There is within us, on the noetic plane, a warfare tougher than that on the plane of the senses. The Spiritual worker has to press on with his intellect towards the goal (cf. Phil. 3:14), in order to enshrine perfectly the remembrance of God in his heart like some pearl or precious stone (cf. Matt.13:44-46). He has to give up everything, including the body, and to disdain this present life, if he wishes to possess God alone in his heart. For the noetic vision of God, the divine Chrysostom has said, can by itself destroy the demonic spirits.
Υπάρχει ένας νοητός πόλεμος που γίνεται μέσα μας, που είναι πιο φοβερός από τον αισθητό πόλεμο. Και πρέπει ο εργάτης της ευσέβειας να τρέχει νοερά προς τον επιδιωκόμενο σκοπό (Φιλιπ. 3,14), για να θησαυρίσει τελείως μέσα στην καρδιά του τη μνήμη του Θεού σαν μαργαριτάρι ή πολύτιμο λίθο. Και πρέπει όλα να τα παραμερίζομε,ακόμη και το σώμα, και αυτή τη ζωή να καταφρονούμε, μόνο και μόνο για να αποκτήσομε στην καρδιά μας το Θεό. Γιατί αρκεί, όπως λέει ο θείος Χρυσόστομος, να βλέπει κανείς με το νου του το Θεό, για ν’ αφανίσει τους πονηρούς δαίμονες.
2
When engaged in noetic warfare we should therefore do all we can to choose some spiritual practice from divine Scripture and apply it to our intellect like a healing ointment. From dawn we should stand bravely and unflinchingly at the gate of the heart, with true remembrance of God and unceasing prayer of Jesus Christ in the soul; and, keeping watch with the intellect, we should slaughter all the sinners of the land (cf. Ps. 101:8. LXX). Given over in the intensity of our ecstasy to the constant remembrance of God, we should for the Lord’s sake cut off the heads of the tyrants (cf. Hab. 3:14. LXX), that is to say, should destroy hostile thoughts at their first appearance. For in noetic warfare, too, there is a certain divine practice and order. Thus we should force ourselves to act in this way until it is time for eating. After this, having thanked the Lord who solely by virtue of His compassion provides us with both spiritual and bodily food, we should devote ourselves to the remembrance of death and to meditation; on it. The following morning we should courageously resume the same sequence of tasks. Even if we act daily in this manner we will only just manage, with the Lord’s help, to escape from the meshes of the noetic enemy. When this pattern of spiritual practice is firmly established in us, it gives birth to the triad faith, hope and love. Faith disposes us truly to fear God. Hope, transcending servile fear, binds us to the love of God, since 'hope does not disappoint' (Rom. 5:5), containing as it does the seed of that twofold love on which hang 'the law and the prophets' (Matt. 22:40). And 'love never fails' (1 Cor. 13:8), once it has become to him who shares in it the motive for fulfilling the divine law both in the present life and in the life to be.
Εκείνοι λοιπόν που διεξάγουν νοητό αγώνα, οφείλουν να εκλέγουν από τις θείες Γραφές εργασίες πνευματικές και να τις βάζουν πάνω στο νου σαν υγιεινά επιθέματα. Και από το πρωί, με ακριβή μνήμη του Θεού και αδιάλειπτη μέσα στην ψυχή την ευχή του Ιησού Χριστού, πρέπει να στεκόμαστε με ανδρεία και αποφασιστικότητα στην πύλη της καρδιάς και να θανατώνομε με τη φρούρηση του νου όλους τους αμαρτωλούς της γης (Ψαλμ. 100,8), όπως λέει ο Δαβίδ, δηλαδή τους λογισμούς, και με την έκσταστη και έκταση της πιστής μνήμης του Θεού να κόβομε για τον Κύριο τα κεφάλια των τυράννων (Αββ. 3,14) και τις αρχές των εχθρικών λογισμών. Γιατί βέβαια γνωρίζομε ότι και στους νοητούς αγώνες υπάρχει κάποια θεϊκή εργασία και τάξη. Έτσι πρέπει να κάνομε βάζοντας τον εαυτό μας, έως ότου έρθει ο παρών καιρός του φαγητού. Κατόπιν, αφού ευχαριστήσομε τον Κύριο, ο οποίος από φιλανθρωπία και μόνο μας χορταίνει διπλά, και με πνευματική και σωματική τροφή, να αφιερώνομε το χρόνο μας στη μνήμη και μελέτη του θανάτου και την άλλη μέρα να συνεχίζομε με δύναμη την πρωινή μας εργασία. Όταν τα κάνομε αυτά κάθε μέρα, μόλις που θα μπορέσομε να ξεφύγομε με τη βοήθεια του Κυρίου τα δίχτυα του νοητού εχθρού. Καθώς αυτά πολυκαιρίζουν μέσα μας, γεννούν τα τρία τούτα, πίστη, ελπίδα και αγάπη. Η πίστη μάς προδιαθέτει να φοβόμαστε το Θεό αληθινά. Η ελπίδα, αφού υπερπηδήσει το δουλικό φόβο, ενώνει τον άνθρωπο με την αγάπη του Θεού. αφού βέβαια η ελπίδα δεν καταισχύνει (Ρωμ. 5,5), επειδή γεννά τη διπλή αγάπη, από την οποία εξαρτώνται όλος ο Νόμος και οι Προφήτες (Ματθ. 22,40). Η αγάπη τέλος, δε χάνει ποτέ την αξία της (Α΄ Κορ. 13,8), αλλά αφού γίνει αιτία να εκπληρώνει στον παρόντα αιώνα τους θείους νόμους εκείνος που την έχει, τον συνοδεύει και στον μέλλοντα.
3
It is very rare to find people whose intelligence is in a state of stillness. Indeed, such a state is only to be found in those who through their whole manner of life strive to attract divine grace and blessing to themselves. If, then, we seek - by guarding our intellect and by inner watchfulness - to engage in the noetic work that is the true philosophy in Christ, we must begin by exercising self-control with regard to our food, eating and drinking as little as possible. Watchfulness may fittingly be called a path leading both to the kingdom within us and to that which is to be; while noetic work, which trains and purifies the intellect and changes it from an impassioned state to a state of dispassion, is like a window full of light through which God looks, revealing Himself to the intellect.
Είναι πολύ σπάνιο να βρεις ανθρώπους που το λογιστικό τους δεν ενοχλείται από κακούς λογισμούς. Αυτό συμβαίνει μόνο σ’ εκείνους που με τον τρόπο αυτό μηχανεύονται να προσελκύουν τη θεία χάρη και επίσκεψη. Αν λοιπόν θέλομε να βαδίζομε την κατά Χριστόν φιλοσοφία, δηλαδή τη νοητή εργασία, με φύλαξη του νου και νήψη, ας αρχίσομε το δρόμο αυτό με εγκράτεια από τα πολλά φαγητά, παίρνοντας με μέτρο κατά τη δύναμή μας την τροφή και το ποτό μας. Η νήψη ας λέγεται εύλογα οδός που οδηγεί στη βασιλεία, και στην μέσα μας (Λουκ. 17,21) και στη μελλοντική, επίσης και νοητή εργασία, γιατί επεξεργάζεται και λευκαίνει τα ήθη του νου και τον μεταβάλλει από την εμπάθεια στην απάθεια. Μοιάζει με μια φωτεινή θυρίδα, από την οποία σκύβει ο Θεός και φανερώνεται στο νου.
4
Where humility is combined with the remembrance of God that is established through watchfulness and attention, and also with recurrent prayer inflexible in its resistance to the enemy, there is the place of God, the heaven of the heart in which because of God's presence no demonic army dares to make a stand.
Όπου υπάρχει ταπείνωση, μνήμη Θεού που αποτελείται από νήψη και προσοχή, συνεχής προσευχή που στρέφεται εναντίον των εχθρών δαιμόνων, εκεί ασφαλώς είναι ο τόπος του Θεού, δηλαδή καρδιακός ουρανός, όπου η δαιμονική φάλαγγα φοβάται να παραμείνει, επειδή στον τόπο αυτό κατοικεί ο Θεός.
5
Nothing is more unsettling than talkativeness and more pernicious than an unbridled tongue, disruptive as it is of the soul's proper state. For the soul's chatter destroys what we build each day and scatters what we have laboriously gathered together. What is more disastrous than this 'uncontrollable evil' (Jas. 3:8)? The tongue has to be restrained, checked by force and muzzled, so to speak, and made to serve only what is needful. Who can describe all the damage that the tongue does to the soul?
Τίποτε άλλο δεν προκαλεί τόση σύγχυση, όσο η πολυλογία. και τίποτε δεν είναι φαυλότερο από την ακράτητη γλώσσα, που μπορεί να αφανίσει την καλή κατάσταση της ψυχής. Ό,τι οικοδομούμε κάθε μέρα, το γκρεμίζει και ό,τι με κόπο μαζεύομε, η ψυχή το σκορπίζει με την πολυλογία. Τι είναι χειρότερο από τη γλώσσα; Είναι ασυγκράτητο κακό (Ιακ. 3,8). Πρέπει λοιπόν να της βάλομε όρια, να της επιβληθούμε δια της βίας και να την πιέσομε, για να πω έτσι, ώστε να λέει μόνο τα απαραίτητα. Ποιος μπορεί να πει πόση ψυχική ζημιά προκαλείται από τη γλώσσα;
6
The first gate of entry to the noetic Jerusalem - that is, to attentiveness of the intellect - is the deliberate silencing of your tongue, even though the intellect itself may not yet be still. The second gate is balanced selfcontrol in food and drink. The third, is ceaseless mindfulness of death, for this purifies intellect and body. Having once experienced the beauty of this mindfulness of death, I was so wounded and delighted by it - in Spirit, not through the eye - that I wanted to make it my life's companion, for I was enraptured by its loveliness and majesty, its humility and contrite joy, by how full of reflection it is, how apprehensive of the judgment to come, and how aware of life's anxieties. It makes life-giving, healing tears flow from our bodily eyes, while from our noetic eyes rises a fount of wisdom that delights the mind. This daughter of Adam - this mindfulness of death - I always longed, as I said, to have as my, companion, to sleep with, to talk with, and to enquire from her what will happen after the body has been discarded. But unclean forgetfulness, the devil's murky daughter, has frequently prevented this.
