Prayer unites with the Bridegroom / A soul wounded by nuptial love.
Μία ψυχή από έρωτα θεϊκό λαβωμένη (Ασμα 2, 5). / Ξέρει η προσευχή με το Θεό να ενώνει.
80
The deiform soul, placed as it is on the frontier between sensible and spiritual light, is enabled through the former to see and do what pertains to the body, and through the latter what pertains to the Spirit. But as a result of man's inveterate habit of mind, the light of the Spirit has grown dim within the soul, whereas the light of the sensible world shines more brightly within it. Consequently, it cannot fix its attention totally on things divine unless it is wholly united with intelligible light during prayer. In this way, it is compelled to stand midway between darkness and light, linked to spiritual light through participation, and to sensible light by means of the fantasy.
Η λογική ψυχή βρίσκεται στο μεταίχμιο του αισθητού και του νοερού φωτός. Με τη βοήθεια του πρώτου εργάζεται τα σωματικά, ενώ με του δεύτερου, τα έργα του πνεύματος. Αλλά επειδή σκοτείνιασε μέσα της το νοερό φως και επικράτησε το αισθητό εξαιτίας της από την πτώση συνήθειας, αν δεν ενωθεί τελείως με το νοερό στην προσευχή, δεν μπορεί ν’ ατενίζει ολοκληρωτικά στα θεία. Και είναι ανάγκη να βρίσκεται στο μεταίχμιο σκότους και φωτός, να ζει σε σχέση με το σκότος και κατά φαντασίαν με το φως.
81
An intellect subject to passion cannot penetrate the narrow gate of prayer until it abandons the cares to which it has attached itself. So long as it remains continually occupied with bodily matters, it will inflict suffering on itself.
Μέσα από τη στενή πύλη της προσευχής, νους γεμάτος πάθη δεν μπορεί να μπει, πριν εγκαταλείψει τη μέριμνα που προκαλεί η σχέση με τα αισθητά, αλλά θα υποφέρει παντοτινά τριγυρίζοντας στα πρόθυρά της.
82
Let prayer inhere in the intellect as a ray in the sun. If the intellect lacks prayer, then worldly cares, like 'clouds driven-about by the wind and bringing no rain’ (Jude, verse 12), deprive it of its native luminosity.
Ας παραμένει μαζί με το νου η προσευχή όπως στον ήλιο η ακτίδα. Χωρίς την προσευχή, οι μέριμνες για τα αισθητά πετούν γύρω από το νου σαν άνυδρα σύννεφα και τον εμποδίζουν να δείξει τη λαμπρότητά του.
83
Strength to pray lies in the deliberate privation of food, and strength to go without food lies in not seeing or hearing about worldly things except when strictly necessary. He who is negligent in this fails to build his fasting on a firm foundation, and so he brings about the collapse of the whole edifice of prayer, which itself is based on fasting.
Η δυνατή προσευχή κάνει τον άνθρωπο να δέχεται θεληματικά την πείνα της τροφής. Η δυνατή πείνα τον κάνει να μη βλέπει, ούτε ν’ ακούει τίποτε από τα εγκόσμια, εκτός απ’ ό,τι είναι απολύτως αναγκαίο. Εκείνος που δεν προνοεί γι’ αυτά, δε στερέωσε το οικοδόμημα της νηστείας, κι εξαιτίας της έκανε να πάθει ολόγυρα ρωγμές το οικοδόμημα της προσευχής.
84
If the intellect does not become detached from all sensible things, it cannot rise upwards and realize its true dignity.
Αν ο νους δεν απαλλαγεί απ’ όλα τα περιττά που αφορούν στην αίσθηση, δεν μπορεί να πετάξει προς τα πάνω και να γνωρίσει το αξίωμά του.
85
Fasting corresponds to daylight, because it is clearly manifest; prayer corresponds to night, because it is invisible. He who practices each of these rightly, the one in conjunction with the other, will attain his goal, the city from which 'pain, sorrow and sighing have fled away' (Isa. 35:10. LXX).
Η νηστεία, επειδή είναι φανερή, είναι σύμβολο της ημέρας, ενώ η προσευχή της νύχτας, επειδή είναι αφανής. Όποιος λοιπόν ασκεί ορθά τη νηστεία κατά την ημέρα και την προσευχή κατά τη νύχτα, θα συναντήσει την πόλη που επιδιώκει, απ’ όπου απουσιάζει κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός (Ησ. 35, 10).
