The person who combines spiritual knowledge with the practice of the virtues and practice of the virtues with spiritual knowledge is a throne and a footstool of God (cf. Isa. 66:1) - a throne because of his spiritual knowledge and a footstool because of his ascetic practice. And. the human intellect, purified of all material images and occupied or, rather, adorned with the divine principles of the noetic world, is a heaven itself.
Eκείνος που τη γνώση του συνοδεύει η πράξη και την πράξη του η γνώση, είναι θρόνος και υποπόδιο του Θεού(Ησ. 66,1). Θρόνος είναι για τη γνώση που έχει, και υποπόδιο για την πρακτική του αρετή. Αν τώρα κανείς υποστηρίξει ότι και ο ανθρώπινος νους είναι ουρανός, καθαρός από κάθε υλική φαντασία και ασχολούμενος, ή μάλλον καταστολισμένος με τους θείους λόγους των νοητών, νομίζω ότι δε βρίσκεται έξω από την αλήθεια.
2
When any philosopher - any devout philosopher - fortified with virtue and spiritual knowledge, or with ascetic practice and contemplation, sees the power of evil rising up against him through the passions, like the king of the Assyrians rising up against Hezekiah (cf. 2 Kgs. 18:13-16; Isa. 36:1-2), he is aware that Only with God’s help can he escape. He invokes God’s mercy by crying out silently and by striving to advance still further in virtue and knowledge; and he receives as an ally, or rather as his salvation, an angel, that is, one of the higher principles of wisdom and knowledge, who cuts off ‘every mighty man, warrior, leader and commander in the camp’ (2Chr.32:21).
Κάθε φιλόσοφος και ευσεβής που φρουρείται από την αρετή και τη γνώση, ή την πράξη και τη θεωρία, όταν δει να έχει εξεγερθεί εναντίον του με τα πάθη η πονηρή δύναμη, όπως εναντίον του Εζεκία ο βασιλιάς των Ασσυρίων(Β΄ Παρ. 32, 1), μία μόνο βοήθεια έχει για τη διάλυση των δεινών, το Θεό, που τον εξιλεώνει με αλάλητη κραυγή, με την επίταση δηλαδή της αρετής και της γνώσεως, και τότε δέχεται σε συμμαχία, ή μάλλον προς σωτηρία, άγγελο, δηλαδή λόγο ανώτερης σοφίας και γνώσεως, που συντρίβει κάθε δυνατό πολεμιστή και άρχοντα και στρατηγό στο εχθρικό στρατόπεδο(Β΄ Παρ. 32, 20-21).
3
Every passion has its origin in the corresponding sensible object. For without some object to attract the powers of the soul through the medium of the senses, no passion would ever be generated. In other words, without a sensible object a passion does not come into being: without a woman there is no unchastity; without food there is no gluttony; without gold there is no love of money, and so on. Thus at the origin of every impassioned stimulation of our natural powers there is a sensible object or, in other terms, a demon inciting the soul to commit sin by means of the sensible object.
Αρχή κάθε πάθους είναι το αντίστοιχο αισθητό. Χωρίς να υπάρχει κάτι που να κινεί προς τον εαυτό του τις δυνάμεις της ψυχής διά μέσου κάποιας αισθήσεως, πάθος δε δημιουργείται ποτέ. Γιατί χωρίς αισθητό πράγμα δε σχηματίζεται πάθος. Αν δεν υπάρχει π.χ. γυναίκα, δεν υπάρχει πορνεία· χωρίς φαγητά, δεν υπάρχει γαστριμαργία· και αν δεν υπάρχει χρυσάφι, δεν υπάρχει φιλαργυρία. Λοιπόν σε κάθε εμπαθή κίνηση των φυσικών μας δυνάμεων δεσπόζει κάποιο αισθητό, δηλαδή διά μέσου αυτού ερεθίζει ο δαίμονας την ψυχή να αμαρτήσει.
4
Attrition suppresses the actualization of sin; obliteration destroys even the thought of it. For attrition prevents the realization of the impassioned act, while obliteration completely annihilates all demonic motivation in the mind itself.
Η τριβή εξαφανίζει μόνο την ενέργεια, ενώ η εκτριβή και αυτή τη θύμηση της κακίας. Γιατί η τριβή καταργεί μόνο την ενεργητική εμπαθή πράξη, ενώ η εκτριβή εξαφανίζει εντελώς και τις πονηρές κινήσεις της διάνοιας.
5
Sensible and noetic realities lie between God and man. When the human intellect moves towards God it transcends them, provided that it is not enslaved to sensible realities through outward activity and is not dominated in any way by the noetic realities it beholds during contemplation.
Ανάμεσα στο Θεό και στους ανθρώπους είναι τα αισθητά και τα νοητά, τα οποία υπερβαίνει ο ανθρώπινος νούς που κινείται προς το Θεό. Αυτό συμβαίνει όταν ο νους κατά την πράξη δεν υποδουλώνεται στα αισθητά, και κατά τη θεωρία δεν ανακόπτεται καθόλου από τα νοητά.
6
Creation is the accuser of the ungodly. For through its inherent spiritual principles creation proclaims its Maker; and through the natural laws intrinsic to each individual species it instructs us in virtue. The spiritual principles may be recognized in the unremitting continuance of each individual species, the laws in the consistency of its natural activity. If we do not ponder on these things, we remain ignorant of the cause of created being and we cling to all the passions which are contrary to nature.
Η κτίση γίνεται κατήγορος των ασεβών ανθρώπων. Γιατί με τους λόγους που βρίσκονται μέσα σ’ αυτήν, κηρύττει τον Ποιητή της, ενώ με τους φυσικούς νόμους που αφορούν καθένα είδος, παιδαγωγεί τον άνθρωπο προς την αρετή. Οι λόγοι λοιπόν αναγνωρίζονται στη συνοχή της μονιμότητας καθενός είδους, ενώ οι νόμοι φαίνονται στην ταυτότητα της φυσικής ενέργειας του κάθε είδους. Όταν όμως δε μελετάμε αυτά με τη νοερή δύναμη που έχομε μέσα μας, τότε και την Αιτία των όντων αγνοούμε και είμαστε προσκολλημένοι σε όλα τα παρά φύση πάθη.
7
Scripture exhorts us to offer gifts to God so that we may become conscious of His infinite goodness. For God receives our offerings as if they were entirely our own gifts and He had not already given us anything. In this way God’s untold goodness towards us is fully evident, for when we offer Him things which in reality are His own He accepts them as if they were ours, and He makes Himself our debtor as though they were not already His.
Ο θείος λόγος μας συμβουλεύει να προσφέρομε δώρα στο Θεό, για να μας δείξει πόσο άπειρη είναι η θεία αγαθότητα, και σαν να μη μας έχει δώσει τίποτα εκ των προτέρων, δέχεται τις εισφορές από εμάς σαν δώρα και αποδίδει την εισφορά ολόκληρη σ’ εμάς. Με αυτό δείχνει ότι είναι μεγάλη και ανέκφραστη η αγαθότητα του Θεού προς εμάς, αφού δέχεται ως δικά μας τα δικά Του που εμείς του προσφέρομε και ομολογεί ότι μας τα οφείλει, σαν να μην είναι δικά Του.
8
If we perceive the spiritual principles of visible things we learn that the world has a Maker. But we do not ask what is the nature of that Maker, because we recognize that this is beyond our scope. Visible creation clearly enables us to grasp that there is a Maker, but it does not enable us to grasp His nature.
Ο άνθρωπος κατανοώντας τους πνευματικούς λόγους των ορατών, μαθαίνει ότι υπάρχει κάποιος Δημιουργός όσων βλέπομε, δεν εξετάζει όμως πως είναι Αυτός, γιατί τούτο είναι ανέφικτο. Γιατί η κτίση, όπως τη βλέπομε, μας δίνει να καταλάβομε ότι υπάρχει Δημιουργός, όχι όμως και πως είναι.
9
The wrath of God is the painful sensation we experience when we are being trained by Him. Through this painful experience of unsought sufferings God often abases and humbles an intellect conceited about its knowledge and virtue; for such sufferings make it conscious of itself and its own weakness. When the intellect perceives its own weakness it rejects the vain pretensions of the heart.
Οργή Θεού είναι η οδυνηρή αίσθηση εκείνων που παιδαγωγούνται από το Θεό. Και γίνεται οδυνηρή αίσθηση όταν έρχονται αθέλητοι πόνοι, με τους οποίους ο Θεός οδηγεί πολλές φορές το νου, που φουσκώνει για την αρετή και τη γνώση του, σε συστολή και ταπείνωση· έτσι παραχωρεί ν’ αποκτήσει επίγνωση του ίδιου του εαυτού του και συναίσθηση της ασθένειάς του. Κι όταν τη συναισθανθεί, αποβάλλει τη μάταιη έπαρση της καρδιάς του.
10
The wrath of God is the suspension of gifts of grace – a most salutary experience for every self-inflated intellect that boasts of the blessings bestowed by God as if they were its own achievements.
Οργή Κυρίου είναι το σταμάτημα της χορηγίας των θείων χαρισμάτων, η οποία γίνεται σε κάθε νου που μετεωρίζεται στα υψη και καυχιέται για τα καλά που του έδωσε ο Θεός, σαν να είναι δικά του.
11
The intellect of every true philosopher and gnostic possesses both Judah and Jerusalem; Judah is practical philosophy and Jerusalem is contemplative intuition. Whenever by the grace of God such an intellect repels the powers of evil with virtue and spiritual knowledge, and wins a complete victory over them, yet does not thank God, the true author of this victory, but boasts that the achievement is its own, it brings down the wrath of God’s abandonment not only on itself but also on Judah and Jerusalem (cf. 2 Chr. 32:25), that is, on both its practice of the virtues and its contemplative life; it has failed to ‘give thanks to God for the gifts that He has given’ (ibid.). God at once permits shameful passions to vitiate its practice of the virtues and to sully its conscience, which until then was pure; He also permits false concepts to insinuate themselves into its contemplation of created beings and to pervert its spiritual knowledge, which until then had been sound. For ignoble passions immediately attack an intellect conceited about its virtue, just as an intellect over-elated because of its spiritual knowledge will be permitted by God’s just judgment to lapse from true contemplation.
Ο κάθε γνωστικός και φιλόσοφος νους κατέχει και την Ιουδαία και την Ιερουσαλήμ· την Ιουδαία ως πρακτική φιλοσοφία, ενώ την Ιερουσαλήμ ως θεωρητική μυσταγωγία. Όταν λοιπόν με τη θεία χάρη ο φιλόθεος νούς αποκρούει στην πράξη και τη θεωρία κάθε δύναμη που είναι ενάντια στην αρετή και τη γνώση και αναδειχθεί τέλειος νικητής των πονηρών πνευμάτων, δεν αποδώσει όμως την πρέπουσα ευχαριστία στο Θεό που είναι αίτιος της νίκης, αλλά υπερηφανευτεί και νομίσει τον εαυτό του αίτιο του όλου κατορθώματος, τότε επειδή δεν ανταπέδωσε στο Θεό τις ευεργεσίες που του έκανε, δέχεται όχι μόνον αυτός την οργή της εγκαταλείψεως από το Θεό, να ξεσπά επάνω του, αλλά και η Ιουδαία και η Ιερουσαλήμ(Β΄ Παρ. 32, 25), δηλαδή η έξη της πράξεως και της θεωρίας. Και αμέσως, κατά παραχώρηση Θεού, από τη μια επαναστατούν εναντίον της πρακτικής αρετής τα πάθη της ατιμίας και μολύνουν την μέχρι τότε καθαρή συνείδηση· κι από την άλλη, συμπλέκονται με τη θεωρία των όντων οι ψεύτικες έννοιες και διαστρέφουν τη μέχρι τότε σωστή γνώση. Γιατί εκείνον που υπερηφανεύεται για την πρακτική αρετή, τον περιμένει η ατιμία των παθών κι εκείνον που επαίρεται για τη γνώση, τον αφήνει η δίκαιη κρίση του Θεού να σφάλλει γύρω από την αληθινή θεωρία.
12
Providence has implanted a divine standard or law in created beings, and in accordance with this law when we are ungrateful for spiritual blessings we are schooled in gratitude by adversity, and brought to recognize through this experience that all such blessings are produced through the workings of divine power. This is to prevent us from becoming irrepressibly conceited, and from thinking in our arrogance that we possess virtue and spiritual knowledge by nature and not by grace. If we did this we would be using what is good to produce what is evil: the very things which should establish knowledge of God unshaken within us will instead be making us ignorant of Him.
Υπάρχει μέσα στα όντα κατά θεία πρόνοια θεϊκός αληθινά κανόνας και νόμος που επιτρέπει, εκείνοι που φάνηκαν αγνώμονες για τα καλά που έλαβαν, να τιμωρούνται με τα αντίθετά τους, για να γίνουν ευγνώμονες και την πείρα από αυτά να την κάνουν επίγνωση της θείας δυνάμεως που κατορθώνει τα καλά. Τούτο για να μην παραχωρηθεί από την πρόνοια να έχομε ανίκητη την οίηση για τα κατορθώματα και γλιστρήσομε στην αντίθεη υπερηφάνεια, νομίζοντας ότι η αρετή και η γνώση είναι κτήμα δικό μας από τη φύση μας και όχι μεταγενέστερο απόκτημα με τη δύναμη της χάρης. Οπότε θα φανεί ότι μεταχειριζόμαστε το καλό για τη δημιουργία του κακού, κι ακόμα ότι αυτά, με τα οποία έπρεπε να συσφιχθεί περισσότερο και να μείνει ασάλευτη μέσα μας η θεία επίγνωση, να γίνονται —όπως δεν έπρεπε— αιτία να περιπέσομε στην άγνοιά της.
13
We know that the providence which sustains created beings exists in them as a divine rule and law. In accordance with God’s justice, when those rich in blessings are ungrateful to Him who bestows them, they are schooled in gratitude by this richness being drastically curtailed; and through this adversity they are led to recognize the true source of the blessings they receive. For when conceit about one’s virtue is left undisciplined it naturally generates arrogance, and this induces a sense of hostility to God.
Γνωρίζομε ότι η πρόνοια που συγκρατεί τα όντα ενυπάρχει σ’ αυτά ως θείος κανόνας και νόμος. Αυτή, κατά δίκαιη κρίση, εκείνους που φάνηκαν αχάριστοι απέναντι στο Θεό για τα άφθονα αγαθά που τους έδωσε, τους παιδαγωγεί με τη στέρηση των αγαθών ώστε να γίνουν ευγνώμονες, και με τα αντίθετά τους οδηγεί σε συναίσθηση και αναγνώριση Αυτού που χαρίζει τα καλά. Γιατί η οίηση για την αρετή, όταν μένει ατιμώρητη, γεννά το νόσημα της υπερηφάνειας που κάνει την προαίρεση του ανθρώπου να είναι αντίθετη με το Θεό.
14
He who thinks that he has achieved perfection in virtue will never go on to seek the original source of blessing, for he has limited the scope of his aspiration to himself and so of his own accord has deprived himself of the condition of salvation, namely God. The person aware of his natural poverty where goodness is concerned never relaxes his impetus towards Him who can fully supply what he lacks.
Εκείνος που νομίζει ότι έφτασε στο άκρο της αρετής, δεν θα ζητήσει διόλου πλέον την πηγαία Αιτία που παρέχει τα καλά, γιατί περιόρισε τη δύναμη της επιθυμίας στον εαυτό του μόνο, και τον όρο της σωτηρίας του, εννοώ το Θεό, τον χάνει από τον εαυτό του. Εκείνος όμως που συναισθάνεται τη φυσική φτώχεια του στα καλά, δε σταματά να τρέχει βιαστικά προς εκείνον που μπορεί να αναπληρώσει τις ελλείψεις του.
15
He who has perceived how limitless virtue is never ceases from pursuing it, so as not to be deprived of the origin and consummation of virtue, namely God, by confining his aspiration to himself. For by wrongly supposing that he had achieved perfection he would forfeit true being, towards which every diligent person strives.