Πρώτη πύλη που εισάγει στη νοητή Ιερουσαλήμ, δηλαδή στην προσοχή του νου, είναι η κατά γνώση σιωπή του στόματος, έστω και αν ο νους δεν ησυχάζει ακόμη. Δεύτερη πύλη είναι η με μέτρο εγκράτεια από φαγητά και ποτά. Τρίτη, η αδιάλειπτη μνήμη του θανάτου, η οποία αγνίζει το νου και το σώμα. Αυτής την ωραιότητα όταν αντίκρυσα, όχι με τα μάτια, αλλά με το πνεύμα, πληγώθηκα από την αγαλλίαση και θέλησα να την πάρω σύζυγο για όλη μου τη ζωή, γιατί ερωτεύθηκα την ομορφιά και τη σεμνότητά της. Είδα πόσο ταπεινή είναι, πως είναι γεμάτη χαρμολύπη, σκεπτική, γεμάτη φόβο για τη μέλλουσα δίκαιη κρίση, πως φοβάται τις φροντίδες του βίου. Και από μεν τα μάτια του σώματος σταλάζει νερό ζωοπάροχο και ιαματικό, από δε τα μάτια του νου αναβρύει πηγή σοφοτάτων εννοιών, η οποία, όπως αναβλύζει και αναπηδά, ευφραίνει τη διάνοια. Αυτή λοιπόν, όπως είπα, την κόρη του Αδάμ, εννοώ τη μνήμη του θανάτου, διψούσα πάντοτε να την πάρω συζυγό μου και με αυτή να κοιμούμαι, με αυτή να μιλάω και να συζητώ τι μέλλει να γίνει μετά την απόθεση του σώματος. Δεν με άφησε όμως πολλές φορές η σιχαμερή λησμοσύνη, η σκοτεινή θυγατέρα του διαβόλου.
7
It is by means of thoughts that the spirits of evil wage a secret war against the soul. For since the soul is invisible, these malicious powers naturally attack it invisibly. Both sides prepare their weapons, muster their forces, devise stratagems, clash in fearful battle, gain victories and suffer defeats. But this noetic warfare lacks one feature possessed by visible warfare: declaration of hostilities. Suddenly, with no warning, the enemy attacks the inmost heart, sets an ambush there, and kills the soul through sin. And for what purpose is this battle waged against us? To prevent us from doing God's will as we ask to do it when we pray 'Thy will be done'. This will is the commandments of God. If with the Lord's help through careful watchfulness you guard your intellect from error and observe the attacks of the demons and their snares woven of fantasy, you will see from experience that this is the case. For this reason the Lord, foreseeing the demons' intentions by His divine power, set Himself to defeat their purpose by laying down His commandments and by threatening those who break them.
Υπάρχει ένας πόλεμος της ψυχής που ενεργείται στα κρυφά με λογισμούς από τα πνεύματα της πονηρίας. Επειδή η ψυχή είναι αόρατη, οι επίβουλες εκείνες δυνάμεις της επιτίθενται με αόρατο πόλεμο, όπως ταιριάζει στην ουσία της. Και μπορεί να δει κανείς ανάμεσα σ’ αυτές και σ’ εκείνη όπλα και παράταξη και δόλια τεχνάσματα και πόλεμο φοβερό και συμπλοκή πεισματώδη και νίκες και ήττες και από τα δύο μέρη. Μόνο ένα πράγμα λείπει από αυτόν το νοητό πόλεμο, για τον οποίο μιλάω, που υπάρχει στον αισθητό. ο καιρός του πολέμου. Γιατί ο αισθητός πόλεμος ξέρει να προσδιορίζει και τον καιρό και την τάξη της διεξαγωγής του. Ενώ ο νοητός ξεσπά ξαφνικά και απροειδοποίητα στα βάθη της καρδιάς και με ενέδρα χτυπά καίρια την ψυχή και τα θανατώνει με την αμαρτία. Για ποιο λόγο όμως, και για πιο σκοπό γίνεται αυτός ο αγώνας και η πάλη εναντίον μας; Για να μη γίνει από εμάς το θέλημα του Θεού, για το οποίο προσευχόμαστε λέγοντας «Γεννηθήτω το θέλημά σου» (Ματθ. 6,10). και θέλημα του Θεού είναι οι εντολές Του. Αυτό θα το αντιληφθεί με την πείρα όποιος με διάκριση, φωτιζόμενος από τον Κύριο και αφού με τη νήψη σταματήσει το νου από την περιπλάνηση, παρατηρήσει ακριβώς τις εισβολές των δαιμόνων και τις επακόλουθες συγκρούσεις που γίνονται με τις φαντασίες. Γι’ αυτό και ο Κύριος, στρεφόμενος κατά του σκοπού των ανόσιων δαιμόνων -επειδή ως Θεός προγνώριζε τα διανοήματά τους- , έθεσε αντίθετα στο σκοπό τους τις εντολές Του, μαζί με απειλή τιμωρίας για εκείνους που τις παραβαίνουν.
8
Once we have in some measure acquired the habit of self-control, and have learnt how to shun visible sins brought about through 'the five senses, we will then be able to guard the heart with Jesus, to receive His illumination within it, and by means of the intellect to taste His goodness with a certain ardent longing. For we have been commanded to purify the heart precisely so that, through dispelling the clouds of evil from it by continual attentiveness, we may perceive the sun of righteousness, Jesus, as though in clear sky; and so that the principles of His majesty may shine to some extent in the intellect. For these principles are revealed only to those who purify their minds.
Όταν αποκτήσουμε κάποια έξη της εγκράτειας και της αποχής από τα αισθητά κακά που ενεργούνται με τις πέντε αισθήσεις, τότε από εκεί και πέρα θα μπορέσομε να φυλάξομε και την καρδιά μας με τη βοήθεια του Ιησού και να φωτιζόμαστε μέσα σ’ αυτήν από Αυτόν και με έναν πόθο θερμό να γευόμαστε με το νου την αγαθότητά Του. Επειδή έχομε λάβει νόμο να καθαρίζομε την καρδιά μας όχι για άλλο τίποτε, αλλά, αφού απομακρυνθούν τα σύννεφα της πονηρίας από το χώρο της καρδιάς και διασκορπισθούν με τη συνεχή προσοχή, να μπορέσουμε να δούμε καθαρά, σαν σε αίθριο ουρανό, τον ήλιο της δικαιοσύνης Ιησού, και να δεχτούμε κάπως στο νου την έλλαμψη των λόγων της μεγαλειότητάς Του. Γιατί οι λόγοι αυτοί εκ φύσεως δε φανερώνονται σε όλους, αλλά σ’ εκείνους που καθαρίζουν τη διάνοιά τους.
9
We ought to make ourselves each day such as we should be when we are to appear before God. For the. prophet Hosea says: 'Hold fast to mercy and judgment, and always draw close to your God' (Hos. 12:6. LXX). Again, Malachi, speaking in God's name, says: 'A son honors his father, and a servant his lord. If I am a father, where is the honor due to me? And if I am Lord, where is the fear? So says the Lord Almighty' (Mal. 1:6. LXX). And St Paul states: 'Let us cleanse ourselves from all pollution of the flesh and spirit' (2 Cor. 7:1). And again, Wisdom says: 'Guard your heart with all diligence, for on this depends the outcome of life' (Prov. 4:23). And our Lord Jesus Christ said: 'Cleanse first the inside of the cup, so that the outside may also be clean' (Matt. 23:26).
Κάθε μέρα πρέπει να ετοιμάζομε τον εαυτό μας έτσι, όπως πρέπει να φαινόμαστε μπροστά στο Θεό. Γιατί λέει ο προφήτης Ωσηέ: «Φύλαγε ελεημοσύνη και δικαιοσύνη και πλησίαζε το Θεό σου παντοτινά» (Ωσηέ 12,7). Και πάλι ο προφήτης Μαλαχίας, μιλώντας εκ μέρους του Θεού, λέει: « Ο γιός δοξάζει τον πατέρα του, και ο δούλος τον κύριό του. Αν λοιπόν εγώ είμαι Πατέρας, που είναι η δόξα Μου; και αν είμαι Κύριος, που είναι ο φόβος Μου; Λέει ο Κύριος, ο κυρίαρχος όλων» (Μαλ. 1,6). Και ο Απόστολος λέει: Ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκικό και πνευματικό» (Β΄ Κορ. 7,1). Και ο σοφός Σολομών πάλι λέει: «Με κάθε προσοχή φύλαγε την καρδιά σου. γιατί από αυτό θα οδηγηθείς στη ζωή» (Παροιμ. 4,23). Κι ο Κύριος Ιησούς είπε: «Καθάρισε το εσωτερικό του ποτηριού, για να γίνει και το εξωτερικό του καθαρό» (Ματθ. 23, 26).
10
Untimely talk sometimes provokes hatred in those who listen, sometimes - when they note the folly of our words - abuse and derision. Sometimes it denies our conscience, or else brings upon us God's condemnation and, worst of all, causes us to offend against the Holy Spirit.
Οι άκαιρες συνομιλίες άλλοτε προξενούν μίσος απ’ όσους μας ακούν, άλλοτε ειρωνείες και περιπαίγματα για την ανοησία των λόγων μας. Άλλες επιφέρουν μολυσμό της συνειδήσεως, άλλες προξενούν την καταδίκη από το Θεό και τη λύπη του Αγίου Πνεύματος, που είναι και το φοβερότερο από όλα τα άλλα.
11
If with the Lord's help you cleanse your heart and uproot sin - struggling for the knowledge that is more divine and seeing in your intellect things invisible to most people - you must not on this account be arrogant towards anyone. For an angel, being incorporeal, is more pure and full of spiritual knowledge than any other created thing; yet it was an angel who, in exalting himself, fell like lightning from heaven. Thus his pride was reckoned by God as impurity. But those who dig up gold are known to all.
Εκείνος που καθαρίζει τη καρδιά του και ξεριζώνει με τη χάρη του Κυρίου την αμαρτία, που κοπιάζει για ν’ αποκτήσει θειότερη γνώση και βλέπει στο νου του εκείνα που είναι στους πολλούς αθέατα, δεν πρέπει να υπερηφανεύεται γι’ αυτό απέναντι κάποιου. Ανάμεσα στα κτιστά όντα κανένα δεν είναι καθαρότερο από τον ασώματο, ούτε με περισσότερη γνώση από τον άγγελο. Επειδή όμως υπερηφανεύτηκε, κατακρημνίσθηκε σαν αστραπή από τον ουρανό. Έτσι η υψηλοφροσύνη του καταλογίσθηκε ως ακαθαρσία από το Θεό. Είναι φανεροί εκείνοι που εξορύσσουν το χρυσό.
12
St Paul says: 'The person engaged in spiritual warfare exercises self-control in all things' (1 Cor. 9:25). For, bound as we are to this wretched flesh, which always 'desires in a way that opposes the Spirit' (Gal. 5:17), we cannot when sated with food stand firm against demonic principalities, against invisible and malevolent powers; 'for the kingdom of God is not food and drink' (Rom. 14:17), and 'the will of the flesh is hostile to God: for it is not subject to the law of God, nor indeed can it be' (Rom. 8:7). It is clear that it cannot be because it is earthly, a compound of humors, blood and phlegm, and always gravitating downwards. Thus it is always attached to earthly things and relishes the corrupting pleasures of the present life. 'For the will of the flesh is death' (Rom. 8:6); and 'they that are in the flesh cannot conform to God's will' (Rom. 8:8).