86
Spiritual work can exist even without bodily labor. Blessed, therefore, is the man who regards spiritual work as superior to physical work: through the first he makes up for any deficiency where the second is concerned, because he lives the hidden life of prayer that is manifest to God.
Η πνευματική εργασία μπορεί να υπάρξει και χωρίς κοπιαστική σωματική εργασία. Μακάριος λοιπόν εκείνος που θεωρεί την άυλη εργασία ανώτερη από το υλικό έργο. Γιατί με την πνευματική εργασία αναπλήρωσε την έλλειψη της σωματικής, ζώντας την κρυφή ζωή της προσευχής, που είναι φανερή στο Θεό.
87
St Paul exhorts us to persevere in the faith, to rejoice in hope, and to persist steadfastly in prayer (cf. Rom. 12:12), so that the blessing of joy may be with us. If this is so, then he who fails to persevere lacks faith, and he who does not rejoice lacks hope. For he has abandoned prayer-the source of joy-by not persisting in it.
Ο θείος Απόστολος μας προτρέπει να υπομένουμε πιστεύοντας, να χαιρόμαστε ελπίζοντας και να επιμένομε στην προσευχή (Ρωμ. 12, 12), για να μένει μόνιμα σε μας το αγαθό της χαράς. Κι αφού είναι έτσι, εκείνος που δεν υπομένει, δεν είναι πιστός, και εκείνος που δεν χαίρεται, δεν έχει καλές ελπίδες, επειδή απέρριψε την αιτία της χαράς, δηλαδή την προσευχή, με το να μην επιμένει σ’ αυτήν.
88
If the intellect has become so closely attached to worldly thoughts through its inveterate involvement with them, how intimate would it not become with prayer if it prayed unceasingly? For, it is said, the intellect will flourish in whatever it makes its constant occupation.
Άν ο νους, απασχολημένος εξαρχής με εγκόσμιους λογισμούς, απέκτησε τόση φιλία με αυτούς, πόση οικειότητα δε θα αποκτήσει με τη συνεχή προσευχή; Γιατί όπου πολυκαιρίζει ο νους, λένε, εκεί και ευρύνεται.
89
Because of long absence from its true home, the intellect has forgotten the luminosity it enjoyed there; hence it must once more become oblivious to things in this world and hasten back to its true home through prayer.
Όπως παλιά ο νους, αφού απομακρύνθηκε από την κατοικία του, λησμόνησε την λαμπρότητά της, έτσι πρέπει τώρα με τη λήθη των επιγείων να τρέξει πάλι σ’ αυτήν με την προσευχή.
90
Sometimes prayer will fail to bring spiritual refreshment to the intellect, just as a mother's breasts, when they cease to give milk, will not solace her child. At other times the intellect in prayer is like a child that sleeps contentedly in its mother's arms.
Σαν κάποιο νήπιο σε στερεμένους μαστούς της μητέρας του θα βρεθεί ο νους στην προσευχή που δεν μπορεί να τον παρηγορήσει. Στην προσευχή όμως που παρηγορεί, θα είναι σαν το νήπιο που αφυπνίζεται γλυκά στην αγκαλιά της μητέρας του.
91
In the contrite bridal-bed of the virtuous life the bride-prayer - says to her lover: ‘I will give you my breasts if you dedicate yourself wholly to me' (cf. Song of Songs 7:12).
«Εκεί», δηλαδή στο πένθιμο κρεβάτι της ενάρετης ζωής, θα πει όμοια με τη νύμφη του Άσματος (Άσμα 7, 13) και η νύμφη προσευχή στον εραστή της, «θα σου δώσω τους μαστούς μου, αν μου δοθείς ολοκληρωτικά».
92
You cannot become intimate with prayer unless you have renounced all material things.
Δεν μπορεί να έχει φιλία προς την προσευχή εκείνος που δεν απαρνήθηκε κάθε υλικό.
93
During prayer alienate yourself from everything except life and breath if you want to be with the intellect alone.
Εκτός από τη ζωή και την αναπνοή, αποχωρίσου όλα τα άλλα κατά την προσευχή, αν θέλεις να μείνεις με μόνο του νου.
94
Evidence of an intellect devoted to God is its absorption in the single-phrased Jesus Prayer; of an adroit intelligence, opportune speech; of a non-attached sense-perception, simplicity in taste. When such evidence is present in all three cases, the soul's powers are said to be in good health.