Εκείνος που κατάλαβε ότι η αρετή είναι απεριόριστη, δεν παύει ποτέ να τρέχει προς αυτή, πρώτα για να μη χάσει την αρχή και το τέλος της αρετής, δηλαδή το Θεό, περιορίζοντας την κίνηση της επιθυμίας του γύρω από τον εαυτό του, και δεύτερο, μην τυχόν, χωρίς να το αντιληφθεί, νομίσει ότι έφτασε στην τελειότητα και ξεπέσει από το αληθώς Ον, προς το Οποίο βιάζεται να φτάσει κάθε αγωνιστής.
16
The arrogant intellect is justly made the object of wrath, that is to say, it is abandoned by God, as I have already described, and the demons are permitted to plague it during contemplation. This happens so that it may become aware of its own natural weakness and recognize the grace and divine power which shields it and which accomplishes every blessing; and so that it may also learn humility, utterly discarding its alien and unnatural pride. If this indeed happens, then the other form of wrath - the withdrawal of graces previously given - will not visit it, because it has already been humbled and is now conscious of Him who provides all blessings.
Στο νου που υψηλοφρονεί, δίκαια επέρχεται οργή, δηλαδή εγκατάλειψη, όπως ειπώθηκε· παραχώρηση δηλαδή να ενοχλείται από τους δαίμονες κατά τη θεωρία, για να συναισθανθεί την φυσική ασθένειά του και να γνωρίσει καλά τη θεία δύναμη και χάρη που τον σκεπάζει και κατορθώνει κάθε αγαθό, και τέλος να ταπεινωθεί και να απομακρύνει εντελώς το αλλόκοτο και παρά φύση υπερήφανο φρόνημα, ώστε να μην επέλθει σ’ αυτόν η άλλη οργή, η αφαίρεση δηλαδή των χαρισμάτων που του δόθηκαν, αφού θα έχει ταπεινωθεί και θα έχει έρθει σε συναίσθηση Εκείνου που χορηγεί τα καλά.
17
The person who has not been recalled to humility by the first form of wrath, namely abandonment, and does not through this humility learn true awareness, inevitably brings on himself the other form of wrath, which deprives him of the operation of the graces and leaves him destitute of the power that until then had protected him. For ‘I will take away its protection’, says God of an ungrateful Israel, ‘and it will be plundered; I will break down its wall and it will be trampled under foot; I will destroy My vineyard, it will not be pruned or dug, and: briars will grow in it as in ground that is waste; and I will command the clouds not to rain on it’ (Isa. 5:5-6. LXX).
Εκείνος που με το πρώτο είδος της οργής, δηλαδή της εγκαταλείψεως, δε σωφρονίστηκε, ώστε να έρθει σε ταπείνωση, θεωρώντας την δάσκαλο της θεογνωσίας, αυτός δέχεται το δεύτερο είδος της οργής, η οποία του αφαιρεί την ενέργεια των χαρισμάτων και τον αφήνει έρημο από τη δύναμη που τον φρουρούσε πρωτύτερα. Γιατί λέει ο Θεός για τον αχάριστο Ισραήλ: «Θα αφαιρέσω το περίφραγμά του και θα παραδοθεί στη διαρπαγή, θα χαλάσω τον τοίχο του και θα καταπατηθεί· θα εγκαταλείψω το αμπέλι μου και δε θα κλαδευτεί ούτε θα σκαφτεί· θα μείνει χέρσο και θα γεμίσει αγκάθια και θα δώσω διαταγή στα σύννεφα να μη βρέξουν πάνω του»(Ησ. 5, 5-6).
18
Complete unawareness of the loss of the virtues marks the downward path to godlessness. For the person who habitually disobeys God, through indulging in the pleasures of the flesh, will deny God Himself when the occasion arises. In preferring the life of the flesh to God, he places a higher value on sensual pleasures than on the divine will. .
Η αναισθησία για τη στέρηση των αρετών είναι κατήφορος προς την ασέβεια. Γιατί εκείνος που συνήθισε για τις ηδονές της σάρκας να παρακούει το Θεό, θα φτάσει και να τον αρνηθεί όταν δοθεί αφορμή, και θα προτιμήσει τη ζωή της σάρκας αντί το Θεό, τις ηδονές της οποίας θεωρεί καλύτερες από τα θελήματα του Θεού.
19
When we think that our intellect has experienced something we must surely believe that its powers of ascetic practice and of contemplation have also shared in this experience in accordance with their natural principles, for a subject cannot experience something without the things within the subject also sharing in the experience. I call the intellect a subject because it is capable of receiving virtue and spiritual knowledge. By the phrase ‘within the subject’ I refer to the life of ascetic practice and the contemplative life, which in relation to the intellect are accidents or attributes. Hence they share completely in the experience of the intellect, because it is the intellect’s mobility that produces in them any modification which they undergo.
Όταν νομίσομε με οποιοδήποτε τρόπο ότι κάτι έπαθε ο νούς, τότε να πιστέψομε ότι με το νου αυτό, σύμφωνα με το φυσικό τους λόγο, συμπάσχουν οπωσδήποτε τόσο η πρακτική, όσο και η θεωρητική του δύναμη. Γιατί δεν μπορεί να πάθει κάτι το υποκείμενο και να μην πάσχουν εκείνα που βρίσκονται μέσα σ’ αυτό. Υποκείμενο εννοώ το νου, γιατί αυτός δέχεται την αρετή και τη γνώση. Μέσα σ’ αυτό εννοώ ότι βρίσκεται η πράξη και η θεωρία, οι οποίες ακολουθούν το νου. Γι’ αυτό και όταν πάσχει ο νούς, συμπάσχουν οπωσδήποτε και αυτές, έχοντας την όποια κίνησή του ως αρχή της δικής τους μεταβολής.
20
Suppose the demons invisibly attack the intellect of a virtuous, God-loving man who, like Hezekiah, has girded himself spiritually with power against them, and who through prayer has received an angel sent to him from God (cf. 2 Chr. 32:21), that is to say, has received one of the higher principles of wisdom, and so scatters and destroys the whole army of the devil; and suppose this man ascribes this victory and deliverance not to God but entirely to himself, then he has failed to ‘give thanks to God for the gifts He has given’ (2 Chr. 32:25). His gratitude does not match the greatness of his deliverance, nor does his inner attitude measure up to the bounty of his deliverer.
Κάθε θεοφιλής και ενάρετος άνθρωπος, όπως ο Εζεκίας, που με τη γνώση έχει ζωστεί δύναμη κατά των δαιμόνων, μπορεί ν’ αντιμετωπίσει επίθεση των πονηρών πνευμάτων που διεξάγουν αοράτως εναντίον του νοερό πόλεμο, και να δεχτεί με την προσευχή του άγγελο σταλμένο από το Θεό, εννοώ λόγο ανώτερης σοφίας, και να συντρίψει και να διασκορπίσει όλο το στράτευμα του διαβόλου(Β΄ Παρ. 32, 20-21). Αν αυτός δεν αναγνωρίσει το Θεό ως αίτιο αυτής της νίκης και σωτηρίας, αλλά αποδώσει όλη τη νίκη στον εαυτό του, τότε δεν ανταπέδωσε στο Θεό σύμφωνα με τη δωρεά Του(Β΄ Παρ. 32, 25), και δεν εξίσωσε τις ευχαριστίες με το μέγεθος της σωτηρίας, ούτε έδειξε ευγνωμοσύνη ανάλογη με την ευεργεσία Εκείνου που τον έσωσε.
21
Let us illumine our intellect with intellections of the divine world and make our body refulgent with the quality of the spiritual principles we have perceived, so that through the rejection of the passions it becomes a workshop of virtue, controlled by the intelligence. If the natural passions of the body are governed by the intelligence there is no reason to censure them. But when their activity is not controlled by the intelligence, they do deserve censure. This is why it is said that such passions must be rejected, for although their activity is natural, they may often be used, when not governed by the intelligence, in a way that is contrary to nature.
Ας φωτίσομε το νου με τα θεία νοήματα και ας λαμπρύνομε το σώμα με τους τρόπους των πιο θείων λόγων που νοήσαμε, κάνοντάς το λογικό εργαστήριο αρετής με την αποβολή των παθών. Γιατί τα έμφυτα πάθη του σώματος, όταν τα κυβερνά το λογικό, είναι αδιάβλητα· όταν όμως κινούνται χωρίς το λογικό, γίνονται διαβλητά. Πρέπει λοιπόν να αποβάλομε τα πάθη που έχουν έμφυτη κίνηση, αλλά που δε γίνεται πολλές φορές σύμφωνα με τη φύση η χρήση τους, γιατί δεν την κυβερνά το λογικό.
22
Anyone whose heart exults because of the divine gifts he has received, and who preens himself as though those gifts were his own and had not been received (cf. 1 Cor. 4:7), justly calls down wrath on himself. God permits the devil to entangle his intellect, to undermine the virtuous quality of his conduct, and to obscure the luminous principles of spiritual knowledge during his contemplation. This is to make him realize his own weakness and recognize the one power capable of defeating the passions in us. If this happens, he may repent and be brought to a state of humility, discarding his load of conceit and being reconciled with God. Then he will avert the wrath that falls on those who do not repent, that takes away the grace which guards their souls, and leaves their ungrateful minds destitute.
Καθένας που υπερηφανεύτηκε για τα χαρίσματα που έλαβε, και υψηλοφρόνησε σαν να μην τα έλαβε από το Θεό(Α΄ Κορ. 4, 7), δέχεται δίκαια επάνω του την οργή, με το να παραχωρεί ο Θεός στο διάβολο να τον πολεμήσει νοερά και να ταράξει κατά την πράξη τους τρόπους της αρετής, και να θολώσει κατά τη θεωρία τους διαυγείς λόγους της γνώσεως. Έτσι θα μάθει την ασθένειά του και θα αναγνωρίσει τη μόνη δύναμη που καταπολεμεί μέσα μας τα πάθη. Κι αφού μετανοήσει και ταπεινωθεί, απορρίπτοντας τον κομπασμό της οιήσεως, και το Θεό θα εξιλεώσει, και την οργή που έρχεται στους αμετανόητους θ’ αποφύγει, η οποία αφαιρεί τη χάρη που φρουρεί την ψυχή και αφήνει έρημο τον αχάριστο νου.
23
When wrath takes the form of God allowing the demons to attack an arrogant intellect through the passions, it is a means of deliverance. For through suffering these shameful attacks the person that boasts of his virtues is enabled to learn who is the giver of these virtues. Otherwise he will be stripped of those things that are not in fact his, though he regarded them. as such, forgetting that he had received them as a gift. :
Οργή σωτήρια είναι η παραχώρηση από το Θεό να πολεμείται ο υπερήφανος νους με τα πάθη από τους δαίμονες. Έτσι μαθαίνει, καθώς πάσχει με ατιμία επειδή κόμπαζε για τις αρετές του, ποιος είναι εκείνος που τις δίνει, ή απογυμνώνεται από αυτές που δεν είναι δικές του, αλλά που νόμιζε ότι τις έχει ο ίδιος χωρίς να τις λάβει από το Θεό.
24
Truly blessed is the intellect that dies to all created beings: to sensible beings by quelling the activity of the senses, and to intelligible beings by ceasing from noetic activity. Through such a death of the intellect the will dies to all things. The intellect is then able to receive the life of divine grace and to apprehend, in a manner that transcends its noetic power, not simply created beings, but their Creator.
Μακάριος πράγματι είναι εκείνος ο νους που πέθανε με τρόπο αξιέπαινο για όλα τα όντα. Για τα αισθητά με την απόθεση της ενέργειας των αισθήσεων, ενώ για τα νοητά με την παύση της νοερής κινήσεως. Σημείωσε ότι επαινετό θάνατο του νου εννοεί την προαιρετική αποδέσμευση από όλα τα όντα, ύστερα από την οποία ο νούς δέχεται τη ζωή της θείας χάρης, όπου παίρνει ως ανταπόδοση αντί των όντων, τον Αίτιο των όντων με τρόπο που δεν μπορεί να εννοηθεί.
25
Blessed is he who has united his practice of the virtues to natural goodness and his contemplative life to natural truth. For all practice of the virtues is for the sake of goodness and all contemplation seeks spiritual knowledge solely for the sake of truth. When goodness and truth are attained, nothing can afflict the soul’s capacity for practicing the virtues, or disturb its contemplative activity with outlandish speculations; for the soul will now transcend every created and intelligible reality, and will enter into God Himself, who alone is goodness and troth and who is beyond all being and all intellection.
Μακάριος είναι εκείνος που ένωσε την πράξη με το κατά φύση αγαθό, και τη θεωρία με την κατά φύση αλήθεια. Γιατί κάθε πράξη γίνεται για το αγαθό, και κάθε θεωρία επιζητεί τη γνώση για χάρη της αλήθειας μόνο. Όταν αυτά ολοκληρωθούν, τίποτε απολύτως δε θα υπάρχει πιά που να επηρεάζει την πρακτική ικανότητα της ψυχής, ούτε να τραυματίζει οδυνηρά τη θεωρητική της ικανότητα με άσχετα θεωρήματα. Η ψυχή θα έχει πάει πια πολύ πέρα από ό,τι υπάρχει και από ό,τι νοείται και θα έχει εισδύσει στον ίδιο το Θεό, τον μόνο που είναι αγαθός και αληθινός και βρίσκεται πάνω από κάθε ουσία και κάθε νόηση.
26
Goodness, which is the lull expression of divine activity within us, is said to be the consummation of practical virtue. The soul’s intelligent power is drawn towards goodness when it uses its incensive and desiring aspects in accordance with nature. In goodness the beauty that is according to God’s likeness is made manifest. The consummation of contemplative philosophy is said to be the truth. Truth is the simple, undivided knowledge of all the qualities that appertain to God. A pure intellect is draws towards this knowledge when it has nullified all judgment based on; the senses. Such knowledge makes manifest the dignity of the divine image in a wholly unsullied state.
Τέλος της πρακτικής αρετής είναι, λένε, το αγαθό. Η ολοκλήρωσή του οφείλεται στη θεία ενέργεια που οδηγεί προς αυτή το λογικό της ψυχής με τη σύμφωνη με τη φύση χρήση του θυμού και της επιθυμίας· σ’ αυτήν συνηθίζει να φανερώνεται το «καθ’ ομοίωσιν» κάλλος. Η δε αλήθεια είναι, λένε, το τέλος της θεωρητικής φιλοσοφίας. Αυτή είναι η αδιαίρετη και ενιαία γνώση όλων όσα αφορούν το Θεό, προς την οποία κατευθύνεται ο καθαρός νους, αφού σβήσει από τον εαυτό του εντελώς την κρίση που βασίζεται στην αίσθηση. Στη γνώση αυτή φανερώνεται απαραποίητα το αξίωμα της θείας εικόνας.
27
No one can truly bless God unless he has sanctified his body with the virtues and made his soul luminous with spiritual knowledge. For a virtuous disposition constitutes the face of a contemplative intellect, its gaze turned heavenwards to the height of true knowledge.
Κανείς δεν μπορεί να δοξάζει αληθινά το Θεό, αν δεν αγιάσει το σώμα του με τις αρετές και δεν καταφωτίσει την ψυχή του με τις γνώσεις. Γιατί η ενάρετη διάθεση είναι το πρόσωπο του θεωρητικού νου, το οποίο στρέφεται σαν σε ουρανό προς το ύψος της αληθινής γνώσεως.
28
Blessed is he who knows in truth that we are but tools in God’s hands; that it is God who effects within us all ascetic practice and contemplation, virtue and spiritual knowledge, victory and wisdom, goodness and truth; and that to all this we contribute nothing at all except a disposition that desires what is good. Zerubbabel had this disposition when he said to God: ‘Blessed art Thou who hast given me, wisdom; I give thanks to Thee, 0 Lord of our fathers; from Thee comes victory and wisdom; and Thine is the glory and I am Thy servant’ (1 Esd. 4:5960). As a truly grateful servant he ascribed all things to God, who had given him everything. He possessed wisdom as a gift from God and attributed to Him as Lord of his fathers the efficacy of the blessings bestowed on him. These blessings are, as we have said, the union of victory and wisdom, virtue and spiritual knowledge, ascetic practice and contemplation, goodness and truth. For when these are united together they shine with a single divine glory and brightness.
