Here you will find, if you truly search, / A flowing spring, a pure fount of moral teaching.
Πηγή που αναβλύζει δροσιάς ηθικής λόγια μπορείς να βρείς δω μέσα, αν γνήσια αναζητήσεις.
1
No Christian believing rightly in God should ever be off his guard. He should always be on the look-out for temptation, so that when it comes he will not be surprised or disturbed, but will gladly endure the toil and affliction it causes, and so will understand what he is saying when he chants with the prophet: 'Prove me, 0 Lord, and try me’ (Ps. 26:2. LXX). For the prophet did not say, 'Thy correction has destroyed me', but, 'it has upheld me to the end' (Ps. 18:35. LXX).
Κάθε Χριστιανός που πιστεύει σωστά στο Θεό, οφείλει να μην είναι αμέριμνος, αλλά πάντοτε να προσδοκά και να περιμένει πειρασμό για να μην παραξενεύεται, ούτε να ταράζεται, όταν έρθει, αλλά να υπομένει ευχαρίστως το βάρος της θλίψεως και να εννοεί τι λέει, ψάλλοντας μαζί με τον Προφήτη: «Υπόβαλέ με, Κύριε, σε δοκιμασίες και πειρασμούς» (Ψαλμ. 25, 2). Δεν είπε ο προφήτης ότι «η παιδαγωγία σου με κατέβαλε», αλλά ότι «με ανόρθωσε τελείως» (Ψαλμ. 17, 36).
2
The first step towards excellence is fear of God, the last is loving desire for Him.
Αρχή των καλών είναι ο φόβος του Θεού, και τέλος ο πόθος Του.
3
The first step towards perfection is spiritual knowledge put into practice and practice imbued with spiritual knowledge. For practice without such knowledge is of no value, and so is such knowledge when unaccompanied by practice.
Αρχή κάθε καλού είναι ο έμπρακτος λόγος και η έλλογη πράξη. Γι’ αυτό ούτε η πράξη χωρίς λόγο είναι καλή, ούτε λόγος χωρίς πράξη.
4
Practice where the body is concerned consists of fasting and vigil; where the mouth is concerned it consists of psalmody. But prayer is better than psalmody, and silence is more valuable than speech. In the case of the hands, practice is what they do uncomplainingly; and of the feet, it is what they do as soon as they are urged to do it.
Πράξη του σώματος είναι η νηστεία και η αγρυπνία. Του στόματος, η ψαλμωδία, η προσευχή και η σιωπή, η πολυτιμότερη από το λόγο. Πράξη των χεριών είναι όσα αυτά κάνουν χωρίς γογγυσμό. Των ποδιών, εκείνο που διανύουν με την πρώτη παρακίνηση.
5
Mercy and truth precede all the other virtues. They in their turn produce humility and so discrimination; .for, according to the fathers, discrimination conies from humility. Without discrimination, neither practice nor spiritual knowledge can fulfill its purpose. For practice uncontrolled by such knowledge strays here and there aimlessly, like a calf; while knowledge that refuses to clothe itself in the honorable vesture of practice lacks nobility, however much it may pretend to possess it.
Απ’ όλα αυτά προηγείται η ευσπλαχνία και η αλήθεια. Αυτές γεννούν την ταπείνωση και τη διάκριση που, κατά τους Πατέρες, προέρχεται από αυτήν. Χωρίς διάκριση, ούτε λόγος, ούτε πράξη πετυχαίνουν το σκοπό τους. Η μεν πράξη που περιφρονεί το ζυγό του λόγου, περιπλανιέται εδώ κι εκεί γύρω από ανώφελα πράγματα σαν δαμάλι. Ο δε λόγος που απορρίπτει τα σεμνά ενδύματα της πρακτικής, δεν είναι ευπρεπής, και αν ακόμη παίρνει αυτό το σχήμα.
6
A courageous soul acts correctly when it is master of both practice and contemplation, like a woman who keeps two lamps burning throughout her life. But a soul debilitated by sensual pleasure fails to do what it should.
Η ανδρεία ψυχή, σαν γυναίκα που κρατεί αναμμένα δύο λυχνάρια, το πρακτικό και το θεωρητικό, σε όλη της τη ζωή, πράττει όσα οφείλει. Τα αντίθετα πράττει εκείνη που έχει παραδοθεί στις ηδονές.
7
Suffering deliberately embraced cannot free the soul totally from sin unless the soul is also tried in the fire of suffering that comes unchosen. For the soul is like a sword: if it does not go 'through fire and water' (Ps. 66:12. LXX) - that is, through suffering deliberately embraced and suffering that comes unchosen - it cannot but be shattered by the blows of fortune.
Δεν αρκεί στην ψυχή, για να απαλλαγεί τελείως από την κακία, η εκούσια κακοπάθεια, αν δεν αντέχει όταν πυρώνεται από την ακούσια. Γιατί αν η ψυχή, σαν κάποιο ξίφος, δεν κατεργαστεί περνώντας διαδοχικά από φωτιά και νερό (Ψαλμ. 65, 12), δηλαδή από εκούσιους και ακούσιους πόνους, δεν μπορεί να διατηρηθεί άθραυστη στα χτυπήματα εκείνων που της συμβαίνουν.
8
Trials and temptations subject to our volition are chiefly caused by health, wealth and reputation, and those beyond our control by sickness, material losses and slander. Some people are helped by these things, others are destroyed by them.
Όπως οι καθολικότερες αιτίες των εκουσίων πειρασμών είναι τρείς, η υγεία, ο πλούτος και η δόξα, έτσι είναι τρείς και των ακουσίων, οι ζημιές, οι κατηγορίες, οι ασθένειες. Αυτά σε άλλους προξενούν κατάρτιση, ενώ σε άλλους καταστροφή.
9
Desire and distress subsist in the soul; sensual pleasure and pain in the body. Sensual pleasure gives rise to pain, and pain to sensual pleasure (for, wanting to escape the wearisome feeling of pain, we take refuge in sensual pleasure); while desire results in distress.
Με την ψυχή συνδέεται η επιθυμία και η λύπη, ενώ με το σώμα, η ηδονή και ο πόνος. Αιτία του πόνου είναι η ηδονή, γιατί θέλοντας να αποφύγομε την επίπονη αίσθηση της οδύνης, καταφεύγομε στην ηδονή. Αιτία της λύπης είναι η επιθυμία.
10
The virtuous may appear to be bad, but essentially they are good; superficially the self-important and pleasureloving may appear to be good, but basically they are evil.
Ο ενάρετος έχει το καλό ενδιάθετο, ενώ ο κενόδοξος το έχει επίπλαστο. Το κακό αγγίζει τον αγωνιστή επιφανειακά, ενώ ο φιλήδονος το έχει σε βάθος.
11
Where the soul is concerned, practice is self-control accompanied by simplicity, and simplicity animated by self-control.
Πράξη της ψυχής είναι η εγκράτεια που ενεργείται με απλότητα, και απλότητα με εγκράτεια.
12
In the case of the intellect, practice is prayer in contemplation and contemplation in prayer.
Πράξη του νου είναι προσευχή ενωμένη με θεωρία και θεωρία ενωμένη με προσευχή.
13
The person who hates evil commits it but seldom and then not intentionally. But the person attached to the causes of evil commits it frequently and deliberately.
Εκείνος που μισεί το κακό, πέφτει σ’ αυτό λίγες φορές και χωρίς να το επιδιώκει. Εκείνος όμως που είναι προσηλωμένος στις αιτίες του κακού πέφτει σ’ αυτό πολλές φορές και κατά διάθεση.
14
Those who deliberately refuse to repent sin continually; those who sin without meaning to not only repent with all their heart, but also do not often have cause to repent.
Όσοι δε μετανοούν με την πρόθεσή τους, αυτοί και αμαρτάνουν συνεχώς. Όσοι αμαρτάνουν χωρίς να θέλουν, αυτών η μετάνοια είναι συνειδητή και η αιτία της (η αμαρτία) όχι συχνή.
15
Let your words combine insight and self-awareness, so that the peaceable divine Logos may not be ashamed to enshrine Himself in them because of their brashness and lack of restraint.
Η αίσθηση και η συνείδηση ας συνοδεύουν τον προφορικό λόγο, για να βρίσκεται ανάμεσά τους ο ειρηνικός και θείος λόγος χωρίς να ντρέπεται από την αυθάδεια ή την υπερβολή των λεγομένων.
16
A person may have sullied his soul with words even if he has not degraded it by actions; and he may still be impure in his thoughts even if he watches over his words. For there are three different ways of sinning.
Εκείνος που δε βλάπτει με τα έργα την ψυχή του, δε σημαίνει ότι τη φύλαξε αμόλυντη και από τα λόγια. Ούτε πάλι εκείνος που τη φύλαξε από λόγια, δε την μόλυνε και με ακάθαρτους λογισμούς. Γιατί η αμαρτία γίνεται με τρείς τρόπους.
17
You will not be able to perceive the face of virtue so long as you still look on vice with a feeling of pleasure. But vice will appear hateful to you when you hunger for the taste of virtue and avert your gaze from every form of evil.
Δεν θα μπορέσεις να δεις το πρόσωπο της αρετής εφόσον κοιτάζεις μ’ ευχαρίστηση το πρόσωπο της κακίας. Τότε θα σου φανεί μισητό το πρόσωπο της κακίας, όταν αποξενώσεις τη γεύση από επιθυμητές απολαύσεις και την όραση από επιθυμητές μορφές.
18
Demons wage war against the soul primarily through thoughts, not through things; for things fight against us in their own right. Hearing and sight are responsible for the warfare waged through things, habit and the demons for that waged through thoughts.
Οι δαίμονες πολεμούν την ψυχή με τους λογισμούς πρώτα, κι όχι με τα πράγματα. Τα πράγματα την πολεμούν μόνα τους. Αιτία του πολέμου των πραγμάτων είναι η ακοή και η όραση, ενώ των λογισμών, η συνήθεια και οι δαίμονες.
19
The soul is liable to sin in three ways: in actions, in words, and in thoughts. We attain freedom from sin in six ways: by preserving the purity of the five senses and of the spoken word. Whoever succeeds in doing this is indeed perfect, capable also of keeping every aspect of the body under control.
Το πεδίο όπου αμαρτάνει η ψυχή είναι τριπλό: τα έργα, τα λόγια και οι λογισμοί. Το καλό της αναμαρτησίας είναι εξαπλό: πρέπει να διατηρούμε αναμάρτητες τις πέντε αισθήσεις και τον προφορικό λόγο. Εκείνος που δεν αμαρτάνει σ’ αυτά, είναι τέλειος άνθρωπος και έχει τη δύναμη να χαλιναγωγήσει (Ιακ. 3, 2) και τα λοιπά μέρη της ψυχής.
20
The soul's non-intelligent or passible aspect consists of the five senses and the faculty of speech. When in a state of dispassion, the faculty of speech is preserved fully integrated with the soul's passible aspect; but when in an impassioned state, it receives the evil influences that the passible aspect communicates to it.
Το άλογο μέρος της ψυχής δέχεται εξαπλή διαίρεση: στις πέντε αισθήσεις και στον προφορικό λόγο. Ο τελευταίος, όταν είναι απαθής, δεν παύει να είναι τέτοιος στον άνθρωπο που υπόκειται σε πάθη. Όταν όμως είναι εμπαθής, κάνει έκδηλη την κακία του ανθρώπου αυτού.
21
The body cannot be purified without fasting and vigil, the soul without mercy and truth, and the intellect without contemplation of God and communion with Him. These pairs constitute the principal virtues in these three aspects of the human person.
Ούτε το σώμα μπορεί να καθαρθεί χωρίς νηστεία και αγρυπνία, ούτε η ψυχή χωρίς ευσπλαχνία και αλήθεια. Αλλά ούτε κι ο νους χωρίς ομιλία και θεωρία Θεού. Αυτά τα ζεύγη εδώ είναι πάρα πολύ σημαντικά.
22
When the soul moves in obedience to these virtues, her citadel - patient endurance - is not disturbed by temptations. 'You will gain possession of your souls through your patient endurance' (Luke 21:19), says the Logos. Otherwise the soul will be shaken by fits of cowardice, as an unwalled city is by a distant uproar.
Όταν η ψυχή περιστοιχίζεται μ’ αυτές τις αρετές, κάνει από παντού απρόσβλητο στους πειρασμούς το φρούριό της, που είναι η υπομονή. Γιατί λέει η Γραφή: «Με την υπομονή σας κερδίσετε τις ψυχές σας» (Λουκ. 21, 19). Διαφορετικά σαν πόλη χωρίς τείχη, και από κρότους μακρινούς ακόμη σείεται με τους μοχλούς της δειλίας.
23
Not all those who are discreet in their words are also circumspect in their thought. Nor are all those who are circumspect in their thought also discreet where their external senses are concerned. For although all men are subject to the senses, not all pay them the same amount of tribute. In their artlessness, most men do not know the price the senses demand for what they supply.
Όσοι είναι φρόνιμοι στα λόγια, δεν είναι απαραίτητα και στους λογισμούς, ούτε όσοι είναι φρόνιμοι στους λογισμούς, είναι φρόνιμοι και κατά την εξωτερική αίσθηση. Γιατί αν και είναι όλοι φόρου υποτελείς στην αίσθηση, δεν πληρώνουν ωστόσο όλοι τον ίδιο φόρο. Οι περισσότεροι, από αφέλεια, δε γνωρίζουν να της αποδίδουν την τιμή που αυτή απαιτεί.
24
Although moral judgment is by nature indivisible, there are none the less different degrees of it One person may be given more of it, another less, so that practical virtue, having grown with the help of the principal virtues, may bring to fruition in each person the goodness of which he is capable. But most people fail to a greater or lesser degree to practice the virtues, and the degree of moral judgment granted to them varies accordingly.
Η φρόνηση είναι ενιαία στη φύση της, ωστόσο κομματιάζεται σε διάφορα κομμάτια, γιατί σε άλλον δίνεται μεγαλύτερο τμήμα της και σε άλλον μικρότερο. Αυτό γίνεται έως ότου αυξηθεί η πρακτική αρετή και, συμβαδίζοντας με τις γενικές αρετές, ολοκληρώσει το καλό που αντιστοιχεί στην κάθε μια τους. Γιατί οι περισσότεροι, ανάλογα με την έλλειψη της πρακτικής αρετής, έχουν και τη φρόνηση.
25
Few are circumspect with regard to what is according to nature, but many with regard to what is contrary to nature. For having expended out of fear all their intrinsic quota of circumspection on what is contrary to nature, they have little left to exercise with regard to what is according to nature. Indeed, they expend most of it on superfluous things and what is by nature worthless.
Για όσα είναι κατά φύση, λίγοι θα βρεθούν φρόνιμοι, ενώ στα παρά φύση, πολλοί. Γιατί, από δέος προς τα παρά φύση, άδειασαν όλη τη φυσική φρόνησή τους και έχουν για τα κατά φύση λίγη φρόνηση. Την περισσότερη τη διαθέτουν στα περιττά και όχι εκ φύσεως αξιέπαινα.
26
A sense of the right moment and a sense of proportion go hand in hand with an intelligent silence. Truth is the banquet of all the three together. Where there is such a banquet, the father of lies, confronting a soul as it departs from this life, will not find in it any of the things he looks for.
Εστιάτορες στην εύλογη σιωπή είναι ο καιρός μαζί με το μέτρο. Το λαμπρό συμπόσιο είναι η αλήθεια. Οπότε ο πατέρας του ψεύδους διάβολος έρχεται στη ψυχή που έχει αποδημήσει από τα υλικά, και δεν βρίσκει τίποτε από εκείνα που επιζητεί.
27
A truly merciful person is not one that deliberately gives away superfluous things, but one that forgives those who deprive him of what he needs.
Αληθινός ελεήμων είναι όχι εκείνος που δίνει θεληματικά τα περιττά, αλλά εκείνος που αφήνει ακόμη και τα αναγκαία σ’ αυτούς που του τα αρπάζουν.
28
Some men through acts of charity acquire spiritual wealth by means of material wealth; others renounce their material wealth altogether on becoming aware of the spiritual wealth that is inexhaustible.
Άλλοι, με τον υλικό πλούτο αποκτούν τον άϋλο πλούτο μέσω της ελεημοσύνης. Άλλοι απορρίπτουν τον υλικό πλούτο με τον άυλο, επειδή κατάλαβαν ότι ο άϋλος είναι που δεν χάνεται.
29
Everyone likes to be rich in spiritual blessings, but it is grievous to be rich in such blessings and not to be allowed to enjoy them for long.
Όλοι επιθυμούν να πλουτούν στα αγαθά. Λυπάται όμως εκείνος που, ενώ πλούτισε στα θεία, δεν του παραχωρήθηκε να χαρεί περισσότερο τον πλούτο αυτό.
30
From the outside a soul may appear to be healthy, while within, in the depths of consciousness, it may suffer from some hidden sickness. It can be healed from the outside through being pierced by reproof, and from within through the renewal of the intellect. Whoever, then, rejects such reproof, and shamelessly continues to lie on his bed in the sickroom of lethargy, is a fool.
Η ψυχή φαίνεται υγιής εξωτερικά, αλλά η αρρώστια της συνήθως κρύβεται στο βάθος της αισθήσεως. Αν τώρα πρέπει οπωσδήποτε να βγει έξω η αρρώστια με την επανάληψη των ελέγχων, και να μπει μέσα η υγεία με τον ανακαινισμό του νου, είναι ανόητος εκείνος που αποκρούει τους ελέγχους και δεν ντρέπεται να είναι ξαπλωμένος πάντοτε στο νοσοκομείο της αναισθησίας.
31
Do not be angry with a person who unwittingly operates on you like a surgeon. Look rather at the abomination he has removed and, blaming yourself, bless him because through God's grace he has been of such service to you.
Μη θυμώσεις εναντίον εκείνου που σε χειρούργησε χωρίς να θέλεις με τους ελέγχους του. Κοίταξε την αηδία που έβγαλε από μέσα σου, ελεεινολόγησε τον εαυτό σου και μακάρισε εκείνον που σου έγινε πρόξενος αυτής της ωφέλειας κατά θεία οικονομία.
32
If you are concerned for your soul's health, do not despair of your sickness as though it were incurable; but apply to it the potent medicine of ascetic effort and you will get rid of it.
Μη για κάποιο λόγο απελπιστείς με την αρρώστια σου, συ που επιμελείσαι την υγεία της ψυχής σου, αλλά με τα πιο δραστικά φάρμακα της φιλοπονίας, φεύγα μακριά απ’ αυτήν.
33
Do not shun the person who opportunely berates you; but go to him and he will show you how much evil lies hidden from your consciousness. Once you have swallowed the bitter and nauseous draught, you will taste the sweet nourishment of health.
Μην αποφεύγεις εκείνον που σου δίνει καίριο πλήγμα με τον έλεγχό του. Πλησίασέ τον, και θα σου δείξει πόσο καλό είναι εκείνο που καθαρίζει την αίσθησή σου. Και θα φας το γλυκό προσφάγι της υγείας, αφού πρώτα καταναλώσεις την πικρία που απέρριπτες.
34
The greater the pain that you feel, the more you should welcome the person whose reproof makes you feel it. For he is bringing about within you that total purification without which your intellect cannot attain the pure state of prayer.
Όσο αισθάνεσαι τους πόνους, τόσο περισσότερο να δέχεσαι εκείνον που με τους ελέγχους του σου τους υποδεικνύει. Σου γίνεται αίτιος τέλειας καθάρσεως, χωρίς την οποία ο νους δεν μπορεί να μπει στον καθαρό χώρο της προσευχής.
35
When you are reproved, you ought either to remain silent, or else gently to defend yourself to your accuser— not indeed in order to gain his approval, but to help him rise up in case he has stumbled by reproving you in ignorance.
Όταν ελέγχεται κανείς, ή πρέπει να σωπαίνει ή να απολογείται με ηπιότητα στον κατήγορό του. Όχι για να υποστηρίζει τα δικά του ο ελεγχόμενος, αλλά για να διορθώσει ίσως το σφάλμα εκείνου που τον ελέγχει χωρίς να ξέρει.
36
If someone is rightly offended with you, but you repent before he calls on you to do so, you lose nothing; but if you repent only after you have been asked to, you forfeit half the harvest. If you never cause estrangement by giving offence to others, you recover all the seed that you sowed; but if you always put the blame on yourself, you gain in addition more than you originally laid out.
Όποιος λυπηθεί από τον δίκαιο έλεγχο κάποιου και, πριν προσκληθεί από αυτόν, ζητήσει συγχώρηση, δεν χάνει τίποτε απ’ όσα του ανήκουν. Εκείνος που ζήτησε συγχώρηση μετά την πρόσκληση, έχασε το μισό καρπό. Εκείνος πάλι που η λύπη από τον έλεγχο ποτέ δεν τον οδηγεί στο να εγκαταλείψει τους άλλους και να απομονωθεί στον εαυτό του, κέρδισε όλη την προκαταβολή, ενώ εκείνος που σε κάθε τι ρίχνει το σφάλμα πάνω του, παίρνει μισθό.
37
A haughty person is not aware of his faults, or a humble person of his good Qualities. An evil ignorance blinds the first, an ignorance pleasing to God blinds the second.
Ούτε ο υπερήφανος έχει επίγνωση των ελαττωμάτων του, ούτε ο ταπεινός των αρετών του. Τον πρώτο τον καλύπτει κακή ανοησία, ενώ τον άλλον θεάρεστη άγνοια.
38
As regards his good qualities, the proud man does not want to be compared with his equals; but as regards his failings, he is quite content to be compared with those worse than himself.
Ο υπερήφανος δε θέλει να μετριέται στα καλά με τους ίσους του. Σε σύγκριση όμως με όσους τον ξεπερνούν στα ελαττώματα, θεωρεί το δικό του υποφερτό.
39
Reproof strengthens the soul, whereas praise debilitates it and makes it even more sluggish in its spiritual struggle.
Ο ψόγος κάνει την ψυχή στερεή, ενώ ο έπαινος την κάνει χαλαρή και οκνηρή στα καλά.
40
The substance of wealth is gold; of virtue, humility. Just as he who lacks gold is poor, even though this may not be outwardly apparent, so the spiritual aspirant who lacks humility is not virtuous.
Βάση του πλούτου είναι το χρυσάφι, ενώ της αρετής, η ταπείνωση. Όπως λοιπόν εκείνος που δεν έχει χρυσάφι είναι φτωχός, και ας μη φαίνεται εξωτερικά, έτσι και χωρίς ταπείνωση, δεν μπορεί να είναι ενάρετος εκείνος που αγωνίζεται.
41
Lacking gold, a merchant is not a merchant, even though he may be very skilful in trading; similarly, lacking humility, a spiritual aspirant will never possess the joys of virtue, however great the confidence he places in his own intelligence.
Χωρίς χρυσό ο έμπορος δεν είναι έμπορος, και ας είναι πολύ επιτήδειος για το εμπόριο. Έτσι και χωρίς ταπεινοφροσύνη δεν μπορεί να αποκτήσει ο ασκητής τα καλά της αρετής, ακόμη και αν έχει πάρα πολύ μεγάλη πεποίθηση στη φρόνησή του.
42
The higher a man ascends in humility, the lower he appears in his own eyes; but if he lacks humility, the higher he appears. The humble man does not wish to be compared even with the most lowly, and is grieved when he is given first place at table (cf. Luke 14:7-10).
Εκείνος που ανεβαίνει στην ταπεινοφροσύνη, χαμηλώνει την ιδέα που έχει για τον εαυτό του, ενώ τη μεγαλώνει όποιος δεν έχει ταπεινοφροσύνη. Αυτός, ούτε να παραβάλλεται με τους τελευταίους δεν καταδέχεται, και γι’ αυτό λυπάται όταν δεν του δίνουν την πρωτοκαθεδρία.
43
It is good for the spiritual aspirant to regard a task as beyond him, but to be in his actions superior to this diffidence. In this way he will both earn men's respect and in God's sight will be 'a worker who has no cause to be ashamed' (2 Tim. 2:25).
Είναι καλό, ο αγωνιστής να έχει μικρότερη ιδέα για τον εαυτό του απ’ όσο αναλογεί στην πνευματική εργασία του, να πράττει όμως ανώτερα από τη δειλία του. Έτσι και στους ανθρώπους θα είναι σεβάσμιος, και μπροστά στο Θεό θα είναι εργάτης που δεν θα ντρέπεται για το έργο του.
44
He who is afraid of being cast out of the bridal chamber as an interloper (cf. Matt. 22:11-13) should either carry out all God's commandments, or else should strive to fulfill just one of them - humility.
Όποιος φοβάται μη βρεθεί χώρια από εκείνους που παρακάθονται στην αίθουσα του γάμου (Ματθ. 22, 10), πρέπει ή όλες τις εντολές του Θεού να κατορθώνει ή να επιμελείται μία απ’ αυτές, την ταπεινοφροσύνη.
45
Combine simplicity with self-control, and unite truth with humility, and you will keep house with justice, at whose table every other virtue likes to gather.
Ανάμειξε με την απλότητα την εγκράτεια και ζέψε μαζί με την ταπεινοφροσύνη την αλήθεια. Τότε θα γίνεις ομοτράπεζος της δικαιοσύνης, στο τραπέζι της οποίας αγαπά να παρακάθεται κάθε άλλη αρετή.
46
Truth without humility is blind. That is why it becomes contentious: it tries to support itself on something, and finds nothing except rancor.
Η αλήθεια χωρίς ταπεινοφροσύνη είναι τυφλή. Γι’ αυτό και μεταχειρίζεται την αντιλογία σαν χειραγωγό της, για να στηριχθεί πάνω της όταν αγωνίζεται για κάτι. Δε βρίσκει όμως άλλο από το να οχυρωθεί στην μνησικακία.
47
A good character testifies to the beauty of virtue, just as soundness of body bears witness to a peaceful soul.
Το αγαθό ήθος μαρτυρεί την ωραιότητα της αρετής, ενώ η σταθερότητα των μελών, την ειρηνική ψυχή.
48
It is best not to go astray at all. Second best is not to hide your error through shame, or be shameless about it, but to humble yourself and, when reproved, to reprove yourself likewise, gladly accepting the punishment. If you do not do this, everything you offer to God is valueless.
Πρώτο καλό είναι το να μη σφάλλει κανείς πουθενά. Δεύτερο, το να μη κρύβει από ντροπή το σφάλμα του, ούτε πάλι να καυχιέται γι’ αυτό, αλλά μάλλον να ταπεινώνεται και όταν τον κατηγορούν να κατηγορεί και αυτός τον εαυτό του και να δέχεται με προθυμία το επιτίμιο. Αν δε γίνεται αυτό, όποια προσφορά στο Θεό είναι ανίσχυρη.
49
In addition to voluntary suffering, you must also accept that which comes against your will - I mean slander, material losses and sickness. For if you do not accept these but rebel against them, you are like someone who wants to eat his bread only with honey, never with salt. Such a man does not always have pleasure as his companion, but always has nausea as his neighbor.
Κοντά στη θεληματική κακοπάθεια, πρέπει να δέχεται κανείς ευχαρίστως και την αθέλητη, που προέρχεται από τους δαίμονες, από ζημίες και από ασθένειες. Εκείνος που δεν τα δέχεται αυτά με ευχαρίστηση, αλλά τα απωθεί με δυσαρέσκεια, είναι όμοιος μ’ εκείνον που δεν θέλει να τρώει το ψωμί του με αλάτι, αλλά μόνο με μέλι. Αυτός δεν έχει διαρκώς σύντροφο την ηδονή, έχει όμως πάντα γείτονα τον κόρο.
50
He who washes his neighbor’s garment with inspired words, or who sews it up by contributing to his needs, has the outward appearance of a servant, but is really a master. But when he acts in this way he must be careful to do so truly as a servant, lest by growing conceited he loses both his reward and his proper rank.
Ενώ είναι κύριος, παρουσιάζεται με εμφάνιση δούλου εκείνος που με ένθεα λόγια πλύνει το σχισμένο ρούχο του πλησίον, ή το ράβει με τη μετάδοση των δικών του καλών. Όποιος όμως το κάνει αυτό, ας προσέχει μη τυχόν δεν το κάνει ως δούλος, και χάσει από κενοδοξία και το μισθό και το αξίωμα που έχει.
51
Just as faith gives substance to the things for which we hope (cf. Heb. 11:1), so moral judgment gives substance to the soul and humility to virtue. And it is extraordinary how things perfect in themselves become imperfect when deprived of the qualities that should be associated with them.
Η πίστη είναι που δίνει υπόσταση σ’ όσα ελπίζομε (Εβρ. 11, 1), όπως και η φρόνηση στη ψυχή και η ταπείνωση στην αρετή. Και είναι παράδοξο, πως τα αυτοτελή-όπως είναι τα ελπιζόμενα αγαθά, η ψυχή και η αρετή- είναι ατελή χωρίς τις ιδιότητες που τα χαρακτηρίζουν-όπως είναι η πίστη, η φρόνηση και η ταπείνωση.
52
'The Lord will guard your going out and your coming in' (Ps. 121:8): that is. He will enable you by means of self-control to watch over the food you-take in and the words you give out. For the person who exercises self-control over food and speech escapes the desire that enters through the eyes, and calms the anger that issues from a disordered mind. The spiritual aspirant must exercise the greatest care and exert himself in every way in relation to these two passions. By so doing he will strengthen his practice of the virtues and put his contemplation on a sound basis.
«Ο Κύριος θα προφυλάξει, λέει ο Ψαλμωδός, την είσοδό σου και την έξοδό σου» (Ψαλμ. 120, 8), δηλαδή την είσοδο των φαγητών και την έξοδο των λόγων με την εγκράτεια. Γιατί εκείνος που έχει εγκράτεια εισόδου και εξόδου στα φαγητά και στα λόγια, αποφεύγει την επιθυμία των οφθαλμών και πραΰνει τον παράλογο θυμό. Αυτά πρέπει περισσότερο απ’ όλα να φροντίζει ο αγωνιζόμενος και να τα επιδιώκει με κάθε τρόπο. Γιατί με αυτά δυναμώνει η πρακτική άσκηση και στερεώνεται η θεωρητική επίδοση.
53
Some are most careful about the food they take in but negligent about the words they give out. To adapt Ecclesiastes (11:10. LXX), such men do not know how to remove anger from the heart or desire from the flesh. Only through the removal of these things is a pure heart established within us by the renewing Spirit (cf. Ps. 51:10).
Μερικοί έχουν πολλή επιμέλεια για την είσοδο των φαγητών, για την έξοδο όμως των λόγων δείχνουν αμέλεια. Αυτοί δεν γνωρίζουν να διώχνουν το θυμό από την καρδιά τους, ούτε την επιθυμία από την σάρκα τους, κατά τον Εκκλησιαστή (Εκκλ. 11, 10), με τα οποία κτίζεται η καθαρή καρδιά από το καινοποιό Πνεύμα.
54
You can achieve frugality by lowering the quantity of your food, and sinlessness in speech by raising the quality of your silence.
Η λιτότητα των φαγητών βρίσκεται στην κατώτερη ποιότητα της τροφής, ενώ το ακατηγόρητο των λόγων βρίσκεται στην καλύτερη ποιότητα της σιωπής.
55
Sear your loins by abstaining from food, and prove your heart by controlling your speech, and you will succeed in bringing the desiring and incensive powers of your soul into the service of what is noble and good.
Καθάρισε στην πυρά της ασιτίας τους νεφρούς σου-την έδρα του επιθυμητικού-, και δοκίμασε την καρδιά σου-την έδρα του θυμικού-με την εγκράτεια των λόγων. Και θα έχεις υπηρέτες στα καλά και το επιθυμητικό και το θυμικό μέρος της ψυχής.
56
Sexual desire diminishes in the spiritual aspirant once the body has passed its prime; but gluttony continues unless properly disciplined. You must try to prevent the disgrace of the effect by removing its cause; otherwise in the life to come you will be found lacking in the virtue of self-control and will be covered with shame.
Η σαρκική ηδονή εξασθενίζει σε όσους ασκούνται, όταν παρακμάζει το σώμα. Παραμένει όμως η ηδονή του φάρυγγα σ’ εκείνον που δεν κατάφερε να την τιμωρήσει δίκαια. Πρέπει λοιπόν να επιδιώξεις να αποβάλεις την ντροπή του αποτελέσματος-της ηδονής-με την αποβολή του αιτίουτων ηδονικών φαγητών-,για να μη βρεθείς εκεί χωρίς την αρετή της εγκράτειας και ντυθείς με την ντροπή.
57
The ascetic has to know when and by means of what foods to treat the body as an enemy, when to encourage it as a friend, and when to succor it as an invalid. Otherwise he may unwittingly offer to the friend what is proper for the enemy, or to the enemy what is proper for the friend, and to the invalid what is proper for either of the other two; and having alienated all three he may find them fighting against him in time of temptation.
Είναι ανάγκη ο ασκητής να γνωρίζει πότε και με ποια φαγητά πρέπει να τρέφει το σώμα σαν εχθρό, και πότε να το στηρίζει σαν φίλο, και πότε να το παρηγορεί σαν ασθενή. Για να μην κάνει λάθος και δώσει στον φίλο εκείνα που αρμόζουν σε εχθρό, και στον εχθρό εκείνα που αρμόζουν σε φίλο, και εκείνα που αρμόζουν σε εχθρό τα δώσει στον ασθενή, και επειδή τους έχει σκανδαλίσει όλους, τον πολεμήσουν σε καιρό πειρασμού.
58
If, when eating, the nourishment in your food is more important to you than its savor, then the grace of tears will be given to you and you will begin to find spiritual refreshment; and you will forget all other taste, relishing its sweetness beyond that of anything else.
Όταν εκείνος που τρώει, προτιμά την τροφή παρά την τρυφή, τότε έρχεται η χάρη των δακρύων και αρχίζει να τον γλυκαίνει και να τον κάνει να ξεχνά κάθε άλλη γλυκύτητα, γιατί την έχει καταπιεί η ασύγκριτη γλυκύτητα των δακρύων.
59
The tears of the man who scatters his energies dry up, but they gush forth in the man who keeps to the narrow path (cf. Matt. 7:13-14).
Σ’ εκείνον που επιδιώκει την άνεση, στερεύουν τα δάκρυα. Αναβλύζουν σ’ εκείνον που αγάπησε το στενό δρόμο (Ματθ. 7, 13).
60
Neither the sinner nor the righteous man is free from remorse: the first, because he has not altogether abandoned evil; the second, because he has not yet attained perfection.
Δεν είναι χωρίς λύπη ούτε ο αμαρτωλός, ούτε ο δίκαιος. Ο πρώτος γιατί δεν εγκατέλειψε ολότελα το κακό. Ο δεύτερος γιατί δεν άγγιξε ακόμη την τελειότητα.
61
Among the things that lie within our power are the virtues of prayer and silence; among the things that depend for the most part not on us, but on the constitution of the body, are fasting and vigil. Hence the spiritual aspirant must try to attain whatever is more accessible to him.
Από τις αρετές που εξαρτώνται από μας, οι σύμφωνες με τη δύναμή μας είναι η προσευχή και η σιωπή. Από αυτές που δεν εξαρτώνται από μας, αλλά κυρίως από την κατασκευή του σώματος, είναι η νηστεία και η αγρυπνία. Όποιο λοιπόν ο αγωνιστής μπορεί ευκολότερα να κάνει, μ’ εκείνο πρέπει να καταπιάνεται.
61
Patience is the house of the soul, for in it the soul is safeguarded. Humility is the soul's wealth, for the soul is nourished through it.
Σπίτι της ψυχής είναι η υπομονή, επειδή μέσα σ’ αυτήν ζει εξασφαλισμένη. Περιουσία της είναι η ταπείνωση, γιατί τρέφεται από αυτήν.
63
If you do not bear criticism patiently, you will not be honored with praise. If before indulging in pleasure you reflect on the pain inherent in it, you will escape the distress to which it gives birth.
Αν δεν είσαι καρτερικός στους κόπους, δεν θα τιμηθείς με επαίνους. Κι αν πριν από την ηδονή προβλέπεις την οδύνη, θα αποφύγεις τη λύπη της.
64
Do not fetter yourself to a small thing and you will not be enslaved to a greater one. For the greater evil is built up only on the basis of the smaller.
Μη δεσμεύεις το μικρό ελάττωμα, και δε θα γίνεις δούλος του μεγαλύτερου. Γιατί το μεγαλύτερο κακό δε γίνεται πριν από το μικρό.
63
By being mindful of greater evils, you will also be fearful of smaller ones; but if you give way to the greater evils, you will shamefully indulge in the lesser as well.
Αν αποβλέπεις στα μεγαλύτερα, θα είσαι φοβερός στα μικρότερα. Θα γίνεις όμως ευκαταφρόνητος στα μικρότερα αν παραιτηθείς από τα μεγαλύτερα.
66
You will not be able to attain the greater virtues until you have fully achieved those which lie within your power.
Δεν θα μπορέσεις να φτάσεις στις μεγαλύτερες αρετές, αν δε φτάσεις στην κορυφή των αρετών που είναι σύμφωνες με τη δύναμή σου.
67
In those in whom mercy and truth prevail, everything is godlike; for truth judges no one without mercy, while mercy never manifests compassion apart from truth.
Σε όσους επικρατεί η ευσπλαχνία και η αλήθεια, σ’ αυτούς υπάρχει και κάθε άλλο θεάρεστο. Γιατί η αλήθεια δεν κρίνει κανένα χωρίς ευσπλαχνία, και η ευσπλαχνία δεν ευσπλαχνίζεται κανένα χωρίς αλήθεια.
68
Having united simplicity and self-control, you will experience the blessing which their union produces.
Όταν με την απλότητα αναμείξεις την εγκράτεια, τότε θα εννοήσεις την μέλλουσα μακαριότητα.
69
You will not be able to cut down the passions attacking you unless you first leave unfilled the soil from which they are fed.
Δεν θα δεις οπωσδήποτε τα πάθη που σε πολεμούν, αν δεν αφήσεις πρωτύτερα ακαλλιέργητη τη γη από την οποία τρέφονταν.
70
Some try to purify only the matter of the body, others that of the soul as well. The first gain a certain control with regard to the actual committing of a sin, the second with regard to the passion behind it. But extremely few gain control over the underlying desire.
Άλλοι ενδιαφέρονται να καθαρίσουν μόνο την ύλη του σώματος, άλλοι και της ψυχής. Γιατί άλλοι πήραν δύναμη εναντίον μόνο της έμπρακτης αμαρτίας, ενώ άλλοι και εναντίον του πάθους. Εναντίον όμως της αμαρτωλής επιθυμίας, πολύ ελάχιστοι.
71
Passionateness is the evil matter of the body; self-indulgence, that of the soul; impassioned craving, that of the intellect. Touch is responsible for the first; the rest of the senses for the second; and a perverse disposition for the third.
Κακή ύλη του σώματος είναι η εμπάθεια. Της ψυχής, η ηδυπάθεια. Του νου η προσπάθεια (η εμπαθής κλίση σε κάτι). Για την πρώτη ευθύνεται η αφή. Για την δεύτερη, οι υπόλοιπες αισθήσεις. Και για την τελευταία η αντίθετη διάθεση.
72
The self-indulgent man is close to the impassioned man; and the man of impassioned craving to the selfindulgent man. Far from all three is the dispassionate man.
Ο ηδυπαθής είναι κοντά με τον εμπαθή. Ο προσπαθής είναι κοντά με τον ηδυπαθή. Ο απαθής είναι μακριά και από τους δύο.
73
The impassioned man is strongly prone to sin in thought, even though for the time being he does not sin outwardly. The self-indulgent man actually commits the sin suggested in thought, even though he suffers inwardly. The man of impassioned craving is given over freely or, rather, servilely, to .the various modes of sinning. The dispassionate man is not dominated by any of these degrees of passion.
Εμπαθής είναι εκείνος που έχει σφοδρότερη την τάση του λογιστικού για αμαρτία, ακόμη και αν δεν αμαρτάνει εξωτερικά. Ηδυπαθής είναι εκείνος που ενεργεί την αμαρτία του λογισμού, και ας υποφέρει εσωτερικά. Προσπαθής είναι εκείνος που είναι πιο κοντά στην ελευθερία μάλλον παρά στην δουλεία των μέσων. Απαθής είναι εκείνος που αγνοεί τη διαφορά όλων αυτών.
74
Passionateness is removed from the soul through fasting and prayer, self-indulgence through vigil and silence; and impassioned craving through stillness and attentiveness. Dispassion is established through remembrance of God.
Εξαλείφεται από την ψυχή η εμπάθεια με νηστεία και προσευχή, η ηδυπάθεια με αγρυπνία και σιωπή, και η προσπάθεια με ησυχία και προσοχή. Η απάθεια συνίσταται από τη μνήμη του Θεού.
75
Words of eternal life drop from the lips of dispassion like honey from the honeycomb (cf. Song of Songs 4:11). Who then is worthy of touching her lip with his own, of lying between her breasts (cf. Song of Songs 1:13), and smelling the fragrance of her clothes (cf. Song of Songs 4:10, 11) - that is to say, of rejoicing in the laws of the virtues which are, it is said, superior to all the perfumes perceived by the senses?
Από τα χείλη της απάθειας στάζουν, σαν από κηρήθρα μέλι, λόγια της αιώνιας ζωής (Ασμα 4, 11). Ποιος λοιπόν θα αξιωθεί στα χείλη της απάθειας να κολλήσει τα δικά του, και να αναπαυθεί ανάμεσα στους μαστούς της (Ασμα 1, 13) και να αισθανθεί τη γλυκιά μυρωδιά των ενδυμάτων της (Ασμα 4, 10-11); Δηλαδή να γλυκαθεί με τους νόμους των αρετών που είναι ανώτεροι από την απόλαυση κάθε αρώματος;
76
Many may be stripped of the coat of self-love, but few of the coat of worldly display; while only the dispassionate are free from self-esteem, the last coat of all.
Γυμνοί από το ένδυμα της φιλαυτίας ίσως είναι πολλοί, λίγοι όμως είναι γυμνοί από το ένδυμα της φιλοκοσμίας. Από το ένδυμα της κενοδοξίας που λέγεται και τελευταίο, γυμνούς θα βρεις τους απαθείς.
77
Every soul will be stripped of the visible body; but only the soul that has indulged but sparsely in the pleasures of this life will be stripped of the body of sin.
Από το ορατό σώμα θα γυμνωθεί κάθε ψυχή. Από το σώμα της αμαρτίας θα γυμνωθεί η ψυχή εκείνη που έχει απολαύσει λίγο τα ευχάριστα της εδώ ζωής.
78
All who live will die; but to sin will die only those who have consciously hated it.
Νεκροί θα γίνουν όλοι όσοι ζουν. Για την αμαρτία όμως θα νεκρωθούν (Ρωμ. 6, 11) μόνον εκείνοι που τη μίσησαν με όλη τη ψυχή τους.
79
Who will see himself stripped of sin prior to the ordinary death of the body? And prior to the future stripping, who is there that knows himself and his own nature?
Ποιος θα δει τον εαυτό του πριν από τον θάνατο γυμνό από την αμαρτία; Και ποιος είναι εκείνος που γνώρισε πριν από τη μέλλουσα γύμνωση τον εαυτό του και ποια είναι η φύση του;