Τεκμήριο για το νου που αγαπά το Θεό είναι η μονολόγιστη προσευχή. Για τον φρόνιμο λογισμό είναι ο καίριος λόγος. Και για την ελεύθερη αίσθηση είναι η ενιαία γεύση. Όταν υπάρχουν αυτά τα τρία, λέγεται ότι πάνε καλά τα της ψυχής.
95
The nature of the person who prays must be supple and malleable, like that of children, so that it is receptive to the development brought about by prayer. Thus, if you want to be united with prayer, do not be negligent.
Πρέπει να γίνει λεία και απαλή, σαν των παιδιών, η φύση αυτού που προσεύχεται, για να δεχθεί εύκολα όπως γίνεται στα παιδιά, την ανάπτυξη που δημιουργείται από την προσευχή. Γι’ αυτό μην αμελείς εσύ που επιθυμείς να ενωθείς μαζί της.
96
Not all have the same purpose in prayer: one man has one purpose, another has another. One prays that, if possible, his heart may always be absorbed in prayer; another, that he may even transcend prayer; and a third, that he may not be hindered by thoughts during prayer. But all pray either to be preserved in what is good, or not to be carried away by evil.
Δεν έχουν όλοι τον ίδιο στόχο στην προσευχή. Άλλος έχει αυτόν και άλλος άλλον. Ο ένας προσεύχεται, αν είναι δυνατόν, να είναι πάντοτε η καρδιά του μέσα στην προσευχή. Άλλος προσεύχεται και να την ξεπεράσει. Άλλος προσεύχεται να μην εμποδίζεται από λογισμούς. Όλοι όμως προσεύχονται ή να διατηρηθούν στα καλά, ή να μην παρασυρθούν στα κακά.
97
If everyone is humbled by prayer-for he who prays with humility is brought to compunction-it follows that anyone outwardly boastful is not praying in a state of humility.
Αν από την προσευχή κανείς δε μένει αταπείνωτος (γιατί συντρίβεται και ταπεινώνεται ο προσευχόμενος), άρα εκείνος που συμπεριφέρεται με θρασύτητα, δεν προσεύχεται με ταπείνωση.
98
Bearing in mind the widow who persuaded the cruel judge to avenge her (cf. Luke 18:2-5), the man who prays will never lose heart because the blessings to be gained through prayer are slow in arriving.
Όταν εκείνος που προσεύχεται έχει στο νου του τη χήρα που ζητούσε το δίκιο της από το σκληρό δικαστή (Λουκ. 18, 2-5), δε θα αποθαρρυνθεί ποτέ επειδή αργούν να εκπληρωθούν οι αγαθές υποσχέσεις του Θεού.
99
Prayer deserts you if you give attention to thoughts within and to conversations without. But if you largely ignore both in order to concentrate on it, it will return to you.
Δεν θα μείνει η προσευχή κοντά σ’ εσένα που χρονοτριβείς στους εξωτερικούς συλλογισμούς και τις εξωτερικές ομιλίες. Η ίδια θα φανεί να επιστρέφει σ’ εκείνον που για χάρη της περικόπτει τα περισσότερα.
100
Unless the-words of prayer penetrate to the soul's depths no tears will moisten your cheeks.
Αν τα λόγια της προσευχής δεν εισχωρούν στο βάθος της ψυχής, δεν θα αφεθούν τα δάκρυα να ξεχυθούν στην επιφάνεια του προσώπου.
101
Corn will spring up for the fanner who has hidden seed in the earth; tears will flow for the monk who diligently attends to the words of prayer.
Θα βλαστήσουν τα στάχυα του γεωργού που δεν άφησε το σπόρο στην επιφάνεια της γης. Και θ’ αναβλύσουν τα δάκρυα του μοναχού εκείνου που δεν αφήνει να περάσουν χωρίς κόπο τα λόγια της προσευχής.
102
The key to the kingdom of heaven is prayer. He who uses this key as he should sees what blessings the kingdom holds in store for those who love it. He who has no communion with the kingdom gives his attention merely to worldly matters.
Το κλειδί της βασιλείας των ουρανών είναι η προσευχή. Εκείνος που την κατέχει όπως πρέπει, βλέπει τα αγαθά που είναι φυλαγμένα για τους φίλους της, ενώ κοιτάζει μόνο τα παρόντα εκείνος που δεν έχει παρρησία σ’ αυτήν.
103
The intellect cannot say boldly to God at the time of prayer: 'Thou hast burst my bonds asunder; I will offer to Thee the sacrifice of praise' (Ps. 116:16-17. LXX), unless out of a desire for higher things it frees itself from cowardice, indolence, excessive sleep and gluttony, all of which lead it to sin.