Λέει ο Απόστολος: «Εκείνος που αγωνίζεται, εγκρατεύεται σ’ όλα» (Α΄ Κορ. 9, 25). Γιατί δεν είναι δυνατόν οι συνδεδεμένοι με την άθλια αυτή σάρκα που πάντοτε επιθυμεί κατά του πνεύματος, (Γαλ. 5, 17) να αντιπαραταχθούν, όταν είναι χορτασμένοι από πολλά φαγητά, εναντίον των αρχών, των αφανών δυνάμεων που θέλουν το κακό μας. Η βασιλεία του Θεού δεν είναι φαγητό και πιοτό (Ρωμ. 14, 17). Κι όπως λέει ο Απόστολος, το φρόνημα της σάρκας αποτελεί έχθρα προς το Θεό, γιατί αυτή δεν υποτάσσεται στο νόμο του Θεού, μα ούτε και μπορεί να υποταχθεί (Ρωμ. 8,7). Και είναι φανερό ότι γι’ αυτό δεν μπορεί, γιατί το σώμα είναι γήινο, συγκροτημένο από χυμό και φλέγμα, κλίνει πάντοτε προς τα κάτω, στρέφεται πάντοτε με εμπάθεια στα γήινα και ευχαριστείται στις εφήμερες ηδονές αυτού του αιώνα. Το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος (Ρωμ. 8, 6), και όσοι είναι παραδομένοι σε σαρκικό βίο δεν μπορούν να αρέσουν στο Θεό (Ρωμ. 8, 8).
13
Guarding the intellect with the Lord's help requires much humility, first in relation to God and then in relation to men. We ought to do all we can to crush and humble the heart. To achieve this we should scrupulously remember our former life in the world, recalling and reviewing in detail all the sins we have committed since childhood (except carnal sins, for the remembrance of these is harmful). This not only induces humility but also engenders tears and moves us to give heartfelt thanks to God. Perpetual and vivid mindfulness of death has the same effect: it gives birth to grief accompanied by a certain sweetness and joy, and to watchfulness of intellect. In addition, the detailed remembrance of our Lord's Passion, the recollection of what He suffered, greatly humbles and abashes our pride, and this, too, produces tears. Finally, to recount and review all the blessings we have received from God is truly humbling. For our battle is against proud demons.
Έχομε ανάγκη από πολλή ταπείνωση, εφ’ όσον με την χάρη του Κυρίου φροντίζομε για τη φύλαξη του νου. Ταπείνωση πρώτα απέναντι στο Θεό και έπειτα απέναντι στους ανθρώπους. Με κάθε τρόπο και από παντού οφείλομε να συντρίβομε την καρδιά μας, μεταχειριζόμενοι κάθε τι που ταπεινώνει. Συντρίβει και ταπεινώνει την καρδιά η ανάμνηση της παλιάς μας ζωής στον κόσμο, αν τη θυμόμαστε λεπτομερώς. Επίσης, η θύμηση όλων των αμαρτημάτων μας από τη νηπιακή ηλικία, που τα αναλογίζεται ο νους ένα-ένα (εκτός από τα σαρκικά, που η ενθύμησή τους είναι επιζήμια), και ταπείνωση προξενεί, και δάκρυα γεννά, και μας παρακινεί σε ολοκάρδια ευχαριστία του Θεού, όπως και η ακατάπαυστη και ζωηρή μνήμη του θανάτου. Η ίδια γεννά και πένθος ακακατωμένο με κάποια γλυκύτητα και χαρά, όπως επίσης και νήψη του νου. Ταπεινώνει πολύ το φρόνημα μας το να κρατούμε το βλέμμα μας προς τη γη και η μνήμη των παθών του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, όταν αναλογιζόμαστε και τα θυμόμαστε ένα- ένα. Τα πάθη αυτά φέρνουν επίσης και δάκρυα. Ακόμα ταπεινώνουν την ψυχή και οι πολλές ευεργεσίες του Θεού σ’ εμάς, όταν τις μετρούμε μία-μία και τις ξαναφέρνομε στο νου μας. Και όλα αυτά, επειδή έχομε να παλέψομε εναντίον των υπερήφανων δαιμόνων.
14
Do not reject out of self-love these saving medicines of the soul. If you do, you are no disciple of Christ or imitator of St Paul. For St Paul says: 'I am not fit to be called an apostle' (1 Cor. 15:9); and again: 'I was once a blasphemer and a persecutor and a violent, insolent man' (1 Tim. 1:13). Do you see, proud man, how the saint was not forgetful of his former life? Indeed, all the saints, from the beginning of creation to the present day, have put on this lowliest holy cloak of God. Our Lord Jesus Christ Himself, being God incomprehensible, unknown and ineffable, wishing to show us the way of eternal life and holiness, was clothed in humility during His whole life in the flesh. Thus holy humility ought truly to be called a divine virtue, a royal robe and commandment. Moreover, the angels and all the radiant and divine powers practice and preserve this virtue, knowing how Satan fell when he became proud, and how he lies in the abyss as a fearful warning of such a fall to both angels and men. Through his pride he proved himself in God's sight more degraded than any other created thing: We also know what fall Adam fell through pride. Since we have so many examples of this virtue that confers such blessings on the soul, let us follow them as fully as possible and humble ourselves in every way. Let us humble ourselves in soul and body, in thought and will, in words and ideas, in our outer bearing and our inner state. For unless we strive to do this we will turn our advocate, Jesus Christ, the Son of God and God, against us. For the Lord 'ranges himself against the proud, but gives grace to the humble' (Jas. 4:6); and: 'Everyone that is arrogant is unclean before the Lord' (Proy. 16:5. LXX); and: 'He who humbles himself will be exalted' (Matt. 23:12)’ and: 'Learn from Me, for I am gentle and humble in heart' (Matt. 11:29). So we must be careful.
Μην αρνείσαι από φιλαυτία, άνθρωπε, αυτά τα σωτήρια φάρμακα της ψυχής. Γιατί τότε ούτε του Χριστού μαθητής είσαι, ούτε του Παύλου μιμητής, ο οποίος έλεγε: «Δεν είμαι ικανός να λέγομαι Απόστολος (Α΄ Κορ. 15, 9)» και αλλού: «Πρώτα ήμουν βλάσφημος και διώκτης και υβριστής» (Α΄ Τιμ. 1, 13). Βλέπεις υπερήφανε, τον Άγιο, ότι δεν είχε λησμονήσει τον προηγούμενο βίο του; Και όλοι οι Άγιοι από την αρχδή του κόσμου μέχρι τώρα, ντύνονταν αυτόν τον ευτελέστατο, πλην άγιο χιτώνα του Θεού, την ταπείνωση. Και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, όντας Θεός ακατάληπτος, άγνωστος και ανέκφραστος, και θέλοντας να δείξει το δρόμο της αιώνιας ζωής και της αγιότητας, ντύθηκε την ταπείνωση σε όλη Του την επίγεια ζωή. Πράγματι λοιπόν, θεϊκή αρετή και δεσποτική εντολή και στολή δίκαια πρέπει να λέγεται η αγία ταπείνωση. Και οι Άγγελοι, και όλες εκείνες οι λαμπρές και θείες ουράνιες δυνάμεις, αυτή την αρετή της ταπεινώσεως ασκούν και τηρούν γιατί ξέρουν τι φοβερή πτώση έπαθε ο σατανάς, όταν υπερηφανεύτηκε. Και τώρα ο πονηρός βρίσκεται ριγμένος στην άβυσσο, αποτελώντας παράδειγμα σε αγγέλους και ανθρώπους για να φοβούνται την πτώση. και εξαιτίας της υπερηφάνειάς του, αποδείχτηκε το πιο εξευτελισμένο από τα κτίσματα ενώπιον του Θεού. Επίσης γνωρίζομε και σε ποια πτώση έπεσε ο Αδάμ από υπερηφάνεια. ΄Εχοντας λοιπόν τόσα παραδείγματα της ψυχοσωτήριας αυτής αρετής, ας ταπεινωνόμαστε και στην ψυχή και στο σώμα και στο φρόνημα και στο θέλημα και στα λόγια και στα διανοήματα και στην εμφάνιση και εξωτερικά και εσωτερικά -αυτό πρέπει κυρίως να επιδιώκομε-, για να μη στρέψομε εναντίον μας τον Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού και Θεό, ο Οποίος είναι με το μέρος μας. Γιατί ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ δίνει τη χάρη Του στους ταπεινούς (Παροιμ. 3, 34. Ιακ. 4, 6). Για τον Κύριο είναι ακάθαρτος κάθε υπερήφανος (Παροιμ. 16, 5). Και όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του, θα υψωθεί (Ματθ. 23, 12). Και ο Κύριος είπε: «Μάθετε από μένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά» (Ματθ. 11, 29). Γι’ αυτό είναι ανάγκη να προσέχομε.
15
Our Savior says: 'Watch yourselves, lest your hearts be weighed down by dissipation, drunkenness and worldly cares' (Luke 21:34); and St Paul says: 'The person engaged in spiritual warfare exercises self-control in all things' (1 Cor. 9:25). Aware of all that is said to us in divine Scripture, let us lead our life with self-control, especially in regard to food. Let us accustom our body to virtuous and orderly habits, nourishing it with moderation. For in this way the upsurges of the soul's desiring power are more easily calmed and subdued by its sovereign aspect, the intelligence; and in fact the same is true where the soul's incensive power is concerned, as well as our other faults. For those with experience regard virtue as consisting in an all-inclusive self-control, that is, in the avoidance of every kind of evil. For the pre-eminent source of purity is God, the source and giver of all blessings; but next comes self-control with regard to food, exercised in the same regular manner each day.
«Προσέχετε- λέει ο Κύριος- μήπως οι καρδιές σας σκληρυνθούν κλπ.» (Λουκ. 21, 34). «Και εκείνος που αγωνίζεται εγκρατεύεται σε όλα» (Α΄ Κορ. 9, 25). Αφού λοιπόν γνωρίζομε όλα αυτά που μας λέει η Θεία Γραφή, ας περάσομε τη ζωή μας με εγκράτεια, προπάντων από τα πολλά φαγητά. και ας εθίσομε το σώμα σε ενάρετη τάξη και συνήθεια, παρέχοντάς του την τροφή με μέτρο. Γιατί έτσι κατευνάζονται ευκολότερα τα σκιρτήματα του επιθυμητικού και υποτάσσονται στο ηγεμονικό λογικό, αν και πρέπει αληθινά και με βεβαιότητα να πούμε, και τα σκιρτήματα του θυμοειδούς. Αλλά και από τα λοιπά σφάλματα εύκολα απέχομε. Επειδή για όσους έλαβαν πείρα της αρετής, αρετή θεωρείται και η γενική εγκράτεια, δηλαδή το να απέχομε από κάθε είδους κακό (Α΄ Θεσ. 5, 22). Αιτία της αγνείας είναι πρώτα απ’ όλα ο Θεός, ο δωρεοδότης και αίτιος όλων των καλών, και έπειτα η καθημερινά ίδια μετρημένη εγκράτεια από τις πολλές τροφές.