Μακάριος είναι εκείνος που γνωρίζει ότι με όλους εμάς ως όργανα, ο Θεός πραγματοποιεί την πράξη και τη θεωρία, την αρετή και τη γνώση, τη νίκη και τη σοφία, την αγαθότητα και την αλήθεια, χωρίς εμείς να προσφέρομε τίποτε, εκτός από την καλή μας προαίρεση. Αυτήν είχε ο μέγας Ζοροβάβελ σχετικά με τα πιό πάνω, κι έλεγε προς το Θεό: «Ευλογημένος είσαι, που μου έδωσες σοφία, και ομολογώ, Θεέ των πατέρων μας, ότι από Σένα προέρχεται η νίκη, και από Σένα η σοφία· σε Σένα ανήκει η δόξα κι εγώ είμαι δικός Σου δούλος»(Α΄ Έσδρ. 4, 59-60). Πράγματι, ως ευγνώμων δούλος ανέθεσε τα πάντα στο Θεό που του χάρισε τα πάντα, από τον Οποίο είχε λάβει τη σοφία, και σε Αυτόν που ήταν Θεός των πατέρων ομολογούσε τη δύναμη των αγαθών που του χάρισε, τα οποία όπως είπαμε, είναι ένωση νίκης και σοφίας, αρετής και γνώσεως, πράξεως και θεωρίας, αγαθότητας και αλήθειας. Γιατί αυτές οι αρετές ενωμένες μαζί αστραποβολούν μια δόξα και λάμψη Θεού.
29
All the achievements of the saints were clearly gifts of grace from God. None of the saints had the least thing other than the goodness granted to him by the Lord God according to the measure of his gratitude and love. And what he acquired he acquired only in so far as he surrendered himself to the Lord who bestowed it,
Όλα τα κατορθώματα των Αγίων ήταν ολοφάνερα χαρίσματα του Θεού, και κανένας δεν είχε απολύτως τίποτε, παρά μόνο αυτό το αγαθό που του είχε δοθεί από τον Κύριο το Θεό, και που ήταν ανάλογο με το μέτρο της ευγνωμοσύνης και αγάπης εκείνου που το δεχόταν. Και είχε εκείνα μόνο, όσα θέλησε να του δωρίσει ο Κύριος.
30
When a man’s intellect is pre-eminent in virtue and spiritual knowledge, and he is determined to keep his soul free from evil slavery to the passions, he says, ‘Women are extremely strong but truth conquers all’ (1 Esd. 3:12). By women he means the divinizing virtues which give rise to the love that unites men with God and with one another. This love wrests the soul away from all that is subject to generation and decay and from all intelligible beings that are beyond generation and decay, and - in so far as this can happen to human nature - it intermingles the soul with God Himself in a kind of erotic union, mystically establishing a single shared life, undefiled and divine. By truth he means the sole and unique cause, origin, kingdom, power and glory of created beings, from which and through which all things were made and are being made, by which and through which the being of all things is sustained, and to which the lovers of God dedicate all their diligence and activity.
Ο νους που κατευθύνει την αρετή και τη γνώση και είναι αποφασισμένος να απαλλάξει την ψυχή από την κακή δουλεία των παθών, λέει: «Υπερισχύουν οι γυναίκες, υπερνικά όμως η αλήθεια»(Α΄ Έσδρ. 3, 10). Γυναίκες εννοεί τις θεοποιητικές αρετές, από τις οποίες αποτελείται η αγάπη που ενώνει τους ανθρώπους με το Θεό και μεταξύ τους· αυτή αρπάζει την ψυχή μακριά απ’ όλα όσα εξουσιάζονται από τη γένεση και τη φθορά, ακόμη και από τις νοητές πάνω απ’ αυτά ουσίες, και την συνδέει σε μια ερωτική ένωση με το Θεό, όσο είναι δυνατό στην ανθρώπινη φύση, και δημιουργεί μυστικά την αμόλυντη και θεία συμβίωση. Αλήθεια πάλι εννοεί τη μόνη και μία Αιτία των όντων, την αρχή και τη βασιλεία και τη δύναμη και τη δόξα, από την οποία και για την οποία όλα έγιναν και γίνονται, και από την οποία και μέσω της οποίας όλα συγκρατούνται στο είναι, και για χάρη της οποίας εκδηλώνεται από τους φιλόθεους κάθε επιμέλεια και κίνηση.
31
Women signify the supreme realization of the virtues, which is love. Love is the unfailing pleasure and indivisible union of those who participate through their longing in what is good by nature. Truth signifies the fulfillment of all spiritual knowledge and of all the things that can be known. For the natural activities of all created things are drawn by a certain universal intelligence to this truth as their origin and fulfillment. For the Origin and Cause of created beings has as truth conquered all things naturally, and has drawn their activity to Himself.
Λέγοντας παραπάνω, «οι γυναίκες», υποδήλωσε το τέλος των αρετών, την αγάπη, η οποία είναι η αμείωτη ηδονή όσων μετέχουν στο φύσει αγαθό που επιθυμούν, και η αδιάσπαστη ένωση με αυτό. Λέγοντας «αλήθεια» υποδήλωσε το πέρας κάθε γνώσεως και κάθε αντικειμένου γνώσεως, προς το οποίο, σαν αρχή και τέλος όλων των όντων, έλκονται γενικώς όλες οι φυσικές κινήσεις. Γιατί η αρχή και Αιτία των όλων, ως Αλήθεια, τα νικά όλα από τη φύση της και έλκει προς τον εαυτό της την κίνηση των όντων.
32
Because it transcends all things, truth admits of no plurality, and reveals itself as single and unique. It embraces the spiritual potentialities of all that is intellective and intelligible, since it transcends both intellective and intelligible beings; and by an infinite power it encompasses both the ultimate origin and the ultimate consummation of created beings-and draws the entire activity of each to itself. On some it bestows lucid spiritual knowledge of the grace they have lost, and to others it grants, through an indescribable mode of perception and by means of participation, clear understanding of the goodness for which they long.
Η αλήθεια από τη φύση της εμφανίζεται ως ένα και μόνο, κατά την απόλυτη απουσία των πολλών, καλύπτοντας τις γνωστικές δυνάμεις όλων όσα μπορούν να νοήσουν και να νοηθούν, επειδή η υπερούσια ύπαρξή της είναι πάνω απ’ όσα νοούν και όσα νοούνται. Και επειδή περικλείει με άπειρη δύναμη τα άκρα της αρχής και του τέλους των όντων, έλκει προς τον εαυτό της κάθε κίνηση όλων. Και σε άλλους παρέχει ολοφάνερη γνώση της χάρης που στερήθηκαν, ενώ σε άλλους δωρίζει με ανέκφραστη αίσθηση την επίγνωση της αγαθότητας που επιθυμούσαν, ολοκάθαρη με τη μετοχή σ’ αυτήν.
33
The intellect is the organ of wisdom, the intelligence that of spiritual knowledge. The natural sense of assurance common to both intellect and intelligence is the organ of the faith established in each of them, while natural compassion is the organ of the gift of healing. For, corresponding to every divine gift, there is in us an appropriate and natural organ capable of receiving it - a kind of capacity, or intrinsic state or disposition. Thus he who purges his intellect of all sensible images receives wisdom. He who makes his intelligence the master of his innate passions - that is to say, of his incensive and desiring powers - receives spiritual knowledge. He whose intellect and intelligence possess an unshakeable assurance concerning divine realities receives that faith with which all things are possible. He who has acquired natural compassion receives, after the utter annihilation of self-love, the gifts of healing.
Ο νούς είναι όργανο της σοφίας, ενώ το λογικό, της γνώσεως. Η φυσική εσωτερική βεβαιότητα του νου και του λογικού είναι όργανο της πίστεως που συγκροτείται με τη σοφία και τη γνώση. Η φυσική φιλανθρωπία είναι όργανο του χαρίσματος των ιαμάτων. Γιατί κάθε χάρισμα θεϊκό, έχει μέσα μας το επιτήδειο και κατάλληλο δεκτικό του όργανο σαν δύναμη ή έξη ή διάθεση. Παράδειγμα· εκείνος που καθάρισε το νου του από κάθε φαντασία αισθητών, δέχεται σοφία. Εκείνος που έκανε το λογικό κύριο των έμφυτων παθών, εννοώ του θυμού και της επιθυμίας, δέχεται γνώση. Εκείνος που έχει την ακλόνητη βεβαιότητα με το νου και το λογικό σχετικά με τα θεία, δέχεται την πίστη που μπορεί να κάνει τα πάντα. Κι εκείνος που κατόρθωσε τη φυσική φιλανθρωπία, αφού ξερίζωσε τελείως τη φιλαυτία του, δέχεται χαρίσματα ιαμάτων.
34
In each of us the energy of the spirit is made manifest according to the measure of his faith (cf. Rom. 12:6). Therefore each of us is the steward of his own grace and, if we think logically, we should never envy another person the enjoyment of his gifts, since the disposition which makes us capable of receiving divine blessings depends on ourselves.
Ο καθένας από εμάς ανάλογα με την πίστη του(Ρωμ. 12, 6) έχει και τις εκδηλώσεις της ενέργειας του Αγίου Πνεύματος. Ώστε ο καθένας είναι ταμίας της χάρης για τον εαυτό του. Και ποτέ —αν σκέφτεται σωστά— δε θα φθονήσει άλλον που προοδεύει στα χαρίσματα, αφού από αυτόν εξαρτάται η διάθεση που δέχεται τα θεϊκά αγαθά.
35
In other words, divine blessings are bestowed according to the measure of faith in each man. Similarly, the strength of our faith is revealed by the zeal with which we act. Thus our actions disclose the measure of our faith, and the strength of our faith determines the measure of grace that we receive. Conversely, the extent to which we fail to act reveals the measure of our lack of faith, and our lack of faith in turn determines the degree to which we are deprived of grace. Hence the person who out of jealousy envies those who practice the virtues is more than misguided, for the choice of believing and acting, and of receiving grace according to the measure of his faith, clearly depends on him and not on anybody else.
Αιτία της διανομής των θεϊκών αγαθών είναι το μέτρο της πίστεως του καθενός. Γιατί ανάλογος με την πίστη μας είναι ο βαθμός της προθυμίας μας να πράττομε. Εκείνος λοιπόν που πράττει, ανάλογα με την πράξη δείχνει και το μέτρο της πίστεώς του, και δέχεται όσο πίστεψε το μέτρο της χάρης. Εκείνος που δεν πράττει, ανάλογα με την απραξία του φανερώνει και το μέτρο της απιστίας του και δέχεται, όσο απίστησε, τη στέρηση της χάρης. Επομένως δεν κάνει καλά ο φθονερός να φθονεί εκείνους που κατορθώνουν την αρετή, αφού σαφώς από αυτόν εξαρτάται, κι όχι από άλλον, η επιλογή μέσω της πίστεως και των έργων του, να δεχτεί τη χάρη που έρχεται κατά το μέτρο της πίστεως.
36
He who aspires to divine realities willingly allows providence to lead him by principles of wisdom towards the grace of deification. He who does not so aspire is drawn, by the just judgment of God and against his will, away from evil by various forms of discipline. The first, as a lover of God, is deified by providence; the second, although a lover of matter, is held back from perdition by God’s judgment. For since God is goodness itself, He heals those who desire it through the principles of wisdom, and through various forms of discipline cures those who are sluggish in virtue.
Εκείνος που έχει έρωτα προς τα καλά, κατά θεία πρόνοια σπεύδει θεληματικά προς τη χάρη της θεώσεως μέσω των λόγων της σοφίας. Εκείνος που δεν έχει τέτοιον έρωτα, κατά δίκαιη κρίση του Θεού απομακρύνεται χωρίς να θέλει από την κακία μέσω τρόπων παιδαγωγίας. Ο πρώτος, ως φιλόθεος, θεώνεται από την πρόνοια· ο δεύτερος δεν αφήνεται με την παιδαγωγική τιμωρία να έρθει ως φιλόυλος σε καταδίκη. Γιατί ο Θεός, ως αγαθός, με λόγους σοφίας περιποιείται τους πρόθυμους, ενώ με παιδαγωγικούς τρόπους θεραπεύει εκείνους που είναι δυσκίνητοι στην αρετή.
37
Real faith is truth which is all-embracing, all-sustaining and free from all falsehood. A good conscience confers on us the power of love, since it is not guilty of any transgression of the commandments.
Η πραγματική πίστη είναι αλήθεια που συνέχει και συγκρατεί όλα και δεν περιέχει ψεύδος. Η αγαθή συνείδηση φέρνει τη δύναμη της αγάπης, γιατί δεν τη βαρύνει καμιά παράβαση εντολής.
38
Scripture says that seven spirits will rest upon the Lord: the spirit of wisdom, the spirit of understanding, the spirit of spiritual knowledge, the spirit of cognitive insight, the spirit of counsel, the spirit of strength, and the spirit of the fear of God (cf. Isa. 11:2). The effects produced by these spiritual gifts are as follows: by fear, abstention from evil; by strength, the practice of goodness; by counsel, discrimination with respect to the demons; by cognitive insight, a clear perception of what one has to do; by spiritual knowledge, the active grasping of the divine principles inherent in the virtues; by understanding, the soul’s total empathy with the things that it has come to know; and by wisdom, an indivisible union with God, whereby the saints attain the actual enjoyment of the things for which they long. He who shares in wisdom becomes god by partici- pation and, immersed in the ever-flowing, secret outpouring of God’s mysteries, he imparts to those who long for it a knowledge of divine blessedness.
«Και θα αναπαυτούν —λέει— σ’ αυτόν επτά πνεύματα: το πνεύμα της σοφίας, το πνεύμα της συνέσεως, το πνεύμα της γνώσεως, το πνεύμα της επιστήμης, το πνεύμα της βουλής, το πνεύμα της ισχύος, το πνεύμα του φόβου του Θεού»(Ησ. 11, 2-3). Ιδιαίτερα γνωρίσματα αυτών των πνευματικών χαρισμάτων είναι: του φόβου, η αποβολή των κακών της ισχύος, η πραγμάτωση των αγαθών της βουλής, η διάκριση των αντιθέτων της επιστήμης, η ανόθευτη πληροφορία για ό,τι οφείλομε· της γνώσεως, η ενεργητική κατανόηση των θείων λόγων των αρετών· της συνέσεως, η καθολική συγκατάθεση της ψυχής προς όσα κατανοήθηκαν· της σοφίας, η ακατανόητη ένωση με το Θεό. Κατ’ αυτή, η επιθυμία του Θεού γίνεται για τους άξιους απόλαυση του Θεού, η οποία με τη μετοχή στο Θεό θεώνει αυτόν που μετέχει και τον κάνει εξηγητή της θείας μακαριότητας κατά την αέναη και μυστική προβολή και κοινοποίηση των θείων μυστηρίων σε όσους έχουν ανάγκη.
39
The spirit of the fear of God is abstention from evil deeds. The spirit of strength is an impulse and disposition prompt to fulfill the commandments. The spirit of counsel is the habit of discrimination according to which we fulfill the divine commandments intelligently and distinguish what is good from what is bad. The spirit of cognitive insight is an unerring perception of the ways in which virtue is to be practiced; if we act in accordance with this perception we will not deviate at all from the true judgment of our intelligence. The spirit of spiritual knowledge is a grasping of the commandments and the principles inherent in them, according to which the qualities of the virtues are constituted. The spirit of understanding is acceptance of the qualities and principles of the virtues or, to put it more aptly, it is a transmutation by which one’s natural powers commingle with the qualities and principles of the commandments. The spirit of wisdom is ascension towards the Cause of the higher spiritual principles inherent in the commandments, and union with it. Through this ascension and union we are initiated, in so far as this is possible for human beings, simply and through unknowing into those inner divine principles of created beings, and in different ways we present to men, as if from a spring welling up in our heart, the truth which resides in all things.
