Exalted as it reads these texts / The intellect is radiant with spiritual contemplation.
Φωτίζεται ο νους που ανέβηκε στο ύψος της γνωστικής θεωρίας μελετώντας τους λόγους. / Σκοτίζεται όμως πάλι, όταν κυλιστεί σε πάθος.
1
The man of spiritual knowledge must recognize when his intellect is in the realm of intellection, when it is in that of thought, and when in that of sense-perception. And in each case he must recognize whether it is there at the right time or at the wrong time.
Είναι ανάγκη να γνωρίζει ο γνωστικός πότε ο νους του βρίσκεται στον χώρο των νοημάτων, πότε στο χώρο των λογισμών και πότε στο χώρο της αισθήσεως. Και σ’ αυτόν τον τελευταίο, αν είναι σε πράγματα του καιρού, ή σε παράκαιρα μάλλον.
2
When the intellect is not in the realm of intellection, it is generally in that of thought. And when it is in the realm of thought, it is not in that of intellection. But when it is in the realm of sense-perception, it is associated with all manner of visible and material things.
Όταν ο νους δε βρίσκεται σε νοήματα, βρίσκεται οπωσδήποτε σε λογισμούς. Όταν βρίσκεται σε λογισμούς, δε βρίσκεται σε νοήματα. Όταν βρίσκεται με την αίσθηση, βρίσκεται με όλα.
3
By means of intellection the intellect attains spiritual realities; through thought the reason grasps what is rational. Sense-perception is involved with practical and material realities by means of the fantasy.
Με το νόημα, ο νους περνάει στα νοητά. Με το λογισμό, το λογικό περνάει στα λογικά. Η αίσθηση μέσω της φαντασίας περνάει στα πρακτικά.
4
When the intellect is self-concentrated, it contemplates neither the objects of sense-perception nor those of the rational faculty; on the contrary, it contemplates pure intellects and the rays of divine light flowing with peace and joy.
Όταν ο νους μαζεύεται στον εαυτό του, δε θεωρεί τίποτε ούτε από τα αισθητά, ούτε από τα λογικά, αλλά μόνο γυμνά νοερά πνεύματα και θεϊκές λάμψεις που αναβλύζουν ειρήνη και χαρά.
5
The intellection of an object is one thing, the rational apprehension of that object is another, and the object perceived is a third. The first constitutes the essence, the second is an attribute of the essence, and the third comprises the distinctive subject matter.
Άλλο είναι το περιεχόμενο του πράγματος, άλλο η έννοιά του και άλλο εκείνο που γίνεται αντιληπτό με την αίσθηση. Το πρώτο είναι ουσία, το δεύτερο συμβεβηκός, το τρίτο είναι η διαφορά του υποκειμένου.
6
Given free rein, the intellect is insatiable. But when it is confined to one path - that of prayer - and has not yet reached its goal, it feels cramped, and implores its partner to let it enjoy the things from which it has been withheld.
Ο νους, καθώς ανοίγεται σε πολλούς δρόμους, γίνεται αχόρταστος. Όταν μαζεύεται σε ένα μόνο, στο δρόμο της προσευχής, πριν από την τελειότητα στενοχωρείται, και παρακαλεί μ’ επιμονή αυτόν, στο οποίον ανήκει, ν’ αφεθεί και να πάει σ’ εκείνα από τα οποία ήρθε.
7
When the intellect has been drawn down from the realm above, it will not return thither unless it is completely detached from worldly things through concentration on things divine.
Ο νους, ενώ προέρχεται από ψηλά, δε θα επιστρέψει πάλι εκεί, αν δεν καταφρονήσει τελείως τα κάτω με την ασχολία στα θεία.
8
If you cannot make your soul dwell only on thoughts kindred to it, at least keep your body to itself, and reflect continually upon the wretchedness to which it is subject. For thus, by God's mercy, you will in time be able to return to your original nobility.
Αν δεν μπορείς να κάνεις την ψυχή σου να περιοριστεί στους λογισμούς που την αφορούν, τουλάχιστον ανάγκασε το σώμα σου να μονάζει σκεπτόμενος πάντα την αθλιότητά του. Γιατί έτσι, με τον καιρό και με το έλεος του Θεού, θα μπορέσεις να επιστρέψεις στο αρχικό αξίωμα της θείας ευγένειας.
9
The man engaged in ascetic practice can readily submit his intellect to prayer, while the contemplative can readily submit prayer to the intellect. The first restricts his perception of visible forms, while the second directs his soul's attention towards the inner essences concealed in such forms. Alternatively, the first compels the intellect to apprehend the inner essences of corporeal realities, while the second persuades it to grasp those of incorporeal beings. The inner essences of corporeal realities are also incorporeal, with respect both to their specific qualities and to their essential being.