16
It is through us that Satan fights God, trying to nullify God's will, embodied as it is in the divine and lifegiving commandments, by preventing us from carrying them out. Similarly, it is through us, and through the help which He gives us, that God seeks to accomplish His holy- will and so to defeat the devil's lethal purpose. In vain does the devil strive to oppose God by making men disobey the commandments; for God in His turn uses human weakness to overthrow the devil's schemes. And you can see that this is the case. For it is evident that all the commandments of the Gospel legislate for the tripartite soul and make it healthy through what they enjoin. They do not merely seem to make it healthy, but they actually have this effect. The devil, on the other hand, fights day and night against the tripartite soul. But if he fights against it, it is clear that he fights against Christ's commandments, since Christ legislates for the tripartite soul through the commandments. The three parts of the soul are represented by its incensive power, its desiring power and its intelligence. Note how Christ says, 'Whoever is angry with his brother without good cause will be brought to judgment' (Matt. 5:22), and then tells us how anger may be healed. But the enemy in his turn tries to subvert this commandment by stirring up strife and thoughts of rancor and envy within us. For he too knows that the intelligence should control the incensive power; and so, by bombarding the intelligence with evil thoughts-with thoughts of envy, strife, contention, guile, self-esteem-he persuades the intelligence to abandon its control, to hand the reins over to the-incensive power, and to let the latter go unchecked. And the incensive power, having so to speak unseated its rider, disgorges through the mouth in the form of words all those things stored up in the heart as a result of the devil's wiles and the intellect's negligence. And the heart is then seen to be full, not of the divine Spirit and of godlike thoughts, but of evil. It is as the Lord said: 'The mouth expresses what fills the heart' (Matt. 12:34). For if the devil can induce the person he has taken possession of to utter what is harbored within, then that person will not merely call his brother 'dolt' or 'fool' but may well pass from insulting words to murder. It is in these ways that the devil fights against God and the commandment God gave about not being angry with one's brother without good cause. But the insulting words and their consequences could have been avoided had their initial provocations been expelled from the heart through prayer and attentiveness. Thus the devil achieves his purpose when he makes us break God's commandment by means of the thoughts that he insinuates into the heart.
Όπως ο σατανάς αντιτάσσεται στο Θεό, για να μη γίνεται το θέλημα του Θεού, που είναι οι εντολές Του, και με την παράβαση των οποίων προσπαθεί να το καταλύσει πολεμώντας το Θεό μέσω ημών, το ίδιο και ο Θεός θέλει μέσω ημών να εκτελείται το πανάγιο θέλημά Του- το οποίο όπως είπα είναι οι θείες και ζωοποιές εντολές Του- εξουδετερώνοντας μ’ εμάς και με τη βοήθειά Του τον ολέθριο σκοπό του πονηρού. Γιατί τη ματαιόπονη θέληση του εχθρού, που νομίζει ότι αντιστέκεται στο Θεό με τα μέσα με τα οποία κάνει να παραβαίνονται οι εντολές Του, ο Θεός πάλι με την ανθρώπινη ασθένεια την καταστρέφει. Και πρόσεξε μήπως τάχα δεν είναι έτσι. Όλες οι εντολές του ιερού Ευαγγελίου φαίνονται ότι με όσα προστάζουν, νομοθετούν και θεραπεύουν τα τρία μέρη της ψυχής. ή μάλλον, δε φαίνονται μόνο, αλλά και πράγματι του δίνουν υγεία. Αυτά λοιπόν τα τρία μέρη της ψυχής, ο διάβολος φαίνεται ότι τα πολεμά νύχτα και ημέρα. Και αφού πολεμά ο σατανάς τα τρία μέρη της ψυχής, άρα πολεμά τις εντολές του Χριστού.γιατί ο Χριστός νομοθετεί με τις εντολές τα τρία μέρη της ψυχής, που είναι το θυμικό, το επιθυμητικό και το λογιστικό. Πρόσεξε το ρητό: «Καθένας που οργίζεται με το αδελφό του χωρίς λόγο, είναι ένοχος για το δικαστήριο» (Ματθ. 5, 22) και τα επόμενα παραγγέλματά Του αυτά είναι θεραπείες του θυμού. Ο εχθρός πάλι, προσπαθεί να καταστρέψει την εντολή αυτή και τις άλλες όμοιές της, με λογισμούς φιλονεικιών, μνησικακίας και φθόνου. Γιατί γνωρίζει ο αντίπαλός μας ότι ηγεμόνας του θυμικού είναι το λογιστικό. Τοξεύει λοιπόν το λογιστικό με λογισμούς, όπως είπα, υποψίας, φθόνου, φιλονεικίας, λογομαχίας, δόλου, κενοδοξίας, και το πείθει να αφήσει την εξουσία του και να χαλαρώσει τα ηνία στο θυμό και να τον αφήσει ακυβέρνητο. Ο δε θυμός, έχοντας χάσει τον κυβερνήτη, βγάζει από το στόμα με τα λόγια εκείνα που είχε από πριν στην καρδιά, τα οποία συσσωρεύτηκαν εκεί με του λογισμούς που προκάλεσε ο εχθρός και με την αμέλεια του νου. Και τότε βλέπει κανείς την καρδιά, αντί να είναι γεμάτη από θείο πνεύμα και θεία νοήματα, να είναι γεμάτη κακία καθώς είπε ο Κύριος: «Από το περιεχόμενο της καρδιάς μιλάει το στόμα» (Ματθ. 12. 34). Γιατί αν μπορέσει ο πονηρός να βγάλει έξω με τα λόγια εκείνα που μελετήθηκαν εσωτερικά, τότε δε θ’ αποκαλέσει μονάχα «βλάκα» ή «ανόητο» τον αδελφό του εκείνος που κυριεύτηκε από το θυμό, αλλά από τα υβριστικά λόγια θα καταλήξει συχνά και σε φόνο. Αυτά τα χρησιμοποιεί ο πονηρός εναντίον του Θεού που έδωσε εντολή να μην οργιζόμαστε χωρίς λόγο. Αυτά μπορούσαν να μη φτάσουν να γίνου υβριστικά λόγια και όσα επακολουθούν, αν με την προσβολή του λογισμού διώχνονταν αμέσως από την καρδιά με προσευχή και εσωτερική προσοχή. ΄Ετσι ο κακούργος διάβολος πετυχαίνει το σκοπό του, όταν δει ότι εκείνα που έβαλε μέσα στην καρδιά με λογισμούς, καταλύουν κάποια θεία εντολή.
17
What does the Lord command where the appetitive aspect or desiring power of the soul is concerned? 'Whoever looks at a woman with lust has already committed adultery with her in his heart' (Matt. 5:28). Aware of this injunction, the devil weaves a kind of mental net in order to undermine its effect. He does not attack us by exciting desire through an actual physical woman, but he operates inwardly by projecting into our intellect lascivious figures and images, and by insinuating words that rouse desire, and by other methods of this kind which those who have experience of the intellect know about.
Τι έχει παραγγείλει στο επιθυμητικό η θεία δεσποτική εντολή; «Εκείνος που κοιτάζει γυναίκα με επιθυμία ήδη διέπραξε μοιχεία μ’ αυτήν μέσα στην καρδιά του» (Ματθ. 5, 28). Όταν είδε ο κακούργος διάβολος ότι δόθηκε αυτή η εντολή, έπλεξε κατά κάποιο τρόπο ένα δίχτυ μέσα στο νου κατά της εντολής. Γιατί μετέφερε τον πόλεμο από την ύλη που ερεθίζει και τον εγκατέστησε μέσα στον άνθρωπο. Και μπορεί να δει κανείς να ζωγραφίζονται μέσα στο νου από τον εχθρό σχήματα και εικόνες πορνικές, και μπορεί ν’ ακούει λόγια που ερεθίζουν το πάθος, και άλλα που γνωρίζουν όσοι έχουν πείρα του νοερού πολέμου.
18
What commandments are directed at the intelligence? 'I tell you, never swear an oath... but simply say "Yes" and "No"' (Matt. 5:34, 37); and: 'He who does not renounce everything and follow Me is not worthy of Me' (cf. Matt. 10:37-38); and: 'Enter through the narrow gate’ (Matt. 7:13). These are instructions to the intelligence. Again, the enemy - wanting to overpower the intelligence, a skilled commander - first addles its wits with gluttonous and promiscuous thoughts, treating it derisively and dismissing it from its command as though it were a drunken general; then he uses anger and desire as servants of his own will. Free in this way from the control of the intelligence, these powers-the desiring and the incensive powers-use the five senses as aids in sinning openly. And these are the sins into which we then fall: our eyes become inquisitive, not having the intellect controlling them from within; our ears love to hear frivolous things; our sense of smell becomes effeminate and our tongue unbridled, and our hands touch what they ought not to touch. With this goes injustice instead of justice, folly instead of moral judgment, licentiousness instead of self-restraint, slavishness instead of courage. For these four principal virtues - justice, moral judgment, self-restraint and courage-govern the three aspects of the soul. When these aspects are properly guided, they keep the senses away from degrading things. Then the intellect, tranquil, its powers with God's help under control and tractable, fights the noetic battle readily and bravely. But if, being inattentive, it is defeated by the devil's provocations and its powers, are thrown into confusion, it breaks the divine commandments. Such violation, if not followed by the appropriate degree of repentance, will certainly lead to chastisement in the future. The intellect, consequently, should always be watchful. In this way it maintains its natural state and is a true guardian of the divine commandments.
Ποιά είναι τώρα η εντολή που προτρέπει το λογιστικό μας; «Εγώ σας λέω να μην ορκιστείτε καθόλου (Ματθ. 5, 34). Ο λόγος σας ας είναι ναι ή όχι (Ματθ. 5, 37). Όποιος δεν αρνήθηκε τα πάντα και δε με ακολουθεί, δεν είναι άξιος για μένα (Ματθ. 10, 37-38). Να περάσετε από τη στενή πύλη» (Ματθ. 7, 13). Αυτά είναι τα παραγγέλματα για το λογιστικό. Ο αντίπαλος διάβολος λοιπόν, για να υποτάξει έναν άριστο στρατηγό, που είναι το λογιστικό, το βγάζει από τα λογικά του με λογισμούς γαστριμαργίας και αδιαφορίας, και αφού σαν μέθυσο στρατηγό το χλευάσει και το απομακρύνει από την ηγεμονία, χρησιμοποιεί, το πονηρό φίδι, σαν υπηρέτες των άνομων θελημάτων του το θυμό και την επιθυμία. Οι δύο αυτές δυνάμεις, αφού μείνουν ελεύθερες από την εξουσία του λογικού, μεταχειρίζονται τις πέντε αισθήσεις σαν υπηρέτες για να αμαρτάνουν φανερά. Έτσι συμβαίνουν οι διάφορες πτώσεις. Τότε λοιπόν και τα μάτια γίνονται περίεργα, αφού δεν έχουν το νου να τα δεσμεύει, και η ακοή αγαπά να ακούει τα μάταια και η όσφρηση εκθηλύνεται και το στόμα γίνεται ακράτητο και τα χέρια αγγίζουν εκείνα που δεν πρέπει. Σ’ αυτά ακολουθεί αδικία αντί δικαιοσύνη, ανοησία στη θέση της φρονήσεως, ακολασία αντί σωφροσύνη δουλεία αντί ανδρεία. Αυτές οι τέσσερις γενικές αρετές, δηλαδή η δικαιοσύνη, η φρόνηση, η σωφροσύνη και η ανδρεία όταν είναι υγιείς, κυβερνούν τα τρία μέρη της ψυχής. Όταν αυτά διευθύνονται ορθά, εμποδίζουν τις αισθήσεις από τα άτοπα. Και τότε ο νους έχει γαλήνη, και καθώς οι δυνάμεις του κυβερνιούνται ενθέως και υπακούουν, ανδραγαθεί εύκολα στο νοητό πόλεμο. Αν όμως σκοτίζει τις δυνάμεις του από απροσεξία και νικιέται από τις επιθέσεις του εχθρού, τότε παραβαίνει τις θείες εντολές. Την παράβαση όμως οπωσδήποτε ακολουθεί, ή μετάνοια ανάλογη, ή κόλαση στο μέλλον. Καλό λοιπόν είναι να έχει πάντοτε νήψη ο νους, με την οποία αφού σταθεί στην κατά φύση κατάσταση, γίνεται αληθινός τηρητής των θείων εντολών.