Το πνεύμα του φόβου του Θεού είναι αποχή από τη διάπραξη των κακών· το πνεύμα της ισχύος είναι η πρόθυμη ορμή και κίνηση προς εργασία των εντολών· το πνεύμα της βουλής είναι η έξη της διακρίσεως σύμφωνα με την οποία πράττομε με λόγο τις θείες εντολές και αποχωρίζομε τα καλύτερα από τα χειρότερα· το πνεύμα της επιστήμης είναι η σωστή πληροφορία των τρόπων που πράττομε τις αρετές, που όταν ενεργούμε σύμφωνα μ’ αυτή, δεν πέφτομε έξω στην ορθή κρίση του λογικού· το πνεύμα της γνώσεως είναι η κατανόηση των εντολών και των λόγων τους, σύμφωνα με τους οποίους υπάρχουν οι τρόποι των αρετών· το πνεύμα της συνέσεως είναι η συγκατάθεση στους τρόπους και στους λόγους των αρετών, ή κυριολεκτικότερα, η μεταβολή με την οποία γίνεται ανάμιξη των φυσικών δυνάμεων με τους τρόπους και τους λόγους των εντολών· το πνεύμα της σοφίας είναι η ανάβαση προς την Αιτία των πιό πνευματικών λόγων των εντολών και η ένωση μ’ Αυτή. Κατά την ένωση αυτή, με τρόπο άγνωστο, εισαγόμαστε γενικά στους λόγους των όντων που υπάρχουν στο Θεό —όσο είναι δυνατό στους ανθρώπους—, και από την καρδιά μας, σαν από πηγή που αναβλύζει, προσφέρομε με διάφορους τρόπους στους ανθρώπους την αλήθεια που υπάρχει στα πάντα.
40
We ascend step by step from what is remotest from God, but near to us, to the primal realities which are furthest from us but near to God. For we begin by abstaining from evil because of fear, and from this we advance to the practice of virtue through strength; from the practice of virtue we advance to the. discrimination conferred by the spirit of counsel; from discrimination to a settled state of virtue, which is cognitive insight; from the settled state of virtue to the spiritual knowledge of the divine principles inherent in the virtues; from this knowledge to a state of understanding, that is, to the transmuted state in which we conform to the divine principles of virtue that we have come to know; and from this we advance to the simple and undistorted contemplation of the truth that is in all; things. From this point of vantage, as a. result of our wise contemplation of sensible and noetic beings, we will be enabled to speak about the truth as we should.
Από εκείνα που είναι στο Θεό μακριά και σ’ εμάς κοντά, ανεβαίνομε διαδοχικά και με τάξη στα πρώτα, που είναι μακριά από μας και κοντά στο Θεό. Από την αποχή των κακών λόγω φόβου, προχωρούμε με την ισχύ στην εργασία των αρετών από αυτήν, στη διάκριση της βουλής· από τη διάκριση, στην έξη των αρετών, δηλαδή την επιστήμη· από την έξη των αρετών, στη γνώση των λόγων αυτών των αρετών· από αυτή, στην έξη που μας μεταβάλλει σύμφωνα με τους λόγους των αρετών που γνωρίσαμε, δηλαδή τη σύνεση· από αυτήν τέλος, στην απλή και ακριβή θεωρία της αλήθειας που βρίσκεται σε όλα. Από αυτήν ξεκινώντας, θα προσφέρομε πολλούς και ποικίλους ευσεβείς λόγους για την αλήθεια από τη σοφή θεωρία των αισθητών όντων και των νοητών ουσιών.
41
The first good which actively affects us, namely fear, is reckoned by Scripture as the most remote from God, for it is called ‘the beginning of wisdom’ (Ps. 111:10; Prov. 1:7; 9:10). Setting out from this towards our ultimate goal, wisdom, we come to understanding, and this enables us to draw close to God Himself, for we have only wisdom lying between us and our union with Him. Yet it is impossible for a man to attain wisdom unless first, through fear and through the remaining intermediary gifts, he frees himself completely from the mist of ignorance and the dust of sin. That is why, in the order established by Scripture, wisdom is placed close to God and fear close to us. In this way we can learn the rule and law of good order.
Το καλό που είναι πρώτο κατά την ενέργειά του σ’ εμάς, δηλαδή το φόβο, ο λόγος της Γραφής το απαρίθμησε τελευταίο, επειδή είναι αρχή της σοφίας. Από τον φόβο ξεκινούμε και ανεβαίνομε στο τέλος της σοφίας, τη σύνεση, ύστερα από την οποία πλησιάζομε το Θεό, έχοντας μόνο τη σοφία να μεσιτεύει για την ένωσή μας μ’ Αυτόν. Γιατί δεν είναι δυνατό να επιτύχει τη σοφία εκείνος που διά μέσου του φόβου και των λοιπών ενδιαμέσων χαρισμάτων δεν αποτίναξε τελείως από πάνω του το μόλυσμα της άγνοιας και τη σκόνη της κακίας. Γι’ αυτό η τάξη της Γραφής τοποθέτησε τη σοφία κοντά στο Θεό και το φόβο κοντά σ’ εμάς, για να μάθομε τον κανόνα και το νόμο της σωστής τάξεως.
42
Ascending therefore with these eyes of faith, that is to say, with this enlightenment, we are drawn towards the divine unity of wisdom, which is divided into different gifts for our benefit; and by mounting from one virtue to another we unite with the source of those gifts. But with God’s help we do not omit any of the stages we have already mentioned, lest by gradually growing neglectful we allow our faith to become blind and sightless because it is deprived of the enlightenment of the Spirit that comes through works. If this happened, we would be punished for endless ages because we have blinded in ourselves the divine eyes which had opened within us according to the measure of our faith.
Ανεβαίνοντας λοιπόν μ’ αυτά τα μάτια της πίστεως, δηλαδή με τους φωτισμούς, συναγόμαστε στη θεία μονάδα της σοφίας. Αποκαθιστούμε τη διαίρεση των χαρισμάτων που έγινε για χάρη μας, μέσα στην Αιτία τους, με τις επιμέρους κατακτήσεις των αρετών. Δεν παραλείπομε τίποτε από εκείνα που είπαμε —με τη βοήθεια του Θεού— για να μην κάνομε την πίστη μας, αμελώντας σιγάσιγά, τυφλή και αόμματη, χωρίς δηλαδή τους φωτισμούς του Πνεύματος μέσω των έργων, και κολαστούμε δίκαια στους άπειρους αιώνες, γιατί τυφλώσαμε μέσα μας, όσο εξαρτιόταν από μας, τα θεια μάτια της πίστεως.
43
When by neglecting the commandments a person blinds the eyes of faith that are within him, then he is certainly doomed, for he no longer has God watching over him. For if Scripture calls the energies of the Spirit the ‘eyes of the Lord’ (Deut. 11:12), the person who does not open those eyes by fulfilling the commandments does not have God watching over him. God watches us only when through fulfilling the commandments we are illumined by the energies of the Spirit, for He has no other eyes by which He looks down on those who dwell on earth.
Καθένας που με την απραξία των εντολών τύφλωσε μέσα του αυτά τα μάτια της πίστεως, είναι οπωσδήποτε άξιος καταδίκης, και δεν έχει πλέον το Θεό να τον επιβλέπει. Αν δηλαδή ο θείος λόγος αποκαλεί «οφθαλμούς Κυρίου»(Δευτ. 11, 12) τις ενέργειες του Πνεύματος, εκείνος που δεν ανοίγει αυτά τα μάτια με την εργασία των εντολών, δεν έχει το Θεό να τον επιβλέπει. Γιατί ο Θεός, όπως είναι εύλογο, από τη φύση Του δεν επιβλέπει με άλλα μάτια τους ανθρώπους, αφού βέβαια ακτίνα της θείας οράσεως είναι ο φωτισμός μας που συνοδεύει την αρετή.
44
Wisdom is a unity contemplated indivisibly in the various virtues which arise from it; and it is perceived in a single form in the operations of the virtues. Again, it appears as a simple unity when the virtues which issued from it are reintegrated with it. This happens when we, for whose sake wisdom has produced from itself each individual virtue, are drawn upwards towards it by means of each virtue.
Η σοφία είναι μονάδα, και φαίνεται αδιαίρετη στις αρετές που πηγάζουν από αυτή. Γίνεται νοητή με τις ενέργειες των αρετών σαν ένα, και πάλι μέ τις αποκαταστάσεις σ’ αυτήν των αρετών που απ’ αυτήν προέρχονται, αποδεικνύεται απλή μονάδα, όταν εμείς που για χάρη μας προοδεύει με την επιτυχία κάθε μιας αρετής, ανεβαίνομε με κάθε αρετή και συναγόμαστε σ’ αυτήν.
45
When you fail to carry out the divine precepts of faith, your faith is blind. For if the precepts of God are light (cf. Isa. 26:9. LXX), it is clear that when you fail to put the divine precepts into practice you are without divine fight. You are God’s servant merely in name, not in reality.
Εκείνος που δεν εργάζεται τα θεία προστάγματα της πίστεως, έχει πίστη τυφλή. Γιατί αν τα προστάγματα του Θεού είναι φως(Ησ. 126, 9), γίνεται φανερό ότι είναι χωρίς θεϊκό φως εκείνος που δεν πράττει τα θεία προστάγματα, αλλά περιφέρει κούφια και χωρίς περιεχόμενο τη θεία κλήση.
46
No one can plead the weakness of the flesh as an excuse when he sins; for the union of our humanity with the divine Logos through the incarnation, has renewed the whole of nature by lifting the curse, and so we have no excuse if our will remains attached to the passions. For the divinity of the Logos, which always dwells by grace in those who believe in Him, withers the rule of sin in the flesh.
Κανένας από όσους αμαρτάνουν δεν μπορεί να έχει συνήγορο της αμαρτίας τήν ασθένεια τής σάρκας. Η ένωση με το Θεό Λόγο θεράπευσε όλη την ανθρώπινη φύση με την κατάργηση της κατάρας, στερώντας από δικαιολογία την προσκόλληση της προαιρέσεώς μας στα πάθη. Γιατί η θεότητα του Λόγου με την παντοτινή κατά χάρη παρουσία της σε όσους πιστεύουν σ’ Αυτόν, μαραίνει ολωσδιόλου το νόμο της αμαρτίας που βρίσκεται στη σάρκα.
47
He who through faith in God and love for Him has conquered the witless desires or impulses of the passions which are contrary to nature, moves out of the sphere of natural law and enters wholly into the noetic realm. And, together with himself, he delivers from alien servitude his fellow-men and their concerns.
Εκείνος που με την πίστη και την αγάπη στο Θεό νίκησε τις παράλογες επιθυμίες ή κινήσεις των παρά φύση παθών, βγαίνει έξω από την περιοχή κι αυτού του φυσικού νόμου και μεταφέρεται ολόκληρος στη χώρα των νοητών, συνελευθερώνοντας και το συγγενικό κατά φύση μαζί με όλα όσα έχει αποκτήσει, από τη δουλεία στον εχθρό.
48
Unless curbed by the fear of God that accompanies the practice of the virtues, spiritual knowledge leads to vanity; for it encourages the person puffed up by it to regard as his own what has merely been lent to him, and to use his borrowed intelligence to win praise for himself. But when his practice of the virtues increases concomitantly with his longing for God, and he does not arrogate to himself more spiritual knowledge than is needed for the task in hand, then he is made humble, reduced to himself by principles which are beyond his capacity.
Όταν η γνώση δεν χαλιναγωγείται κατά την πράξη από το φόβο του Θεού, προκαλεί έπαρση, πείθοντας αυτόν που επαίρεται γι’ αυτήν να παρουσιάζει σάν δικό του ό,τι έχει δανειστεί και να συλλέγει τη λογική γνώση με στόχο τον έπαινό του. Κι όταν η πράξη που αυξάνει μαζί με το θείο πόθο δεν ενδιαφέρεται για τη γνώση που είναι πέρα απ’ ό,τι πρέπει να πραχθεί, κάνει ταπεινόφρονα τον πρακτικό, γιατί τον συμμαζεύει στα όρια των λόγων της δυνάμεώς του.
49
Man’s heavenly abode is a dispassionate state of virtue, combined with a spiritual knowledge that has overcome all delusory notions.
Ουράνια κατοικία είναι η απαθής έξη της αρετής και η γνώση που δεν περιέχει κανένα στοιχείο πλάνης που να την υπονομεύει.
50
Plurality is the consummation of unity manifested, and unity is the origin of non-manifest plurality. For the origin of every consummation is clearly its non-manifest state, and the consummation of every origin is the full development of its potentiality for manifestation. Thus, since faith is the natural origin of the virtues, its consummation is the full development of the goodness realized through the virtues; and since natural goodness is the consummation of the virtues, its origin is faith. In this way there is an intrinsic reciprocity between faith and goodness: faith is implicit goodness and goodness is faith manifested. God is by nature both faithful and good (cf. Matt. 19:17); He is faithful as the primal good and good as the desire of all desires. These attributes are in every way identical with each other; and, except is our conception of them, they are not divided from each other in any way by any act of manifestation that takes its start from Him and ends in Him. Thus plurality, being the manifestation of God as the desire of all desires, brings to perfect fulfillment the longing of all that aspires towards Him; while unity, being a symbol of God as the primal good, constitutes the perfect ground of all that is made manifest from Him.
Τέλος της μονάδας που κινήθηκε είναι η μυριάδα, και αρχή μυριάδας που δεν κινήθηκε, η μονάδα· γιατί αρχή κάθε τέλους είναι η ακινησία του, και τέλος κάθε αρχής είναι η συμπλήρωση της κινήσεώς της. Έτσι και η πίστη είναι φυσική αρχή των αρετών, και τέλος έχει την συμπλήρωση του αγαθού μέσω των αρετών. Και το κατά φύση αγαθό, ως τέλος των αρετών, έχοντας αρχή την πίστη, προς αυτήν συνάγεται με ενδιάθετη κίνηση. Γιατί η πίστη είναι ενδιάθετο αγαθό, ενώ το αγαθό είναι πραγματοποιημένη πίστη. Πιστός από τη φύση Του και αγαθός είναι ο Θεός(Ματθ. 19, 17). Πιστός, ως πρώτο αγαθό· αγαθός, ως έσχατο επιθυμητό. Αυτά από κάθε άποψη είναι μεταξύ τους το ίδιο, και με κανένα τρόπο, παρά μόνο θεωρητικά, δε διαιρούνται το ένα από το άλλο λόγω της κινήσεως όσων αρχίζουν από Αυτόν και καταλήγουν σ’ Αυτόν. Άρα η μυριάδα, που συμβολίζει το έσχατο επιθυμητό, περικλείει τέλεια την επιθυμία εκείνων που κινούνται προς αυτό. Και η μονάδα, που είναι σύμβολο του πρώτου αγαθού, δίνει την τέλεια βάση εκείνων που ξεκινούν από αυτό.
51
The first type of dispassion is complete abstention from the actual committing of sift, and it may be found in those beginning the spiritual way. The second is the complete rejection in the mind of all assent to evil thoughts; this is found in those who have achieved an intelligent participation in virtue. The third is the complete quiescence of passionate desire; this is found in those who contemplate noetically the inner essences of visible things through then outer forms. The fourth type of dispassion is the complete purging even of passion-free images; this is found in those who have made their intellect a pure, transparent mirror of God through spiritual knowledge and contemplation. If, then, you have cleansed yourself from the committing of acts prompted by the passions, have freed yourself from mental assent to them, have put a stop to the stimulation of passionate desire, and have purged your intellect of even the passion-free images of what were once objects of the passions, you have attained the four general types of dispassion. You have emerged from the realm of matter and material things, and have entered the sphere of intelligible realities, noetic, tranquil and divine.
Πρώτη απάθεια είναι η τέλεια αποχή από τα έμπρακτα κακά, η οποία παρατηρείται στους αρχαρίους. Δεύτερη, η τέλεια αποβολή από τη διάνοια των λογισμών της συγκαταθέσεως στα κακά, η οποία γίνεται σ’ εκείνους που επιδιώκουν έλλογα την αρετή. Τρίτη, η τέλεια ακινησία της επιθυμίας προς τα πάθη· αυτή υπάρχει σ’ εκείνους που βλέπουν νοερά μέσω των σχημάτων των ορατών τους λόγους τους. Τέταρτη απάθεια είναι η πλήρης κάθαρση και αυτής της ψιλής φαντασίας, η οποία γίνεται σ’ εκείνους που με τη γνώση και τη θεωρία έκαναν το νου τους καθαρό και διαφανή καθρέφτη του Θεού. Εκείνος λοιπόν που καθάρισε τον εαυτό του από την ενέργεια των παθών, ελευθερώθηκε από τη διανοητική συγκατάθεση σ’ αυτά, σταμάτησε να κινείται προς τα πάθη με την επιθυμία του, και έκανε το νου του αμόλυντο και από την ψιλή φαντασία των παθών, έχοντας και τις τέσσερις γενικές απάθειες, βγήκε έξω από την ύλη και τα υλικά και τρέχει να φτάσει το νοερό και θεϊκό και ειρηνικό τέρμα των νοητών.
