, η κενοδοξία, ο φθόνος, και η κορωνίδα όλων, η υπερηφάνεια, η οποία γνωρίζει όχι μόνο ανθρώπους, αλλά και Αγγέλους να ρίχνει από τον Ουρανό και να τους ντύνει με σκοτάδι αντί με φως.
203
This, then, Theodoulos, comes to you from Hesychios, who bears the name of stillness even if he belies it in practice. Yet perhaps it is not from us, but has been given by God, who is praised and glorified in the Father, the Son and the Holy Spirit by every spiritual being, men and angels, and by all creation fashioned by the Holy Trinity, the one God. May we, too, reach His glorious kingdom through the prayers of the most pure Mother of God and of our holy Fathers. To the unattainable God be everlasting glory. Amen.
Αυτά σου γράφω, Θεόδουλε, εγώ που έχω όνομα που δηλώνει ησυχία, αν και διαψεύδεται αυτό από την πράξη. Ίσως όμως δεν είναι δικά μου τα γραφόμενα, αλλά ό,τι έδωσε ο Θεός, που Τον υμνεί και Τον δοξάζει ως Πατέρα και Υιό και Άγιο Πνεύμα όλη η λογική φύση των Αγγέλων και των ανθρώπων και όλη η κτίση, την οποία δημιούργησε η άρρητη Τριάδα, ο ένας Θεός. Είθε κι εμείς να γίνομε μέτοχοι της λαμπρής βασιλείας Του, με τις ευχές της υπέραγνης Θεοτόκου και των οσίων Πατέρων μας. Στον ακατάληπτο Θεό, δόξα αιώνια. Αμήν.