19
The soul is walled off, fenced in and bound with chains of darkness by the demonic spirits. Because of the surrounding darkness she cannot pray as she wants to, for she is fettered inwardly, and her inner eyes are blind. Only when she begins to pray to God, and to acquire watchfulness while praying, will she be freed from this darkness through prayer. Otherwise she will remain a prisoner. For through prayer the soul discovers that there is in the heart another fight and another hidden type of opposition, and a different kind of warfare against the thoughts provoked by the evil spirits. Holy Scripture bears witness to this when it says 'If the spirit of the ruler rises up against you, do not desert your place' (Eccles. 10:4). The place of the intellect is its firm stand in virtue and to watchfulness. For one can take a firm stand with respect to virtue and vice. Thus the psalmist says: 'Blessed is the man who has not walked in the counsel of the ungodly, and has not stood in the path of sinners' (Ps. 1:1); and St Paul says: 'Stand, therefore, having girded your loins with truth' (Eph.6:14).
Η ψυχή έχει περιτειχιστεί και περιφραχτεί και δεθεί με τις αλυσίδες του σκότους από τα πνεύματα της πονηρίας. Και δεν μπορεί λόγω του σκότους που είναι τριγύρω να προσευχηθεί όπως θέλει. Γιατί είναι δεμένη στα κρυφά και τυφλή στα εσωτερικά της μάτια. Όπως λοιπόν αρχίσει να προσεύχεται στο Θεό και με την προσευχή να έχει νήψη, τότε θα ελευθερωθεί από εκείνο το σκοτάδι με την προσευχή. Διαφορετικά, είναι αδύνατο να ελευθερωθεί. Τότε θα μπορέσει η ψυχή να έρθει σε επίγνωση ότι μέσα στην καρδιά γίνεται άλλη πάλη και εναντίωση κρυφή και άλλος πόλεμος λογισμός από τα πονηρά πνεύματα, όπως μαρτυρούν και οι άγιες Γραφές. Γιατί λένε: «Αν το πνεύμα του εξουσιαστή ανεβεί σε σένα, μην αφήσεις τον τόπο σου» (Εκκλ. 10, 4). Και τόπος του νου είναι η ακλόνητη στάση του στην αρετή και η νήψη. Γιατί υπάρχει στάση και στην αρετή και στην κακία, όπως λέει ο Ψαλμωδός: «Μακάριος ο άνθρωπος που δεν πορεύτηκε σε βουλή ασεβών, και δε στάθηκε σε δρόμο αμαρτωλών» (Ψαλμ. 1, 1), και ο Απόστολος: «Σταθείτε λοιπόν, έχοντας ζωσμένη τη μέση σας με την αλήθεια» (Εφ. 6, 14).
20
With all our strength let us hold fast to Christ, for there are always those who struggle to deprive our soul of His presence; and let us take care lest Jesus withdraws because of the evil thoughts that crowd our soul (cf. John 5:13). Yet we will not manage to hold Him without great effort on the soul's part. Let us study His life in the flesh, so that in our own life we may be humble. Let us absorb His sufferings, so that by emulating Him we may endure our afflictions patiently. Let us savor His ineffable incarnation and His work of salvation on our behalf, so that from the sweet taste in our soul we may know that the Lord is bountiful (cf. Ps. 34:8). Also, and above all, let us unhesitatingly trust in Him and in what He says; and let us daily wait on His providence towards us. And whatever form it takes, let us accept it gratefully, gladly and eagerly, so that we may learn to look only to God, who governs all things in accordance with the divine principles of His wisdom. If we do all these things, we are not far from God; for godliness is 'perfection that is never complete', as one who was divinely inspired and-spiritually perfect has said.'
Ας κατέχομε το Χριστό με πολλή θέληση, λόγω των δαιμόνων που αγωνίζονται αενάως να Τον αρπάξουν από την ψυχή μας, για να μη φύγει ο Ιησούς εξαιτίας του πολλού όχλου (Ιω. 5, 13) των λογισμών στον τόπο της ψυχής. Είναι όμως αδύνατο να Τον κατέχομε έτσι, χωρίς πόνο ψυχής. Και ας ερευνούμε την επίγεια ζωή Του, για να περνούμε ταπεινά τη δική μας. Και ας θυμόμαστε συνεχώς τα πάθη Του, για να υπομένομε τις θλίψεις, μιμούμενοι Αυτόν με ζήλο. Και ας γευόμαστε την άρρητη και συγκαταβατική για χάρη μας Οικονομία Του, για να νιώθομε από τη γλυκιά γεύση της ψυχής ότι ο Κύριος είναι αγαθός (Ψαλμ. 33, 9). Μαζί με όλα αυτά, ή μάλλον πριν απ’ όλα, ας πιστεύομε αδίστακτα σ’ Αυτόν σε όσα λέει. Και ας περιμένομε την πρόνοιά Του κάθε μέρα, να έρθει σ’ εμάς. Και όταν συμβεί να έρθει, ας τη δεχτούμε μ’ ευχαρίστηση και χαρά και προθυμία, για να μάθομε να αποβλέπομε μόνο στο Θεό ο οποίος κυβερνά τα πάντα σύμφωνα με τους θεϊκούς λόγους της σοφίας. Και όταν κάνομε όλα αυτά, τότε δεν είμαστε μακριά από το Θεό. Αφού, ευσέβεια είναι τελειότητα που δεν έχει τέλος, όπως είπε ένας από τους θεοφόρους και τέλειους κατά το πνεύμα.
21
He who really redeems his life, always dwelling on the thought and remembrance of death, and wisely withholding the intellect from the passions, is in a far better position to discern the continual presence of demonic provocations than the man who chooses to live without being mindful of death. The latter, by purifying the heart through spiritual knowledge alone, but not keeping in mind any thought of grief, may sometimes appear to control all the destructive passions by his skill; yet he is unwittingly fettered by St Philotheos of Sinai Forty Texts on Watchfulness one of them, the worst all - pride, into which, abandoned by God, he sometimes falls. Such a person mast be very vigilant lest, deluded by conceit, he becomes deranged. For, as St Paul says (cf. 1 Cor. 4:6, 18, 19; 8:l), souls that gather knowledge from here and there tend to become .haughty and disdainful towards their inferiors, as they regard them; they lack the spark of the love which builds up. But he who all the day long is mindful of death discerns the assaults of the demons more keenly; and he counterattacks and repels them.
Εκείνος που χρησιμοποιεί ορθά τη ζωή του και αφιερώνει όλο τον καιρό του στην έννοια και τη μνήμη του θανάτου κλέβοντας σοφά με την απασχόληση αυτή το νου του από τα πάθη, αυτός και τις δαιμονικές προσβολές που συμβαίνουν όλη την ώρα, είναι φυσικό να τις βλέπει οπωσδήποτε με περισσότερη οξυδέρκεια από εκείνον που θέλει να ζει χωρίς μνήμη θανάτου. Όποιος καθαρίζει τη καρδιά του μόνο για τη γνώση και δεν προσπαθεί καθόλου να τη φυλάγει με πένθιμη μελέτη, ενώ καμιά φορά νομίζει ότι εξουσιάζει όλα τα ολέθρια πάθη με τις ικανότητές του, δένεται από ένα, χωρίς να καταλάβει, το χειρότερο από όλα, και πέφτει κάποτε, γιατί δεν έχει το Θεό μαζί του, στην υπερηφάνεια. Αυτός πρέπει να έχει πολλή νήψη, για να μη χάσει το μυαλό του από έπαρση. Γιατί είναι φυσικό, όπως λέει και ο Παύλος (Α΄ Κορ. 8, 1), οι ψυχές που συλλέγουν γνώση από εδώ κι από εκεί, να φουσκώνουν από υπεροψία απέναντι των κατωτέρων, όπως τους νομίζουν. Στις ψυχές αυτές πιστεύω πως δεν υπάρχει ούτε σπίθα της αγάπης, η οποία οικοδομεί. Αυτός που θυμάται κάθε βράδυ να μελετά το θάνατο, βλέπει καλύτερα από τον άλλο τις επιθέσεις των δαιμόνων, γι’ αυτό τους χτυπά και τους διώχνει.
22
The blessed remembrance of God - which is the very presence of Jesus - with a heart full of wrath and a saving animosity against the demons, dissolves all trickeries of thought, plots, argumentation, fantasies, obscure conjectures and, in short, everything with which the destroyer arms himself and which he insolently deploys in his attempt to swallow our souls. When Jesus is invoked, He promptly bums up everything. For our salvation lies in Christ Jesus alone. The Savior Himself made this clear when He said: 'Without Me you can do nothing' (John 15:5).
Η γλυκύτατη μνήμη του Θεού, δηλαδή ο Ιησούς, μαζί με ορμή της καρδιάς και σωστική πικρία, έχει τη δύναμη να διαλύει όλες τις απάτες των λογισμών, τα νοήματα, τους λόγους, τις φαντασίες, τις σκοτεινές εικόνες, και μ’ ένα λόγο, όλα τα μέσα με τα οποία παρατάσσεται και ενεργεί με θρασύτητα ο πανώλεθρος διάβολος, αναζητώντας ψυχές να τις καταπιεί. Ο Ιησούς, όταν προσκληθεί, όλα αυτά τα κατακαίει μ’ ευκολία. Γιατί από κανέναν άλλο δεν μπορεί να προέλθει η σωτηρία μας, παρά από τον Ιησού Χριστό, όπως το είπε και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Χωρίς εμένα, τίποτε δεν μπορείτε να κάνετε» (Ιω. 15, 5).
23
At every hour and moment let us guard the heart with all diligence from thoughts that obscure the soul's mirror; for in that mirror Jesus Christ, the wisdom and power of God the Father (cf. 1 Cor. 1:24), is typified and luminously reflected. And let us unceasingly seek the kingdom of heaven inside our heart (cf. Luke 17:21), the seed (cf. Luke 13:19), the pearl (cf. Matt. 13: 45) and the leaven (cf. Matt. 13:33). Indeed, if we cleanse the eye of the intellect we will find all things hidden within us. This is why our Lord Jesus Christ said that the kingdom of heaven is within us, indicating that the Divinity dwells in our hearts.