52
The first type of dispassion, in other words, is abstention from the body’s impulsion towards the actual committing of sin. The second is the complete rejection of impassioned thoughts in the soul; through this rejection the impulsion of the passions mentioned in the first type of dispassion is quelled, since there are now no impassioned thoughts to incite it to action. The third is the complete quiescence of passionate desire, and through this the second type is generated, since it is brought into being by purity of thought. The fourth type of dispassion is the complete exclusion from the mind of all sensible images. This also produces the third type, since the mind no longer possesses those images of sensible things which produce imaginings of the passions in it.
Πρώτη απάθεια εννοεί την κίνηση του σώματος που μένει ανέπαφη από την ενεργητική αμαρτία. Δεύτερη, την τέλεια αποβολή από την ψυχή των εμπαθών λογισμών, με την οποία μαραίνεται ολωσδιόλου η κίνηση των παθών της πρώτης απάθειας, καθώς δεν έχει να τη διεγείρουν σε ενέργεια οι εμπαθείς λογισμοί. Τρίτη, την τέλεια ακινησία της επιθυμίας προς τα πάθη, για την οποία συμβαίνει και η δεύτερη απάθεια που συνίσταται στην καθαρότητα των λογισμών. Τέταρτη απάθεια εννοεί την τέλεια απόθεση από τη διάνοια όλων των αισθητών φαντασιών, από την οποία δημιουργήθηκε η τρίτη που δεν έχει τις φαντασίες των αισθητών να μορφοποιούν σ’ αυτή τις εικόνες των παθών.
53
Intelligence and reason are to be treated like the bondservants of Hebrew stock who are set free at the end of six years (cf. Deut. 15:12). They labor like a servant and a handmaid for everyone who practices the virtues, since they conceive and realize the qualities of active virtue, and their whole strength is as it were drawn up against the demons that oppose the practice of the virtues. When they have completed the stage of practical philosophy - and this completion is represented by the sixth year, for the number six signifies practical philosophy intelligence and reason are set free to devote themselves to spiritual contemplation, that is to say, they contemplate the inner essences of created beings.
Σε κάθε πρακτικό, το λογικό και η διάνοια μοχθούν σαν υπηρέτης και υπηρέτρια, επινοώντας και δημιουργώντας τους τρόπους της πρακτικής αρετής και αντιπαρατάσσοντας κατά κάποιο τρόπο όλη τους τη δύναμη κατά των πονηρών πνευμάτων που αντιστρατεύονται στην πρακτική άσκηση. Όταν όμως ολοκληρώσουν την πρακτική φιλοσοφία, την οποία υποδήλωσε ο αριθμός των έξι ετών —γιατί έχει λεχθεί ότι ο αριθμός έξι σημαίνει την πρακτική φιλοσοφία—, τότε αφήνονται ελεύθεροι(Δευτ. 15, 12), και το λογικό και η διάνοια, για να πάνε στην πνευματική φιλοσοφία, δηλαδή ν’ ασχολούνται με τη θεωρία των λόγων των όντων που είναι συγγενικοί τους.
54
The incensive power and desire, on the other hand, are to be treated like the servant and the handmaid of another tribe (cf. Lev. 25: 4I-42). The contemplative; intellect, through fortitude and self-restraint, subjugates them for ever to the lordship of the intelligence, so that they serve the virtues. It does not give them their complete freedom until the law of nature is totally swallowed up by the law of the spirit, in the same way as the death of the unhappy flesh is swallowed up by infinite life (cf. 2 Cor. 5:4), and until the entire image of the unoriginate kingdom is clearly revealed, mimetically manifesting in itself the entire form of the archetype. When the contemplative intellect enter this state it gives the incensive power and desire their freedom, transmuting desire into the unsullied pleasure and pure enravishment of an intense love for God and the incensive power into spiritual fervor, an ever-active fiery elan, a self-possessed frenzy.
Αλλοεθνής υπηρέτης και υπηρέτρια είναι ο θυμός και η επιθυμία, τους οποίους βάζει για πάντα κάτω από το ζυγό(Λευϊτ. 25, 44-46) του λογικού ο θεωρητικός νους με τη δύναμη της ανδρείας και της σωφροσύνης, για να υπηρετούν τις αρετές· και δε δίνει καθόλου σ’ αυτούς ελευθερία, μέχρις ότου ο νόμος του πνεύματος απορροφήσει το νόμο της φύσεως, όπως καταπίνεται ο θάνατος της δύστυχης σάρκας από την άπειρη ζωή(Β΄ Κορ. 5, 4). θα φανερωθεί έτσι καθαρά ολόκληρη η εικόνα της άναρχης Βασιλείας, η οποία θα έχει με τη μίμηση όλη τη μορφή του Πρωτοτύπου. Όταν φτάσει εκεί ο θεωρητικός νους, αφήνει ελεύθερο το θυμό και την επιθυμία, μεταβάλλοντας την μέν επιθυμία στην άδολη ηδονή του θείου έρωτα και στο αμόλυντο θέλγητρο, το δε θυμό σε πνευματικό ζήλο και φλογερή ακατάπαυστη κίνηση και σε μανία γεμάτη σωφροσύνη.
55
The intellect unwavering concentration on spiritual knowl-edge, and the incorruption of the senses when hallowed by virtue, constitute an image of the unoriginate kingdom. This occurs when soul and body, through the spiritual transmutation of the senses into the intellect, are united with each other solely by the divine law of the Spirit. In this state, the ever-active vital energy of the Logos always pervades them, and all unlikeness to the divine utterly vanishes.
Εικόνα της άναρχης βασιλείας είναι η σταθερότητα του νου σχετικά με την αληθινή γνώση και η αφθαρσία της αισθήσεως σχετικά με την αρετή, όταν η ψυχή και το σώμα είναι συνδεδεμένα μεταξύ τους μόνο με το θείο νόμο του Πνεύματος κατά την πνευματική μεταβολή της αισθήσεως σε νου. Στην κατάσταση αυτή τα διαπερνά συνεχώς η αεικίνητη και ζωντανή ενέργεια του λόγου και απουσιάζει ολότελα κάθε ανομοιότητα προς το θείο.
56
Pleasure has been defined as desire realized, since pleasure presupposes the actual presence of something regarded as good. Desire, on the other hand, is pleasure that is only potential, since desire seeks tike realization in the future of something regarded as good. Incensiveness is frenzy premeditated, and frenzy is incensiveness brought into action. Thus he who has subjected desire and incensiveness to the intelligence will find that his desire is changed into pleasure through his soul’s unsullied union in grace with the divine, and that his incensiveness is changed into a pure fervor shielding his pleasure in the divine, and into a self-possessed frenzy in which the soul, ravished by longing, is totally rapt in ecstasy above the realm of created beings. But-so long as the world and the soul’s willing attachment to material things are alive in us, we must not give freedom to desire and incensiveness, lest they commingle with the sensible objects that are cognate to them, and make war against the soul, taking it captive with the passions, as in ancient times the Babylonians took Jerusalem (cf. 2 Kgs. 25:4). For when Scripture, exhibiting the world of intelligibles through the literal narrative, speaks of an age during which the Law commands servants of another tribe to remain in bondage (cf. Lev. 25:40-41), it means by ‘age’ the attachment of the soul’s will and purpose to this world, that is, to this present life.
Η ηδονή λένε πως είναι επιθυμία που ενεργείται, αν βέβαια είναι παρόν αυτό που αυτή θεώρησε αγαθό. Ο θυμός είναι μια κίνηση μανίας που μελετούμε, ενώ η μανία είναι θυμός που ενεργείται. Εκείνος λοιπόν που υπόταξε στο λογικό αυτές τις δυνάμεις, θα δει να μεταβάλλεται η επιθυμία του σε ηδονή κατά την άχραντη ένωση της ψυχής με το θείο μέσω της χάρης, ενώ ο θυμός σε καθαρή φλόγα που θα φρουρεί αυτή την ηδονή και σε μανία φρόνιμη που θα αποσπά τελείως από τα όντα τη δύναμη που θέλγει την έφεση της ψυχής. Έως ότου λοιπόν ζει μέσα μας ο κόσμος και η εκούσια σχέση της ψυχής προς τα υλικά, δεν πρέπει να δίνομε ελευθερία σ’ αυτές τις δυο δυνάμεις, μην τυχόν αναμιχθούν με τα αισθητά σαν ομόφυλοί τους, πολεμήσουν την ψυχή και τη συλλάβουν, αιχμαλωτισμένη από τα πάθη, όπως κατέλαβαν παλιά την Ιερουσαλήμ οι Βαβυλώνιοι(Δ΄ Βασ. 25, 4). Γιατί ο λόγος της Γραφής, με τον αιώνα κατά τον οποίο ο Νόμος όριζε να μένουν στη δουλεία οι αλλόφυλοι υπηρέτες(Λευιτ. 25, 44-46), υποδήλωσε την προαιρετική σχέση της ψυχής προς τον κόσμο τούτο, δηλαδή προς την παρούσα ζωή, φανερώνοντας τα νοούμενα με την ιστορική διήγηση.
57
Evil has a beginning, for it has its origin in activity on our part which is contrary to nature. But goodness does not have a beginning, for it exists by nature before time and before all ages. Goodness is intelligible because it can be grasped by intellection. Evil is not intelligible because it cannot be grasped-by intellection. Goodness can he spoken about - indeed, it is the only thing we should speak about. It also comes into being - it is, in fact, the only thing that should come into being; for although by nature it is uncreated, yet because of God’s love for us it allows itself to come into being through us by grace, so that we who create and speak may be deified. Evil - which is the only thing that should not come into being - we cannot create. Evil is corruptible because corruption is the nature of evil, which does not possess any true existence whatsoever. Goodness is incorruptible because it exists eternally and never ceases to be, and watches over everything in which it dwells. Goodness, then, is what we should seek with our intelligence, long for with our desire, and keep inviolate with our incensive power. With out cognitive insight we should prevent it from being adulterated by anything that is contrary to it. With our voice we should make it manifest in speech to those who art ignorant of it. And with our generative power we should make it increase or, to put it more accurately, we should be increased by it.
Το κακό έχει αρχή· αρχή του είναι η παρά φύση κίνηση εκ μέρους μας. Το αγαθό όμως δεν έχει αρχή· γιατί υπάρχει πριν από κάθε αιώνα και χρόνο το αγαθό από τη φύση του. Το αγαθό είναι νοητό, το οποίο μόνο πρέπει να νοούμε. Το κακό δεν είναι νοητό, το οποίο μόνο δεν πρέπει να νοούμε. Το αγαθό μπορεί να εκφραστεί, και αυτό μόνο πρέπει να λέμε. Επίσης το αγαθό γίνεται· γιατί αν και από τη φύση του είναι αγένητο, ανέχεται από φιλανθρωπία να γίνεται από μας κατά χάρη, για να οδηγεί στη θέωση όσους το πράττομε και το λέμε. Το αγαθό το κάνομε, και μάλιστα αυτό μόνο πρέπει να γίνεται. Το κακό δεν το κάνομε, και αυτό μόνο πρέπει να μη γίνεται. Το κακό είναι φθαρτό, γιατί ακριβώς η φύση του κακού είναι φθορά, και δεν έχει καθόλου και καμιά ύπαρξη. Το αγαθό είναι άφθαρτο, γιατί υπάρχει πάντοτε και δεν παύει ποτέ να υπάρχει, και φρουρεί όλους όσοι το αποκτούν. Αυτό λοιπόν το αγαθό, το ζητούμε με το λογιστικό· το ποθούμε με το επιθυμητικό· με το θυμικό το φυλάγομε ασύλητο· με την αίσθηση το κρατούμε με γνώση καθαρό και χωριστό από τα αντίθετά του· με τη φωνή το λέμε και το κάνομε φανερό σ’ όσους το αγνοούν και με την παραγωγή το αυξάνομε, ή καλλίτερα, εμείς αυξανόμαστε μ’ αυτό.
58
The contemplative intellect, if it is to rule over conceptual images of created things, as well as over its own activities, must be in a state barren of evil, that is, one which neither conceives evil in any way nor gives birth to it. It must be in this state when it embarks on contemplation lest, in scrutinizing created beings spiritually, it inadvertently falls into the power of one of the demons whose nature it is to corrupt the heart’s pure vision by means of some sensible object.
Ο θεωρητικός νους που βασιλεύει πάνω στα νοήματα και θεάματα των όντων και πάνω στις κινήσεις τους, πρέπει να είναι σε μια κατάσταση άγονη ως προς την κακία, δηλαδή μήτε να συλλαμβάνει καθόλου, μήτε να γεννά την κακία. Στηριγμένος σ’ αυτά πρέπει να κινείται γύρω από τη θεωρία, μη τυχόν, κάνοντας πνευματικά την εξέταση των όντων, πέσει ασυναίσθητα στην εξουσία κάποιου πονηρού πνεύματος από εκείνα που νοθεύουν την αγνή μελέτη της καρδιάς με κάποιο αισθητό πράγμα.
59
He who on account of his virtue or spiritual knowledge falls victim to self-esteem grows his hair like Absalom, to no good purpose (cf. 2 Sam. 14:26; 18:9). Outwardly he appears to pursue a moral way of life, but it is carefully contrived and mixed (like a mule) with conceit, and designed to deceive onlookers. Puffed up with his vainglory, he tries to supplant the spiritual father who gave him birth through the teaching of the Logos; for in his pride he wants, like a usurper, to arrogate to himself all the splendor of-the virtue and spiritual knowledge which his spiritual father possessed as a gift from God. But when such a man begins to engage in the spiritual contemplation of created beings and to fight with his intelligence for truth, because his sensual nature is still full of life he is caught by his hair in the oak tree of material appearances; and thus his empty conceit, entangled as it is with death, suspends him between heaven and earth (cf. 2 Sam. 18:9). For the victim of self-esteem does not possess spiritual knowledge, which like heaven would draw him up out of his degrading conceit, nor does he possess earth, that basis, rooted in humility, of practical endeavor which would draw him down from the heights to which his arrogance has raised him. The spiritual teacher who gave him birth grieves compassionately on seeing him the (cf. 2 Sam. 18:33). In this way his teacher imitates God, who desires not the death of a sinner but rather that he should repent and live (cf. Ezek. 33:11).
Εκείνος που έχει προσβληθεί από κενοδοξία για την αρετή του ή τη γνώση του, αυτός τρέφοντας μάταια σαν τον Αβεσαλώμ τα μαλλιά της οιήσεως, επιδεικνύει τον ηθικό βίο του επιτηδευμένο και μεικτό, σαν διπλής καταγωγής ημίονο, για να εξαπατά όσους τον βλέπουν. Και πετώντας εξαιτίας του στα σύννεφα, πιστεύει ότι θα υποτάξει τον πνευματικό του πατέρα που τον γέννησε με τη διδασκαλία του λόγου, θέλοντας, όλη τη δόξα της αρετής και της γνώσεως που έχει ο πνευματικός του πατέρας από το Θεό,σαν υπερήφανος που είναι να την τραβήξει με τυραννικό τρόπο στον εαυτό του. Βγαίνοντας όμως αυτός στο πλάτος της πνευματικής θεωρίας της φύσεως για τον λογικό πόλεμο υπέρ της αλήθειας, και επειδή η αίσθησή του είναι ακόμη ζωντανή, πιάνεται στο δάσος από την κοσμική βελανιδιά των υλικών θεαμάτων, έχοντας την ίδια την κούφια οίηση σαν δεσμό θανάτου να τον κρεμάει ανάμεσα στον ουρανό και στη γή(Β΄ Βασ. 18, 9). Γιατί ο κενόδοξος δεν έχει γνώση που να τον έλκει σαν ουρανός από την οίηση που τον σέρνει προς τα κάτω· ούτε πάλι έχει γη, εννοώ τη βάση της πράξεως που στηρίζεται στην ταπείνωση, η οποία να τον έλκει κάτω από κει που τον ανεβάζει η έπαρση. Αυτόν, από φιλανθρωπία, τον πενθεί και πεθαμένο ο διδάσκαλος που τον γέννησε(Β΄ Βασ. 18, 33) πνευματικά, ως φιλόθεος και μιμούμενος το Θεό, γιατί δε θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο το να μετανοήσει και να ζήσει(Ιεζ. 33, 11).