Ο πρακτικός εύκολα μπορεί να υποτάξει το νου του στην προσευχή, ενώ ο θεωρητικός την προσευχή στο νου. Ο πρώτος με το να συμμαζεύει την αίσθηση από τα φαινόμενα σχήματα, ο δεύτερος με το να μεταφέρει την ψυχή προς τους κρυμμένους μέσα στα σχήματα λόγους. Ο πρώτος κάνει το νου του να αγνοεί τους λόγους των σωμάτων, ενώ ο δεύτερος τον κάνει να κατανοεί τους λόγους των ασωμάτων. Ασώματα είναι οι λόγοι των σωμάτων, οι ιδιότητες και οι ουσίες τους.
10
When you free your intellect from self-indulgence in the body, in food and possessions, then whatever you do will be regarded by God as a pure offering. In exchange, the eyes of your heart will be opened, and you will be able clearly to meditate on the divine principles inscribed within it; and their sweetness to your spiritual taste will be greater than that of honey.
Όταν ελευθερώσεις το νου σου από την ηδυπάθεια των σωμάτων, των πραγμάτων και των φαγητών, τότε οποιοδήποτε δώρο κάνεις στο Θεό θα σου λογαριαστεί καθαρό. Ως ανταπόδοση θα λάβεις ν’ ανοίξουν τα μάτια της καρδιάς σου για να μελετάς καθαρά τους λόγους του Θεού που είναι γραμμένοι εκεί που θα φανούν πιο γλυκοί από μέλι και κηρήθρα (Ψαλμ. 118, 103) στο νοητό λάρυγγά σου, από τη γλυκύτητα που βγαίνει απ’ αυτούς.
11
You will not be able to make your intellect rise above physical and material things, and even above the desire for necessary food, until you introduce it into the pure realm of the righteous. Then mindfulness of death and of God will fill the earthy heart and cleanse it of all profligate desire.
Δεν θα μπορέσεις να κάνεις το νου σου ανώτερο από την επιθυμία των σωμάτων, των πραγμάτων και των όχι απαραίτητων φαγητών, εκτός αν τον εισαγάγεις στην καθαρή χώρα των δικαίων, οπότε θα αναπηδήσει η μνήμη του θανάτου και η μνήμη του Θεού και θα σβήσει από τη γήινη καρδιά κάθε βλάστημα επιθυμίας.
12
There is nothing more fearful than the thought of death, or more wonderful than remembrance of God. For the first induces the grief that leads us to salvation, and the second bestows gladness. 'I remembered God,' says the prophet, 'and I rejoiced' (Ps. 77:3. LXX). And Sirach says: 'Be mindful of your death and you will not sin' (Ecclus. 7:36). You cannot possess the remembrance of God until you have experienced the astringency of the thought of death.
Τίποτε άλλο δεν είναι πιο φοβερό από τη μνήμη του θανάτου, ούτε πιο θαυμάσιο από τη μνήμη του Θεού. Η πρώτη προξενεί σωτήρια λύπη, ενώ η άλλη χαρίζει ευφροσύνη (Ψαλμ. 76, 4), όπως λέει ο Προφήτης: «Σκέφτηκα το Θεό και ένιωσα ευφροσύνη». Και ο σοφός λέει: « Έχε στο νου σου τα τελευταία σου, και δε θα αμαρτήσεις» (Σ. Σειράχ 7, 36). Είναι αδύνατο να κάνει κάποιος κτήμα του το δεύτερο, αν δε λάβει προηγουμένως πείρα της στρυφνότητας του πρώτου.
13
Until the intellect has seen God's glory with 'unveiled face' (2 Cor. 3:18), the soul cannot say from experience of that glory: 'I shall exult in the Lord, I shall delight in His salvation' (cf. Ps. 35:9. LXX). For its heart is still shrouded in self-love, so that the world's foundations - the inner essences of things - cannot be re- vealed to it. And it will not be free from this shroud until it has undergone both voluntary and involuntary sufferings.
Έως ότου ο νους αντικρύσει τη δόξα του Θεού με ακάλυπτο πρόσωπο (Β΄ Κορ. 3, 18), δεν μπορεί η ψυχή να λέει με συναίσθηση: «Εγώ θα νιώσω αγαλλίαση εξαιτίας του Κυρίου, θα ευφρανθώ για τη σωτηρία που θα μου στείλει» (Ψαλμ. 34, 9). Γιατί το κάλυμμα της φιλαυτίας της σκεπάζει την καρδιά, για να μην της φανερωθούν τα θεμέλια της οικουμένης, τα οποία είναι οι λόγοι των δημιουργημάτων. Το κάλυμμα αυτό δεν αφαιρείται από την καρδιά χωρίς θεληματικούς και αθέλητους κόπους.
14
The leader of the people of Israel first must flee from Egypt (the actual committing of sin), next must cross over the Red Sea (servitude through attachment), and thirdly must dwell in the desert - the desert lying between the impulses to sin and the outward fulfillment of these impulses. Only then, sending ahead his visual and visionary force, can he spy out the promised land - dispassion (cf. Josh. 2:1).
Ούτε μετά τη φυγή από την Αίγυπτο, η οποία είναι η έμπρακτη αμαρτία, ούτε μετά τη διάβαση της Ερυθράς Θαλάσσης, η οποία είναι η δουλεία στα αισθητά, αλλά μετά τη διαμονή στην έρημο, που βρίσκεται ανάμεσα στα ενεργήματα και τα κινήματα της κακίας, μπορεί ο οδηγός του Ισραήλ να κατασκοπεύει τη γη της επαγγελίας, η οποία είναι η απάθεια, αποστέλλοντας ως κατασκόπους (Ι. Ναυή 2, 1-3) την οπτική και τη θεωρητική του δύναμη.
15
Those who dwell in the desert - those who abstain from the actual committing of evil - possess the blessings of the promised land only by hearsay. Those who have spied out these blessings with the soul's perception have attained the contemplation of visible things. But those who have been privileged actually to enter the promised land feed in full consciousness on the milk and honey that flows within it (cf. Exod. 3:8) - that is to say, on the inner essences of both corporeal and incorporeal realities.
Εκείνοι που κάθονται στην έρημο, δηλαδή στην απραξία των παθών, εξ ακοής μαθαίνουν τα αγαθά της μακαρίας εκείνης γης της επαγγελίας. Εκείνοι που τα κατασκόπευσαν, πήραν κάποια απλή ιδέα με τη θεωρία των ορατών. Εκείνοι όμως που καταξιώθηκαν να μπουν σ’ αυτήν, χόρτασαν με όλη την αίσθησή τους απ’ όσα ρέουν μέλι και γάλα (Εξ. 3, 8) απ’ αυτήν δηλαδή από τους λόγους της πρώτης και της δεύτερης θεωρίας.
16
A man still subject to physical impulses has not yet been crucified with Christ (cf. Gal. 2:20), and if he still drags natural thoughts along with him he has not yet been buried with Him. How then can he be raised up with Christ, to live in newness of life?
Δεν σταυρώθηκε ακόμη μαζί με το Χριστό εκείνος που εξακολουθεί να έχει φυσικές κινήσεις στη σάρκα του, ούτε έχει ταφεί μαζί Του εκείνος που σέρνει μαζί του κακές ψυχικές ενθυμίσεις. Πως λοιπόν θα αναστηθεί αυτός μαζί με το Χριστό για να ζήσει την καινούργια ζωή (Ρωμ. 6, 4-6);
17
The three most comprehensive virtues of the soul are prayer, silence and fasting. Thus you should refresh yourself with the contemplation of created realities when you relax from prayer; with conversation about the life of virtue when you relax from silence; and with such food as is permitted when you relax from fasting.
Επειδή τρεις είναι οι πιο περιεκτικές αρετές της ψυχής, η νηστεία, η προσευχή και η σιωπή, είναι ανάγκη εκείνος που πρόκειται να σταματήσει την προσευχή, να αναπαύεται σε κάποια φυσική θεωρία. Εκείνος που πρόκειται να λύσει τη σιωπή, να ασχοληθεί σε κάποια ηθική ομιλία. Κι εκείνος που θα καταλύσει τη νηστεία, να λάβει κάποια τροφή που επιτρέπεται.
18
So long as the intellect dwells among divine realities, it preserves its likeness to God, being filled with goodness and compassion. When it descends to the realm of things perceived by the senses - provided its descent has been opportune and apt - it can give and receive experience and then, strengthened by this, it can return to itself. But when its descent has been inopportune and unnecessary, it acts like an inept general who fails to use most of his fighting force.
Όσο ο νους βρίσκεται στα θεία, διατηρεί τη θεία ομοίωση, παραμένοντας αγαθός και σπλαχνικός. Όταν όμως βρεθεί στα αισθητά, αν μεν κατεβαίνει προς αυτά στον καιρό και με τον τρόπο που πρέπει, δίνοντας και παίρνοντας εμπειρία, επιστρέφει πάλι στον εαυτό του ξαναβρίσκοντας την ευρωστία του. Αν όμως κατεβαίνει σε ακατάλληλο καιρό και χωρίς ανάγκη, τότε θα βρεθεί σαν κάποιος στρατηγός απερίσκεπτος που χάνει στη μάχη την περισσότερη δύναμή του.
19
The paradise of dispassion hidden within us is an image of that in which the righteous will dwell. None the less, not all who fail to enter the first will be excluded from the second.
Ο παράδεισος της απάθειας που είναι κρυμμένος μέσα μας, είναι εικόνα του παραδείσου που μέλλει να υποδεχθεί τους Δικαίους. Αλλά δε θα βρεθούν έξω από αυτόν όλοι όσοι δεν μπόρεσαν να μπουν στον παράδεισο που περιέχεται μέσα μας.
20
The rays of the visible sun cannot penetrate a shuttered house. Nor will the rays of the spiritual sun penetrate the soul unless its senses are closed to visible things.
Ο αισθητός ήλιος κρατάει τις ακτίνες του έξω από κλειστά σπίτια. Ο νοητός όμως ήλιος δε θα ρίξει τις γλυκές του ακτίνες στην ψυχή, η οποία τον περιμένει, αλλά δεν έχει κλειστές τις αισθήσεις για τα ορατά.
21
The man of spiritual knowledge is one who descends from the realm of intellection to that of sense-perception in a sublime manner and who raises his soul heavenwards with humility.
Γνωστικός είναι αυτός που ενεργεί με μεγαλοσύνη τις καταβάσεις του στα αισθητά, και με ταπείνωση τις αναβάσεις της ψυχής του στα νοητά.
22
Traversing the fields a bee gathers the ingredients for honey; traversing the ages the soul infuses sweetness into the mind.
Η μέλισσα γυρίζοντας στα λιβάδια, βρίσκει εκεί από πού θα μαζέψει το μέλι. Η ψυχή περιδιαβάζοντας τους ποικίλους αιώνες, από εκεί χύνει τη γλυκύτητα στη διάνοια.
23
A deer that has eaten a snake rushes to water in order to neutralize the poison; but a soul wounded by the arrows of God drinks deep draughts of ceaseless longing for her assailant.
Το ελάφι που έφαγε φίδια τρέχει στις πηγές για να σβήσει ο κάψιμο του δηλητηρίου. Η ψυχή που πληγώθηκε από θεϊκά βέλη, έχει ακατάπαυστο έρωτα προς το Θεό που την πλήγωσε.
24
Unimpassioned thoughts arise in one living in a state of self-unity; reasoned calculations in one living in a state of self-division. But when all thoughts have been expelled from the fragmented soul, only incorporeal intellects commune with it, revealing to it the principles of providence and judgment that constitute the foundations of the world.
Στη μοναχική ζωή γεννιούνται ψιλοί λογισμοί, ενώ στην έγγαμη, γεννιούνται και πρόσθετοι λογισμοί. Στην πολυσχιδή όμως ψυχή, οι λογισμοί εκδιώκονται. Την πλησιάζουν μόνο ασώματοι νόες και της αποκαλύπτουν τους λόγους περί προνοίας και κρίσεως, σαν κάποια θεμέλια της γης.
25
One living in a state of self-division cannot avoid the distinction between male and female; but this may be done by one living in a state of self-unity, when the distinction between male and female is suppressed through attaining the divine likeness in Christ Jesus (cf. Gal. 5:28).
Στην έγγαμη ζωή, το αρσενικό και το θηλυκό δεν μπορούν να βλέπονται απαθώς. Αυτό συμβαίνει μόνο στη μοναχική ζωή, όπου χάρη στον Ιησού Χριστό, δεν αναγνωρίζεται διαφορά αρσενικού και θηλυκού (Γαλ. 3, 28), λόγω της θείας ομοιώσεως.
26
Thoughts pertain neither to the non-rational aspect of the soul (for they do not occur in non-rational animals), nor to its intellectual aspect (since they are not to be found in angels). Being products of the reason, they use the imagination as a ladder, and so ascend from the world of the senses to the intellect, conveying to the latter the observations which they have derived from sense-perception; then they redescend from the intellect down to the world of the senses, communicating to it the intellect's principles.
Οι λογισμοί δεν προέρχονται ούτε από το άλογο μέρος της ψυχής (γιατί δεν υπάρχουν λογισμοί στα άλογα όντα), ούτε από το νερό (γιατί ούτε στους αγγέλους υπάρχουν). Είναι γεννήματα της λογικής της και χρησιμοποιούν σαν σκάλα τη φαντασία. Ανεβαίνουν δηλαδή στο νου από την αίσθηση και του μεταφέρουν τα σχετικά με αυτή, και κατεβαίνουν από το νου στην αίσθηση, υποβάλλοντας τα σχετικά με το νου σ’ αυτήν.
27
When the ship of sinfulness is overwhelmed by the flood of tears, evil thoughts will react like people drowning in the waves and trying to grasp hold of something so as to keep afloat.
Σαν κάποιοι που ανεβαίνουν από το βυθό και προσπαθούν να πιαστούν από κάπου για να σωθούν, θα παρουσιαστούν οι πονηροί λογισμοί, όταν η κακία κινδυνεύει σαν πλοίο να βυθιστεί στον κατακλυσμό των δακρύων.
28
Thoughts gather about the soul according to its underlying quality: either they are like pirates and try to sink it, or they are like oarsmen and try to help it when it is in danger. The first tow it out into the open sea of sinful thoughts; the second steer it back to the nearest calm shore they can find.
Ανάλογα με την ποιότητα της ψυχής, μαζεύονται γύρω από αυτήν οι λογισμοί ή ως πειρατές να την βυθίσουν, ή ως κωπηλάτες να τη βοηθήσουν όταν κινδυνεύει. Οι πρώτοι την τραβούν προς το πέλαγος των απρεπών λογισμών, ενώ οι δεύτεροι, προτιμώντας την πλησιέστερη ακτή, κάνουν το πλοίο ν’ αράξει σε γαλήνιες ακτές.
29
Unless the soul strips itself of the thoughts that lead up to self-esteem - which is the worst of the seven evil thoughts - it will not be able to strip off this seventh thought either; and so it will not be able to clothe itself in the eighth thought, called by St Paul 'our house that is from heaven'. Only those who have divested themselves of material things are able 'with heartfelt sighs' to clothe themselves in this eighth thought (cf. 2 Cor. 5:2-4).
Η ψυχή που επιθυμεί να αποβάλλει τον έβδομο και τελευταίο λογισμό της κενοδοξίας, αν δεν ξεντυθεί τους έξι προηγούμενους, δεν θα μπορέσει να ντυθεί τον όγδοο, τον οποίο ο θείος Απόστολος ονομάζει «ουράνιο κατοικητήριο» (Β΄ Κορ. 5, 2-4). Που εξαιτίας των στεναγμών τους γίνονται ικανοί να το φορούν εκείνοι που για χάρη του γυμνώθηκαν από τα υλικά πράγματα.
30
Angelic thoughts accompany perfect prayer; spiritual thoughts, intermediate prayer; and thoughts about nature, the prayer of beginners.
Στην τέλεια προσευχή έρχονται αγγελικοί λογισμοί. Στη μέση προσευχή, πνευματικοί, και στην εισαγωγική, οι φυσιολογικοί.
31
The quality of the grain is usually evident in the ear of corn; similarly, the purity of contemplation is usually evident in prayer. The grain is surrounded by a spear-like sheath in order to prevent the birds from eating it; contemplation is armed with spiritual thoughts through which to destroy the temptations that attack it.
Όπως η καλή ποιότητα του σπόρου φανερώνεται με το στάχυ, έτσι και η γνησιότητα της θεωρίας φανερώνεται με την προσευχή. Το στάχυ, για να εμποδίζει τα πουλιά που τρώνε σπόρους, έχει γύρω του σαν δόρατα τα άγανα. Αντίστοιχα, ο προσευχόμενος έχει τους λογισμούς που φιλοσοφούν την ώρα των πειρασμών, για να τους αφανίσουν.
32
Through the practice of the virtues the outward aspects of the soul become like the silver-coated wings of a dove. Through contemplation its inward and intelligible aspects become golden. But the soul that has not in this way regained its beauty cannot soar aloft and come to rest in the abode of the blessed.
Όσα από την ψυχή μπορούμε να δούμε επειδή συνδέονται με την πράξη, μοιάζουν ασημένια φτερά περιστεριού. Οι πλάτες της, δηλαδή όσα δεν φαίνονται επειδή συνδέονται με τη θεωρία, αλλά τα νοούμε, έχουν τη λάμψη του χρυσαφιού (Ψαλμ. 67, 14). Η ψυχή που δεν έγινε έτσι ωραία, δεν μπορεί να πετάξει και ν’ αναπαυθεί (Ψαλμ. 54, 7) εκεί όπου, όλοι όσοι κατοικούν, έχουν διαρκή ευφροσύνη (Ψαλμ. 86, 7).