Με κάθε λοιπόν προσοχή, κάθε ώρα και κάθε στιγμή ας φυλάξομε την καρδιά μας (Παροιμ. 4, 23) από λογισμούς που θαμπώνουν τον ψυχικό καθρέφτη, στον οποίο εικονίζεται και φανερώνεται φωτεινός ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος είναι η σοφία και η δύναμη του Θεού Πατέρα (Α΄ Κορ. 1, 24). Ας ζητήσομε ακατάπαυστα μέσα στην καρδιά μας τη βασιλεία των ουρανών (Ματθ. 6, 33), τον κόκκο του σιναπιού (Λουκ. 13, 19), το μαργαριτάρι (Ματθ. 13, 45) και το προζύμι (Ματθ. 13, 33). και όλα τ’ άλλα θα τα βρούμε μέσα μας μυστικά, αν βέβαια καθαρίσομε τα μάτια του νου. Γι’ αυτό ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε: «η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας» (Λουκ. 17, 21), και με αυτό φανέρωσε ότι η θεότητα μένει μέσα στην καρδιά.
24
Watchfulness cleanses the conscience and makes it lucid. Thus cleansed, it immediately shines out like a light that has been uncovered, banishing much darkness. Once this darkness has been banished through constant and genuine watchfulness, the conscience then reveals things hidden from us. Through the intellect it teaches us how to fight the unseen war and the mental battle by means of watchfulness, how we must throw spears when engaged in single combat and strike with well-aimed lances of thought, and how the intellect must escape being hit and' avoid the noxious darkness by hiding itself in Christ, the tight for which it longs. He who has tasted this light will understand what I am talking about. The soul is never sated with it, but the more it feeds on it, the hungry it grows. It is a light that attracts the intellect as the sun the eye. Inexplicable, it yet becomes explicable through experience. This experience I have known or, more precisely, I have been wounded by it; but it commands me to be silent, even though my intellect would delight in speaking of it. 'Pursue peace with all men and the holiness without which no one will see the Lord' (Heb. 12:14). Do this in order to acquire love and purity, for these are peace and holiness.
Η νήψη κάνει ολοκάθαρη τη συνείδηση. Όταν αυτή καθαριστεί, λάμπει ευθύς, σαν ένα μεγάλο φως που ως τότε καλυπτόταν, και διώχνει μεγάλο σκότος. Αφού διωχθεί το σκοτάδι, η συνείδηση με συνεχή, γνήσια νήψη δείχνει εκείνα που μας διαφεύγουν. Και με τη νήψη του νου διδάσκει τα σχετικά με τον αόρατο πόλεμο και τη λογική μάχη και πώς πρέπει ο νους να ρίχνει λόγχες στη μονομαχία και να χτυπά με λογισμούς σαν με εύστοχα ακόντια, αλλά να μην χτυπιέται ο ίδιος από ακόντια καθώς θα κρύβεται κοντά στο Χριστό, επιθυμώντας φως αντί βλαβερό σκοτάδι. Αυτός που γεύθηκε αυτό το Φως, κατάλαβε τι λέω. Η γεύση αυτού του Φωτός κάνει την ψυχή να πεθαίνει μάλλον από την πείνα, και να μη χορταίνει ποτέ, αλλά όσο τρώει, τόσο πεινά. Αυτό το Φως έλκει το νου όπως η ήλιος τα μάτια. Είναι ανερμήνευτο όχι με λόγια, αλλά με την πείρα εκείνου που το έπαθε, ή πιο αληθινά, που πληγώθηκε από αγάπη γι’ Αυτό. Όμως αυτό με προστάζει να σιωπήσω, αν και ο νους θέλει να απολαμβάνει τα λόγια: «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δε θα δει τον Κύριο (Εβρ. 12, 14), για ν’ αποκτήσετε αγάπη και αγνεία-γιατί αυτές είναι η ειρήνη και ο αγιασμός».
25
You must direct your wrath only against the demons, for they wage war upon us through our thoughts and are full of anger against us. As regards the manner of the hourly warfare within us, listen and act accordingly. Combine prayer with inner watchfulness, for watchfulness purifies prayer, while prayer purifies watchfulness. It is through unceasing watchfulness that we can perceive what is entering into us and can to some extent close the door against it, calling upon our Lord Jesus Christ to repel our malevolent adversaries. Attentiveness obstructs the demons by rebutting them; and Jesus, when invoked, disperses them together with all their fantasies.
Πρέπει να οπλίζομε το θυμό μας μόνο εναντίον των δαιμόνων, οι οποίοι μας πολεμούν μέσω του λογιστικού και έχουν θυμό εναντίον μας. Άκουσε τώρα και ακολούθησε τον τρόπο του πολέμου που γίνεται όλη την ώρα μέσα μας. Στη νήψη να συνάπτεις την προσευχή, γιατί η νήψη καθαρίζει την προσευχή, και η προσευχή τη νήψη. Η νήψη, παρατηρώντας αδιάλειπτα, αντιλαμβάνεται τους λογισμούς που επιχειρούν να μπουν. Εμποδίζει την είσοδό τους και καλεί σε βοήθεια τον Κύριο Ιησού Χριστό για να διώξει τους πονηρούς εχθρούς. Η προσευχή πάλι εμποδίζει και αντιλέγει σ’ αυτούς, ενώ ο Ιησούς που καλείται να βοηθήσει, διώχνει τους δαίμονες μαζί με τις φαντασίες τους.
26
Be extremely strict in guarding your intellect. When you perceive an evil thought, rebut it and immediately call upon Christ to defend you; and while you are still speaking, Jesus in His gentle love will say: 'Behold, I am by your side ready to help you.' When this whole detachment of the enemy has been put out of action through prayer, again turn your attention to your intellect. There you will see a succession of waves worse than before, with the soul swimming among them. But again, awakened by His disciple, Jesus as God will rebuke the winds of evil (cf. Matt. 8:23-27). Having found respite for an hour perhaps, or for a moment, glorify Him who has saved you, and meditate on death.
Να φρουρείς το νου σου με πάρα πολύ μεγάλη ακρίβεια. Όταν λοιπόν αντιληφθείς κάποιο λογισμό, αντιμίλησε σ’ αυτόν, και αμέσως κάλεσε γρήγορα το Χριστό να σε υπερασπιστεί. Και ο γλυκύς Ιησούς, ενώ ακόμα θα μιλάς, θα σου πει: «Εδώ είμαι για να σου δώσω βοήθεια» (Ησ. 58, 9). Αφού όλοι οι εχθροί με την προσευχή καθησυχάσουν, εσύ πάλι πρόσεχε στο νου σου. Ιδού νέα κύματα, περισσότερα από τα πρώτα, έρχονται απανωτά και πάνω τους κολυμπά η ψυχή. Αλλά να πάλι ο Ιησούς. Τον ξυπνά ο μαθητής και ως Θεός επιτιμά τους πονηρούς ανέμους (Ματθ. 8, 25-26). Όταν βρεις άνεση από τον πόλεμο κάποια ώρα ή στιγμή, δόξασε Εκείνον που σε έσωσε και έχε τη μνήμη του θανάτου.
27
Let us go forward with the heart completely attentive and the soul fully conscious. For if attentiveness and prayer are daily joined together, they become like Elijah's fire-bearing chariot (cf. 2 Kgs. 2:11), raising us to heaven. What do I mean? A spiritual heaven, with sun, moon and stars, is formed in the blessed heart of one who has reached a state of watchfulness, or who strives to attain it; for such a heart, as a result of mystical contemplation and ascent, is enabled to contain within itself the uncontainable God. If, then, you aspire to holiness, Cry with God's help to invoke the Lord and wholeheartedly to turn words into actions. By restraining with a certain forcefulness the five senses through which the soul can be injured, you with certainly make the struggle within the heart lighter for the intellect. So, by means of certain ploys, keep out all external enemies, and with incorporeal. God-given weapons fight against the thoughts .which they produce inside you. Avert sensual pleasure through strenuous vigils, and be sparing in food and drink. Keep the body properly slim so that you reduce the burden of the heart's warfare, with full benefit to yourself. Chastise your soul with the thought of death, and through remembrance of Jesus Christ concentrate your scattered intellect. It is particularly at night that the intellect grows lucid in its radiant contemplation of God and of divine realities.
Ας βαδίσομε το δρόμο μας με προσοχή της καρδιάς και με αίσθηση ψυχής. Γιατί αν καθημερινά συζεύονται η προσοχή και η προσευχή, γίνονται παρόμοια με το πυρφόρο άρμα του προφήτη Ηλία (Δ΄ Βασ. 2, 11) και ανεβάζουν ψηλά στον ουρανό εκείνον που τις κατέχει. Και τι λέω; Εκείνου που κατορθώνει τη νήψη ή επιδιώκει να την κατορθώσει, η μακάρια καρδιά γίνεται νοητός ουρανός με ήλιο, σελήνη και άστρα. Γίνεται χώρος του αχώρητου Θεού σύμφωνα με μυστική θεωρία και ανάβαση. Αυτός λοιπόν, στον οποίο υπάρχει έρωτας θείας αρετής, ας προσπαθεί πρόθυμα με τη βοήθεια του Κυρίου, να μετατρέπει τα λόγια σε έργα. Εμποδίζοντας με κάποια βία την πεντάδα των αισθήσεών σου, από τις οποίες η ψυχή βλάπτεται, θα κάνεις ελαφρότερο οπωσδήποτε τον αγώνα και τον πόλεμο της καρδιάς. Απόκλειε λοιπόν με κάποιες επινοήσεις όλους αυτούς που έρχονται απ’ έξω, και πολέμα τους λογισμούς, που γεννιούνται από αυτούς εσωτερικά, με θείες και ασώματες μεθοδεύσεις. Με τον κόπο των αγρυπνιών διώχνε τις ηδονές. Έχε εγκράτεια στα φαγητά και τα ποτά. Λέπτυνε το σώμα σου αρκετά, για να κάνεις εύκολο κι ελαφρό για σένα τον πόλεμο γύρω από την καρδιά. Έτσι τον εαυτό σου ευεργετείς, όχι άλλον. Και να πειθαρχείς την ψυχή σου με τη μελέτη του θανάτου. Μάζεψε το διασκορπισμένο σου νου με τη μνήμη του Ιησού Χριστού. Ο νους ξαστερώνει καλύτερα συνήθως τις νύχτες, με τις λαμπρές θεωρίες του Θεού και των θείων.
28
We should not reject the practice of bodily asceticism; for as wheat comes from the earth, so from such practice grows spiritual joy and benediction. Nor should we try to evade our conscience when it speaks to us of things conducive to salvation that we ought to do, and constantly tells us what is right and what is our duty. This it does especially when purified through active, applied, and meticulous watchfulness of intellect; for then, owing to its pure state, the judgments of the conscience tend to be all-embracing, to the point, and indisputable. So it should not be evaded, since it tells us inwardly how to live in conformity to God's will, and by severely censuring the soul when the mind has been infected by sins, and by admonishing the erring heart to repent, it provides welcome counsel as to how our defective state can be cured.