60
The origin and consummation of every man’s salvation is wisdom, which initially produces fear but when perfected gives rise to loving desire. Or, rather, initially and providentially wisdom manifests itself for our sake as fear, so as to make us who aspire to wisdom desist from evil; but ultimately it exists in its natural state for its own sake as loving desire, so as to fill with spiritual mirth those who have abandoned all existing things In order to dwell with it.
Αρχή και τέλος της σωτηρίας του καθενός είναι η σοφία, η οποία αρχίζει γεννώντας πρώτα το φόβο(Παρ. 9, 10), και έπειτα, καθώς τελειοποιείται, δημιουργώντας τον πόθο. Ή μάλλον, αυτή γίνεται για μας κατ’ οικονομία στην αρχή φόβος για να κόψει από την κακία τον εραστή της· και στο τέλος γίνεται για τον εαυτό της πόθος, για να γεμίσει με χαρά εκείνους που αντάλλαξαν τα πάντα με τη συμβίωση μαζί της.
61
To those who do not long for it, wisdom is fear, because of the loss which they suffer through their flight from it; but in those who cleave to it, wisdom is loving desire, promoting an inner state of joyous activity. For wisdom creates fear, delivering a person from the passions by making him apprehensive of punishment; and it also produces loving desire, accustoming the intellect through the acquisition of the virtues to behold the blessings held in store for us.
Η σοφία είναι και φόβος για εκείνους που δεν την επιθυμούν, που γίνεται με την αποφυγή στέρηση· είναι και πόθος που τον βρίσκομε σαν έξη απολαυστικής ενέργειας σ’ εκείνους που την αγαπούν. Γιατί η σοφία, ελευθερώνοντας με την απειλή της κολάσεως τον άνθρωπο από τα πάθη, προκαλεί φόβο, αλλά δημιουργεί και πόθο, με την απόκτηση των αρετών συνηθίζοντας το νου να βλέπει τα μέλλοντα.
62
Every genuine confession humbles the soul. When it takes the form of thanksgiving, it teaches the soul that it has been delivered by the grace of God. When it takes the form of self-accusation, it teaches the soul that it is guilty of crimes through its own deliberate indolence.
Κάθε εξομολόγηση κάνει ταπεινή την ψυχή. Η μία εξομολόγηση τη διδάσκει ότι δικαιώθηκε με τη χάρη του Θεού, και η άλλη ότι είναι ένοχη ενώπιον του Θεού για αμαρτίες από τη ράθυμη προαίρεσή της.
63
Confession takes two forms. According to the one, we give thanks for blessings received; according to the other, we bring to light and examine what we have done wrong. We use the term confession both for the grateful appreciation of the blessings we have received through divine favor, and for the admission of the evil actions of which we are guilty. Both forms produce humility. For he who thanks God for blessings and he who examines himself for his offences are both humbled. The first judges himself unworthy of what he has been given; the second implores forgiveness for his sins.
Δύο σκοπούς έχει η εξομολόγηση. Ο ένας είναι να ευχαριστήσομε το Θεό για τα αγαθά που μας έχει χαρίσει. Ο άλλος γίνεται για έλεγχο και εξέταση εκείνων που κακώς πράξαμε. Γιατί εξομολόγηση λέγεται και η απαρίθμηση των θείων ευεργεσιών μ’ ευχαριστία απ’ όσους ευεργετήθηκαν, αλλά και η φανέρωση των σφαλμάτων τους από τους ενόχους. Και οι δύο τρόποι φέρνουν ταπείνωση. Γιατί και εκείνος που ευχαριστεί για τα καλά και εκείνος που εξετάζει τον εαυτό του για τα κακά που έπραξε, ταπεινώνονται. Ο πρώτος κρίνει τον εαυτό του ανάξιο για τα καλά που του έδωσε ο Θεός· ο δεύτερος παρακαλεί να λάβει την άφεση των αμαρτιών του.
64
The passion of pride arises from two kinds of ignorance, and when these two kinds of ignorance unite together they form a single confused state of mind. For a man is proud only if he is ignorant both of divine help and of human weakness. Therefore pride is a lack of knowledge both in the divine and in the human spheres. For the denial of two true premises results in a single false affirmation.
Το πάθος της υπερηφάνειας αποτελείται από δύο άγνοιες, και δύο άγνοιες ενωμένες μαζί αποτελούν μια φρόνηση συγκεχυμένη. Γιατί υπερήφανος είναι μόνο εκείνος που αγνόησε και τη θεία βοήθεια και την ανθρώπινη ασθένεια. Άρα λοιπόν υπερηφάνεια είναι στέρηση θείας και ανθρώπινης γνώσεως. Γιατί με δύο αρνήσεις των αληθινών άκρων, γίνεται μία και ψεύτικη κατάφαση.
65
Self-esteem is the replacing of a purpose which accords with God by another purpose which is contrary to the divine. For a man full of self-esteem pursues virtue not for God’s glory but for his own, and so purchases with his labors the worthless praise of men.
Η κενοδοξία είναι απομάκρυνση από το θείο σκοπό και μετάβαση σε άλλο σκοπό, διαφορετικό από το θείο. Κενόδοξος δηλαδή είναι εκείνος που εργάζεται την αρετή για χάρη της δικής του δόξας και όχι του Θεού, και με τους κόπους του εξαγοράζει τους ανυπόστατους επαίνους των ανθρώπων.
66
The person who likes to be popular attends solely to the outward show of morality and to the wards of the flatterer. With the first he hopes to attract the eyes and with the second the ears of those Who are charmed and impressed only by what is visible and audible, and who judge virtue only with their senses. Hence the desire to be popular may be described as an outward display of moral acts and language, as though for the sake of virtue but really is to impress other people.
Ο ανθρωπάρεσκος ενδιαφέρεται μόνο για την εξωτερική συμπεριφορά, και βέβαια και για τους λόγους του κόλακα. Θέλει με τη συμπεριφορά να κλέβει την όραση, και με τον κόλακα την σκοή εκείνων που ευχαριστούνται ή και καταπλήσσονται μόνο απ’ όσα ακούνε και όσα βλέπουν και που μόνον με την αίσθηση ορίζουν την αρετή. Λέμε λοιπόν ότι ανθρωπαρέσκεια είναι η επίδειξη που κάνει κάποιος της δήθεν αρετής του με πράξεις και λόγους.
67
Hypocrisy is the pretence of friendship, or hatred hidden in the form of friendship, or enmity-operating under the guise, of affection, or envy simulating the. character of love, or a style of life adorned with the fiction but not the reality of virtue, or the pretence of righteousness maintained only in external appearance, or deceit with the outer form of truth. Hypocrisy is the trade of those who emulate the serpent in their twistings and twinings.
Υποκρισία είναι η προσποίηση φιλίας· ή το μίσος που καλύπτεται με ψεύτικο σχήμα φιλίας· ή η έχθρα που εκδηλώνεται με μορφή συμπάθειας· ή ο φθόνος που μιμείται την αγάπη· ή ο βίος που στολίζεται με πλαστή κι όχι αληθινή αρετή· ή είναι προσποίηση δικαιοσύνης που διατηρείται μόνο από την ιδέα ότι υπάρχει· ή απάτη που φαίνεται σαν αλήθεια, την οποία μεταχειρίζονται εκείνοι που μιμούνται την πανουργία του φιδιού με τους ύπουλους τρόπους τους.
68
God is the cause of created beings and of their inherent goodness. Thus he who is puffed up with his virtue and knowledge, and whose grace-given progress in virtue is not matched by a corresponding recognition of his own weakness, falls inevitably into the sin of pride. He who seeks goodness for the sake of his own reputation prefers himself to God, for he has been pierced by the nail of self-esteem. By doing or speaking what is virtuous in order to be seen by men, he sets a much higher value on the approbation of men than on that of God. In short, he is a victim of the desire to be popular. And he who immorally makes use of morality solely to deceive by his solemn display of virtue, and hides the evil disposition of his will under the outward form of piety, barters virtue for the guile of hypocrisy. He aims at something other than die cause of all things.
Η αιτία των όντων και των αγαθών που υπάρχουν σ’ αυτά είναι ο Θεός. Εκείνος λοιπόν που επαίρεται για την αρετή του ή τη γνώση του και δεν επεκτείνει την επίγνωση της ασθένειάς του σ’ όλο το μήκος της κατά χάρη αρετής και προκοπής του, αυτός οπωσδήποτε δεν ξέφυγε το κακό της υπερηφάνειας. Εκείνος που για δική του δόξα κάνει το καλό, αυτός προτιμά τον εαυτό του από το Θεό και έχει διαπεραστεί από το καρφί της κενοδοξίας. Εκείνος που πράττει ή μιλάει για την αρετή για να τον δούν οι άνθρωποι, αυτός θεώρησε ανώτερη την ανθρώπινη αναγνώριση από τη θεϊκή και ασθενεί από το πάθος της ανθρωπαρέσκειας. Εκείνος που μόνο χρωμάτισε ύπουλα τα ήθη του με τη σεμνότητα της αρετής για να εξαπατήσει τους άλλους και σκεπάζει την πονηρή του προαίρεση με το φαινομενικό σχήμα της ευλάβειας, αυτός εξαγοράζει την αρετή με το δόλο της υποκρισίας. Αυτός λοιπόν σε άλλα πράγματα έστρεψε το σκοπό των έργων του, και όχι προς την Αιτία τους.
69
The demons of pride, self-esteem, desire for popularity, and hypocrisy, never act by trying to dampen the ardor of the virtuous man. Instead, they cunningly reproach him for his shortcomings where the virtues are concerned, and suggest that he intensifies his efforts, encouraging him in his struggle; They do this in order to entice him to give his full attention to them; in this way they make him lose a proper balance and moderation, and lead him imperceptibly to a destination other than the one to which he thought he was going.
Κανένας από τους πονηρούς δαίμονες δεν εμποδίζει ποτέ την προθυμία του εναρέτου, αλλά μάλλον περιορίζει με δόλο τις ελλείψεις των αρετών και υπαγορεύει την επίταση τους προθυμούμενος μαζί με τον αγωνιστή· θέλει να κάνει τον ασκητή να στρέψει όλη του την έγνοια στον εαυτό του και αφού χάσει το σωστό μέτρο της μεσότητας, χωρίς να καταλάβει να βαδίζει σε άλλο τέρμα από εκείνο που σκόπευε.
70
Neither do these demons hate self-restraint, fasting, almsgiving, hospitality, the singing of psalms, spiritual reading, stillness, the most sublime doctrines, sleeping on the ground, vigils, or any of the other things which characterize a life lived according to God, so long as the aim and purpose of a person trying to live such a life are tilted in their direction.
Οι δαίμονες ούτε τη σωφροσύνη μισούν, ούτε τη νηστεία αποστρέφονται, ούτε τη διανομή των χρημάτων, ούτε τη φιλοξενία, ούτε την ψαλμωδία, ούτε την ιερή ανάγνωση, ούτε τον ησυχαστικό βίο, ούτε την πιο υψηλή διδασκαλία, ούτε τη χαμαικοιτία, ούτε την αγρυπνία, ούτε όλα όσα χαρακτηρίζουν τον κατά Θεόν βίο, έως ότου συγκλίνουν σ’ αυτούς ο σκοπός και η αιτία των αγαθών αυτών πράξεων.
71
A person pursuing the spiritual way is perhaps quicker to recognize the other demons, and so he more easily escapes the harm that they do, but in the case of the demons that appear to cooperate with the progress of virtue and pretend they want to help in building a temple to the Lord, surely no intellect is so sublime as to recognize them without the assistance of the active and living Logos who pervades all things and pierces ‘even to the dividing asunder of soul and spirit’ (Heb. 4:12) - who discerns, in other words, which acts or conceptual images pertain to the soul, that is, are natural forms or expressions of virtue, and which are spiritual, that is, are supranatural and characteristic of God, but bestowed on nature by grace. It is only the Logos who knows whether ‘the joints and marrow’, that is, the qualities of virtue and spiritual principles, have been united harmoniously or not, and who judges the intentions and thoughts of the heart (ibid.), that is, judges from what is said the invisible underlying disposition and the motives hidden in -the soul. For to Him nothing in us is unseen: however we think we may escape notice, to Him ‘all things are naked and open’ (Heb. 4:13), not only what we do or think, but even what we will do or will think.
Τους άλλους δαίμονες, αφού ο ασκητής τους νικήσει ίσως γρηγορότερα, αποφεύγει τη βλάβη που προέρχεται από αυτούς. Εκείνους όμως τους δαίμονες που φαίνονται ότι συνεργάζονται στο δρόμο της αρετής και ότι θέλουν να κτίζουν μαζί του και αυτόν το ναό του Κυρίου, ποιος άραγε νούς από τους πολύ υψηλούς μπορεί να τους καταλάβει, χωρίς το λόγο που είναι ζωντανός και δραστικός και εισχωρεί βαθιά ως το σημείο να διαχωρίζει την ψυχή από το πνεύμα(Εβρ. 4, 12-13), δηλαδή να διακρίνει ποια έργα και ποιά νοήματα είναι ψυχικά, δηλαδή φυσικές εκδηλώσεις και κινήσεις της αρετής, και ποιά είναι πνευματικά, δηλαδή είναι υπέρ φύση και αποτελούν γνωρίσματα του Θεού, δίνονται όμως στην ανθρώπινη φύση κατά χάρη από το Θεό; Ο Λόγος μπορεί ν’ αναγνωρίζει αν οι αρθρώσεις και οι μυελοί, δηλαδή οι πνευματικοί λόγοι και οι τρόποι της αρετής, είναι συνταιριασμένοι αρμονικά ή όχι αρμονικά· και διακρίνει τις ενθυμήσεις και τις έννοιες των καρδιών, δηλαδή τις αφανείς μέσα στο βάθος σχέσεις με όσα αναφέρθηκαν, και τις αόρατες αιτίες τους μέσα στην ψυχή. Για τον Λόγο δεν υπάρχει κάτι κρυφό μέσα μας, που νομίζομε ότι του διαφεύγομε· είναι όλα ανεξαιρέτως φανερά, και όσα πράξαμε και όσα σκεφτήκαμε, ακόμη κι εκείνα που θα πράξομε και θα σκεφτούμε.
72
By ‘dividing asunder of soul and spirit’ is meant distinguishing between innate virtues, the principles of which we possess by nature, and virtues which are from the Spirit, the grace of which we receive as a free gift. The Logos discriminates with exactness between the two.
Διαχωρισμό της ψυχής από το πνεύμα εννοεί τη διαφορά της προελεύσεως των αρετών είναι εκείνες των οποίων τους λόγους έχομε εκ φύσεως μέσα μας, και εκείνες που δίνει το πνεύμα, των οποίων δεχόμαστε δωρεάν τη χάρη. Αυτές, κρίνοντάς τις, τις διαστέλλει καθαρά ο Λόγος.
73
The intentions and thoughts which the Logos discerns are the soul’s relationships with divine principles and thoughts, and the causes of these relationships. For an intention moves the mind, which has such a relationship; and a thought is directed towards a specific end, which in this way acts as a cause.
Ενθυμήσεις και έννοιες τις οποίες διακρίνει ο Λόγος, λέει ότι είναι οι σχέσεις τις ψυχής προς τους θείους λόγους και λογισμούς, και οι αιτίες αυτών των σχέσεων. Γιατί η ενθύμηση κινεί τη μνήμη, στοιχείο της οποίας είναι η σχέση· ενώ η έννοια αποβλέπει στο τέρμα, το οποίο χαρακτηρίζει ως αιτία.
74
If God is essential knowledge, then God is subordinate to the intellect, for clearly the intellect is prior to all knowledge that it embraces. Therefore God is beyond knowledge because He is infinitely beyond every intellect, whatever the knowledge it embraces.
Αν ο Θεός ουσιαστικά είναι γνώση, και πριν από κάθε γνώση προηγείται νους, στον οποίο και υπόκειται αυτή εκ φύσεως, άρα ο Θεός είναι πάνω από τη γνώση, γιατί και από κάθε νου —στον οποίο υπόκειται εκ φύσεως οποιαδήποτε γνώση— είναι ανώτερος υπεράπειρες φορές.