Δεν μπορεί ο νους στον καιρό της προσευχής να λέει με παρρησία προς τον Θεό: «Έσπασες τα δεσμά μου. Θα σου προσφέρω σαν θυσία τη δοξολογία» (Ψαλμ 115, 7-8), αν από επιθυμία των θείων, δεν αποσπαστεί από τη δειλία, τη ραθυμία, την πολυυπνία και την καλοφαγία, που προκαλούν τις αμαρτίες.
104
He who is distracted during prayer stands outside the first veil. He who undistractedly offers the singlephrased Jesus Prayer is within the veil. But he alone has glimpsed the holy of holies who, with his natural thoughts at rest, contemplates that which transcends every intellect, and who has in this way been granted to some extent a vision of the divine light.
Όποιος αφήνει το νου του να περιπλανιέται κατά την προσευχή, στέκεται έξω από το πρώτο καταπέτασμα (Εβρ. 9, 2-3), ενώ εκείνος που ασκεί τη μονολόγιστη προσευχή, περνά μέσα απ’ αυτό. Στα άγια των αγίων όμως μπαίνει μόνο εκείνος που έχοντας την ειρήνη των φυσικών λογισμών, εξετάζει και τα σχετικά με την ειρήνη που υπερβαίνει κάθε νου (Φιλιπ. 4, 7), και γίνεται άξιος από αυτό κάποιας θεοφάνειας.
105
Whenever the soul, paying no attention to external things, is concentrated in prayer, then a kind of flame surrounds it, as fire surrounds iron, and makes it wholly incandescent. The soul remains the same, but can no longer be touched, just as red-hot iron cannot be touched by the hand.
Όταν η ψυχή ησυχάσει από τα έξω και ενωθεί με την προσευχή, τότε η προσευχή την περικυκλώνει σαν φλόγα, όπως η φωτιά το σίδερο, και την πυρακτώνει ολόκληρη. Και η ψυχή βέβαια παραμένει η ίδια, αλλά δε δέχεται άγγισμα, όπως και το πυρωμένο σίδερο δεν μπορεί να το αγγίσει κανείς.
106
Blessed is he who in this life is granted the experience of this state and who sees his body, which by nature is of clay, become incandescent through grace.
Μακάριος εκείνος που αξιώθηκε να φτάσει σε τέτοια μέτρα σ’ αυτή τη ζωή και είδε το κατά φύση πήλινο σώμα του, κατά χάρη πύρινο.
107
To beginners the law of prayer is burdensome, like a despotic master; but to the more advanced it is like an erotic force, impelling those smitten by it as a hungry man is impelled towards a rich banquet.
Στους αρχαρίους, ο νόμος της προσευχής είναι πάνω τους σαν βαρύς αφέντης. Για όσους έχουν προκόψει, είναι σαν έρωτας που ωθεί τον πεινασμένο σε πολυτελές συμπόσιο.
108
To those who genuinely practice the virtues, prayer is sometimes like an overshadowing cloud (cf. Exod. 13:21) that keeps off inflammatory thoughts; at other times, bedewing them as it were with tears, it grants them spiritual visions.
Σ’ εκείνους που ασκούν ορθά την πρακτική αρετή, η προσευχή, σαν νεφέλη που τους επισκιάζει (Εξ. 13, 21), άλλοτε εμποδίζει τους καυστικούς λογισμούς, και άλλοτε τους ραντίζει με σταγόνες δακρύων και δείχνει σ’ αυτούς τις πνευματικές θεωρίες.
109
The music of the lute sounds sweet to the outer ear; but a soul in which during prayer there is no sound of mystical invocation in the Spirit has not attained true compunction. It is only when 'we do not know how to pray as we should, but the Spirit Himself makes intercession for us' (Rom. 8:26), that we are brought to this state of compunction.
Είναι γλυκιά η μελωδία της κιθάρας που παίζεται από κάποιον. Η ψυχή όμως, στην οποία δεν συνηχεί κατά την προσευχή και η μυστική προσφώνηση του Πνεύματος, δεν μπορεί να γίνει ευκατάνυκτη. Η διαπίστωση που κάνει ο Απόστολος Παύλος: «Πως θα προσευχηθούμε όμως πρέπει, δεν γνωρίζομε κλπ.» (Ρωμ. 8, 26), σ’ αυτό οδηγεί εκείνον που προσεύχεται.