Ας μην απορρίπτομε τους κόπους των σωματικών ασκήσεων. Όπως από τη γη φυτρώνει σιτάρι, έτσι απ’ αυτούς η πνευματική χαρά και η εμπειρία των καλών. Μήτε να ξεγελάμε τη συνείδηση, όταν μας υποδεικνύει τα σωτήρια που πρέπει να κάνομε, κι όταν μας λέει αδιάκοπα τι πρέπει και τι χρωστούμε, και μάλιστα όταν συμβεί να καθαρίζεται με ενεργό και έμπρακτη και λεπτή νήψη του νου. Γιατί τότε συνηθίζει να λέει τις διορατικές κρίσεις της κατάλληλες και αναμφισβήτητες, λόγω της καθαρότητας της. Γι’ αυτό, μη θέλομε να την ξεγελάσομε σχετικά μ’ αυτά, γιατί αναγγέλλει μέσα μας το βίο που αρέσει στο Θεό. Με τον απότομο πάλι έλεγχο που κάνει στη ψυχή, της οποίας η κρίση καμιά φορά αλλοιώνεται από τις αμαρτίες, την οδηγεί να επανορθώσει το σφάλμα της, και συμβουλεύει την καρδιά που έφταιξε να μετανοεί, υποδεικνύοντας τη θεραπεία με ευχάριστη υπαγόρευση.
29
Smoke from wood kindling a fire troubles the eyes; but then the fire gives them light and gladdens them. Similarly, unceasing attentiveness is irksome; but when, invoked in prayer, Jesus draws near, He illumines the heart; for remembrance of Him confers on us spiritual enlightenment and the highest of all blessings.
Ο καπνός που βγαίνει από τα ξύλα, πειράζει τα μάτια, αλλά έπειτα δείχνει σ’ αυτά φως και ευχαριστεί εκείνους που ενοχλούσε πρωτύτερα. Και η ακατάπαυστη προσοχή προκαλεί κόπωση. Όταν όμως φτάσει η Ιησούς, που τον καλούμε με την προσευχή, φωτίζει την καρδιά. Γιατί η μνήμη του Ιησού χορηγεί, μαζί με την έλλαμψη, και το σπουδαιότερο απ’ όλα τα καλά.
30
Forcing his way into our intellect, our enemy tries to compel us - created in God's image though we are - to eat the dust and to creep on our bellies as he does (cf. Gen. 3:14). This is why God says: 'I will put enmity between you and him' (cf. Gen. 3:16). Hence we must always breathe God, so that we are never wounded by the devil's fiery darts (cf. Eph. 6:16). 'I shall protect him', He says, 'because he has known My name' (Ps. 91:14. LXX); and: 'His salvation is near those who fear Him' (Ps. 85:9).
Ο εχθρός μας συνηθίζει να πιέζει το νου μας σαν με μοχλό, θέλοντας να τρώμε χώμα κι εμείς μαζί του (Γεν. 3, 14.). Επιθυμεί, η εικόνα του Θεού να βαδίζει με την κοιλιά. Γι’ αυτό λέει ο Θεός: «Θα βάλω έχθρα ανάμεσα σε σένα και σ’ αυτόν» (Γεν. 3, 15). Γι’ αυτό το λόγο πρέπει εμείς πάντοτε να αναπνέομε το Θεό, για να μένομε έτσι άτρωτοι από τα πυρωμένα βέλη του διαβόλου κάθε μέρα. Γιατί λέει η Γραφή: «Θα τον σκεπάσω, επειδή γνώρισε το όνομά Μου» (Ψαλμ. 90, 14), και «H σωτηρία είναι κοντά σ’ εκείνους που Τον φοβούνται» (Ψαλμ. 84, 10).
31
St Paul, the 'chosen vessel' (Acts 9:15) who spoke In Christ' (2 Cor. 2:17), out of his great experience of invisible noetic warfare wrote to the Ephesians: 'We do not wrestle against flesh and blood, but against demonic principalities and powers, against the rulers of the darkness of this world, against spiritual wickedness in the celestial regions' (Eph. 6:12). And the Apostle Peter says: 'Be watchful, be vigilant, because your adversary, the devil, walks about like a roaring lion, seeking whom he may devour. Stand against him, steadfast in faith' (1 Pet. 5:8). And our Lord Jesus Christ, speaking of the various attitudes of those who hear the words of the Gospel, says: 'Then comes the devil, and snatches the word out of their hearts' - that is to say, he steals it by inducing them to forget it - 'lest they should believe and be saved' (Luke 8:12). And again Paul says: 'For with the inward man I delight in the law of God; but I see another law … warring against the law of my intellect, and bringing me into captivity' (Rom. 7:2223). They said these things to instruct and enlighten us about what we fail to perceive.
Ο μακάριος Απόστολος Παύλος το σκεύος της εκλογής (Πραξ. 9, 15), ο οποίος μιλούσε με το φωτισμό του Χριστού (Β΄ Κορ. 2, 17), έχοντας μεγάλη πείρα του αόρατου και νοητού εσωτερικού πολέμου, έγραφε προς τους Εφεσίους: «Δεν έχομε να παλαίψομε με όντα από αίμα και σάρκα, αλλά με τις δαιμονικές αρχές και εξουσίες, με τους σκοτεινούς κοσμοκράτορες αυτού του αιώνα, με τα πονηρά πνεύματα που βρίσκονται ανάμεσα στη γη και στο ουρανό» (Εφ. 6, 12). Ο Απόστολος Πέτρος λέει: «Να είστε νηφάλιοι και άγρυπνοι, γιατί ο αντίδικός σας, ο διάβολος, περιφέρεται σαν το λιοντάρι που βρυχιέται, ζητώντας κάποιον να καταβροχθίσει. Αντισταθείτε σ’ αυτόν, στερεωμένοι στην πίστη» (Α΄ Πετρ. 5, 8-9). Και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, κάνοντας λόγο για τις διάφορες προαιρέσεις εκείνων που ακούνε τα λόγια του Ευαγγελίου, λέει: «Έπειτα έρχεται ο διάβολος και παίρνει το λόγο από την καρδιά- τον κλέβει δηλαδή από την κακή λησμοσύνη-, για να μην πιστέψουν και σωθούν» (Λουκ. 8, 12). Και πάλι ο Απόστολος λέει: «Εσωτερικά συμφωνώ και χαίρομαι με όσα λέει ο νόμος του Θεού. Διαπιστώνω όμως ότι υπάρχει ένας άλλος νόμος που αντιστρατεύεται στο νόμο που θέλει ο νους μου, και αιχμαλωτίζει» (Ρωμ 7, 22-23). Αυτά τα είπαν για να μας διδάξουν και να μας μάθουν εκείνο που μας διαφεύγει.
32
In the absence of self-reproach and humility, spiritual knowledge puffs us up, making us feel superior to others (cf. 1 Cor. 8:1). But if we are aware of our own weakness we will keep in mind Paul's words when he says: 'My brethren, it is not as though I had already grasped it or were already perfect... but forgetting what lies behind, and reaching forward to what lies in front, I pursue my purpose, aiming at the prize of the high calling of God' (Phil. 3:13-14). And again; 'I do not run aimlessly, nor do I box by beating the air with my fists. But I discipline my body harshly, and bring it into subjection; for I fear lest, after preaching to others, I myself should be cast away' (1 Cor. 9:26-27). Do you not see how humility is a road to holiness, and what humility the great. St Paul had? He said: 'Christ came into the world to save sinners, of whom I am the worst' (1 Tim. 1:15). Should we not humble ourselves, then, because of the lowliness of our nature? For what is more lowly than day? And we must be mindful of God, since we have been created for this. But we must also practice self-control, so that with our Lord’s help we may advance unhampered in the spiritual life.
Είναι κάπως φυσικό η γνώση να φυσιώνεται (Α΄ Κορ. 8, 1), νομίζοντας ότι είναι ανώτερη από πολλούς, αν της λείψει η αυτομεμψία και η ταπείνωση. Όσοι λοιπόν γνωρίζομε την αδυναμία μας, ας φρονούμε αυτό που ακούμε από τον Απόστολο: «Αδελφοί, εγώ δε θεωρώ τον εαυτό μου ότι έφτασε στο τέρμα. Για ένα πράγμα φροντίζω. Να ξεχνώ το δρόμο που διέτρεξα και προχωρώ σ’ αυτόν που βρίσκεται μπροστά μου. Αγωνίζομαι να τερματίσω, προσβλέποντας στο βραβείο της ουράνιας προσκλήσεως του Χριστού» (Φιλιπ. 3, 13-14). Και πάλι: « Εγώ έτσι τρέχω, ξέροντας τι ζητώ. Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να δέρνω τον αέρα. Αλλά ταλαιπωρώ το σώμα μου και το μεταχειρίζομαι σαν δούλο, από φόβο μήπως, ενώ θα έχω κηρύξει σε άλλους, εγώ ο ίδιος κριθώ ακατάλληλος» (Α΄ Κορ. 9, 26-27). Είδες ταπείνωση και ταυτόχρονα αγώνα για την αρετή; Βλέπεις ποιά είναι η ταπείνωση του Αγίου Παύλου, του τόσου μεγάλου και σπουδαίου; «Ο Χριστός, λέει ήρθε στον κόσμο για να σώσει αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ» (Α΄ Τιμ. 1, 15). Είναι λοιπόν ανάγκη να ταπεινωνόμαστε, αφού έχομε φύση ευτελή. Τι είναι πιο ευτελές από τη λάσπη; Και πρέπει να θυμόμαστε το Θεό, αφού γι’ αυτό πλαστήκαμε. Αλλά πρέπει να ασκούμε και την εγκράτεια, για να τρέχομε ελαφροί προς τον Κύριό μας.
33
The person who gives himself over to evil thoughts cannot keep his outer self free from sin; and if evil thoughts have not been uprooted from the heart, they are .bound to manifest themselves in evil actions. We look on things adulterously because the inner eye has become adulterous and darkened; and we want to hear about foul things because our soul's ears have listened to what the foul demons inside us have whispered to us. Consequently, with the Lord's help, we must cleanse ourselves -within and without. We must guard our senses and free each of them from impassioned and sinful influences. And just as, ignorant and full of futility, we used to live in the world with intellect and senses enslaved to the deceit of sin, so now, having changed to the life according to God, we must dedicate intellect and senses to the service of the living and true God, and of God's justice and will.