75
What man without the divine Logos dwelling in the depths of his heart can overcome the invisible wiles of the dissembling demons? How can he on his own, keeping himself free of all con- course with them, found and build the temple of the Lord, like Zerubbabel and Joshua and the heads of the clans, who expressly announced to the deceitful spirits of pride, self-esteem, desire for popularity and hypocrisy: ‘You cannot share with us in the building of the house for the Lord our God; we alone will build for the Lord of Israel’ (1 Esd. 5:70-71)? For concourse with the demons brings about the decay and destruction of the whole building, and strips the grace of beauty from divine offerings.
Ποιος άραγε είναι εκείνος ο οποίος, αν δεν έχει ένοικο το θείο λόγο στο βάθος της καρδιάς του, θα μπορέσει να αποφύγει τις κρυφές πανουργίες της υποκρισίας των δαιμόνων εναντίον μας; Πώς θα μπορέσει να σταθεί ολομόναχος με τον εαυτό του, χωρίς καμιά σχέση με αυτούς, και να οικοδομήσει το ναό του Κυρίου, όπως ο μέγας Ζοροβάβελ και ο Ιησούς και οι άρχοντες των φυλών, που φώναζαν ξεκάθαρα και με μεγάλη φωνή στους απατεώνες δαίμονες της υπερηφάνειας και της κενοδοξίας και της ανθρωπαρέσκειας και της υποκρισίας: «Δεν θα οικοδομήσομε εμείς και σεις από κοινου το ναό στον Κύριο το Θεό μας· εμείς μόνοι μας θα οικοδομήσομε στον Κύριο του Ισραήλ»; Γιατί πρέπει να ξέρει ότι η σχέση με αυτούς επιφέρει την καταστροφή και τον αφανισμό όλης της οικοδομής και σωριάζει κάτω όλη τη χάρη της ευπρέπειας των θείων αφιερωμάτων.
76
Nobody who accepts, as partners in his struggle for virtue, any of the four demons we have mentioned can build for the Lord. If he does accept any of them, as a result of his efforts he will not find God, but will be confirmed in the passion that he consolidates through his virtue.
Κανένας δεν μπορεί, αν έχει κάποιον από τους δαίμονες που είπαμε ως συνεργάτη στην αρετή, να οικοδομήσει ναό στον Κύριο. Γιατί δεν έχει σαν σκοπό των έργων του το Θεό, στον Οποίο ατενίζοντας τη φέρνει σε πέρας, αλλά το πάθος που μέσω αυτής προκαλεί.
77
The demons that wage war on us through our shortcomings in virtue are those that teach unchastity, drunkenness, avarice and envy. Those that wage war on us through our excessive zeal for virtue teach conceit, self-esteem and pride; they secretly pervert what is commendable into what is reprehensible.
Οι δαίμονες που μας πολεμούν με την έλλειψη, είναι αυτοί που διδάσκουν την πορνεία, τη μέθη, τη φιλαργυρία και το φθόνο. Εκείνοι που μας πολεμούν με την υπερβολή, είναι εκείνοι που διδάσκουν την οίηση, την κενοδοξία και την υπερηφάνεια, και μέσω των δεξιών μας παραδίνουν κρυφά στα αριστερά.
78
When the demons attack us invisibly in the guise of spiritual friendship, pretending that they want to accomplish the death of sin by means which in themselves are good, and when they say, ‘Let us build with you the temple of your Lord’, would that we might always reply, ‘You cannot share with us in the building of the house for the Lord our God; we alone will build for the Lord of Israel’ (1 Esd. 5:70-71). ‘We alone’ because, having been freed from the spirits that fight against us through our shortcomings in virtue, and having escaped from them, we do not now want to be pierced by those that excite our pride by encouraging us to excessive Zeal; because if that happened our fall would be far worse than if we had fallen on account of our shortcomings. For had we fallen for this latter reason, there would have been a good chance of recovering, since we would be forgiven because of our weakness. But recovery is impossible, or at least difficult, if we fall because we have made ourselves hateful through our pride, and in place of what is right have set up something else which we regard as better. Yet in another sense we are not building the temple alone because we have the holy angels to help us to do what is good; indeed, we even have God Himself, who reveals Himself to us through our works of righteousness said builds us as a holy temple, fit for Himself and free from every passion.
Στα πονηρά πνεύματα, τα οποία μας προσβάλλουν αοράτως με πλαστή πνευματική φιλία και κρυφά θέλουν να μας προκαλέσουν διά μέσου του αγαθού το θάνατο της αμαρτίας, και γι’ αυτό μας λένε: «ας οικοδομήσομε μαζί σας το ναό του Κυρίου σας», μακάρι εμείς να απαντούσαμε πάντοτε: «Δε θα οικοδομήσομε εμείς και σεις από κοινού το ναό στον Κύριο το Θεό μας· εμείς μόνοι μας θα οικοδομήσομε στον Κύριο του Ισραήλ». Εμείς μόνοι μας, γιατί αφού ελευθερωθήκαμε και ξεφύγαμε από τα πονηρά πνεύματα που μας πολεμούν με την έλλειψη της αρετής, δεν θέλομε φουσκώνοντας με τις υπερβολές μας να ξαναπιαστούμε και να πέσομε μια πτώση πολύ χειρότερη από την πρώτη. Στην πρώτη είχαμε εύκολη ελπίδα επιστροφής μας, αφού συγχωρεθούμε λόγω της αδυναμίας μας· στη δεύτερη όμως, ή δεν έχομε καθόλου ελπίδα, ή θα είναι δύσκολη, γιατί γινόμαστε μισητοί με την υπερηφάνειά μας και προσπαθώντας από το δεξιό να κάνομε κάτι ακόμη δεξιότερο. Και πάλι όμως δεν είμαστε μόνοι μας· έχομε τους αγίους αγγέλους βοηθούς στο καλό, ή μάλλον τον ίδιο το Θεό, που μας φανερώνει τον εαυτό Του με τα έργα της δικαιοσύνης και οικοδομεί εμάς ναό άγιο για τον εαυτό Του, ελεύθερο από κάθε πάθος.
79
Virtue may be defined as the conscious union of human weakness with divine strength. Thus the person who makes no effort to transcend the weakness of human nature has not yet attained the state of virtue. And that is why he goes astray, because he has not yet received the power which makes what is weak strong. On the other hand, he who willfully relies on his own weakness instead of on divine power, regarding this weakness as strength, has completely overshot the bounds of virtue. And that is why he goes astray, because he is unaware that he has left goodness behind; indeed, he mistakes his error itself for virtue. Thus the person who makes no effort to transcend the limits of his natural weakness is more easily forgiven, because indolence is the main reason for his lapse. But he who relies on his own weakness instead of on divine strength in-order to do what is right, is likely to have lapsed because of willfulness.
Όρος της αρετής είναι η κατ’ επίγνωση ένωση της ανθρώπινης ασθένειας με τη θεία δύναμη. Εκείνος λοιπόν που περιορίζει τον εαυτό του στην ασθένεια της φύσεώς του, δεν έφτασε στον όρο της αρετής και γι’ αυτό πέφτει σε αμαρτίες, αφού δεν έλαβε τη δύναμη που ενισχύει την ασθένεια της φύσεως. Εκείνος πάλι που αντί για τη θεία δύναμη παρουσιάζει με αυθάδεια την ασθένειά του σαν δύναμη, αυτός προσπέρασε τον όρο της αρετής και γι’ αυτό δε συναισθάνεται ότι αμαρτάνει, αφού το κατώτερο το έκανε γι’ αυτόν ανώτερο. Γιατί νομίζει αρετή το αμάρτημα. Συγχωρείται λοιπόν πιο πολύ εκείνος που περιόρισε τον εαυτό του μέσα στην ανθρώπινη ασθένεια και από αμέλειά του ξέπεσε από την αρετή, παρά εκείνος που αντί για τη θεία δύναμη προβάλλει τη δική του ασθένεια σαν δύναμη για την εκτέλεση όσων πρέπει να γίνουν, κι έτσι προκάλεσε την έκπτωσή του από την αρετή μάλλον από αυθάδεια.
80
When it is said that ‘the just man’s prayer, made active, has great strength’ (Jas. 5:16), I understand such prayer to be made active in two ways. The first is when the person who offers prayer to God supports it with works performed in accordance with the commandments. When he does this his prayer is not merely a matter of words and of the hollow sound of the tongue, and therefore ineffectual and without real substance, but it is effectual and living, animated with the actual fulfilling of the commandments. For prayer and supplication are given real substance when the commandments are fulfilled through the practice of the virtues. That is why the just man’s prayer is strong and has the power to do all things, for it has been made active in this manner. The second way in which a Just man’s prayer is made active is when another person asks for his prayers and then actually carries out in practice those things for which he requested the just man to pray; for in such a case this other person “not only corrects his former mode of life but also, through his turn for the better, fills the just man’s prayer with dynamic strength.
Επειδή έχει γραφεί: «Η δέηση του δικαίου, όταν ενεργοποιείται, έχει μεγάλη δύναμη»(Ιακ. 5, 16), γνωρίζω ότι αυτή ενεργοποιείται κατά δύο τρόπους. Ο ένας τρόπος είναι όταν εκείνος που έρχεται στο Θεό προσφέρει τη δέηση μαζί με τα έργα των εντολών, ώστε να μην ξεπέφτει η δέηση με κούφιο λόγο μόνο και αδειανό ήχο της φωνής και να μένει άπραγη και ανυπόστατη, αλλά να εμψυχώνεται και να γίνεται ενεργός και ζωντανή με τα έργα των θείων εντολών. Γιατί υπόσταση της προσευχής και της δεήσεως είναι ολοφάνερα η εκπλήρωση των εντολών με τις αρετές· τότε η δέηση του δικαίου είναι ισχυρή και κατορθώνει τα πάντα, καθώς ενεργοποιείται με τις εντολές. Ο άλλος τρόπος είναι όταν εκείνος που έχει ανάγκη από την προσευχή του δικαίου, πράττει τα έργα της προσευχής, διορθώνοντας τον προηγούμενο βίο του και κάνοντας ισχυρή τη δέηση του δικαίου, καθώς θα την δυναμώνει με την καλή πολιτεία του.
81
No benefit comes from a just man’s prayer if he who asks for it finds more pleasure in sin than in virtue. For Samuel mourned over Saul when he sinned, but he was not able to obtain God’s mercy, for his grief was not supported by the necessary change of life on the part of the sinner. Hence God put an end to the pointless grief of His servant, saying to him, ‘How long will you mourn for Saul, seeing I have rejected him from reigning over Israel?’ (1 Sam. 16:1).
Κανένα όφελος δεν έχει από τη δέηση του δικαίου εκείνος που έχει την ανάγκη της, εφόσον ευχαριστείται περισσότερο στα αμαρτήματα παρά στις αρετές. Γιατί και ο μέγας Σαμουήλ λυπόταν για τον Σαούλ που αμάρτανε, αλλά δεν μπόρεσε να εξιλεώσει το Θεό, καθώς δεν είχε σύμμαχο της λύπης του την πρέπουσα διόρθωση του Σαούλ. Γι’ αυτό ο Θεός σταματώντας το δούλο Του από το [ανώφελο] αυτό πένθος, του είπε: «Ως πότε θα πενθείς για τον Σαούλ; Εγώ τον έκρινα ανάξιο να βασιλεύει πλέον στον Ισραήλ»(Α’ Βασ. 15, 35· 16, 1).
82
Again, when the compassionate Jeremiah appealed to God on behalf of the Jewish people because in their madness they deludedly worshipped the demons, his prayer was not heard; for it was not supported by the actual conversion of the godless Jews from their errors. Hence God also made him desist from his profitless prayer, saying:’ Do not pray for this people, do not ask for them to be shown mercy, and do not approach Me with farther intercessions on their account, for I will not hear you’ (Jer. 7:16. LXX).
Και πάλι ο συμπαθέστατος Ιερεμίας δεν εισακούεται, όταν προσεύχεται για χάρη του λαού των Ιουδαίων που έμενε στην πλάνη των δαιμόνων· δεν ενίσχυε την προσευχή του η επιστροφή των άθεων Ιουδαίων από την πλάνη τους. Γι’ αυτό και ο Θεός τον εμπόδισε να προσεύχεται μάταια και του είπε: «μην προσεύχεσαι γι’ αυτό το λαό και μην απαιτείς από εμένα να τον ελεήσω· μην προσεύχεσαι και μην έρθεις άλλο σ’ έμενα για χάρη τους, γιατί δε θα σε ακούσω»(Ιερ. 7, 16).
83
It is indeed the height of folly, not to say of madness, for a person who deliberately takes pleasure in destructive sins to seek salvation through the prayers of the just and to ask them to obtain forgiveness for what he actively glories in, denied as he is by his own free choice. If he really hates what is evil, he should not ask for the prayers of a just man and then allow them to become void and ineffectual; but he should make them active and strong, so that winged with his own virtues they may reach Him who has power to grant forgiveness for sins.
Είναι πράγματι πολύ μεγάλη ανοησία, για να μην πω παραφροσύνη, να ζητεί τη σωτηρία του μέσω της προσευχής των δικαίων, εκείνος που αισθάνεται ευχαρίστηση μέσα του με τους λογισμούς και τις επιθυμίες του, και να ζητεί συγχώρηση για εκείνα που καυχιέται ενώ μολύνεται κάνοντάς τα θεληματικά. Εκείνος που έχει ανάγκη από τη δέηση του δικαίου, πρέπει να μην την αφήνει να γίνεται ανενεργός και ακίνητη, αν πράγματι μισεί τα πονηρά, αλλά να την κάνει ενεργό και ισχυρή και να της δίνει φτερά με τις αρετές του, ώστε να φτάνει σ’ Εκείνον που μπορεί να δώσει τη συγχώρηση των αμαρτιών.
84
The prayer of a just man has great strength when it is made active either by the just man who offers it or by the person who asks the just man to offer it for him. When it is made active by the just man, his prayer gives him direct communion with God who has the power, to grant what he asks. When the prayer is made active by the person who has asked the just man to pray for him, it delivers him from his evil ways and disposes him to virtue.
Έχει μεγάλη δύναμη η δέηση του δικαίου που ενεργοποιείται είτε από τον δίκαιο που την κάνει, είτε από κείνον που ζητά από τον δίκαιο να την κάνει. Όταν ενεργοποιείται από τον δίκαιο, δίνει σ’ αυτόν παρρησία ενώπιον Εκείνου που μπορεί να εκπληρώσει τα αιτήματα των δικαίων. Κι όταν από κείνον που τη ζητεί από το δίκαιο, τον απομακρύνει από την πρωτυτερινή του κακία και μεταβάλλει προς την αρετή την προαίρεσή του.
85
St Peter says, ‘In which you rejoice, even though for a short while you may have to suffer ‘distress from various trials’ (1 Pet. 1:6). But how can a person in distress because of such trials rejoice in what distresses him?
Ο Απόστολος είπε: «Γι’ αυτό να χαίρεστε, έστω και αν χρειαστεί να λυπηθείτε τώρα λίγο με διάφορους πειρασμούς»(Α΄ Πέτρ. 1, 6). Πώς γίνεται να λυπάται κανείς λόγω πειρασμών και να μπορεί να χαίρεται για κείνο που λυπάται;
86
There are two kinds of distress. The first is produced imperceptibly in the soul, the second palpably to-the senses. The first embraces the fall depth of the soul, tormenting it with the lash of conscience; the second pervades all the senses when their natural tendency to turn towards external things is checked by pain. The first kind is the result of sensual pleasure, the second of the soul’s felicity. Or rather, the first results from sense experiences that we deliberately embrace, the second from those we suffer against our will.
(Απόκριση.) Ο λόγος της αλήθειας θεωρεί ότι η λύπη είναι δύο ειδών. Η μία δημιουργείται μέσα στην ψυχή χωρίς να φαίνεται, ενώ η άλλη στην αίσθηση και είναι φανερή. Η πρώτη περιλαμβάνει όλο το βάθος της ψυχής που το δέρνει η συνείδηση με το μαστίγιό της· η δεύτερη περιορίζει όλη την αίσθηση που από το βάρος των οδυνηρών μαζεύεται από το φυσικό της άπλωμα. Η πρώτη είναι το τέλος της ηδονής της αισθήσεως, ενώ η άλλη είναι το τέλος της ψυχικής χαράς· ή μάλλον η μία είναι αποτέλεσμα των προαιρετικών παθών της αισθήσεως, ενώ η άλλη, των αθέλητων παθημάτων που δοκιμάζει η αίσθηση.
87
Distress, in my opinion, is a state devoid of pleasure. Absence of pleasure means the presence of pain. Pain is clearly a defect in, or a withdrawal of, some natural condition. A defect in some natural condition is a disorder or passion in the faculty that functions naturally in that condition. Such a disorder involves the misuse of the natural function of that faculty in question. To misuse the natural function is to direct the faculty towards what does not exist by nature and lacks substantial being.
Λύπη κατά τη γνώμη μου είναι μια κατάσταση στερημένη από ηδονές. Τη στέρηση των ηδονών την προξενεί η επιφορά των πόνων. Πόνος είναι καθαρά η έλλειψη ή η υποχώρηση μιας φυσικής έξεως. Έλλειψη της φυσικής έξεως είναι πάθος της δυνάμεως που αποτελεί το φυσικό υπόβαθρο της έξεως. Το πάθος της δυνάμεως που έχει κατά φύση η έξη είναι ο τρόπος της φυσικής ενέργειας κατά την κακή χρήση του. Κακή χρήση του τρόπου ενέργειας είναι η κίνηση της δυνάμεως προς το αφύσικο και κατώτερο.
88
The soul’s distress is the result of sensual pleasure. For it is sensual pleasure that produces distress of soul. Similarly, distress in the flesh is the result of the soul’s pleasure. For the soul’s felicity is the flesh’s distress.
Η λύπη της ψυχής είναι το τέλος της ηδονής της αισθήσεως, γιατί από την ηδονή γίνεται η λύπη της ψυχής· όπως και της ψυχικής ηδονής τέλος είναι η κατά σάρκα λύπη, γιατί η ευφροσύνη της ψυχής γίνεται λύπη της σάρκας.
89
There are two kinds of distress. The first involves the senses and consists in the absence of bodily pleasures; the second involves the intellect and consists in the absence of the soul’s blessings. Trials, or temptations, are likewise of two kinds, the first subject to our will and the second not subject to our will. Those subject to our will beget bodily pleasure in the senses but distress in the soul. For sin when committed produces distress of soul. Those that are not subject to our will become apparent in sufferings undergone unwillingly; they beget pleasure in the soul but distress in the senses.
Η λύπη είναι δύο ειδών. Η μία είναι η λύπη της αισθήσεως που δημιουργείται κατά τη στέρηση των σωματικών ηδονών, ενώ η άλλη είναι του νου και συμβαίνει από στέρηση των αγαθών της ψυχής. Δύο ειδών είναι και οι πειρασμοί· άλλοι θεληματικοί, άλλοι αθέλητοι. Οι θεληματικοί είναι πατέρες της σωματικής ηδονής και γεννήτορες της ψυχικής λύπης. Γιατί μόνο η αμαρτία όταν διαπραχθεί, λυπεί την ψυχή. Οι αθέλητοι, οι οποίοι φανερώνονται στους απροαίρετους πόνους, είναι πατέρες της ψυχικής ηδονής και γεννήτορες της σωματικής λύπης της αισθήσεως.
90
Just as there are two kinds of distress, as I have already explained, so also there are two kinds of trial or temptation, the one willingly accepted and the other contrary to our wishes. The first produces intended pleasure; the second inflicts unintended pain. For temptation willingly accepted leads to pleasures clearly intended by deliberate choice. But a trial undergone contrary to our wishes produces sufferings which are obviously not intended by deliberate choice. The first produces distress in the soul, the second in the senses.
Ο λόγος της αλήθειας, όπως θεωρεί ότι η λύπη είναι δύο ειδών, καθώς είπα, έτσι γνωρίζει ότι οι πειρασμοί εκδηλώνονται με δύο τρόπους. Ο ένας είναι σύμφωνος με τη γνώμη μας· ο άλλος αντίθετος μ’ αυτή. Ο πρώτος τρόπος είναι δημιουργός των θεληματικών ηδονών, ο δεύτερος επιφέρει αθέλητους πόνους. Γιατί ο πειρασμός που είναι σύμφωνος με τη γνώμη μας δημιουργεί σαφώς τις κατά προαίρεση θεληματικές ηδονές, ενώ ο πειρασμός που έρχεται παρά τη γνώμη μας προκαλεί, όπως είναι φανερό, τους αθέλητους πόνους που δε συμφωνούν με την προαίρεσή μας. Ο πρώτος τρόπος είναι αίτιος της ψυχικής λύπης, ο δεύτερος της λύπης της αισθήσεως.
91
Temptation willingly accepted creates distress in the soul, but clearly produces pleasure in the senses. A trial undergone contrary to our wishes produces pleasure in the soul but distress in the flesh.
Ο πειρασμός που συμφωνεί με τη γνώμη του ανθρώπου, προκαλεί την ψυχική λύπη και σαφώς δημιουργεί την ηδονή της αισθήσεως. Ο πειρασμός που δε συμφωνεί με τη γνώμη του ανθρώπου, δημιουργεί την ψυχική ηδονή και τη λύπη της σάρκας.
92
I think that when our Lord and God was teaching His disciples how to pray and said, ‘Lead us not into temptation’ (Matt. 6:13), He was teaching them to pray that they should reject the kind of temptation which .we accept willingly, that is, to pray that they should not be abandoned to the experience of temptations which, when willingly accepted, lead to intended pleasures. But I think that when St James, called the brother of the Lord, was teaching those struggling for truth not to be afraid, and said, ‘My brethren, regard it as a great joy when various trials befall you’ (Jas. 1:2), he was speaking with reference to the kind of trial which is not subject to our will, that is, to trials which are contrary to our wishes and produce suffering. That both these interpretations are correct is clear from the fact that the Lord at once adds, ‘But deliver us from the evil one’, and that James continues: ‘Knowing that the testing of your faith produces patient endurance; and let this endurance come to fruition, so that you may be perfect and entire, lacking nothing’ (Jas. 1:3-4).
Νομίζω ότι ο Κύριος και Θεός μας, όταν δίδασκε τους μαθητές Του πώς πρέπει να προσεύχονται, τους συμβούλεψε να εύχονται να αποφύγουν το είδος των πειρασμών που είναι σύμφωνοι με τη γνώμη μας, λέγοντας: «Και μη μας βάλεις σε πειρασμό»(Ματθ. 6, 13). Δηλαδή να προσεύχονται να μην εγκαταλειφθούν και δοκιμάσουν τους ηδονικούς και σύμφωνους με τη γνώμη μας και θεληματικούς πειρασμούς. Και ο μέγας Ιάκωβος, ο λεγόμενος αδελφός του Κυρίου, διδάσκοντας να μη διστάζουν μπροστά στο είδος των αθέλητων πειρασμών όσοι αγωνίζονται για χάρη της αλήθειας, λέει: «Θεωρήστε σαν την πιο μεγάλη χαρά, αδελφοί μου, το να πέσετε σε διάφορους πειρασμούς»(Ιακ. 1, 2-4)· δηλαδή σε πειρασμούς αθέλητους και παρά τη γνώμη μας, που φέρνουν πόνο. Αυτά τα φανερώνουν σαφώς, καθώς συμπληρώνουν, ο μεν Κύριος: «Αλλά γλύτωσέ μας από τον πονηρό», ο δε μέγας Ιάκωβος: «Γνωρίζοντας ότι η δοκιμασία της πίστεώς σας δημιουργεί υπομονή· και η υπομονή σας ας τελειοποιηθεί, για να είστε τέλειοι και ολοκληρωμένοι, χωρίς να σας λείπει τίποτε».
93
The Lord teaches us to pray that we may reject temptations subject to our will because these produce pleasure in the flesh and pain in the soul. St James urges us to rejoice in trials contrary to our wishes because these banish pleasure from the flesh and pain from the soul.
Ο Κύριος μας διδάσκει να προσευχόμαστε να αποφύγομε τους θεληματικούς πειρασμούς, γιατί προκαλούν ηδονή στη σάρκα και οδύνη στην ψυχή. Ο μέγας Ιάκωβος μας συμβουλεύει να χαιρόμαστε στους αθέλητους πειρασμούς, γιατί αφαιρούν την ηδονή της σάρκας και την οδύνη της ψυχής.
94
A perfect man is one who by means of self-control fights against temptations subject to his will, and who endures with patience trials that are contrary to his wishes. And an entire man is one whose practice of the virtues is completed by spiritual knowledge, and whose contemplation does not remain without practical effect.
Τέλειος είναι εκείνος που πολεμά με την εγκράτεια τους θεληματικούς πειρασμούς και εγκαρτερεί με υπομονή στους αθέλητους. Ολοκληρωμένος είναι εκείνος που και την πράξη κατορθώνει με γνώση, αλλά και τη θεωρία όχι αποκομμένη από την πράξη.
95
Since distress and pleasure each affect both the soul and the senses, he who cultivates the soul’s pleasure and patiently accepts the distress of the senses becomes tested, perfect and entire. He is tested by experiencing the contrasting effects of pleasure and distress in the senses. He becomes perfect because he fights unremittingly against pleasure and distress in the senses with self-control and patience. He becomes entire because, through constant obedience to the intelligence, he maintains the conditions that combat the mutually conflicting experiences of pleasure and distress in the senses. By these conditions I mean the practice of the virtues and contemplation, which he holds together without allowing the one to be in the least disjoined from the other: his actions manifest his contemplative knowledge and his-contemplation is protected equally by the intelligence and by the practice of the virtues.
Αφού η λύπη και η ηδονή μοιράζονται στην ψυχή και στην αίσθηση, εκείνος που φροντίζει για την ηδονή της ψυχής και υποφέρει με υπομονή τη λύπη της αισθήσεως, γίνεται δόκιμος και τέλειος και ολοκληρωμένος. Δόκιμος, γιατί απόκτησε την πείρα εκείνων που είναι αντίθετα κατά την αίσθηση. Τέλειος, γιατί πολεμά ανυποχώρητα εναντίον της λύπης και της ηδονής της αισθήσεως με την εγκράτεια και την υπομονή. Ολοκληρωμένος, γιατί φυλάει αλώβητες μέσα στη σταθερότητα της λογικής ταυτότητάς τους τις έξεις που πολεμούν τις αλληλομαχόμενες διαθέσεις της αισθήσεως. Έξεις εννοώ την πράξη και τη θεωρία, τις οποίες κρατά δεμένες μαζί κι αχώριστες τη μία από την άλλη· η πράξη να προβάλλει με τα έργα τη γνώση της θεωρίας, και η θεωρία να είναι θωρακισμένη με την αρετή όχι λιγώτερο από το λόγο.
96
He who has had experience of the distress and pleasure of the flesh may be described as tested because he has experienced both the pleasant and the unpleasant aspects of the flesh. A perfect man is one who with the power of his intelligence has struggled against the pleasure and pain of the flesh and has overcome them. An entire man is one who keeps both his practice of the virtues and his contemplative life unvarying through the intensity of his longing for God.
Εκείνος που έλαβε πείρα της λύπης και της ηδονής του σώματος, θα μπορούσε να ονομαστεί δοκιμασμένος, γιατί έλαβε πείρα των ευχάριστων και δυσάρεστων καταστάσεων που αναφέρονται στη σάρκα. Τέλειος είναι εκείνος που κατανίκησε την ηδονή και την οδύνη της σάρκας με τη δύναμη του λογικού. Και ολοκληρωμένος είναι εκείνος που διατήρησε αμετάβλητες με τη σφοδρότητα του θείου πόθου τις έξεις της πράξεως και της θεωρίας.
97
Distress of soul is of two kinds. The first is distress for one’s own sins; the second is distress for the sins of others. The cause of such distress is clearly the sensual pleasure either of the man who feels distress or of those about whom he is distressed. For strictly speaking there is scarcely ever any sin in man that is not first generated by the soul’s witless attachment to the senses for the sake of pleasure. And the cause of pleasure in a man’s soul is obviously the distress which he feels in his senses when he delights and rejoices in his own virtues or in those of others. For again strictly speaking there is scarcely any virtue in man unless it is first generated by the soul’s deliberate detachment from the senses.
Η ψυχική λύπη είναι δύο ειδών. Η μία είναι για τα δικά μας αμαρτήματα, η άλλη για τα αμαρτήματα των άλλων. Αιτία της λύπης αυτής είναι σαφώς η ηδονή της αισθήσεως είτε αυτού που λυπάται, είτε εκείνων για τους οποίους λυπάται. Για να ακριβολογήσομε, δεν υπάρχει σχεδόν καμία αμαρτία στους ανθρώπους που δεν έχει ως αρχή της δημιουργίας της μια αλόγιστη σχέση της ψυχής με την αίσθηση για χάρη της ηδονής. Αιτία της ψυχικής ηδονής είναι φανερά η λύπη κατά την αίσθηση εκείνου που ευχαριστείται και χαίρεται για τις δικές του ή τις ξένες αρετές. Για την ακρίβεια, δεν υπάρχει σχεδόν αρετή στους ανθρώπους που δεν έχει ως αρχή της δημιουργίας της μια λογική αποστροφή της ψυχής προς την αίσθηση.
98
When the soul is free of all impassioned attachment to the senses, there is no sin whatsoever in man. Moreover, all distress of soul is preceded by pleasure in the flesh.
Χωρίς την εμπαθή σχέση της ψυχής με την αίσθηση, δεν υπάρχει στους ανθρώπους διόλου αμαρτία. Και σε κάθε ψυχική λύπη, προηγείται σαρκική ηδονή.
99
The true origin of virtue lies in the soul’s voluntary estrangement from the flesh. And the person who subdues the flesh with voluntary sufferings imbues his soul with spiritual delight.
Αληθινή γένεση αρετής είναι η εκούσια αποξένωση της ψυχής από τη σάρκα. Ευφραίνει πνευματικά την ψυχή εκείνος που δαμάζει τη σάρκα του με τους θεληματικούς κόπους.
100
When the soul has achieved detachment from the senses for the sake of virtue, the senses will of necessity suffer, for the soul’s capacity for devising pleasure will no longer be conjoined with them in a deliberately chosen relationship. On the contrary, the soul will now bravely repulse the assaults of natural sensual pleasure with self-control; through patient endurance it will implacably resist the attacks of unnatural and involuntary suffering; it will not abandon the godlike dignity and glory of virtue for pleasure which has no real substance; and it will not fall from the heights of virtue in order to spare the flesh by relieving it of the sufferings induced by the pain of the senses. For the cause of distress in the senses is the soul’s complete concentration on what accords with nature; and the pleasure of the senses is clearly supported by whatever activity of the soul is contrary to nature, for such pleasure can have no principle of existence other than the soul’s rejection of what accords with nature.
Όταν η ψυχή αποκτήσει για χάρη της αρετής αποστροφή προς την αίσθηση, τότε η αίσθηση θα βρεθεί κατ’ ανάγκην μέσα σε πόνους, γιατί δεν έχει πια δεμένη μαζί της με εκούσια σχέση την ψυχική δύναμη που νοεί τις ηδονές. Αντιθέτως, αποκρούει με ανδρεία την εξέγερση των ηδονών με την εγκράτεια, με την υπομονή μένει τελείως άκαμπτη στην επίθεση των παρά φύση και αθέλητων πόνων, δεν απομακρύνεται διόλου από τη θεοπρεπή αξία και δόξα της αρετής για χάρη ανυπόστατης ηδονής, και δεν πέφτει διόλου από το ύψος των αρετών από φροντίδα για τη σάρκα, για να την ανακουφίσει από τους πόνους εξαιτίας της αισθήσεως που υποφέρει. Αιτία της λύπης της αισθήσεως είναι η αποκλειστική ασχολία της ψυχής με όσα είναι σύμφωνα με τη φύση της. Την ηδονή της αισθήσεως τη θεμελιώνει φανερά η παρά φύση ενέργεια της ψυχής, και δεν μπορεί να έχει άλλη αρχή υπάρξεως, παρά την αποβολή όσων είναι σύμφωνα με τη φύση της ψυχής.