When you are completely detached from all earthly things and when, your conscience clear, you are at any moment ready in heart to leave this present life and to dwell with the Lord, then you may recognize that you have acquired true virtue. If you want to be known to God, do all that you can to remain unknown to men.
Τότε να νομίζεις ότι έχεις αληθινή αρετή, όταν καταφρονήσεις τελείως όλα τα επίγεια, και έχεις πάντοτε έτοιμη την καρδιά σου με καθαρή συνείδηση να μεταβείς στον Κύριο. Αν θέλεις να σε γνωρίσει ο Θεός, μείνε όσο περισσότερο μπορείς άγνωστος στους ανθρώπους.
2
Watch out for any unnecessary demands coming from the body and ignore them, lest they should lead you to relax your efforts before you have attained dispassion. Regard as loss, not the privation of sensual pleasure, but the failure to attain higher things as a result of having indulged in such pleasure.
Πρόσεχε τις περιττές παρηγοριές του σώματος και απόφευγέ τες, μήπως σου πάρουν κάτι από τους κόπους σου, στο βαθμό δηλαδή που τη θέση των προηγούμενων κόπων —πριν από την απόκτηση της απάθειας— την παίρνει η άνεση. Και να θεωρείς ζημία όχι τη στέρηση των ηδονικών, αλλά την έκπτωση, εξαιτίας της απολαύσεώς τους, από τα καλύτερα.
3
Consciously look on yourself as an ant or a. worm, so that you can become a man formed by God. If you fail to do the first, the second cannot happen. The lower you descend, the higher you ascend; and when, like the psalmist, you regard yourself as nothing before the Lord (cf. Ps. 39:5), then imperceptibly you will grow great. And when you begin to realize that you have nothing and know nothing, then you will become rich in the Lord through practice of the virtues and spiritual knowledge.
Να θεωρείς συνειδητά τον εαυτό σου μυρμήγκι και σκουλήκι, για να γίνεις θεόπλαστος. Γιατί αν δε συμβεί το πρώτο, δεν θα ακολουθήσει το δεύτερο. Και όσο κατεβαίνεις, τόσο και θα ανεβείς. Όταν λογαριάζεις τον εαυτό σου σαν ένα τίποτε ενώπιον του Κυρίου(Ψαλμ. 38, 6), κατά τον Ψαλμωδό, τότε γίνεσαι μέγας από μικρός χωρίς να το καταλάβεις. Και όταν νομίζεις ότι δεν έχεις και δεν γνωρίζεις τίποτε, τότε γίνεσαι πλούσιος σε πράξη και γνώση επαινετή από τον Κύριο.
4
‘Break the arm of the sinful and evil man’ (Ps. 10:15), by which I mean the sensual pleasure and evil from which all vice arises. Break it through self-control and the innocence born of humility, so that when your actions are assessed and judged, no sin will be found in you, however rigorous the search. For our sins are eradicated once we come to hate what causes them and to do battle against it, repairing earlier defeat with final victory.
Σύντριψε τη δύναμη του αμαρτωλού και πονηρού(Ψαλμ. 9, 36), δηλαδή της ηδονής και της πονηρίας, από τις οποίες γεννιέται κάθε κακία. Και να τη συντρίψεις με την εγκράτεια και με την ακακία που προξενεί η ταπείνωση. Έτσι, κι αν αναζητηθούν μ’ επιμονή και λεπτομέρεια οι αμαρτίες σου τον καιρό που θα εξετάζονται τα έργα των ανθρώπων, να μη βρεθεί τίποτε. Γιατί σβήνονται οι αμαρτίες, όταν μισήσομε τις αιτίες που τις προξένησαν και πολεμήσομε εναντίον τους, επανορθώνοντας έτσι την πρώτη ήττα με την τελική νίκη.
5
Nothing is better than pure prayer. From it, as from a spring, come the virtues: understanding and gentleness, love and self-control, and the support and encouragement that God grants in response to tears. The beauty of pure prayer is made manifest when our mind dwells in the realm of intelligible realities alone and our longing to attain what is divine is endless. Then the intellect, tracking its Master through the contemplation of created beings, and ardently thirsting to find and see Him who cannot be seen, or else contemplating the darkness that is His secret place (cf. Ps. 18:11), in awe withdraws again into itself, for the moment satisfied and encouraged by the vision revealed to it for its own benefit; but it is full of hope that it will reach the object of its desire when, set free from appearances and the shadow-like fantasies seen indistinctly, as in a mirror, it is granted a pure unceasing vision ‘face to face’ (cf. 1 Cor. 13:12).
Τίποτε δεν είναι καλύτερο από την καθαρή προσευχή, από την οποία αναβλύζουν σαν από πηγή οι αρετές: η σύνεση, η πραότητα, η αγάπη, η εγκράτεια και η βοήθεια και παρηγοριά από το Θεό που έρχεται μετά τα δάκρυα. Ομορφιά της προσευχής είναι η προσήλωση της διάνοιας μόνο σ’ εκείνα που λέγονται και νοούνται και η πάντα ακόρεστη επιθυμία να επιτύχει κανείς το θείο· τότε ο νους, προσπαθώντας ν’ ανιχνεύσει τον Κύριό του μέσω της θεωρίας των όντων και ζητώντας με δίψα φλογερού πόθου να βρει και να δει τον αθέατο, ή θεωρώντας το σκοτάδι που Τον αποκρύβει(Ψαλμ. 17, 12), γυρίζει πάλι πίσω με άπειρη ευλάβεια και μαζεύεται στον εαυτό του αρκούμενος στη λίγη έστω θεωρία που του φανερώνεται για το συμφέρον του και παρηγοριέται με αυτήν. Κι έχει οπωσδήποτε ελπίδα ότι τότε θα φτάσει το ποθούμενο, όταν διαλυθούν οι εικόνες και οι σκιερές φαντασίες που βλέπομε τώρα σαν μέσα σε καθρέφτη και μ’ αινίγματα(Α΄Κορ. 13, 12), και πραγματοποιηθεί για πάντα η κατά πρόσωπο καθαρή δράση του Θεού.
6
Do not try to embark on the higher forms of contemplation before you have achieved complete dispassion, and do not pursue what lies as yet beyond your reach. If your wish is to become a theologian and a contemplative, ascend by the path of ascetic practice and through self-purification acquire what is pure. Do not pursue theology beyond the limits of your present state of development: it is wrong for us who are still drinking the milk of the virtues to attempt to soar to the heights of theology, and if we do so we will flounder like fledglings, however great the longing roused within us by the honey of spiritual knowledge. But, once purified by self-restraint and tears, we will be lifted up from the earth like Elijah or Habakkuk (cf. 2 Kgs. 2:11; Bel and Dr., verses 36-39), anticipating the moment when we will be caught up into the clouds (cf. 1 Thess. 4:17); and transported beyond the world of the senses by undistracted prayer, pure and contemplative, we may then in our search for God touch the fringe of theology.
Να διστάζεις μπροστά στις πολύ υψηλές θεωρίες, αν δεν έφτασες ακόμη στην ακρότατη απάθεια, και να μην τρέχεις μάταια επιθυμώντας εκείνα που είναι παραπάνω από τη δύναμή σου. Γιατί, όπως λένε, αν θέλεις να γίνεις θεολόγος και θεωρητικός, υψώσου εκεί με τον ενάρετο βίο σου, και με την κάθαρση απόκτησε ό,τι είναι καθαρό. Κι επειδή ανέφερα τη θεολογία, πρόσεχε μην επεκταθείς στο άπειρο ύψος της. Έχε υπόψη σου ότι δεν επιτρέπεται, ενώ τρεφόμαστε ακόμη με το γάλα(Α΄Κορ. 3, 2) των αρετών, να προσπαθούμε να πετάξομε σ’ αυτό το ύψος, μην τυχόν μαδήσουν τα φτερά μας, όπως συμβαίνει στα μικρά πουλιά, μ’ όλο που διεγείρει τον πόθο μας το μέλι της γνώσεως. Όταν καθαρθούμε με σωφροσύνη και δάκρυα, τότε θα υψωθούμε από τη γη σαν τον Ηλία(Δ΄Βασ. 2, 11) ή τον Αββακούμ(Δαν. [Βηλ και δράκων] 36) —προοίμιο αυτό από τώρα της αρπαγής μας μέσα σε σύννεφα(Α΄Θεσ. 4, 17)— και ευρισκόμενοι έξω από τις αισθήσεις, θα ζητούμε το Θεό με καθαρή προσευχή, θεωρητική και αρέμβαστη· τότε ίσως ν’ αγγίξομε κάπως και τη θεολογία.
7
If you wish to be granted a mental vision of the divine you must first embrace a peaceful and quiet way of life, and devote your efforts to acquiring a knowledge of both yourself and God. If you do this and achieve a pure state untroubled by any passion, there, is nothing to prevent your intellect from perceiving, as it were in a light breeze (cf. 1 Kgs. 19:12 LXX), Him who is invisible to all; and He will bring you good tidings of salvation through a yet clearer knowledge of Himself.
Αν επιθυμείς να αξιωθείς τη νοερή θεϊκή θέα και φανέρωση, ακολούθησε πρωτύτερα τον ειρηνικό και ήσυχο βίο. Και αφού ησυχάσεις, γνώρισε τον εαυτό σου και το Θεό. Αν κάνεις έτσι, δεν εμποδίζει τίποτε, μέσα στην κατάσταση της καθαρότητας, την ανενόχλητη από κάθε πάθος, σαν μέσα σε λεπτή αύρα(Γ. Βασ. 19, 12), να δεις νοερά τον σε όλους αόρατο, να σου αναγγέλλει χαρμόσυνα τη σωτηρία σου με την καθαρότερη γνώση Του.
8
Just as lightning presages thunder, so divine forgiveness is followed by the calming of the passions. This in its turn is accompanied by a foretaste of the blessedness held in store for us. There is no divine mercy or hope of dispassion for the soul that loves this world more than its Creator, and is attached to visible things and clings wholly to the pleasures and enjoyments of the flesh.
Όπως όταν προηγείται η αστραπή, αμέσως περιμένομε και τη βροντή, έτσι όπου έλαμψε η θεία ευσπλαχνία, γίνεται γαλήνη και στην τρικυμία των παθών. Όπου συμβεί τούτο, αυτός που το απόκτησε έχει και τον αρραβώνα της μέλλουσας μακαριότητας. Δεν υπάρχει θείο έλεος η ελπίδα γι’ απάθεια σε ψυχή που αγαπά τον κόσμο περισσότερο από το Θεό, έχει εμπαθή προσκόλληση στα επίγεια και είναι ολότελα προσηλωμένη στις σαρκικές ηδονές και απολαύσεις.
9
Do not attempt to discover with the intellect what or where God is: since He transcends everything He is beyond being and independent of place. But contemplate - so far as this is possible -only God the Logos. Though circumscribed, He is radiant with the divine nature; though descried in a particular place, He is yet present everywhere because of the infinite nature of His Godhead. The greater your purification, the more you will be granted His illumination.
Τι είναι η θεότητα και που βρίσκεται, μη ζητείς να μάθεις με το νου σου. Είναι υπερούσια και δεν περιέχεται σε τόπο, γιατί είναι πάνω από ο,τιδήποτε. Να βλέπεις νοερά, όσο είναι εφικτό, μόνο το Θεό Λόγο —γιατί λόγω της ενανθρωπήσεώς Του είναι περιγραπτός— ν’ ακτινοβολεί με τη θεία φύση Του. Αυτός μπορεί να θεωρηθεί σε ορισμένο τόπο, αν και βρίσκεται παντού, αφού κατά τη θεότητα είναι απεριόριστος. Πλην όσο καθαρίζεσαι από τα πάθη, τόσο θα αξιώνεσαι τη θεία έλλαμψη.
10
If you ardently long for true knowledge and unequivocal assurance of salvation, first study how to break the soul’s impassioned links with the body; then, stripped of all attachment to material things, descend to the depths of humility, and there you will find the precious pearl of your salvation hidden in the shell of divine knowledge. This will be your pledge of the radiance of God’s kingdom.
Αν επιθυμείς την αληθινή γνώση και να έχεις αδίστακτη πληροφορία ότι θα σωθείς, αγωνίσου πρώτα να σπάσεις τους εμπαθείς δεσμούς της ψυχής προς το σώμα. Αφού έπειτα απογυμνωθείς από την εμπαθή προσκόλληση στα υλικά, κατέβα στην άβυσσο της ταπεινώσεως και θα βρεις το πολύτιμο μαργαριτάρι της σωτηρίας σου, κρυμμένο σαν σε όστρακο μέσα στη θεία γνώση, να σου δίνει μια πρόγευση της λαμπρότητας της βασιλείας του Θεού.
11
He who has achieved inward self-renunciation and has subjected his flesh to the spirit no longer needs to submit himself to other men. Such a person obeys God’s word and law like a grateful servant. But we who are still engaged in the war between body and soul must be subject to someone else; we must have a commander and helmsman who will skillfully arm and guide us, lest we should be destroyed by our spiritual enemies or submerged beneath our passions because of our inexperience,
Εκείνος που κατόρθωσε τη νοητή υποταγή και υπόταξε τη σάρκα στο πνεύμα, δεν χρειάζεται την υποταγή σε ανθρώπους. Αυτός υποτάσσεται στο λόγο και στο νόμο του Θεού ως ευγνώμων υπήκοος. Σε μας όμως, που εξακολουθεί η μάχη και ο πόλεμος μεταξύ σώματος και ψυχής, είναι αναγκαίο να υποταχθούμε και να αποκτήσομε στρατηγό και κυβερνήτη, να μας πηδαλιουχεί με γνώση και να μας εξοπλίζει άριστα, μην τυχόν καταστραφούμε από τους νοητούς εχθρούς και καταποντισθούμε από τα πάθη λόγω απειρίας.
12
If you are untroubled by any passion; if your heart yearns more and more for God; if you do not fear death but regard it as a dream and even long for your release - then you have attained the pledge of your salvation and, rejoicing with inexpressible joy, you carry the kingdom of heaven within you.
Όταν δεν ενοχλείσαι από κανένα πάθος και ο θείος πόθος αυξάνει μέσα στην καρδιά σου, και όταν λογαριάζεις το θάνατο σαν ύπνο και δεν φοβάσαι, αλλά μάλλον ποθείς πολύ την από εδώ αναχώρηση, τότε και τον αρραβώνα της σωτηρίας απόκτησες και τη βασιλεία των ουρανών έχεις μέσα σου, δοκιμάζοντας ανέκφραστη χαρά.
13
If you have been found worthy of divine and venerable priesthood, you have committed yourself sacrificially to die to the passions and to sensual pleasure. Only then dare you approach the awesome, living sacrifice; otherwise you will be consumed by the divine fire like dry tinder. If the seraphim did not dare to touch the divine coal without tongs (cf. Isa. 6:6), how can you do so unless you have attained dispassion? You must through dispassion have a consecrated tongue, purified lips, and a chaste soul and body; and your very hands, as ministers of the fiery, supraessential sacrifice, must be more burnished than any gold.
Αν καταξιωθείς τη θεία και σεβάσμια ιερωσύνη, έχεις χρέος πρωτύτερα να θυσιάσεις τον εαυτό σου με τη νέκρωση των παθών και των ηδονών, και έτσι να τολμάς να πλησιάζεις τη ζωοποιό και φρικτή θυσία, αν δε θέλεις, σαν εύφλεκτο υλικό, να κατακαείς από τη θεϊκή φωτιά. Γιατί αν το Σεραφείμ δεν τόλμησε να πιάσει τον θεϊκό άνθρακα χωρίς λαβίδα(Ησ. 6, 6), πώς θα τον αγγίσεις εσύ χωρίς να έχεις απάθεια; Με την απάθεια είναι που θ’ αποκτήσεις γλώσσα αγιασμένη και χείλη καθαρά και ψυχή αγνή μαζί με το σώμα· ακόμη και χέρια λαμπρότερα από το χρυσό, αφού θα υπηρετούν το υπερούσιο πυρ και θύμα.
14
To grasp the full import of my words, remember that you look daily on the salvation of God which, when he saw it but once, so terrified and amazed Symeon the Elder that he prayed for his deliverance (cf. Luke 2:29). If you have not been assured by the Holy Spirit that you are equal to the angels and so an acceptable intermediary between God and man, do not presumptuously dare to celebrate the awesome and most holy mysteries, which even angels venerate and from whose purity many of the saints themselves have in reverent fear drawn back. Otherwise, like Zan, you will be destroyed because of your pretence to holiness.
Κατανόησε καλά τη δύναμη των λεγομένων· ως ιερέας, βλέπεις κάθε μέρα στα θεία μυστήρια εκείνο το «σωτήριο του Θεού», το οποίο μιά φορά είδε ο γηραιός Συμεών κι έμεινε έκθαμβος και ζητούσε πια την απόλυση από τη ζωή(Λουκ. 2, 29). Και αν δε σου αποκαλύφθηκε από το Άγιο Πνεύμα ότι είσαι δεκτός ως μεσίτης Θεού και ανθρώπων, σαν ισάγγελος, μην τολμάς να τελείς ριψοκίνδυνα τη φρικτή και πάναγνη ιεροτελεστία των θείων μυστηρίων, την οποία και οι άγγελοι τη σέβονται, και πολλοί από τους Αγίους την απέφυγαν ως άχραντη, από μεγάλη ευλάβεια· μην τυχόν, όπως ο Ζαν εκείνος(Β΄Βασ. 6, 6-7), εξολοθρευθείς νομίζοντας καλό εκείνο που κάνεις.
15
‘Watch yourself attentively’, it is said (cf. Exod. 23:21. LXX). Always offer the sacrifice first of all on behalf of your own sins: then if, because of your weakness, some defilement exists in you already or now enters into you, it will be consumed by the divine fire. In this way, as a chosen vessel, serviceable, pure and worthy of such a sacrifice, you will have power to change wooden or clay vessels into silver or gold, provided that you have intimate communion with God and He hears your prayers. For where God hears and responds there is nothing to hinder a change from one thing to another.
Πρόσεχε τον εαυτό σου(Εξ. 23, 21), όπως είπε κάποιος, ώστε αν έχεις κάποια παλιότερη κηλίδα, ή σου συμβεί τώρα καμιά από αδυναμία, να κατακαίγεται από τη θεϊκή φωτιά, καθώς πάντοτε θα προσκομίζεις τα τίμια δώρα πρώτα για τη συγχώρηση των δικών σου αμαρτιών. Γιατί έτσι, σαν σκεύος εκλογής, εύχρηστο και καθαρό και άξιο για τέτοια θυσία, θα μπορέσεις, αν κάποιοι μοιάζουν με ξύλινα ή πήλινα σκεύη, να τους μεταβάλεις σε αργυρά ή χρυσά, μόνον δηλαδή αν με την παρρησία σου κάνεις το Θεό να συγκατανεύει σ’ εσένα. Γιατί όπου ο Θεός είναι έτοιμος να ακούσει, δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο να μεταβληθούν αυτά σ’ εκείνα.
16
Ponder deeply on the angelic honor of which you have been found worthy and, whatever the rank to which you have been called, strive through virtue and purity to keep yourself unsullied. For you know from what height Lucifer fell on account of his pride. Do not dream up great ideas about yourself and suffer the same fate. Regard yourself as dust and ashes (cf. Gen. 18:27), or as refuse, or as some cur-like creature; and lament continuously, for it is only on account of God’s inexpressible compassion and kindness that you are permitted to handle the holy things at the celebration of the dread mysteries, and so are called to communion and kinship with Him.
Κοίταξε ποια ισάγγελη τιμή αξιώθηκες, και φρόντισε να παραμείνεις ανέπαφος στο βαθμό της ιερωσύνης που έχεις κληθεί, με κάθε αρετή και καθαρότητα. Γνωρίζεις από πόσο ύψος σε πόσο βάθος έπεσε ο εωσφόρος από υπερηφάνεια. Αυτό μην το πάθεις και σύ, φανταζόμενος μεγάλα για τον εαυτό σου, αλλά να τον θεωρείς χώμα και στάχτη(Γεν. 18, 27) και σκουπίδι και σκυλί, και να θρηνείς αδιάκοπα, γιατί αξιώνεσαι να καλείσαι σε θεία κοινωνία και συγγένεια με το να διεξάγεις με τα χέρια σου τη φρικτή ιεροτελεστία των αγίων μυστηρίων, από απόρρητη φιλανθρωπία και ανέκφραστη αγαθότητα του Θεού.
17
A priest should be pure from all passions, especially un-chastity and rancor, and should keep his imagination passion-free. Otherwise he will be rejected with loathing, as if he were some foul leper who touches the body of a king.
Ο ιερωμένος πρέπει βέβαια να είναι καθαρός από όλα τα πάθη, ιδιαίτερα όμως, από την πορνεία και τη μνησικακία, να μην έχει ούτε ψιλή φαντασία. Αλλιώς θα είναι μισητός και σιχαμερός, σαν κάποιος λεπρός ή μουτζουρωμένος στο πρόσωπο που αγγίζει το σώμα του βασιλιά.
18
When your tears have washed you whiter than snow and your conscience is spotless in its purity, and when the angel-like white- ness of your outer garments reveals your soul’s inner beauty - then, and only then, you may in holiness touch holy things. Make sure that you do not rely only on human traditions-in celebrating the divine mysteries, but let God’s grace inwardly and invisibly fill you with the knowledge of higher things.
Αφού πρώτα με ποταμούς δακρύων θα λευκαίνεσαι καλύτερα από χιόνι, τότε με λευκασμένη τη συνείδηση από καθαρότητα, άγγιζε τα άγια ως άγιος, με την εξωτερική αγγελόμορφη λευκότητα των αμφίων φανερώνοντας την εσωτερική ωραιότητα της ψυχής σου. Πρόσεχε κατά την ιερουργία των θείων μυστηρίων, να μην αρκείσαι στη μυστική γνώση που παραδίδουν οι άνθρωποι, αλλά να έχεις και τη θεία χάρη να σε διδάσκει τις υψηλότερες αλήθειες με τρόπο κρυφό και μυστικό.
19
If you aspire to incorruptibility and immortality, pursue with faith and reverence whatever is life-giving and does not perish; long to depart from this world as one made perfect through faith. If you still fear death, you have not yet been intermingled with Christ through love, although, you have been found worthy to sacrifice Him with your own hands and have been filled with His flesh. For, were you linked to Him in love, you would make haste to join Him, no longer concerned about this life or the flesh.
Αν επιθυμείς την αφθαρσία και την αθανασία, πλησίασε με σεβασμό και ευλάβεια και πίστη τα ζωοποιά και άφθαρτα μυστήρια, ποθώντας και την εκδημία από αυτόν τον κόσμο, επειδή πια έχεις τελειωθεί με την πίστη. Αν όμως φοβάσαι το θάνατο, δεν έγινες ακόμη ένα με το Χριστό μέσω της αγάπης, Τον οποίο αξιώθηκες να θυσιάζεις με τα ίδια σου τα χέρια και να τρώς τις σάρκες Του. Αλλιώς θα έσπευδες να πας εκεί που είναι και ο αγαπητός σου και δε θα λογάριαζες πλέον διόλου τη ζωή και τη σάρκα.
20
You who sacrifice God’s flesh and share in it through holy communion should also be united to Him by dying the death that He died (cf. Rom. 6:5). As St Paul says (cf. Gal. 2:20), you should live, not for yourself, but for Him who was crucified and died on your behalf. If, dominated by passion, you live for the flesh and the world, prepare yourself for deathless punishment through death unless you resign of your own accord from your priesthood before you die. But many unworthy priests have been snatched away by sudden death and sent to the halls of judgment.
Αφού έχεις γίνει θύτης της σάρκας του Θεού, αλλά και κοινωνός της μέσω της μεταλήψεως, οφείλεις και να ενωθείς μαζί Του με το ομοίωμα του θανάτου Του(Ρωμ. 6, 5), ώστε να μη ζεις πλέον για τον εαυτό σου, αλλά γι’ Αυτόν που σταυρώθηκε και πέθανε για σένα(Β΄Κορ. 5, 15), όπως λέει ο Απόστολος. Αν όμως ζεις εμπαθώς για τη σάρκα και τον κόσμο, τότε να ετοιμάζεσαι να περάσεις μέσω του θανάτου σε τιμωρία αθάνατη, αν δε σταματήσεις θεληματικά πριν το θάνατό σου να ιερουργείς την αναίμακτη θυσία. Αλλά και πολλούς που εδώ ιερουργούσαν ανάξια, τους άρπαξε ο αιφνίδιος θάνατος και τους παρέδωσε στις εκεί δίκαιες τιμωρίες.
21
There was once a monk-priest who had a reputation for piety and was held in honor by many on account of his outward behavior, though within he was licentious and defiled. One day he was celebrating the Divine Liturgy and, on reaching the cherubic hymn, he had bent his head as usual before the holy table and was reading the prayer, ‘No one is worthy…’, when he suddenly died, his. soul having left him in that position.
Κάποιος ιερομόναχος είχε φήμη ευλαβούς και πολλοί τον θεωρούσαν σεβαστό λόγω του εξωτερικού του σχήματος, μέσα του όμως κρυφά μολυνόταν από λογισμούς λαγνείας. Κάποτε που επιτελούσε τη θεία και ιερή λατρεία, όταν έφτασε η ώρα του χερουβικού ύμνου και αυτός έσκυψε ως συνήθως διαβάζοντας την ευχή «Ουδείς άξιος…», πέθανε ξαφνικά και η ψυχή του τον άφησε σ’ αυτή τη στάση.
22
Nothing is more important than true intelligence and spiritual knowledge, for they produce both fear of God and longing for Him. Fear of God purifies us through awe and self-abasement. Longing for Him .brings us: to perfection through discrimination and inward illumination, raising our intellect to; the heights of contemplation. Without, fear we cannot not acquire intense love for the divine, and so cannot spread our wings and find our resting-place in the realm of our aspiration.
Τίποτε δεν είναι ωφελιμότερο από τον ορθό λόγο και τη γνώση. Από αυτά προξενείται ο φόβος και ο πόθος του Θεού. Ο φόβος καθαρίζει με την ευλάβεια και τη συστολή, ενώ ο πόθος τελειοποιεί με την έξη του φωτισμού και τη διάκριση, και με την υψηλή θεωρία και ανάβαση κάνει το νου να ουρανοπορεί. Είναι αδύνατο χωρίς φόβο να οδηγηθεί κανείς στον θείο έρωτα και μέσω αυτού να πετάξει και να φτάσει στα ελπιζόμενα.
23
Be persuaded by me, you who ardently and in all seriousness long for salvations make haste, search persistently, ask ceaselessly, knock patiently, and continue until you reach your goal. Establish a basis of firm faith and humility. You will have achieved what you want not simply when your sins are forgiven but when, fearlessly and joyously separated from the flesh, you are no longer excited or scared by the eruption of any passion.
Εμπρός λοιπόν, άκουσέ με εσύ που με φλόγα και χωρίς ταλαντεύσεις ποθείς τη σωτηρία σου· τρέχε έως ότου τη φτάσεις, αναζητώντας την με πόνο, γυρεύοντας ακατάπαυστα και κρούοντας(Ματθ. 7, 7) υπομονετικά, ώσπου να πετύχεις το στόχο σου. Βάλε για σταθερό υπόβαθρο την ακλόνητη πίστη και την ταπείνωση. Τότε θα έχεις φτάσει το ποθούμενο, όταν όχι μόνο λάβεις την άφεση των αμαρτιών σου, αλλά όταν δεν ταράζεσαι πιά, ούτε φοβάσαι την εξέγερση κανενός πάθους, και έχεις κόψει άφοβα και θαρραλέα τη σχέση με τη σάρκα σου.
24
Ask with many tears to be given the full assurance of salvation, but - if you are humble - do not ask to be given it long before your death, in case you grow negligent and indifferent. Ask that you may obtain it when you are close to your departure - but make your request in all seriousness, lest out of presumption you should delude yourself into believing that you possess such assurance only to End, when the time comes, that you have failed to attain it. Where will you go then, unhappy man, deprived of the foretaste and unquestionable assurance of salvation given by the Spirit?
Να ζητάς από το Θεό με πολλά δάκρυα να σε πληροφορήσει αν είσαι σωσμένος, όχι όμως πριν από την ώρα του θανάτου σου, αν είσαι ταπεινόφρων· μην τυχόν στο εξής γίνεις αμέριμνος και καταφρονητής. Να ζητάς να σου δοθεί η πληροφορία αυτή κοντά στον καιρό της εξόδου σου, αλλά χωρίς φόβο αποτυχίας, για να μην πάρεις θάρρος ότι πια έχεις σωθεί, εξαπατημένος από την έπαρση, και χάσεις ό,τι επιθυμείς όταν έρθει ο καιρός εκείνος που ελπίζομε. Και που θα πας, ταλαίπωρε, χωρίς τον αρραβώνα, χωρίς την αναμφίβολη πληροφορία που σώζει και που την δίνει το Πνεύμα;
25
If you aspire to the dispassion that deifies, find it first of all through obedience and humility, lest by traveling along some other path you end up in trouble. The person who has attained dispassion is not sometimes disturbed by the passions and at other times calm and at rest, but enjoys dispassion continually and, even when the passions are still present within him, he remains unaffected by the things that provoke them. Above all he is not affected by the images which the passions generate.
Αν ποθείς τη θεοποιό απάθεια, θα βρεις το ποθούμενο πρώτα με την υπακοή και την ταπείνωση, για να μην πας από άλλο δρόμο και ταλαιπωρηθείς. Απάθεια βέβαια έχει όχι εκείνος που άλλοτε ενοχλείται από τα πάθη κι άλλοτε ηρεμεί και αναπαύεται, αλλά εκείνος που ακατάπαυστα απολαμβάνει την απάθεια και μένει ακίνητος ενώ είναι παρόντα τα πάθη και οι αιτίες τους. Ακόμη περισσότερο, εκείνος που ούτε από τα νοήματα των παθών δεν επηρεάζεται.
26
When the soul leaves the body, the enemy advances to attack it, fiercely reviling it and accusing it of its sins in a harsh and terrifying manner. The devout soul, however, even though in the past it has often been wounded by sin, is not frightened by thte enemy’s attacks and threats. Strengthened by the Lord, winged by joy, filled with courage by the holy angels that guide it, and encircled and protected by the light of faith, it answers the enemy with great boldness: ‘Fugitive from heaven, wicked slave, what have I to do with you? You have no authority over me; Christ the Son of God has authority over me and over all things. Against Him have I sinned, before Him shall I stand on trial, having His Precious Cross as a sure pledge of His saving love towards me. Flee from me, destroyer! You have nothing to do with the servants of Christ.’ When the soul says all this fearlessly, the devil turns his back, howling aloud and unable to with stand the name of Christ. Then the soul swoops down on the devil from above, attacking him like a hawk attacking a crow. After this it is brought rejoicing by the holy angels to the place appointed for it in accordance with its inward state.
Όταν η ψυχή βγει από το σώμα, ο εχθρός διάβολος ορμά εναντίον της με θράσος και την πολεμά και την ονειδίζει και γίνεται αυστηρός και φοβερός κατήγορος των αμαρτιών της. Αλλά τότε μπορεί να δει κανείς την ψυχή που αγαπά το Θεό, αν και πολλές φορές πρωτύτερα πληγώθηκε από αμαρτίες πολλές, να μην τρομάζει στις εφόδους και τις απειλές του, αλλά μάλλον να ενισχύεται με τη δύναμη του Κυρίου και να τη φτερώνει η χαρά· να ενθαρρύνεται από τους αγίους αγγέλους που την οδηγούν, και περιστοιχισμένη από το φως της πίστεως να αντιλέγει δυνατά με μεγάλο θάρρος στον πονηρό διάβολο: «Τι κοινό υπάρχει μεταξύ μας, δραπέτη των ουρανών και δούλε πονηρέ; Δεν έχεις εσύ εξουσία επάνω μας. Ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, έχει την εξουσία πάνω σ’ εμάς και πάνω σε όλα. Σ’ Αυτόν αμαρτήσαμε, Αυτόν θα απολογηθούμε, έχοντας ως εγγύηση της ευσπλαχνίας Του προς εμάς και της σωτηρίας μας τον τίμιο Σταυρό Του. Εσύ όμως, πρόξενε του ολέθρου, φύγε μακριά από εμάς. Δεν έχεις τίποτε εσύ με τους δούλους του Χριστού.» Και ενώ λέει αυτά η ψυχή με θάρρος, φεύγει πίσω ο διάβολος θρηνώντας δυνατά, μην μπορώντας να αντισταθεί στο όνομα του Χριστού. Και η ψυχή, καθώς είναι ψηλότερα, πετάει προς τα κάτω και ραπίζει τον εχθρό, όπως το γεράκι χτυπά τον κόρακα. Και έπειτα, γεμάτη από αγαλλίαση, μεταφέρεται από τους θείους αγγέλους στους τόπους που της έχουν οριστεί, ανάλογα με την κατάστασή της.
27
The longing for transient things will not drag you earth-wards if you keep your mind on the things of heaven; but when you are shackled by an attachment to earthly things you are like an eagle caught in a trap by its claw and prevented from flying. Regard all you possess as trash, in the hope of better things. Shake off even your body when the time comes, and follow the angel of God that takes you from it.
Ο πόθος των φθαρτών δεν μπορεί να σε τραβήξει κάτω στη γη, όταν ο νους σου είναι στα ουράνια. Αν όμως σε κρατά δέσμιο κάποια προσκόλληση στα γήινα, μοιάζεις με αετό που κρατιέται σε παγίδα από το νύχι του και εμποδίζεται να πετάξει ψηλά. Γι’ αυτό, νόμιζέ τα όλα σκύβαλα(Φιλιπ. 3, 8), με την ελπίδα των καλυτέρων. Αλλά και αυτό το σαρκίο, όταν έρθει ο καιρός, αποτίναξέ το κι ακολούθησε τον Άγγελο του Θεού, που σε αποχωρίζει απ’ αυτό.
28
Just as a coin that does not bear the image of the king cannot be placed in the royal treasuries with the other currency, so without true spiritual knowledge and dispassion you cannot receive a foretaste of divine blessedness and depart with courage and confidence from this world to take your place among the elect in the next. By spiritual knowledge, I do not mean wisdom, but that unerring apperception of God and of divine realities through which the devout, no longer dragged down by the passions, are raised to a divine state by the grace of the Spirit.
Όπως είναι αδύνατο, το νόμισμα που δε φέρει τη μορφή του βασιλιά, να πάρει θέση μαζί με τα κανονικά στο βασιλικό θησαυροφυλάκιο, έτσι είναι αδύνατο χωρίς ορθή γνώση και χωρίς απάθεια να δεχτεί κανείς τον αρραβώνα της ουράνιας μακαριότητας και να εξέλθει με θάρρος και με πληροφορία από εδώ προς τα ελπιζόμενα, και να καταταχθεί μαζί με τους εκλεκτούς. Λέγοντας γνώση, δεν εννοώ σοφία, αλλά την χωρίς πλάνη γνώση του Θεού και των θείων, με την οποία ο φιλόθεος, καθώς δε σύρεται κάτω από τα πάθη, ανυψώνεται στην ενθέωση με τη χάρη του Πνεύματος.
29
Even though you have successfully practiced all the virtues, do not assume that you have attained dispassion and can dwell in the world without anxiety; for your soul may still bear within it the imprint of the passions, and so you will have difficulties when you die. But, guided always by fear, keep careful watch over your mutable and ever-changing nature and shun the causes of passion. For changeless dispassion in its highest form is found only in those who have attained perfect love, have been lifted above sensory things through unceasing contemplation, and have transcended the body through humility. The flame of the passions no longer touches them: it has been cut off by the voice of the Lord (cf. Ps. 29:7), since the nature of such people has already been transmuted into incorruptibility.
Και αν ακόμη εξασκήσεις όλη την πρακτική αρετή, ούτε τότε να μην ξεθαρρέψεις ότι έχεις φτάσει στην απάθεια και κυκλοφορείς ξένοιαστα μέσα στον κόσμο. Μπορεί να πάρεις πάνω σου αποτυπώματα των παθών και να βρεις δυσκολία όταν αναχωρείς από τον κόσμο. Αλλά πάντοτε να σε παιδαγωγεί ο φόβος και να φροντίζεις τη φύση σου που εύκολα μεταβάλεται και αλλοιώνεται. Ξεμάκρυνε με σοφία από τις αιτίες των παθών γιατί η ολότελα αναλλοίωτη απάθεια ανήκει σε κείνους που έφτασαν την τέλεια αγάπη και με την ακατάπαυστη θεωρία ανέβηκαν πάνω από τα αισθητά και ξεπέρασαν αυτό το φτωχό και ταπεινό σώμα. Αυτούς δεν τους αγγίζει πια η φλόγα των παθών, γιατί τη διέκοψε η φωνή του Κυρίου(Ψαλμ. 28, 7), καθώς αυτοί έχουν ήδη μεταστοιχειωθεί προς την αφθαρσία.
30
Do not try to attain dispassion prematurely and you will not suffer what Adam suffered when he ate too soon from the tree of spiritual knowledge (cf. Gen. 3:6). But patiently labor on, with constant entreaty and selfcontrol in all things; and if by means of self-reproach and the utmost humility you keep the ground you have won, you will then in good time receive the grace of dispassion. The harbor of rest is reached only after many storms and struggles; and God is not being unjust to those walking on the true path if He keeps the gate of dispassion closed until the right moment comes.
Μην επιθυμείς την απάθεια πρόωρα, για να μην πάθεις ό,τι έπαθε ο πρωτόπλαστος, τρώγοντας πριν από την ώρα από το δένδρο της γνώσεως(Γεν. 3, 6). Να εργάζεσαι υπομονετικά με γενική εγκράτεια και συνεχή προσευχή, και να φυλάγεις(Γεν. 2, 15) με αυτομεμψία και άκρα ταπεινοφροσύνη εκείνα που εργάστηκες. Kι έπειτα από αυτά, περίμενε στον κατάλληλο καιρό και τη χάρη της απάθειας· έπειτα από τη μεγάλη τρικυμία και ταραχή, περίμενε και το λιμάνι της αναπαύσεως. Γιατί δεν είναι άδικος ο Θεός, σ’ εκείνους που βαδίζουν σωστά να μην ανοίξει την πύλη της απάθειας, όταν πρέπει.
31
Slothful and inexperienced as you are, you too should ‘go to the ant’ (Prov. 6:6): imitate its simplicity and insignificance, and know that God, self-sufficient and superabundant, has no need of our virtues. On the contrary, He richly bestows His gifts on us and through His grace saves those who are consciously grateful, though in His compassion He also accepts whatever work we are able to do. If, then, you labor as one in debt to God for blessings already received, you do well and God’s mercy is close to you. But if you think that God is in your debt because of the good things you imagine you have done, you are quite deluded. For how can the bestower of gifts be the debtor? Work like a hired servant and, advancing step by step, you will by God’s mercy attain what you seek.
Πήγαινε στο μυρμήγκι, οκνηρέ(Παρ. 6, 6) και αδοκίμαστε, με την ασημαντότητα και τη μηδαμινότητά σου, πήγαινε σ’ αυτό και θα μάθεις ότι δεν έχει ανάγκη από τα αγαθά μας ο Θεός που δεν έχει καμία έλλειψη και είναι υπερπλήρης, αλλά ευεργετεί πλουσιοπάροχα και σώζει κατά χάρη, όσους είναι κατά την προαίρεση ευγνώμονες, αν και δέχεται με φιλανθρωπία και την κατά δύναμη εργασία. Αν λοιπόν κοπιάζεις σαν οφειλέτης των αγαθών που έχεις λάβει πρωτύτερα από το Θεό, καλά κάνεις και είναι κοντά το θείο έλεος. Αν όμως νομίζεις ότι ο Θεός είναι χρεώστης σου για τα καλά τα οποία νομίζεις ότι εργάζεσαι, πλανήθηκες από τον ίσιο δρόμο. Γιατί, πώς μπορεί να είναι χρεώστης ο Ευεργέτης; Αλλά και έτσι ακόμη, τρέχε σαν μισθωτός, και προκόβοντας σιγάσιγά, θα φτάσεις, με το έλεος του Θεού, το ζητούμενο.
32
Shall I show you another path to salvation - or, rather, to dispassion? Through your entreaties constrain .the Creator not to let you fail in your purpose. Constantly bring before Him as intercessors all the angelic powers, all the saints, and especially the most pure Mother of God. Do not ask for dispassion, for you are unworthy of such a gift; but ask persistently for salvation and with it you will receive dispassion as well. The one is like silver, the other like pure gold. In particular, let inward meditation on God be your handmaid, and turn your whole attention to the secret mysteries concerning Him: for the principles of these mysteries will deify you, and God delights in them and is won over by them.
Θέλεις να σου υποδείξω και άλλο δρόμο για τη σωτηρία, ή μάλλον για την απάθεια; Εκβίαζε τον Κτίστη με τις δεήσεις σου, μ’ όλη τη δύναμή σου, για να μη χάσεις το στόχο σου, προβάλλοντας αδιάκοπα πρός Αυτόν μεσίτες όλες τις επουράνιες δυνάμεις και όλους μαζί τους αγίους, μαζί με την Πάναγνη Θεομήτορα. Και μη ζητάς απάθεια, ως ανάξιος αυτής της δωρεάς· να ζητάς σωτηρία με πόνο και θα λάβεις, μαζί με αυτήν, και την απάθεια. Γιατί η σωτηρία μοιάζει με ασήμι, ενώ η απάθεια με καθαρό χρυσάφι. Έχε και όσο μπορείς περισσότερη κρυφή εργασία, με την οποία λατρεύεται ο Θεός, και κάποιους λόγους απόκρυφων μυστηρίων σχετικών μ’ Αυτόν που σε θεοποιούν, και με τους οποίους ο Θεός ευχαριστείται και κάμπτεται.
33
Strive to receive a sure, unequivocal pledge of salvation in your heart, so that at the time of your death you will not be distraught and unexpectedly terrified. You have received such a pledge when your heart no longer reproaches you for your failings and your conscience stops chiding you because of your fits of anger; when through God’s grace your bestial passions have been tamed; when you weep tears of solace and your intellect prays undistracted and with purity; and when you await death, which most people dread and run away from, calmly and with a ready heart.
Αγωνίσου να λάβεις τον αρραβώνα της σωτηρίας κρυφά μέσα στην καρδιά σου με αναμφίβολη πληροφορία, για να μη σε βρει ταραχή και αναπάντεχος φόβος στην ώρα του θανάτου σου. Και τότε τον έχεις λάβει, όταν δε σε κατηγορεί πια η καρδιά σου για ελλείψεις και δεν σε τύπτει η συνείδηση για περιπτώσεις οργής· αν τιθασσεύτηκε η αγριότητα των θηριωδών παθών σου με τη θεία χάρη, αν αναβλύζει το δάκρυ της θείας παρηγοριάς και ο νους σου προσεύχεται με καθαρότητα και συγκέντρωση. Κι ακόμη, όταν είναι έτοιμη η καρδιά σου και περιμένεις ευχαρίστως τον θάνατο, που οι πολλοί τον αποφεύγουν και τον θεωρούν φοβερό.
34
The words of eternal life which, according to the chief of the apostles (cf. John 6:68), God the Logos possesses, are the inner essences of all the things created by Him. Thus the person who, because of his purity, has been initiated into the mystery of these inner essences has already acquired eternal life, a pledge of the Spirit and confident expectation of salvation. He who values the flesh more than the soul and is attached to Worldly things is not worthy of such gifts.
Τα λόγια που οδηγούν στην αιώνια ζωή(Ιω. 6, 68), τα οποία, σύμφωνα με τη μαρτυρία του κορυφαίου Αποστόλου, έχει ο Θεός Λόγος, είναι οι λόγοι των δημιουργημάτων Του. Εκείνος που, ως καθαρός, μυσταγωγείται σ’ αυτούς από το Θεό Λόγο, ήδη από εδώ απόκτησε και την αιώνια ζωή και τον αρραβώνα του Πνεύματος και τη βέβαιη ελπίδα της σωτηρίας. Δεν σξιώνεται να τα λάβει αυτά εκείνος που προτιμά τη σάρκα από την ψυχή και έχει εμπαθή κλίση και σχέση προς τα επίγεια.
35
An intelligent person is not merely someone who has the power of speech, for this is common to all men. On the contrary, he is someone who seeks for God with his intelligence. But he will never find the ‘essence of Him who transcends all being, for this is beyond the scope of all created nature. But in much the same way as a builder is to be seen in his work, so the sovereign artificer is to be found and as it were perceived in the creative wisdom inherent in living things, and in His providential care, governance, unification, guidance and conservation of them.
Λογικός δεν είναι όποιος έχει προφορικό λόγο· γιατί αυτό το έχει κάθε άνθρωπος· είναι εκείνος που με το λογικό ψάχνει και ερευνά να βρει το Θεό. Και θα βρει όχι τι είναι στην ουσία Του ο Ύπερούσιος —γιατί αυτό είναι αδύνατο σε όλα τα όντα— αλλά από τη σοφία στη δημιουργία των όντων, την πρόνοια, τη διοίκηση, τη συνοχή, την κυβέρνηση και τη συντήρηση, μέσα στα οποία ανευρίσκεται και κατά κάποιο τρόπο βλέπεται ο Αριστοτέχνης, όπως και ο οικοδόμος από τα έργα των χεριών του.
36
You cannot achieve a condition of total poverty without dis-passion, or dispassion without love, or love without the fear of God and pure prayer, or fear of God and pure prayer without faith and detachment; for it is when winged by faith and detachment that the intellect discards all base concern and soars upwards in search of its Lord.
Δεν μπορείς να κατορθώσεις την ακτημοσύνη όπως πρέπει, χωρίς απάθεια, ούτε απάθεια, χωρίς αγάπη· ούτε αγάπη, χωρίς φόβο και καθαρή προσευχή· ούτε αυτά, χωρίς πίστη και αμεριμνία. Με αυτά αποκτά φτερά ο νους, απορρίπτει το φρόνημα που κλίνει προς τα επίγεια και πετά προς τα υψηλά και θεϊκά, ζητώντας τον Κύριό του.
37
Let chastity be as dear to you as the pupil of your eye, and then you will become a temple of God and His cherished dwelling place. For without self-restraint you cannot live with God. Chastity and self-restraint are born of a longing for God combined with detachment and renunciation of the world; and they are conserved by humility, self-control, unbroken prayer, spiritual contemplation, freedom from anger and intense weeping. Without dispassion, however, you cannot achieve the beauty of discrimination.
Αγάπησε την αγνότητα σαν τα μάτια σου, για να γίνεις ναός και οίκος του Θεού αγαπητός. Γιατί χωρίς σωφροσύνη είναι αδύνατο να γίνεις οικείος του Θεού. Αυτά τα γεννά ο θείος πόθος, η έλλειψη προσκολλήσεως σε ο,τιδήποτε και η απάρνηση του κόσμου· τα συντηρεί η ταπεινοφροσύνη μαζί με την εγκράτεια, η αδιάλειπτη προσευχή, η πνευματική θεωρία και το συνεχές δάκρυ συνοδευμένο από αοργησία. Την ομορφιά όμως της διακρίσεως δε θα την αποκτήσεις χωρίς απάθεια.
38
Let no one deceive you, brother: without holiness, as the apostle says, no one can see God (cf. Heb. 12:14). For the Lord, who is more than holy and beyond all purity, will not appear to an impure person. Just as he who loves father or mother, daughter or son (cf. Matt. 10:37) more than the Lord is unworthy of Him, so is he who loves anything transient and material. Even more unworthy is the person who chooses foul and fetid sin to preference to love for the Lord; for God rejects whoever does not repudiate all filthiness: ‘Corruption does not inherit incorruption’ (1 Cor. 15:50).
Να μη σε εξαπατήσει κανένας, αδελφέ, ότι είναι δυνατό να δει κανείς το Θεό χωρίς αγιότητα, όπως λέει ο Απόστολος(Εβρ. 12, 14). Δεν καταδέχεται ο υπέραγνος και πάνω από κάθε καθαρότητα Κύριος να φανερωθεί σ’ έναν ακάθαρτο. Όπως δεν είναι άξιος γι’ Αυτόν όποιος αγαπά περισσότερο από Αυτόν τον πατέρα του, ή τη μητέρα του, ή τη θυγατέρα του, ή το γιο του(Ματθ. 10, 37), έτσι δεν είναι άξιος κι εκείνος που αγαπά ο,τιδήποτε πρόσκαιρο και υλικό· και πολύ περισσότερο εκείνος που προτιμά τη σιχαμένη και βρωμερή αμαρτία από την αγάπη του Κυρίου. Γιατί ο Θεός απορρίπτει όποιον δεν αποστρέφεται την ακαθαρσία, αφού η φθορά δεν μπορεί να κληρονομήσει την αφθαρσία(Α΄Κορ. 15, 50).
39
You will not be worthy of divine love unless you possess spiritual knowledge, or of spiritual knowledge unless you possess faith. I do not mean faith of a theoretical kind, but that which we acquire as a result of practicing the virtues. You will achieve true compunction only when through self-control and vigil, prayer and humility, you have withered the propensity to sensual pleasure congenital to the flesh and have been crucified with Christ (cf. Gal. 2:19-20), no longer living the life of the passions but living and walking in the Spirit, filled with the hope of heavenly glory.
Χωρίς γνώση, δε θα αξιωθείς τη θεία αγάπη· ούτε τη γνώση χωρίς πίστη. Λέγοντας πίστη δεν εννοώ τη γυμνή, αλλά εκείνη που αποκτάται με την εργασία των αρετών. Την πραγματική κατάνυξη θα την επιτύχεις, όταν με εγκράτεια και αγρυπνία, προσευχή και ταπείνωση, μαράνεις ολότελα την έμφυτη ηδονή της σάρκας και σταυρωθείς μαζί με τον Ιησού(Γαλ. 2, 19-20), μη ζώντας πλέον εμπαθώς, αλλά με τη χάρη και την καθοδήγηση του Πνεύματος(Γαλ. 5, 25) με την ελπίδα της βασιλείας των ουρανών.
40
Cry out to God, ‘ “I know that Thou favourest me, because my enemy does not exult over me” (Ps. 41:11); he will not domineer over me and plague me to the very end through the passions. But Thou wilt snatch me from his hands before I die and, granting me life in the Spirit according to Thy will, through a holy death Thou wilt bring me, saved, before Thy judgment seat. There, through Thy mercy, I shall receive the pledge of salvation and the assurance that is beyond all doubting. Thus I shall not be troubled and unprepared at the time of my departure from the world, nor shall I find the ordeal unbearable, more harsh and baleful than a death sentence or torture.’
Φώναζε στο Θεό: «Απ’ αυτό θα μάθω ότι με θέλεις, γιατί δεν θα αφήσεις να χαρεί ο εχθρός μου εις βάρος μου(Ψαλμ. 40, 12), τυραννώντας και ταλαιπωρώντας με μέχρι τέλους με τα πάθη. Αλλά θα με αρπάξεις από τα χέρια του πριν το θάνατό μου, και αφού με αξιώσεις να ζήσω πνευματικά, όπως Σου είναι ευάρεστο, μετά από αγαθό τέλος θα με παρουσιάσεις σωσμένο εμπρός στο βήμα Σου. Και με το έλεός Σου, θα μου δώσεις από εδώ τον αρραβώνα της σωτηρίας και την αναμφίβολη πληροφορία, για να μη βρεθώ ανέτοιμος στην ώρα του θανάτου μου και από την ταραχή μου νομίσω αβάσταχτη τη θλίψη, πικρότερη και χειρότερη από το θάνατο και την κόλαση».
41
Faith and hope are not merely casual or theoretical matters. Faith requires a steadfast soul, while hope needs a firm will and an honest heart. How without grace can one readily believe in things unseen? How can a man have hope concerning the hidden things held in store unless through his own integrity he has gained some experience of the Lord’s gifts? These gifts of grace are a gage of the blessings held in store, which they manifest as present realities. Faith and hope, then, require both virtue on our part and God’s inspiration and help. Unless both are present we labor in vain.
Η πίστη και η ελπίδα δεν είναι τυχαία και χωρίς περιεχόμενο πράγματα. Αλλά η πίστη έχει ανάγκη από δυνατή ψυχή, και η ελπίδα από ευθύτητα στην καρδιά και στην προαίρεση. Γιατί πώς θα πιστέψει εύκολα κανείς εκείνα που δεν φαίνονται, χωρίς τη βοήθεια της θείας χάρης; Και πώς θα ελπίσει κανείς τα άδηλα μέλλοντα αγαθά, αν δε λάβει κάποια πείρα, μέσω της ευθύτητάς του, των χαρισμάτων του Κυρίου, με τα οποία να πληροφορηθεί και για τα μέλλοντα σαν να είναι παρόντα; Λοιπόν και στα δύο —πίστη και ελπίδα— χρειάζεται και αρετή και η ενίσχυση και βοήθεια του Θεού. Όταν αυτά δεν υπάρχουν, μάταια κοπιάζομε.
42
The offspring of true virtue is either spiritual knowledge or dispassion or both together. If we fail to acquire them then we labor in vain, and our apparent virtue is not genuine; for if it were it would have produced fruit as well as leaves. In reality, however, it does not enjoy. God’s blessing but is false, a matter of self-satisfaction, or else something feigned in order to gain the esteem of others or from some other motive not in accordance with God’s will. But if we correct our motive, we shall undoubtedly receive the grace of God that bestows both spiritual knowledge and dispassion at the time and in the measure appropriate.
Η αληθινή αρετή γεννά ή γνώση, ή απάθεια, ή και τα δύο. Αν δεν υπάρχουν αυτά, τότε ματαιοπονούμε και η αρετή που νομίζομε ότι έχομε, δεν είναι γνήσια. Αλλιώς θα είχε και άφθονους καρπούς, όχι φύλλα μόνο· ενώ τώρα, επειδή γίνεται από ανθρωπαρέσκεια, ή αυταρέσκεια, ή κάποια άλλη αιτία που δεν αρέσει στο Θεό, είναι νόθος και όχι αγαπητή στο Θεό. Εμείς όμως, αφού διορθώσομε την αιτία, θα επιτύχομε χωρίς αμφιβολία, μαζί με την ωφέλεια, και τη χάρη του αγαθού Θεού μας, η οποία θα μας φέρει, όταν πρέπει και όσο πρέπει, και τη γνώση και τη απάθεια.
43
Discern the wiles of the enemy with the light of grace and, throwing yourself before God with tears, confess your weakness, counting yourself nothing, even though the deceiver tries to persuade you to think otherwise. Do not even ask for spiritual gifts unless they contribute to your salvation and help you to remain humble. Seek the knowledge that does not make you conceited, but leads you to the knowledge of God. Pray to be released from the tyranny of the passions before you die, and to depart this life in a state of dispassion or - more humbly - of compassion for the sins of others.
Με το φωτισμό της θείας χάρης ν’ αντιλαμβάνεσαι τα νοήματα που προέρχονται από τον εχθρό και, πέφτοντας με κλάματα μπροστά στο Θεό, να ομολογείς την αδυναμία σου θεωρώντας μηδέν τον εαυτό σου, κι ας προσπαθεί ο απατεώνας διάβολος να σε πείσει ότι είσαι κάτι. Ούτε πάλι να ζητάς δωρεά χαρισμάτων, αν δε συντελούν στη σωτηρία σου και δε διαφυλάγουν την ταπεινοφροσύνη. Nα ζητάς τη γνώση που δεν φέρνει έπαρση, γιατί είναι αιτία θεογνωσίας. Να ζητάς επίσης να μην καταδυναστεύεσαι από τα πάθη μέχρι τέλους, αλλά ν’ απολυθείς από το σώμα σε κατάσταση απάθειας ή, κάτι ταπεινότερο, με τη συγχώρηση των σφαλμάτων σου.
44
Just as it is impossible to fly without wings, so we cannot attain the blessings for which we hope without already in this life receiving an assurance that is beyond doubt. Because of their extreme humility, or through the grace of the Holy Spirit, such assurance is given to those who have been reconciled with God, and who possess a dispassion that is less or more perfect in proportion to the degree of their reconciliation and purification. Those who depart from the body before receiving this assurance die while still in the winter of the passions, or else on the Sabbath (cf. Matt. 24:20) - refraining, that is to say, from the work of the virtues - and they are subject to trial and judgment, being culpable at the time of retribution.
Όπως δεν είναι δυνατόν να πετάξει κανείς ψηλά χωρίς φτερά, έτσι ούτε τα ελπιζόμενα μπορεί κανείς να επιτύχει χωρίς την αναμφίβολη από εδώ πληροφορία. Η πληροφορία προέρχεται ή από άκρα ταπεινοφροσύνη, ή από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος σ’ εκείνους που συμφιλιώνονται τελείως με το Θεό, οι οποίοι έχουν και απάθεια οπωσδήποτε, είτε μερική, είτε πιο τέλεια, ανάλογα με τη συμφιλίωση και την κάθαρση. Εκείνοι που χωρίζονται χωρίς τέτοια πληροφορία από το σώμα, σαν να φεύγουν μέσα στο χειμώνα των παθών ή σε ημέρα σαββάτου(Ματθ. 24, 20) (χωρίς δηλαδή να έχουν εργαστεί τις αρετές), είναι υπόλογοι να κριθούν και να εξεταστούν στον καιρό της ανταποδόσεως.
45
Since salvation comes to you as a free gift, give thanks to God your savior. If you wish to present Him with gifts, gratefully offer from your widowed soul two tiny coins, humility and love, and God will accept these in the treasury of His salvation more gladly than the host of virtues deposited there by others (cf. Mark 12:41-43). Dead through the passions, pray like Lazarus to be brought to life again, sending to God these two sisters to intercede with Him (cf. John 11:20-44); and you will surely attain your goal.
Αφού σώζεσαι δωρεάν, να ευχαριστείς το σωτήρα Θεό. Αν τώρα θέλεις να του προσφέρεις και δώρα, πρόσφερε μ’ ευγνωμοσύνη, από την ψυχή σου που χηρεύει, τα δύο λεπτά, εννοώ την ταπείνωση και την αγάπη. Και θα τις δεχτεί, το γνωρίζω καλά, περισσότερο από πλήθος αρετών που προσφέρουν πολλοί στο θησαυροφυλάκιο της σωτηρίας(Μαρκ. 12, 41-43). Αν πάλι, σαν άλλος Λάζαρος(Ιω. 11, 20-44), έχεις ανάγκη ν’ αναστηθείς επειδή νεκρώθηκες από τα πάθη, αυτές σαν γνήσιες αδερφές, την ταπείνωση και την αγάπη, πρότεινέ τις μεσίτριες προς Αυτόν, και οπωσδήποτε θα επιτύχεις το ποθούμενο.
46
The practice of the virtues does not by itself bring you to the dispassion that enables you to pray undistracted and in purity: spiritual contemplation must also in its turn confer on your intellect illuminative knowledge and the understanding of created beings. Thus winged and enlightened, the intellect is totally rapt by the love of true prayer and raised up to the cognate light of the incorporeal orders; thence, in so far as this is possible, it is borne towards the ultimate light, the triple sun of the Trinity supremely divine.
Εργαζόμενος την πρακτική αρετή, δε θα μπορέσεις με αυτήν και μόνο να φτάσεις στην απάθεια, ώστε να προσεύχεσαι καθαρά και απερίσπαστα, αν δεν ακολουθούν στο νου οι πνευματικές θεωρίες της γνώσεως που φωτίζει και της κατανοήσεως των όντων. Απ’ αυτές ο νους παίρνει φτερά και φωτίζεται και όλος ανυψώνεται με τον έρωτα της αληθινής προσευχής, και τείνει προς τα συγγενικά φώτα των άνω αΰλων τάξεων, και από εκεί, όσο είναι εφικτό, φέρεται προς το φώς το μεγάλο και τρισήλιο της θεαρχικής Τριάδας.
47
We will not be punished or condemned in the age to be because we have sinned, since we were given a mutable and unstable nature. But we will be punished if, after sinning, we did not repent and turn from our evil ways to the Lord; for we have been given the power to repent, as well as the time in which to do so. Only through repentance shall we receive God’s mercy, and not its opposite, His passionate anger. Not that God is angry with us; He is angry with evil. Indeed, the divine is beyond passion and vengefulness, though we speak of it as reflecting, like a mirror, our actions and dispositions, giving to each of us whatever we deserve.
Δε θα κολαστούμε στη μέλλουσα ζωή γιατί αμαρτήσαμε, ούτε θα καταδικαστούμε γι’ αυτό, αφού η φύση μας είναι δεκτική τροπής και αλλοιώσεως· θα κολαστούμε επειδή αμαρτήσαμε και δε μετανοήσαμε, ούτε στραφήκαμε από τον κακό δρόμο μας προς τον Κύριο, ενώ μας δόθηκε εξουσία και καιρός για μετάνοια, ώστε ν’ αποδείξομε το Θεό αγαθό —όπως και είναι— κι όχι εμπαθή, αντίθετα, με το να μας εκδικείται κατά κάποιο τρόπο και να οργίζεται. Πλήν όμως ο Θεός τιμωρεί την κακία κι όχι εμάς, γιατί είναι ελεύθερος από κάθε πάθος κι από κάθε εκδικητικότητα, αν και λέγεται ότι συσχηματίζεται με τα έργα και τις διαθέσεις μας, σαν καθρέπτης, και ανταποδίδει στον καθένα ανάλογα με όσα έπραξε στη ζωή.
48
When you fall from a higher state, do not become panic-stricken, but through remorse, grief, rigorous selfreproach and, above all, through copious tears shed in a contrite spirit, correct yourself and return quickly to your former condition. Rising up again after your fall, you will enter the joyous valley of salvation, taking care so far as is possible not to anger your Judge again, so as not to need atoning tears and sorrow in the future. But if you show no such repentance in this present life, you will certainly be punished in the age to be.
Όταν κλονίζεσαι από την καλή σου κατάσταση, μην ταράζεσαι, αλλά διόρθωνε τον εαυτό σου, τρέχοντας το γρηγορότερο στην προηγούμενή σου κατάσταση, με λύπη, σκυθρωπότητα και ανελέητη αυτομεμψία· ακόμη, και με πολλά δάκρυα και συντριβή του πνεύματος. με αυτά θα σηκωθείς από την πτώση που σου συνέβη και θα φτάσεις στην κοιλάδα της σωτήριας αγαλλιάσεως, προσέχοντας στο μέλλον όσο μπορείς περισσότερο, ώστε να μην παροργίσεις πάλι τον Κριτή και χρειαστείς δάκρυα και θλίψεις για να εξιλεωθείς. Αν δεν το κάνεις αυτό εδώ, θα τιμωρηθείς στη μέλλουσα ζωή.
49
Let us return to the subject of the priesthood. As an, angelic order it requires of us an angelic purification, and a degree of discretion and self-restraint greater than in our previous life. What is defiled can in some measure become pure; it is far worse for the pure to become defiled. If we mix darkness with light, foul odors with sweet, we shall inherit calamity and destruction because of our sacrilege, like Ananias and Sapphira (cf. Acts 5:1-10).
Θα μιλήσομε και πάλι για τη σεβάσμια ιερωσύνη· ότι απαιτεί αγγελική τάξη και κάθαρση, και στη συνέχεια μεγαλύτερη προφύλαξη και σωφροσύνη απ’ ό,τι προηγουμένως. Αφού το ακάθαρτο πρέπει κάπως να γίνει καθαρό, πώς λοιπόν να βεβηλωθεί το καθαρό; Αλλιώς, αν ανακατεύομε το σκοτάδι με το φως και τη δυσωδία με το μύρο, μέλλομε να κληρονομήσομε οπωσδήποτε το ουαί και την απώλεια σαν ιερόσυλοι, όπως ο Ανανίας και η Σαπφείρα(Πραξ. 5, 1-10).
50
If, lost and useless though you are, you decide after superficial purification to enter the heavenly, angelic order of the priesthood and to become a chosen vessel, suitable for the Lord’s use, as St Paul says (cf. 2 Tim. 2:21; Acts 9:15), then you should keep unsullied the office of which you have been found worthy, guarding the divine gift as you would the pupil of your eye. Otherwise, fulfilling your role in a perfunctory manner, you will be cast down from the heights into the abyss and find it hard to climb out again.
Από σκεύος χαμένο και άχρηστο που ήσουν —αν και νομίζεις ίσως ότι επάξια δέχτηκες την ισάγγελη και ουράνια ιερωσύνη λόγω της κάποιας καθάρσεώς σου—, έγινες σκεύος εκλογής και χρήσιμος στον Κύριο, κατά τον Παύλο(Β΄Τιμ. 2, 21. Πραξ. 9, 15). Κράτα λοιπόν αμόλυντη την τιμή που αξιώθηκες να λάβεις, φυλάγοντας το θείο δώρο σαν τα μάτια σου, για να μη μολυνθείς από απροσεξία και απορριφθείς από το ύψος της ιερωσύνης σε βαθύ λάκκο, από όπου δύσκολα βρίσκεις επιστροφή.
51
Wisely bear in mind that, if God acquits, no one can condemn (cf. Rom. 8:33-34). If you have been called to enter into the supramundane grace of the priesthood, do not worry about your past life, even if to some- extent it has been soiled: for it has been purified once more by God and through your own self-correction. But afterwards be diligent and watchful, so as not to eclipse the grace. Then if someone stupidly casts aspersions on your priesthood be cause of your past, he will hear a voice from heaven saying, ‘What God has cleansed, do not call unclean’ (Acts 10:15).
Σκέψου σαν φρόνιμος ότι, όταν ο Θεός συγχωρεί, κανείς δεν μπορεί να καταδικάσει(Ρωμ. 8, 3334). Και αν έχεις κληθεί και μπήκες στην υπερκόσμια χάρη της θείας ιερωσύνης, μη σε μέλλει διόλου για την προηγούμενη ζωή σου, αν ισως έχει και κάποια κηλίδα. με τη βοήθεια του Θεού και τη δική σου διόρθωση, έχει πάλι καθαρθεί. Να έχεις όμως έπειτα επιμέλεια και νήψη να μην αμαυρώσεις τη χάρη. Έτσι κι αν κάποιος απερίσκεπτα αμφιβάλλει για την ιεροτελεστία σου λόγω των παλιών κηλίδων σου, θ’ ακούσει θεία φωνή να του λέει: «Αυτά που καθάρισε ο Θεός, μην τα θεωρείς εσύ ακάθαρτα»(Πραξ. 10-15).
52
The office of the priesthood is light and its yoke easy (cf. Matt. 11:30) so long as it is discharged as it should be, and so long as the grace of the Holy Spirit is not put up for sale. When what is beyond price is bartered in the name of human expedience and for perishable gifts, and when the call is not from above, the burden is heavy indeed; for it is borne by someone unworthy, whose powers it exceeds. The yoke is then extremely harsh, chafing the neck of him who carries it and sapping his strength; and unless it is taken from him, it will exhaust and destroy him utterly.
Το αξίωμα της ιερωσύνης είναι ελαφρό και ο ζυγός της καλός(Ματθ. 11, 30), αλλά όταν τη σηκώνει κανείς και την κατευθύνει όπως πρέπει, και όταν δεν εχει αγοραστεί με χρήματα η χάρη του Αγίου Πνεύματος. Αν όμως το αδιαπραγμάτευτο εχει γίνει αντικείμενο διαπραγματεύσεως με ανθρώπινη σκοπιμότητα και κάποιο φθαρτό δώρο, και δεν ήρθε η κλήση στην ιερωσύνη από τον ουρανό, τότε το φορτίο είναι υπερβολικά βαρύ, γιατί στηρίζεται σε κάποιον ανάξιο και χωρίς την απαιτούμενη δύναμη· και ο ζυγός είναι υπερβολικά σκληρός και, αν δεν αφεθεί από εκείνον που τον τραβάει, θα του φθείρει το λαιμό και τη δύναμη, εως ότου τον εξαντλήσει ολωσδιόλου και τον αφανίσει.
53
When you boldly take up the yoke of the priesthood, you should mend your ways and expound the truth rightly, thus working out your salvation with fear and trembling; ‘for our God is a consuming fire’ (Heb. 12:29). If you are as gold and silver and you touch this fire, have no fear of being burnt, just as the three children in Babylon had no fear (cf. Dan. 3:17). But if you are like grass or reeds or some other easily combustible material as a result of your earthly thoughts, then tremble lest you should be reduced to ashes in the heavenly fire - unless like Lot (cf. Gen. 19:17, 29) you escape God’s wrath by quitting the priesthood. Yet it may be that some of the lighter faults that result from weaknesses are consumed by this divine fire during the celebration of the Liturgy, while you yourself remain unburned and unharmed in the fire, like the fragile bush in the desert (cf. Exod. 3:2).
Αφού τόλμησες και μπήκες κάτω από το ζυγό της ιερωσύνης, φρόντισε να είσαι άψογος και να διδάσκεις σωστά το λόγο της αλήθειας(Β΄Τιμ. 2, 15), εργαζόμενος μέσω της ιερωσύνης για τη σωτηρία σου με φόβο και τρόμο(Φιλιπ. 2, 12), γιατί ο Θεός μας είναι φωτιά που κατακαίει(Εβρ. 12, 29). Αν αγγίζεις αυτή τη φωτιά σαν χρυσός ή και άργυρος, μη φοβάσαι μήπως καείς, όπως οι τρεις νέοι στη Βαβυλώνα δε φοβήθηκαν τη φωτιά(Δαν. 3, 17-18). Αν όμως είσαι από χόρτο ή από καλάμι, τα πιο εύφλεκτα δηλαδή υλικά, επειδή φρονείς τα γήινα, τρέμε μην κατακαείς από την ουράνια φωτιά, —εκτός αν αποφύγεις σαν τον Λώτ(Γεν. 19, 17 και 29) την οργή με την παραίτηση από τα φρικτότατα μυστήρια. Δεν γνωρίζω αν τα πολύ μικρά αμαρτήματα, που κάποιος έχει από αδυναμία, αφανίζονται από τη θεία αυτή φωτιά της ιερότατης λατρείας, και γι’ αυτό κι εσύ δεν καίγεσαι απ’ αυτή τη φωτιά, όπως το αδύνατο εκείνο φυτό της βάτου(Εξ. 3, 2).
54
If like someone with. gonorrhea you lack the strength to break with your impassioned state because it has become chronic, how can you dare, wretched as you are, to touch what even to angels is untouchable? Ether shudder with awe and renounce the sacred ministry, in this way propitiating God; or else, obdurate and incorrigible, expect to fall into the hands of the living God and to experience His wrath. God will not spare you out of compassion, but will punish you mercilessly for daring to come to the royal wedding feast with both soul and garment denied, unworthy even of entry, much less of joining in the celebration (cf. Matt. 22 : i2).
Αφού, σαν αυτούς που πάσχουν από γονόρροια, δεν έχεις τη δύναμη να αποσπαστείς από την εμπαθή σου κατάσταση λόγω της μακροχρόνιας συνήθειας, πώς αποτολμάς ν’ αγγίζεις εκείνα που δεν τολμούν ούτε άγγελοι να τα αγγίξουν, ταλαίπωρε; Ή λοιπόν από φρίκη κρατήσου μακριά από τη θεία ιεροτελεστία, και έτσι να εξιλεώσεις το Θεό, ή περίμενε ως αναίσθητος και αδιόρθωτος να πέσεις στην οργή και στα χέρια του ζώντος Θεού, ο οποίος δε θα σου δείξει λύπη και φιλανθρωπία, αλλά θα σε τιμωρήσει αμείλικτα, επειδή αποτολμάς μ’ αναίδεια να μπεις στο βασιλικό γάμο με λερωμένη την ψυχή και τη στολή, και είσαι ανάξιος ακόμα και να μπεις, όχι και να παρακαθήσεις στο γαμήλιο τραπέζι(Ματθ. 22, 12).
55
I myself have known a priest who dared to celebrate the divine mysteries unworthily, having succumbed to the passion of unchastity. First he fell victim to a dreadful, incurable disease and was near death. Then, after unavailingly doing everything he could to rid himself of this disease - in fact it got even worse - he began to realize that he was dying because he had celebrated the mysteries unworthily. Straight away he took a vow to desist from celebrating, and recovered at once, so that not even a trace of his illness remained.
Γνώρισα κάποιον ιερωμένο που αποτολμούσε να ιερουργεί ανάξια τα θεία μυστήρια, ενώ είχε περιπέσει στο πάθος της πορνείας. Αυτός έπεσε πρώτα άρρωστος με ασθένεια αθεράπευτη και φοβερή και πλησίαζε πιά στο θάνατο. Αν και μεταχειρίστηκε όλα τα μέσα, δεν έβλεπε ωφέλεια, αλλά μάλλον χειροτέρευε. Ήρθε τότε σε συναίσθηση ότι πεθαίνει επειδή ιερουργεί ανάξια, και αμέσως παραιτήθηκε με όρκο από τη θεία Λειτουργία· αμέσως θεραπεύτηκε, ώστε ούτε σημάδι της ασθένειας δεν έμεινε.
56
The priestly dignity, like the priestly vestments, is full of splendor, but only so long as it is illumined from within by purity of soul. Once it has been disgraced through lack of attentiveness, and no notice is taken of the protests of the conscience, then the light becomes darkness, the harbinger of eternal darkness and eternal fire. Our only recourse to such a case is to leave this precipitous path, and to take the road that leads safely, by way of virtue and humility, to the kingdom of God.
Είναι λαμπρό και το αξίωμα και το ένδυμα της ιερωσύνης, αλλά εφόσον και η ψυχή από μέσα λάμπει από καθαρότητα. Όταν όμως η ψυχή λερωθεί από απροσεξία, ενώ η συνείδηση που διαμαρτύρεται, αγνοείται, τότε το φως γίνεται σκοτάδι και προξενεί το αιώνιο σκοτάδι και την αιώνια φωτιά. Εκτός αν αφήσομε αυτό το δρόμο, τον απόκρημνο κι από τις δύο πλευρές, και στραφούμε προς άλλη οδό, η οποία με την αρετή και την ταπείνωση οδηγεί χωρίς κίνδυνο στη βασιλεία του Θεού.
57
Salvation is attained through simplicity and virtue, not through the glories of the priesthood, which demands of us an angelic way of life. Either, then, you should become dispassionate like the angels, in thought and purpose superior to the world and the flesh, climbing the ladder to heaven in this way; or else, aware of your weakness, you should in fear avoid the high rank of the priesthood, terrified of the great fall should you prove unworthy of it. Choose the form of life followed by the laity, for it brings one no less close to God than priesthood. Moreover, should you fall while pursuing it, through God’s mercy and grace you will easily rise again by repenting.
Η επιτυχία της σωτηρίας γίνεται με την ταπείνωση και την αρετή, όχι με την ένδοξη ιερωσύνη, η οποία απαιτεί ζωή αγγελική. Ή λοιπόν γίνε απαθής όπως οι άγγελοι, με φρόνημα έξω από το κόσμο και τη σάρκα, και έτσι ανέβαινε την ουράνια αυτή κλίμακα, ή συνειδητοποιώντας την ασθένειά σου, φοβήσου το ύψος της ιερωσύνης, απ’ όπου το πέσιμο είναι μεγάλο για όσους δεν είναι ικανοί. Διάλεξε το δρόμο που ακολουθούν οι πολλοί, ο οποίος φιλιώνει με το Θεό όχι λιγότερο από την ιερωσύνη. Σ’ αυτόν κι αν συμβεί να πέσεις, είναι εύκολο να μετανοήσεις και να σηκωθείς με το έλεος και τη χάρη του Θεού.
58
‘Flesh and blood cannot inherit the kingdom of God’ (1 Cor. 15:50). How is it, then, that you who partake of God’s flesh and blood, do not become one body with Him and commingle with Him through His blood? Although the kingdom of heaven is within you, are you still besieged by the passions of your own flesh and blood? I fear that the Spirit of God will not remain within you in your non-Spiritual state, and that on the day of judgment you will be sentenced with the utmost severity: the priesthood will be taken from you because of your unworthiness of such grace, and you will be sent to eternal punishment.
Σάρκα και αίμα δεν κληρονομούν τη βασιλεία του Θεού(Α΄Κορ. 15, 50). Και πώς εσύ, ενώ κοινωνείς τη σάρκα και το αίμα του Θεού, δε γίνεσαι σύσσωμος με Αυτόν και δεν ενώνεσαι με το αίμα Του, έχοντας ήδη μέσα σου τη βασιλεία των ουρανών, αλλά πολιορκείσαι από πάθη σάρκας και αίματος; Φοβάμαι μήπως δε θα μείνει σε σένα το Πνεύμα του Θεού γιατί είσαι σαρκικός(Γεν. 6, 3), και μήπως δεχτείς πολύ αυστηρή τιμωρία τότε στον καιρό της κρίσεως και αφαιρεθεί από σένα η σεβάσμια ιερωσύνη, επειδή είσαι ανάξιος γι’ αυτή τη χάρη, και παραπεμφθείς στην αιώνια κόλαση.
59
If there is no fear of God before your eyes, you will think it a trivial matter to officiate unworthily, for you will be deceived by your own self-love into imagining that God will be charitable to you. Long ago Dathan and Abiram imagined the same thing until the earth opened beneath them and swallowed them up (cf. Num. 16:2533). Standing with genuine awe and fear before Him who is to be feared, recognize how grave a matter it is to officiate, and either engage in the priesthood worthily and purely as it were like an angel - or wisely keep away from the dread ministry. Otherwise, slighting your office, and using specious arguments against your conscience when it rebukes you, you will say in your agony as you are condemned on the day that all things are judged and set aright: ‘The fear that I feared has come upon me, and what I dreaded has visited me’ (Job 3:25).
Όταν δεν έχεις εμπρός στα μάτια σου το φόβο του Θεού, νομίζεις ότι είναι μικρό πράγμα να ιερουργείς ανάξια, εξαπατώμενος από τη φιλαυτία σου και γι’ αυτό νομίζοντας ότι ο Θεός είναι αγαθός. Αυτό έπαθαν παλιά ο Δαθάν και ο Αβειρών, έως ότου τους κατάπιε η γη(Αριθ. 16, 31-33). Τούτο το φοβερό και συ να φοβηθείς και να εννοήσεις πόσο μεγάλο πράγμα είναι η ιερουργία, και ή να ασκείς την ιερωσύνη άξια και καθαρά, για να μην πω σαν άγγελος, ή σταμάτησε σαν συνετός να τελείς τη φρικτή λατρεία· μήπως καταφρονώντας κατά το παρόν και ξεγελώντας τη συνείδησή σου που σε ελέγχει, φτάσεις τότε, όταν θα κρίνονται και θα τακτοποιούνται τα πάντα, να πεις με πόνο καθώς θα καταδικάζεσαι: «Μου ήρθε ο φόβος που φοβόμουν, κι ό,τι με τρόμαζε, το συνάντησα»(Ιωβ. 3, 25).
60
Watchfully and sedulously you should offer, with contrition and tears, the world-saving and holy sacrifice first of all in propitiation for your own sins. Who after your death will offer it on your behalf with such concern? Anticipate wisely, therefore: bury yourself and commemorate yourself in advance. Offer the holy gifts to God on the holy table as the means of your salvation, making present the voluntary death He suffered in His love for man.
Με νήψη και κόπο πρόσφερε πρώτα για χάρη του εαυτού σου με συντριβή και δάκρυα για εξιλέωση την ιερή κοσμοσωτήρια θυσία. Γιατί μετά το θάνατό σου ποιον θα έχεις να κοπιάζει και να προσφέρει την αναίμακτη θυσία για σένα; Γι’ αυτό, σαν άνθρωπος έξυπνος, πρόλαβε από τώρα, ενταφίασε τον εαυτό σου και μνημόνευσέ τον προκαταβολικά, προσφέροντας στο Θεό τα άγια που είναι επάνω στην αγία Τράπεζα ως μεσιτεία της σωτηρίας σου και υπενθυμίζοντας μ’ αυτά τη θεληματική και φιλάνθρωπη σφαγή Του.
61
Inexpressible is the soul’s delight when in full assurance of salvation it leaves the body, stripping it off as though it were a garment. Because it is now attaining what it hopes for, it puts off the body painlessly, going in peace to meet the radiant and joyful angel that comes down for it, and traveling with him unimpeded through the air, totally unharmed by the evil spirits. Rising with joy, courage and thanksgiving, it comes in adoration before the Creator, and is allotted its place among those akin to it and equal to it in virtue, until the universal resurrection.
Ανείπωτη και ανέκφραστη είναι η ηδονή της ψυχής, η οποία με πληροφορία για τη σωτηρία της χωρίζεται από το σώμα και το ξεντύνεται σαν φόρεμα. Γιατί έχοντας επιτύχει πια τα ελπιζόμενα, αποθέτει χωρίς λύπη το σώμα και προχωρεί ειρηνική προς τον λαμπρό και ιλαρό άγγελο που έρχεται από ψηλά. Μαζί μ’ αυτόν διασχίζει ανεμπόδιστα τον αέρα, χωρίς να την ενοχλήσουν καθόλου τα πονηρά πνεύματα. Ανεβαίνει με χαρά και θάρρος και φωνές ευχαριστίας, μέχρις ότου φτάσει να προσκυνήσει τον Ποιητή και να δεχτεί την απόφαση να καταταγεί μαζί με τους ομοίους της και ίσους κατά την αρετή, ως τη στιγμή της κοινής αναστάσεως.
62
I shall tell you something strange, but do not be surprised by it. Should you fail to attain dispassion because of the predispositions dominating you, but at the time of your death be in the depths of humility, you will be exalted above the clouds no less than the man who is dispassionate. For even if the treasure of those who are dispassionate consists of every virtue, the precious stone of humility is more valuable than them all: it brings about not only propitiation with the Creator, but also entry with the elect into the bridal chamber of His kingdom.
Θα σου πω λόγο παράδοξο και μη θαυμάσεις. Και αν δεν επιτύχεις την απάθεια, ίσως εξαιτίας των εμπαθών ενθυμήσεων που σε τυραννούν, αν ωστόσο τον καιρό της εξόδου σου βρίσκεσαι στην άβυσσο της ταπεινώσεως, θα υψωθείς πάνω από τα σύννεφα όχι λιγότερο από τον απαθή. Γιατί αν ο θησαυρός των απαθών είναι το άθροισμα όλων των αρετών, αλλά και ο πολύτιμος λίθος της ταπεινώσεως τις ξεπερνά όλες σε αξία. Δεν είναι μόνο πρόξενος εξιλεώσεως του ταπεινού ενώπιον του Θεού, αλλά και πρόξενος εισόδου μαζί με τους εκλεκτούς στο νυμφώνα της βασιλείας Του.
63
Having received from God a propitiation for your offences, glorify Him who is long-suffering and forgiving, and make every effort to avoid deliberate sin. For though your sins may be forgiven daily until your death, it would be foolish of you to sin glibly with full knowledge of what you are doing. None the less, if you drive off the dog of despair with the stone of hopefulness and supplicate boldly and insistently, your many sins will be forgiven you. Then, in the age to be, as a debtor you too will love the God who is beyond all goodness and yet has compassion for you.
Όταν δέχεσαι από το Θεό εξιλέωση των αμαρτιών σου, να δοξάζεις τον αμνησίκακο και ανεξίκακο Κύριο και να παίρνεις μέτρα με όλη τη δύναμή σου εναντίον των θεληματικών αμαρτημάτων. Παρ’ όλο που και αυτά εξιλεώνονται καθημερινά ως την ώρα του θανάτου, όμως φανερώνεσαι αχάριστος αμαρτάνοντας εύκολα εν γνώσει σου. Όταν όμως με την πέτρα της καλής ελπίδας διώχνεις μακριά το σκύλο της απογνώσεως, και παρακαλείς με αναίδεια και επιμονή, θα συγχωρεθούν οι πολλές αμαρτίες σου, για να αγαπήσεις και συ ως χρεώστης πολύ(Λουκ. 7, 47) τον Εύσπλαχνο και Υπεράγαθο στον μέλλοντα αιώνα.
64
When, energized by divine grace, you find yourself full of tears in prayer before God, lie on the ground stretched out in the form of a, cross, beat the earth with your brow and ask for deliverance from this life as a release from corruption and a liberation from trials and temptations. But ask that this may be granted, not as you wish, but as and when God wills. For your part, you should long for your departure now, hoping that, if you come before God with, tears and in the depths of humility, you will stand firm and confident in the fire of your desire and your prayer; but you should also be ready for your death to be delayed for the time being, should God foresee something better for you. Pursue your goal forcefully, dedicating your whole life to God, in all your actions, words and intentions seeking by all possible means not to fall away from Him.
Όταν με την ενέργεια της θείας χάρης, σταθείς εμπρός στο Θεό στην προσευχή σου με δάκρυα, να κυλιέσαι ξαπλωμένος σε σχήμα σταυρού κάτω στην γη και, χτυπώντας το κεφάλι, να ζητάς από το Θεό την απόλυσή σου από τα εδώ, ως ελευθέρωση από τη φθορά και απομάκρυνση από τους πειρασμούς. Πλην όμως όχι κατά το θέλημά σου, αλλά όπως θεωρεί καλό ο Θεός· όταν και όπου θέλει Εκείνος. Να επιθυμείς μεν από τώρα την εκδημία και να προτιμάς να πήγαινες προς τον Κύριο με τα δάκρυα μέσα στην άβυσσο της ταπεινώσεως, ώστε αμέριμνος πια να έπαυες το φλογερό πόθο και τη δέηση· να δέχεσαι όμως προς το παρόν την αναβολή, γιατί ο Θεός κάτι καλύτερο θα προβλέπει(Εβρ. 11, 40). Να επιδιώκεις δε εντατικά και με όρκο να μην αποτύχεις, κάνοντας και λέγοντας και εξετάζοντας το παν με σκοπό να μην εκπέσεις από το Θεό.
65
While still in the flesh, do not try to plumb the inner depths of intelligible realities even if the noetic power of your soul is drawn towards them by its purity. For unless the bodiless part of man, now mingled with breath and blood, is released from the grossness of materiality and enters the realm of the intelligible realities, it cannot grasp these realities properly. You should therefore prepare yourself to issue from this material world as though from some dark second maternal womb, and to enter that immaterial and radiant realm, joyfully glorifying our Benefactor who carries us through death towards the fulfillment of our hopes. Be watchful at all times because of the .ungodly demons that surround us, always plotting to disgrace jus and craftily watching for our heel (cf. Gen. 3:15), that is, for the end of our life, in order to trip us up. Until your death, therefore, go in fear and trembling because of the uncertainty of what is to come; for, endowed as you are with free will, you have been created with a .mutable and fluctuating nature.
Αφού φορείς σάρκα, μην επιχειρείς να ερευνάς τα νοητά, πώς είναι, αν και το νοερό μέρος της ψυχής οδηγεί σ’ αυτά μέσω της καθαρότητας. Γιατί αν το ασώματο που εμποδίζεται από την αναπνοή και το αίμα, δεν ελευθερωθεί από την παχύτητα της ύλης και δεν πλησιάσει τα νοητά, δε θα μπορέσει να τα στοχαστεί και να τα καταλάβει όπως πρέπει. Όταν προετοιμάζεσαι λοιπόν να βγεις από την ύλη, σαν από δεύτερη σκοτεινή μήτρα, προς εκείνα τα άυλα και φωτεινά, να είσαι χαρούμενος και να δοξάζεις τον Ευεργέτη που μας μεταφέρει με το θάνατο προς τα ελπιζόμενα. Να έχεις αδιάκοπη νήψη για τους ασεβείς δαίμονες που περπατούν τριγύρω μας(Ψαλμ. 11, 9) και επιβουλεύονται πάντοτε την προκοπή μας και παραφυλάγουν με δόλο να χτυπήσουν τη φτέρνα μας(Γεν. 3, 15), δηλαδή το τέλος της ζωής μας, και να τρέμεις μέχρι την έξοδό σου για την αβεβαιότητα του μέλλοντος, γιατί έχεις πλαστεί επιδεκτικός τροπής και αλλοιώσεως, λόγω του αυτεξουσίου.
66
The enemy attacks us with fierce and terrible temptations when he perceives that our soul aspires to scale great heights of virtue. This we learn from the words of the Lord’s Prayer and from our own attempts to ascend beyond the material duality of our flesh and sensory things. The hater of mankind tries us with such malice that we despair even of life. Of course, in his futility, he does not realize that he confers many blessings on us, testing our endurance and weaving for us more splendid garlands.
Ο εχθρός μάς επιτίθεται με άγριους και φοβερούς πειρασμούς, όταν αντιληφθεί ότι η ψυχή έφτασε σε μεγάλα μέτρα αρετής. Αυτό τεκμηριώνεται και από τα λόγια της προσευχής, και από την προσπάθειά μας ν’ ανεβούμε πάνω από την υλική δυάδα, δηλαδή τη σάρκα και τα αισθητά. Ο μισάνθρωπος μάς πειράζει με τόσο πολύ φθόνο, ώστε να απελπιζόμαστε και γι’ αυτή τη ζωή μας(Β΄Κορ. 1, 8). Αγνοεί ίσως ο αχρείος, πόσα αγαθά μας προξενεί· με αυτά μας κάνει δοκιμασμένους με την υπομονή και μας πλέκει πιο λαμπρά τα στεφάνια.
67
No struggle is greater than the struggle for self-restraint and virginity. He who honors celibacy is admired even; by the angels and is crowned just as athletes are. If, bound to flesh and blood, he strives to imitate through chastity the immaterial nature of the angels, terrible Is the battle he has to fight; and if he is successful, so great is his achievement that it appears virtually impossible and beyond our nature. Indeed, it would be impossible if God did not help us from above, supporting the weakness of our nature, mending what is rotten, and somehow raising us from the ground through divine love and through hope for the gifts held in store for us.
Δεν υπάρχει μεγαλύτερος αγώνας από τον αγώνα της σωφροσύνης και της παρθενίας. Εκείνος που προτιμά την αγαμία, θαυμάζεται και από τους ίδιους τους αγγέλους και στεφανώνεται όχι λιγότερο από τους μάρτυρες. Γιατί το να είναι κανείς συνδεδεμένος με τη σάρκα και το αίμα κι ωστόσο να προθυμοποιείται να μιμείται με την αγνεία πάντοτε την αϋλία των ασωμάτων, πόσους κόπους και ιδρώτες δεν χρειάζεται; Είναι τόσο μεγάλο και υψηλό πράγματι το κατόρθωμα, ώστε παραλίγο να θεωρείται και αδύνατο, ως υπέρ τη φύση· και θα ήταν αδύνατο, αν ο Θεός από ψηλά δε βοηθούσε, ενισχύοντας την ασθένεια της φύσεως και στηρίζοντας την αδυναμία της και, κατά κάποιο τρόπο, ανασηκώνοντας από τη γη με τον θείο έρωτα και την ελπίδα των βραβείων που έχουν αθλοθετηθεί.
68
Flesh flabby from over-drinking and over-sleeping is a great obstacle to self-restraint. True self-restraint is unaffected even by the fantasies that arise during sleep. If the intellect pursues these fantasies, this indicates that it still bears deep within itself the sickness of the passions. But if through grace it is found worthy to commune with God outside the body during sleep, it remains unaffected by these fantasies and serves as a vigilant guardian of soul and body, both of which are at peace. The intellect is then like a sheep-dog that keeps watch against the cunning wolves, not letting them ravage the flock.
Η σάρκα που γίνεται πλαδαρή με την πολυποσία και την πολυυπνία, είναι μεγάλο εμπόδιο για τη σωφροσύνη. η αληθινή σωφροσύνη μένει ανεπηρέαστη και από τις φαντασίες του ύπνου. Γιατί το να προσηλώνεται σ’ αυτές ο νους, είναι σημάδι ότι περιφέρει ακόμη στα βάθη του την αρρώστια του σαρκικού πάθους. Αν όμως ο νους καταξιωθεί με τη χάρη να συνομιλεί στον ύπνο του δίχως μεσολάβηση του σώματος με το Θεό, τότε μένει απείραχτος και άγρυπνος φύλακας της ψυχής και του σώματος που ηρεμούν. Μοιάζει τότε με κάποιο σκύλο που προσέχει άγρυπνος για τους επίβουλους λύκους χωρίς να ξεγελιέται.
69
Once more, I shall tell you something strange at which you are not to be startled. A mystery is accomplished secretly between the soul and God in the higher reaches of perfect purity, love and faith. When a man is completely reconciled to God he is united with Him through unceasing prayer and contemplation. Such was Elijah’s state when he closed the heavens, causing a drought (cf. 1 Kgs. 17:1), and burnt the sacrifice with fire from heaven (cf. 1 Kgs. 18:36-38). In such a state Moses divided the sea (cf. Exod. 14:21) and defeated Amalek by stretching out his arms (cf. Exod. 17:11-13). In such a state Jonah was saved from the whale and from the deep (cf. Jonah 2:1-10). For the person found worthy of this mystery compels our most compassionate God to do whatever he wants. Even when still in the flesh, he has passed beyond the limits of corruption and mortality, and he awaits death as if it were an everyday sleep that pleasurably brings him to the fulfillment of his hopes.
Θα σου πω λόγο παράδοξο και μη θαυμάσεις. Υπάρχει κάποιο μυστήριο που τελείται κρυφά μεταξύ του Θεού και της ψυχής. Αυτό ανήκει στα πιο υψηλά μέτρα της αγιότητας και στην τέλεια κάθαρση και αγάπη και πίστη, όταν ο άνθρωπος, τελείως συμφιλιωμένος με το Θεό ενωθεί μαζί Του με την οικείωση μέσω της αδιάλειπτης προσευχής και θεωρίας. Σ’ αυτή την πνευματική κατάσταση, ο Ηλίας έκλεισε τον ουρανό προξενώντας ανομβρία(Γ΄Βασ. 17, 1) και κατέφλεξε τη θυσία με ουράνια φωτιά(Γ΄Βασ. 18, 36-38)· ο Μωυσής έσχισε τη θάλασσα(Εξ. 14, 21) και με την έκταση των χεριών του κατατρόπωσε τους Αμαληκίτες(Εξ. 17. 11-13)· ο δε Ιωνάς σώθηκε από την κοιλιά του κήτους και από το βυθό(Ιω. 2, 2 και 11). Γιατί όποιος έγινε άξιος γι’ αυτό το μυστήριο, υποχρεώνει τον φιλανθρωπότατο Θεό να του κάνει ό,τι θέλει. Κι ενώ βρίσκεται ακόμη μέσα στη σάρκα, έχει ξεπεράσει το μέτρο της φθοράς και της θνητότητας και περιμένει το θάνατο σαν τον κοινό ύπνο που θα τον μεταφέρει στα ελπιζόμενα αγαθά γεμάτο χαρά.
70
Be full of reverence for our Lord’s sufferings, for the self-emptying of the divine Logos for our sake and, above all, for the sacrifice of the divine, life-creating body and blood and their interfusion with us. For we have been found worthy not only to participate in them but also to officiate at the sacrifice. Humble yourself like a sheep for the slaughter, truly regarding all men as your superiors, and strive not to wound Ac conscience of any man, especially without reason. Do not dare to touch the holy gifts unpurified, lest you should be burnt like grass by the divine fire and destroyed like melting wax.
Από σεβασμό στα δεσποτικά πάθη και την κένωση του Θεού Λόγου για χάρη μας, αλλά και στη θυσία και την ένωση με μας του ζωοποιού και θείου σώματος και αίματος —που όχι μόνο αξιωθήκαμε να γίνομε μέτοχοί τους, αλλά και να τα ιερουργούμε— ταπείνωνε τον εαυτό σου σαν πρόβατο για τη σφαγή, πιστεύοντας αληθινά όλους τους άλλους ανώτερούς σου. Και φρόντιζε πολύ να μην πληγώνεις τη συνείδηση κανενός, και μάλιστα δίχως λόγο. Χωρίς αγιότητα μην τολμάς ν’ αγγίξεις τα άγια, για να μην καείς σαν χορτάρι από τη θεία φωτιά και εξοντωθείς σαν κερί που έλυωσε(Ψαλμ. 57, 9).
71
If you celebrate the divine, revered and awesome mysteries in the proper manner, with absolutely nothing on your conscience, you may hope for salvation, for the benefit you derive from this will be greater than that which derives from any work or from contemplation. But if you cannot celebrate as you should, you will yourself realize that it is better to acknowledge your weakness and to withdraw from the priesthood than to fulfill your priestly ministry imperfectly and impurely, appearing exalted in the eyes of many but being in reality a corpse to be wept over because of your unworthiness.
Βεβαιότατα, αν διεξάγεις όπως πρέπει τη φρικτή τελετή της θείας και σεβάσμιας ιερουργίας και δεν σε κατηγορεί για τίποτε η συνείδησή σου, θα ελπίσεις από αυτήν τη σωτηρία σου. Γιατί από αυτήν λαμβάνεις ωφέλεια περισσότερο από κάθε άλλη πνευματική εργασία και θεωρία. αν όμως δεν τη διεξάγεις όπως πρέπει, αλοίμονό σου· είναι οπωσδήποτε καλύτερο να εγκαταλείψεις το ύψος της ιερωσύνης από επίγνωση της αδυναμίας σου, παρά να την ασκείς όχι τέλεια κι όχι αγνά, και ενώ οι άλλοι σε νομίζουν ότι είσαι πολύ ψηλά, εσύ να βρίσκεσαι σε αξιοδάκρυτη πτώση από την αναξιότητά σου.
72
As the sun excels the stars so do the worship, propitiation and invocation of the priest excel all psalmody and prayer. For we priests sacrifice, set forth and offer in intercession the Only-Begotten Himself who in His freelygiven compassion was slain on behalf of sinners. And, provided that our consciences are not polluted, we receive thereby not only remission of sins, but all the things for which we pray and which are for our benefit. What is united to the Divinity bums the brushwood of sin like coal and illumines the hearts of those who approach in faith. Similarly, the divine and precious blood cleanses and purifies more than any hyssop every stain and defilement in those who dare to receive it with all the purity and holiness .of which they are capable.
Η μέσω της θείας ιερωσύνης λατρεία και εξιλέωση και ικέτευση του Θεού υπερέχει τόσο από κάθε ψαλμωδία και προσευχή, όσο διαφέρει στη λαμπρότητα από τα άστρα ο ήλιος. Γιατί στη θεία Ιερουργία θυσιάζομε και παρουσιάζομε και προβάλλομε για εξιλέωσή μας τον ίδιο το μονογενή Υιό του Θεού, ο οποίος θυσιάστηκε χωρίς αντάλλαγμα για τους αμαρτωλούς από φιλανθρωπία. Κι αυτό το κάνομε όχι μόνο για την άφεση των αμαρτιών, αλλά οπωσδήποτε και για την εκπλήρωση αιτήσεων προς το συμφέρον μας, αν βέβαια η συνείδηση μένει καθαρή. Και το θείο σώμα ενωμένο με τη θεότητα, σαν αναμμένο κάρβουνο καίει κάθε αμαρτία και φωτίζει τις καρδιές εκείνων που προσέρχονται με πίστη. Επίσης και το θεϊκό και τίμιο αίμα πλένει και καθαρίζει περισσότερο από κάθε ύσσωπο(Ψαλμ. 50, 9) όλες τις κηλίδες και τους μολυσμούς εκείνων που, όσο πιο καθαρά και αγνά μπορούν, τολμούν και προσέρχονται στα άγια, —αν συμβεί να έχει μείνει μέσα τους κάτι βρώμικο.
73
As one of the saints has said, it is not the ascended body of God the Logos that comes down from heaven and is sacrificed; it is the bread and wine themselves that are changed into the body and blood of Christ through the rites celebrated with faith, fear, longing and reverence by those found worthy of the holy priesthood. And this interchange takes place through the action and presence of the Holy Spirit. The bread and wine do not become a body other than that of our Lord, but are changed into His body, being then a source of immortality and no longer perishable. What therefore must be the purity and holiness required of the priest who touches the divine body? And what boldness must he not have as mediator between God and man, having as co-intercessors the most holy Mother of God, all the heavenly, angelic powers, and the saints from every age? Since he has an angelic, or even archangelic, office, in my view he needs to be like the angels and archangels.
Όπως είπε κάποιος από τους Αγίους, στη θεία λειτουργία δε θυσιάζεται το σώμα του Θεού Λόγου που έχει αναληφθεί στον ουρανό, κατεβαίνοντας από εκεί, αλλά ο ίδιος ο άρτος και ο ίδιος ο οίνος μεταβάλλονται σε σώμα και αίμα Χριστού, καθώς ιερουργούνται με πίστη και φόβο και πόθο και ευλάβεια απ’ όσους έχουν αξιωθεί τη θεία ιερωσύνη, και δέχονται αυτή τη μεταβολή με την ενέργεια και την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος. Δε γίνεται σώμα διάφορο από αυτό του Κυρίου, αλλά ο άρτος μεταβάλλεται σ’ αυτό το ίδιο σώμα και γίνεται πρόξενος, αφθαρσίας, χωρίς να φθείρεται. Πόση λοιπόν καθαρότητα και αγιότητα πρέπει να έχει ο ιερέας, αγγίζοντας το θεϊκό σώμα; Και πόση παρρησία, αφού γίνεται μεσίτης Θεού και ανθρώπων και παίρνει συμπρεσβευτές, μαζί με την Πάναγνη Μητέρα του Θεού, όλες τις επουράνιες δυνάμεις των αγγέλων και τους Αγίους από την αρχή του κόσμου; Εγώ νομίζω ότι όπως έχει αγγελική ή αρχαγγελική την αξία, τέτοια πρέπει να έχει και την οικειότητα με το Θεό.
74
You should note, Pisinios, that the holy gifts awaiting consecration lie on the altar after the Creed uncovered because there has to be a kind of voiceless supplication to God on behalf of those offering them. Seeing them uncovered, He does not overlook or despise this supplication; for He keeps in mind His voluntary self-emptying for us sinners. His ineffable self-abasement and His compassionate death. He did not ransom and save us through His passion because we deserved it but, blessed and forbearing as He is, He had mercy on us and restored us in spite of our offences.
Σημείωσε και τούτο, Πισήνιε· ότι μετά το Σύμβολο της Πίστεως τα τίμια δώρα, που πρόκειται σε λίγο ν’ αγιαστούν, μένουν ακάλυπτα πάνω στην αγία τράπεζα, σαν να δέονται κατά κάποιο τρόπο και να κράζουν με αλάλητες φωνές προς Εκείνον που κατοικεί στους ουρανούς, γι’ αυτούς που τα προσφέρουν. Γιατί κοιτάζοντάς τα Εκείνος, δεν αδιαφορεί· και βλέποντάς τα, δεν παραβλέπει, αλλά θυμάται τη θεληματική κένωση και την ανέκφραστη συγκατάβαση και την από φιλανθρωπία σφαγή Του. Δε μας χάρισε βέβαια τη λύτρωση και τη σωτηρία με το πάθος Του ενώ ήμαστε δικαιωμένοι, ο αγαθός και ανεξίκακος, αλλά ενώ ήμαστε εχθροί μαζί Του, μας ελέησε και μας ξανακάλεσε κοντά Του.
75
Even though, through the practice of pure prayer that immaterially unites the immaterial intellect with God, you receive the pledge of the Spirit and see as in a mirror the blessedness that awaits you after this present life, and even though you fully and consciously experience the kingdom of heaven within you, do not allow yourself to be released from the flesh without foreknowledge of your death. Pray persistently for this knowledge and be in good hope of receiving it when you are close to death, if this is for your profit. Prepare yourself constantly for death, casting aside all fear, so that, traversing the air and escaping the evil spirits, you may boldly enter the vaults of heaven. Ranked with the angelic orders and numbered among all the righteous and elect, you will then behold the Divinity, in so far as this is possible. You will perceive, that is to say, the blessings that come from Him, as well as the Logos of God shedding His light through the regions above the heavens, adored in His unsullied flesh, together with the Father and the Spirit, in a single act of worship by all the host of heaven and all the saints. Amen.
Και αν ακόμη εξασκείς την καθαρή προσευχή, η οποία ενώνει άυλα τον άυλο νου με το Θεό, και έφτασες να δεις σαν σε καθρέφτη την κατάσταση που σε περιμένει μετά το τέλος αυτής της ζωής, επειδή δέχτηκες τον αρραβώνα του Πνεύματος(Β΄Κορ. 5, 5) και απόκτησες μέσα σου τη βασιλεία των ουρανών(Λουκ. 17, 21) με κάθε αίσθηση και πληροφορία, μην ανεχθείς να απολυθείς από τη σάρκα χωρίς πρόγνωση του θανάτου. Αλλά και να παρακαλείς ακούραστα γι’ αυτό και να έχεις καλή ελπίδα ότι θα το επιτύχεις, πλησιάζοντας την έξοδό σου, αν σε συμφέρει. Και να ετοιμάζεσαι γι’ αυτήν αδιάκοπα, απορρίπτοντας κάθε δειλία. Έτσι θα μπορέσεις, αφού διασχίσεις τον αέρα και ξεφύγεις τα πονηρά πνεύματα, να διαβείς θαρραλέα και άφοβα τις ουράνιες αψίδες. Και αφού συνταχθείς με τις αγγελικές τάξεις και προστεθείς στους εκλεκτούς και δικαίους που υπήρξαν από την αρχή του κόσμου, θα θεωρείς το Θεό όσο είναι εφικτό· δηλαδή θα δέχεσαι τα αγαθά που πηγάζουν απ’ Αυτον και θα βλέπεις το Λόγο του Θεού ν’ ακτινοφωτοβολεί τα υπερουράνια, και μαζί με την άχραντη σάρκα Του να λατρεύεται συγχρόνως με τον Πατέρα και το Πνεύμα σε κοινή προσκύνηση απ’ όλη την επουράνια στρατιά κι απ’ όλους τους Αγίους. Αμήν.