Είναι αδύνατο, εκείνος που παρέδωσε τον εαυτό του στους πονηρούς λογισμούς, να είναι καθαρός εξωτερικά από αμαρτίες. Και δεν είναι δυνατό, αν δεν ξεριζώνονται από την καρδιά οι πονηροί λογισμοί, να μην προχωρούν σε πονηρά έργα. Το να βλέπει κανείς με διάθεση μοιχείας οφείλεται στο ότι τα εσωτερικά μάτια μοίχευσαν και σκοτίσθηκαν. Και το να θέλει να ακούει αισχρότητες, έχει ως αιτία το ότι τα ψυχικά αυτιά ακούνε τους μέσα μας αισχρούς δαίμονες ό,τι μας ψιθυρίζουν. Οφείλομε λοιπόν με τη βοήθεια του Κυρίου να καθαρίζομε τους εαυτούς μας μέσα και έξω, να προσέχει ο καθένας μας τις αισθήσεις του και να τις καθαρίζει κάθε μέρα από εμπαθείς και εφάρματες ενέργειες. Και όπως πρώτα, μέσα στην άγνοιά μας, όταν ήμαστε στον κόσμο ακολουθώντας τους μάταιους διαλογισμούς μας, με όλο του νου μας και τις αισθήσεις μας δουλέψαμε στην απάτη της αμαρτίας, έτσι πάλι πρέπει αφού ήρθαμε στον κατά Θεόν βίο, με όλο το νου και τις αισθήσεις μας να δουλεύομε στον ζωντανό και αληθινό Θεό (Α΄ Θεσ. 1, 9), στην δικαιοσύνη και στο θέλημα του Θεού.
34
First there is provocation; then a coupling with the provocation; then assent to it; then captivity to it; then passion, grown habitual and continuous. This is how the holy fathers describe the stages through which the devil gets the better of us.
Πρώτα είναι η προσβολή του πονηρού λογισμού, έπειτα ο συνδυασμός, έπειτα η συγκατάθεση, έπειτα η αιχμαλωσία, κατόπιν το πάθος που γίνεται μόνιμο με τη συνήθεια και τη συνέχεια. Αυτή είναι η ήττα μας στην εναντίον μας πάλη. Έτσι εξάλλου διδάσκεται και από τους αγίου Πατέρες.
35
Provocation, they say, is a thought still free from passion, or an image newly engendered in the heart and glimpsed by the intellect. Coupling is to commune with this thought or image, in either an impassioned or a dispassionate way. Assent is the pleasurable acceptance by the soul of the thing seen. Captivity is the forcible and enforced abduction of the heart, or persistent intercourse with the object, disrupting even our best state. Passion, in the strict sense, they define as that which lurks impassionably in the soul over a long period. Of these stages the first is sinless; the second, not altogether free from sin; the sinfulness of the third stage depends on our inner state; and the struggle itself brings us either punishment or crowns of victory.
Και προσβολή είναι, όπως λένε, απλός λογισμός, ή η εικόνα κάποιου καινούργιου τυχόν πράγματος που γεννήθηκε στην καρδιά μας και εμφανίζεται στο νου. Συνδυασμός είναι το να συνομιλήσει κανείς μ’ αυτό που φάνηκε με πάθος ή χωρίς πάθος. Συγκατάθεση είναι η ενήδονη συγκατάνευση της ψυχής προς αυτό. Αιχμαλωσία είναι η βίαιη και αθέλητη απαγωγή της καρδιάς, ή η επίμονη συναναστροφή με αυτό που τυχόν φάνηκε, πράγμα που αφανίζει την άριστη κατάστασή μας. Πάθος κυρίως λένε εκείνο που φωλιάζει πολύν καιρό μέσα στην ψυχή εμπαθώς. Από όλα αυτά, το πρώτο είναι αναμάρτητο, το δεύτερο, όχι πάντα, το τρίτο, ανάλογα με την κατάσταση του αγωνιζομένου. Η πάλι τέλος, προξενεί ή τα στεφάνια, ή τις τιμωρίες.
36
Captivity is one thing at the time of prayer, another when we are not engaged in prayer. Passion, however, incontestably leads either to a corresponding repentance or to future chastisement. But the person who rebuffs the initial provocation, or who regards it dispassionately, has at one stroke cut off all the sinful stages that follow. Such, then, is the strategy employed by the evil demons in their war against both those who are monks and those who are not; and the issue is either defeat or victory, as we have said. The victors are rewarded with crowns; those who fall and do not repent are punished. So let us wage noetic war against the demons, lest we translate their evil purposes into sinful actions. Let us cut sin out of our heart, and we will find within us the kingdom of heaven (cf. Luke 17:21). Let us preserve our heart's purity and always be filled with deep compunction towards God through this best of undertakings.
Η αιχμαλωσία διαφορετικά κρίνεται αν γίνει την ώρα της προσευχής ή άλλη ώρα. Το πάθος, χωρίς αμφιβολία, είναι υπόχρεο ή σε ανάλογη μετάνοια, ή στη μέλλουσα κόλαση. Εκείνος λοιπόν που αντιστέκεται ή αντιμετωπίζει με απάθεια το πρώτο, δηλαδή την προσβολή, με το ένα έκοψε όλα τα αισχρά. Αυτή είναι η μάχη των πονηρών δαιμόνων προς τους ανθρώπους, μοναχούς και μη, και η ήττα και η νίκη, όπως είπαμε. Και ανάλογα με τη νίκη θα δοθούν τα στεφάνια και οι ποινές για εκείνους που έφταιξαν και δεν μετανόησαν. Ας αγωνιστούμε λοιπόν νοητά εναντίον τους για να μην κάνομε εφάρματα αισθητά έργα τα πονηρά διανοήματα των δαιμόνων, και κόβοντας την αμαρτία από την καρδιά μας θα βρούμε τη βασιλεία των ουρανών μέσα μας (Λουκ. 17, 21). Και θα φυλάξομε διαρκή την καθαρότητα της καρδιάς και την κατάνυξη απέναντι του Θεού με την άριστη αυτή εργασία.
37
Many monks are not aware how the demons deceive the intellect. Being naive and undeveloped, they tend to give all their attention to the practice of the virtues and do not bother about the intellect. They move through life, I fear, without having tasted purity of heart, and are totally ignorant of the darkness of the passions within. Such people, unaware of the battle about which Paul speaks (cf. Eph. 6:12) and not imbued with personal experience of true goodness, regard as lapses only those sins which are actually put into effect. They do not take into account the defeats and the victories that occur on the plane of thought, for these, being internal, cannot be seen by natural sight and are known only to God our judge, and to the conscience of the spiritual contestant. I take it that the scriptural words, 'They said, "Peace", but there was no peace' (Ezek. 13:10), apply to such people. The other brethren pray for them in their simplicity, and as best they can teach them to avoid the actual commission of sin. But for those who have a divine desire to cleanse the vision of the soul there is another form of activity in Christ and another mystery.
Πολλοί μοναχοί δεν γνωρίζουν την περιπλάνηση του νου που προκαλείται από τους δαίμονες. Ασχολούνται με την πρακτική και δεν φροντίζουν για το νου επειδή είναι απλοί και αμάθητοι. Διαπλέουν την ζωή τους, νομίζω, χωρίς να γεύονται την καθαρότητα της καρδιάς και αγνοώντας ολότελα το σκοτάδι των εσωτερικών παθών. Όσοι λοιπόν δεν γνωρίζουν αυτή τη πάλη που λέει ο Παύλος (Εφ. 6, 12), ούτε έχουν ίσως σταθεροποιηθεί με την πείρα στο καλό, θεωρούν ως πτώσεις μόνο τις έμπρακτες αμαρτίες, χωρίς να λογαριάζουν τις νίκες και ήττες των λογισμών, τις οποίες εξάλλου ούτε τα μάτια μπορούν να δουν, γιατί είναι απόρρητες και μόνο ο αγωνοθέτης Θεός και η συνείδηση του αγωνιζομένου τις γνωρίζουν. Γι’ αυτούς νομίζω ότι έχει λεχθεί το γραφικό εκείνο: «Και είπαν ειρήνη, μα δεν ήταν ειρήνη» (Ιεζ. 13, 10). Όταν έτσι συμβαίνει στους αδελφούς από την απλότητά τους, πρέπει να προσεύχεται κανείς γι’ αυτούς και να τους διδάσκει όσο μπορούν να απέχουν από τις κακές πράξεις. Για εκείνους όμως που έχουν θεϊκή επιθυμία να καθαρίζουν την όραση της ψυχής, υπάρχει και άλλη πράξη του Χριστού και άλλο μυστήριο.
38
Vivid mindfulness of death embraces many virtues. It begets grief; it promotes the exercise of self-control in all things; it is a reminder of hell; it is the mother of prayer and tears; it induces guarding of the heart and detachment from material things; it is a source of attentiveness and discrimination. These in their turn produce the twofold fear of God. In addition, the purging of impassioned thoughts from the heart embraces many of the Lord's commandments. The harsh hour-by-hour struggle in which so many athletes of Christ are engaged has as its aim precisely this purging of the heart.
Η ζωηρή μνήμη του θανάτου περιέχει πραγματικά πολλές αρετές. Γεννά το πένθος, το προτρέπει σε εγκράτεια από όλα, υπενθυμίζει τη γέεννα, είναι μητέρα της προσευχής και των δακρύων, φρουρεί την καρδιά, παύει την εμπαθή προσκόλληση στη σάρκα αφού είναι από πηλό, αναβλύζει την οξύτητα του νου μαζί με διάκριση. Παιδιά αυτών είναι ο διπλός φόβος του Θεού και η κάθαρση της καρδιάς από εμπαθείς λογισμούς. Περιέχει πολλές δεσποτικές εντολές. Σ’ αυτήν παρατηρείται ο πάρα πολύ δύσκολος αγώνας κάθε στιγμής για τον οποίο φροντίζουν οι περισσότεροι αθλητές του Χριστού.
39
An unexpected event or misfortune considerably disrupts the mind's attentiveness; and, by dislodging the intellect from its concentration on higher realities and from its noble state of virtue, it diverts it towards sinful quarrelsomeness and wrangling. The cause of this overthrow is assuredly our lack of attention to the enemy's attacks.
Ένα απροσδόκητο συμβάν ή μια συμφορά, βλάπτει όχι λίγο την προσοχή της διάνοιας. Βγάζοντας το νου από την τάση του προς τα καλύτερα και την ενάρετη και καλή κατάστασή του, τον εκτρέπει σε εφάμαρτες φιλονεικίες και λογομαχίες. Αιτία αυτής της καταστροφής μας είναι οπωσδήποτε, ότι βρισκόμαστε απροετοίμαστοι για τις θλίψεις που παρχωρούνται από το Θεό.
40
None of the painful things that happen to us every day will injure or distress us once we perceive and continually meditate on their purpose. It is on account of this that St Paul says: 'I take delight in weakness, insults and hardships' (2 Cor. 12:10); and: 'All who seek to live a holy life in Christ Jesus will suffer persecution' (2 Tim. 3:12). To Him be glory through all the ages. Amen.
Ούτε θα μας βλάψει, ούτε θα μας λυπήσει κανένα από τα καθημερινά λυπηρά που μας συμβαίνουν, όταν μια φορά καταλάβουμε και κάνομε παντοτινή μελέτη μας ότι αυτά είναι απαραίτητα. Γι’ αυτό λέει ο θείος Απόστολος Παύλος: «Χαίρομαι με τις ασθένειες, τις ύβρεις, τις δυσχέρειες» (Β΄ Κορ. 12, 10), και: «Όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια στο όνομα του Ιησού Χριστού, θα αντιμετωπίσουν διωγμούς» (Β΄ Τιμ. 3, 12). Σ’ Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν!