Since you have recently become much concerned about your salvation, and have been asking yourself how you can live a life according to God, you have consulted us and told us about yourself: how with great labor and burning desire you wished to cleave to God through a strict way of life, through self-control and much hardship, through vigils and intense prayer. You spoke of the conflicts and the swarm of carnal passions stirred up in our bodily nature and aroused against the soul by the law of sin that fights against the law of our intellect (cf. Rom. 7:23). You deplored the fact that you are especially troubled by the passions of anger and desire, and you asked for some method and words of advice indicating what ascetic practices you should adopt to overcome these two destructive passions. At that time we talked with you directly and suggested, as far as we could, various ideas to help you, explaining how the soul should engage in ascetic efforts with understanding and spiritual knowledge, in accordance with the Gospel; and how, living by faith and helped by grace, it can overcome the evils that spring up in the heart, and especially the two passions just mentioned. Our soul should fight most vigorously and continually against those passions to which it is especially liable through prepossession and habit, until it has subdued the non-spiritual and uncontrolled operations of vice to which up till now it has been subject; for the soul is carried away captive through its inward assent to the thoughts with which it is constantly and sinfully occupied.
Επειδή από καιρό ήσουν πολύ απασχολημένος με τη σωτηρία σου και η φροντίδα σου ήταν πολλή για τη ζωή τη σύμφωνη με το θέλημα του Θεού, ήρθες σε μένα και μου έλεγες τα δικά σου, με ποιους κόπους και πόθο φλογερό είχες σκοπό να προσκολληθείς στον Κύριο, με ζωή αυστηρή, με εγκράτεια και κάθε κακοπάθεια, αγωνιζόμενος με αγρυπνία πολλή και επίμονη και συνεχή προσευχή.Και ποιοι πόλεμοι, μου έλεγες, και σμήνη από σαρκικά πάθη ανασυντάσσονται μέσα στην ανθρώπινη φύση και ξεσηκώνονται κατά της ψυχής από το νόμο της αμαρτίας(Ρωμ. 7, 23) που εναντιώνεται και μάχεται στο νόμο του νου μας. Περισσότερο απ’ όλα θρηνούσες γιατί σ’ ενοχλούσε το πάθος της οργής και της επιθυμίας και ζητούσες από μένα κάποια μέθοδο και συμβουλή, με ποιους αγώνες και κόπους θα μπορούσες να κατανικήσεις τα καταστρεπτικά αυτά πάθη. Και τότε, όσο ήταν δυνατό, συμβούλεψα προσωπικά την αγάπη σου, εκθέτοντάς σου τα ψυχωφελή νοήματα, τις σκέψεις και τα φρονήματα. Και σου είπα τότε με ποιους κόπους και επιμονή ασκητική και σύνεση και γνώση λογική σύμφωνα με το Ευαγγέλιο αν ζήσει η ψυχή, με πίστη και με τη βοήθεια της χάρης, μπορεί να νικήσει τις κακίες που αναβλύζουν μέσα μας και μάλιστα τις κακίες που είπαμε παραπάνω.
2
We are now physically separated from you 'for a short time, in presence but not in heart' (1 Thess. 2:17), for we have gone to live in the desert with the true ascetics of Christ. It is our hope that we, too, may to some small extent pursue the spiritual way in company with our brethren, who are fighting against the hostile energies and bravely resisting the passions. We are trying to shake off sloth and laxity, to free ourselves from negligence, and to make every effort to conform to God's will. So we have decided to write you a few words of advice for the benefit of your soul. In this modest letter you will find some of the things we mentioned to you in our talk; we ask you to read it carefully, as though we were ourselves present, so that it may help you spiritually.
Εναντίον εκείνων των παθών που έδωσαν από την προηγούμενη συνήθεια σ’ αυτά την ποιότητά τους στην ψυχή που όπως είναι επόμενο παρασύρεται περισσότερο από αυτά, εναντίον αυτών των παθών οφείλει η ψυχή να αγωνιστεί με μεγαλύτερη ένταση και ακατάπαυστα, έως ότου υποτάξει τις σαρκικές και παράλογες επιθυμίες της καρδιάς, στις οποίες προηγουμένως παρασυρόταν και υποτασσόταν και γινόταν αιχμάλωτή τους με τη συνεχή υπενθύμιση και κακή μελέτη των λογισμών και την εσωτερική συγκατάθεση των σκέψεων. Σωματικά λοιπόν απομακρύνθηκα από σένα στο πρόσωπο μόνο, όχι όμως και στην καρδιά(Α΄ Θεσ. 2, 17), και πήγα στην έρημο κοντά στους αληθινούς εργάτες και πολεμιστές του Χριστού, με σκοπό κι εγώ, έστω και λίγο, να αγωνιστώ και να συμπολεμήσω με τους αδελφούς που πολεμούν εναντίον των αντιθέτων σαρκικών ενεργειών και αντιπαρατάσσονται γενναία εναντίον των παθών, και ν’ αποβάλλω την οκνηρία και ν’ απορρίψω την αμέλεια από πάνω μου και να πάρω επάνω μου κάθε φροντίδα και επιμέλεια, επειδή βιαζόμουνα να ευαρεστήσω τον Θεό. Γι’ αυτό με προθυμία στέλνω γραπτή ψυχοφελή νουθεσία σ’ εσένα που είσαι αληθινός και γνήσιος δούλος του Χριστού, με το σκοπό όσα σου έλεγα τότε πρόσωπο με πρόσωπο, διατυπωμένα τώρα πιο σύντομα στη μικρή σουμβουλευτική επιστολή, να τα διαβάσεις μ’ επιμέλεια σαν να είμαι παρών και να ωφεληθείς πνευματικά.
3
This, my son, is how you should begin your life according to God. You should continually and unceasingly call to mind all the blessings which God in His love has bestowed upon you in the past, and still bestows for the salvation of your soul. You must not let forgetfulness of evil or laziness make you grow unmindful of these many and great blessings, and so pass the rest of your life uselessly and ungratefully. For this kind of continual recollection, pricking the heart like a spur, moves it constantly to confession and humility, to thanksgiving with a contrite soul, and to all forms of sincere effort, repaying God through its virtue and holiness. In this way the heart meditates constantly and conscientiously on the words from the Psalms; 'What shall I give to the Lord in return for all His benefits towards me?' (Ps. 116:12).
Λοιπόν την αρχή της κατά Θεόν ωφέλειάς σου, παιδί μου, οφείλεις να την κάνεις από αυτό το σημείο: πρέπει να μελετάς και να συλλογίζεσαι ακατάπαυστα χωρίς ποτέ να ξεχνάς, όλες τις οικονομίες (τις διευθετήσεις και τους μυστηριώδεις τρόπους της θείας βουλής) και τις ευεργεσίες που σου έκανε κι εξακολουθεί να σου κάνει ο Θεός για τη σωτηρία της ψυχής σου. όχι τυλιγμένος από τη λήθη που προκαλεί η κακία ή εξαιτίας της ραθυμίας να ξεχνάς τις πολλές και μεγάλες προς εσένα ευεργεσίες Του, και έτσι να περνάς τον υπόλοιπο καιρό σου χωρίς ωφέλιμα έργα και χωρίς ευχαριστία. Επειδή οι ακατάπαυστες αυτές ενθυμήσεις των ευεργεσιών του Θεού, κεντούν σαν το σουβλί την καρδιά, και την παρακινούν σε εξομολόγηση και σε δοξολογία, σε ταπείνωση, σε ευχαριστία με συντριβή ψυχής, σε κάθε αγαθή απασχόληση, σε προθυμία για να ανταποδώσει τις ευεργεσίες προς το Θεό με τρόπους και ήθη αγαθά και με όλη την αρετή που είναι σύμφωνη με το θέλημά Του. και την κάνουν να μελετά πάντοτε τον προφητικό λόγο: «Τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα, με όσα με έχει ευεργετήσει;»(Ψαλμ. 115, 3).
4
Thus the soul recalls the blessings of God's love which it has received from the moment it came into existence: how it has often been delivered from dangers; how in spite of having often fallen by its own free choice into great evils and sins, it was not justly given up to destruction and death at the hands of the spirits of deception; and how God with long-suffering overlooked its offences and protected it, awaiting its return. It also recalls that although through the passions it had become the willing servant of hostile and malicious spirits, He sustained it, guarding it and in all ways providing for it; and finally that He guided it with a clear sign to the path of salvation, and inspired it with the love of the ascetic life. So He gave it the strength gladly to abandon the world and all the deceitfulness of worldly pleasure, adorning it with the angelic habit of the monastic order, and providing for it to be received by holy men in an organized brotherhood.
Ας αναλογιστεί ο άνθρωπος τις ευεργεσίες του φιλάνθρωπου Θεού από τον καιρό της γενννήσεως, ή από πόσους κινδύνους γλύτωσε, σε πόσες αμαρτίες έπεσε και σε πόσες παραβάσεις γλίστρησε θεληματικά, και εντούτοις δεν τον παρέδωσε για απώλεια και θάνατο, σύμφωνα με το δίκαιο, στα πονηρά πνεύματα που τον εξαπάτησαν, αλλά τον διαφύλαξε μακρόθυμα ο φιλάνθρωπος Κύριος, παραβλέποντας τις αμαρτίες του, περιμένοντας την επιστροφή του. Και ενώ η ψυχή του δούλευε με τα πάθη της θεληματικά στα εχθρικά και πονηρά πνεύματα, Αυτός τον διέτρεφε, τον σκέπαζε και τον προστάτευε, προνοώντας με κάθε τρόπο γι’ αυτόν. Και τέλος έβαλε μέσα του αγαθή κλίση και τον οδήγησε σε οδό σωτηρίας και έβαλε στην καρδιά του έρωτα ασκητικού βίου και τον δυνάμωσε ώστε ν’ αφήσει με χαρά τον κόσμο και όλη την απάτη του κόσμου και των σαρκικών ηδονών, και τον καταστόλισε με το αγγελικό σχήμα της ασκητικής τάξεως, και προετοίμασε τα πράγματα ώστε να γίνει δεκτός σε αδελφότητα αγίων ανδρών.
5
Can any man consciously call these things to mind and not be moved always to contrition of heart? Having so many pledges from past blessings, will he not always have firm hope, in spite of the fact that he himself has so far done nothing good? He will say to himself: 'Though I have done nothing good and have committed many sins before Him, living in uncleanness of the flesh and indulging in many other vices, yet He did not deal with me according to my sins, or reward me according to my iniquities (cf. Ps. 103:10), but gave me all these gifts of grace for my salvation. If, then, from now onwards I give myself completely to His service, living in all purity and acquiring the virtues, how many holy and spiritual gifts will He not grant me, strengthening me in every good work, guiding and leading me aright.' If a man always thinks in this way and does not forget God's blessings, he encourages and urges himself on to the practice of every virtue and of every righteous work, always ready, always eager to do the will of God.
Ποιος λοιπόν, αν είναι ευσυνείδητος και τα συλλογίζεται αυτά, δε θα βρίσκεται πάντοτε σε συντριβή καρδιάς; Και αφού έχει τόσες προηγούμενες ευεργεσίες σαν ενέχυρα χωρίς προηγουμένως να έχει πράξει κανένα αγαθό, δεν θα έχει πάντοτε βέβαιη ελπίδα; Θα έχει βέβαιη ελπίδα γιατί θα σκέφτεται: «Εγώ κανένα καλό δεν έκανα αλλά αντίθετα έχω αμαρτήσει πολύ ενώπιόν Του με σαρκικές αμαρτίες και πολλές άλλες κακίες. ωστόσο δεν μου φέρθηκε ανάλογα με τις ανομίες μου, ούτε μου ανταπέδωσε ανάλογα με τις αμαρτίες μου(Ψαλμ. 102, 10), αλλά τόσες ευεργεσίες και δωρεές οικονόμησε για μένα. Αν τώρα δώσω ολότελα τον εαυτό μου να Τον υπηρετώ στο εξής, με αγνή διαγωγή και ενάρετες πράξεις, για πόσα αγαθά και πνευματικά χαρίσματα θα με κρίνει άξιο και θα με δυναμώσει και θα με κατευθύνει και θα με κατευοδώσει σε κάθε καλό έργο; Γι’ αυτό, εκείνος που έχει πάντοτε τέτοιες σκέψεις και δε λησμονεί τις ευεργεσίες του Θεού, ντρέπεται τον εαυτό του και τον διορθώνει και τον βιάζει για κάθε καλή άσκηση αρετής και για κάθε εργασία ενάρετη και είναι πάντοτε πρόθυμος, πάντοτε έτοιμος στο να εκτελεί το θέλημα του Θεού.
6
Therefore, my dear son, since through the grace of Christ you possess natural understanding, continue always to occupy your mind with such meditation. Do not let yourself be overcome by destructive forgetfulness or by the laziness which paralyzes the intellect and turns it away from life; do not allow ignorance, the cause of all evils, to darken your thinking; do not be lured by the corrosive vice of negligence; do not be seduced by sensual pleasure or defeated by gluttony; do not let your intellect be taken prisoner by lust through assenting to sexual thoughts, defiling yourself inwardly; do not be overcome by the anger which causes you to hate your brother and for some pathetic reason to inflict and suffer pain, leading you to store up malicious thoughts against your neighbor and to turn away from pure prayer. Anger enslaves the intellect, and makes you regard your brother with bestial cruelty; it fetters the conscience with uncontrolled impulses of the flesh, and surrenders you for a time to be chastised by the evil spirits to whom you have yielded.
Λοιπόν, αγαπητό μου παιδί, επειδή έχεις με τη χάρη του Χριστού φυσική σύνεση, αυτή την αγαθή μελέτη να την έχεις διαρκώς στο νου σου και να φροντίζεις να μην την σκεπάζει η καταστρεπτική λησμοσύνη, ούτε η αμέλεια που ματαιώνει και απομακρύνει το νου από την θεϊκή ζωή να την εμποδίζει. ούτε να σκοτίζεται ο νους σου από την άγνοια που είναι αιτία όλων των κακών, ούτε από σαρκική ηδονή να δελεάζεσαι, ούτε να νικιέσαι από την λαιμαργία. Να μην αιχμαλωτίζεται ο νους σου από την επιθυμία ώστε να μολύνεται από την συγκατάθεση σε πορνικές σκέψεις. Να μην σε νικούν η οργή και η μνησικακία που γεννούν το μίσος εναντίον των άλλων, και με μια ελεεινή και άθλια πρόφαση να λυπάσαι και να λυπείς τους άλλους και να μαζεύεις μνησικακία στην ψυχή σου κατά του πλησίον σου και έτσι να ξεπέφτεις από την καθαρή προσευχή προς τον Θεό και αιχμάλωτος πια στο νου ν’ αγριοκοιτάζεις τον αδελφό που έχει κι αυτός την ίδια ψυχή με σένα. Γιατί με δεμένη τη συνείδηση από το παράλογο σαρκικό φρόνημα, θα παραδοθείς από το Θεό στα πονηρά πνεύματα στα οποία υπάκουσες, προς τιμωρία σου για ένα ορισμένο διάστημα, έως ότου βρεθεί ο νους σε τέλεια απορία και απελπισία απ’ όλα τα μέρη, σαν να τον έχουν καταπιεί όλα αυτά, και αφού θα έχει χάσει την κατά Θεόν προκοπή από τις παραπάνω αιτίες, θ’ αρχίσει πάλι με πολλή ταπείνωση από την αρχή το δρόμο της σωτηρίας. Και αφού κοπιάσει πολύ σε προσευχές και ολονύκτιες αγρυπνίες, θα καταργήσει τις αιτίες με την ταπείνωση και την εξομολόγηση προς τον Θεόν και τον πλησίον.
7
Eventually your intellect, at a loss where to turn, is overwhelmed by dejection and laziness and forfeits all its spiritual progress. Then in deep humility it sets out once more on the path of salvation. Laboring much in prayer and all-night vigils, it uproots the causes of evil within itself through humility and confession before God and our neighbor. In this way it begins to regain the state of watchfulness and, illumined with divine grace and understanding of the Gospels, it perceives that no one can become a true Christian unless he gives himself up completely to the cross in a spirit of humility and self-denial, and makes himself lower than all, letting himself be trampled underfoot, insulted, despised, wronged, ridiculed and mocked; and all this he must endure joyfully for the Lord's sake, not claiming for himself in return any human advantages: glory, honor or praise, or the pleasures of food, drink or clothes.
Έτσι αρχίζει ο νους να έρχεται πάλι στον εαυτό του και φωτιζόμενος με φωτισμούς ευαγγελικής γνώσεως, με τη χάρη του Θεού, μαθαίνει ότι εκείνος που δεν παραδίνει τον εαυτό του αυτοπροαιρέτως στο σταυρό με φρόνημα ταπεινώσεως και εξουδενώσεως και δεν ρίχνει τον εαυτό του από κάτω απ’ όλους να καταπατείται και να εξουδενώνεται και να καταφρονείται και να καταγελάται και να εμπαίζεται και όλα αυτά να τα υπομένει με χαρά και διόλου να μην επιδιώκει τα ανθρώπινα, δόξα ή τιμή ή έπαινο ή ηδονή φαγητού ή ποτού ή ενδύματος, δεν μπορεί να γίνει αληθινός χριστιανός.
8
Such are the contests and such the prizes that lie before us. How long, then, shall we mock ourselves by pretending to be devout, serving the Lord with hypocrisy, being thought one thing by men but clearly seen to be quite different by Him who knows our secrets? Other people regard us as saintly, but we are still savage. Although we have indeed an outward form of godliness, we do not possess its power before God (cf. 2 Tim. 3:5). Other people regard us as virginal and chaste, but in the sight of Him who knows our secrets, we are inwardly defiled by our assent to thoughts of unchastity, and made filthy by the activity of the passions. In spite of this, thanks to our seeming asceticism, we attract men's praises and are bowled over and blinded in our intellect.
Λοιπόν αφού είναι μπροστά μας τέτοιοι αγώνες και παλαίσματα και βραβεία, μέχρι πότε θα μας περιγελά η υποκριτική μόρφωση ευσέβειας για να υπηρετούμε με πανουργία τον Κύριο, άλλο να μας νομίζουν οι άνθρωποι και άλλο να φαινόμαστε σ’ Εκείνον που γνωρίζει τα κρυφά; Γιατί ενώ πολλοί μας νομίζουν για αγίους, εμείς έχουμε ακόμη άγριο χαρακτήρα και φερσίματα, και ενώ έχομε το εξωτερικό σχήμα της ευσέβειας, αρνούμαστε τη δύναμή της(Β΄ Τιμ. 3, 5); Και ενώ μας νομίζουν πολλοί παρθένους και αγνούς, ενώπιον του Θεού που γνωρίζει τα κρυφά της καρδιάς μας είμαστε μολυσμένοι μέσα μας από συγκαταθέσεις σε πορνικούς λογισμούς και λασπωμένοι από τις ενέργειες των παθών και ακάθαρτοι. Και για την υποκριτική μας ακόμη άσκηση καμαρώνομε μπροστά στους επαίνους των ανθρώπων και τυφλώνεται ολότελα ο νους μας.
9
How long shall we continue in this manner, our intellect reduced to futility, failing to make the spirit of the Gospel our own, not knowing what it means to live according to our conscience, making no serious effort to keep it pure? Lacking real knowledge, we still trust solely in the apparent righteousness of our outward way of life, and so lead ourselves astray, trying to please men, pursuing the glory, honor and praise which they offer. But the Judge who cannot be deceived will certainly come, and 'will bring to light the things now hidden in darkness, and reveal the purposes of hearts' (1 Cor. 4:5). He neither respects the wealthy nor pities the poor, but strips away the outward appearance and reveals the truth hidden within. In the presence of the angels and before His own Father, He crowns those who have truly pursued the spiritual way and lived according to their conscience; and in the presence of the heavenly Church of the saints and of all the celestial hosts, He exposes those who possessed merely an outward pretence of devotion, which they displayed to men, vainly relying on it and deceiving themselves; and He banishes them in shame to outer darkness. Such people are like the foolish virgins (cf. Matt. 25:1-12), who did indeed preserve their outer virginity, yet in spite of this were not admitted to the marriage-feast; they also had some oil in their vessels, that is, they possessed some virtues and external achievements and some gifts of grace, so that their lamps remained alight for a certain time. But because of negligence, ignorance and laziness they were not provident, and did not pay careful attention to the hidden swarm of passions energized within them by the evil spirits. Their thoughts were corrupted by these hostile energies, while they themselves assented to this demonic activity and shared in it. They were secretly enticed and overcome by malicious envy, by jealousy that hates everything good, by strife, quarrelling, hatred, anger, bitterness, rancor, hypocrisy, wrath, pride, self-esteem, love of popularity, self-satisfaction, avarice, listlessness, by sensual desire which provokes images of self-indulgence, by unbelief, irreverence, cowardice, dejection, contentiousness, sluggishness, sleep, presumption, self-justification, pomposity, boastfulness, insatiateness, profligacy, greed, by despair which is the most dangerous of all, and by the subtle workings of vice. Even the good acts which they performed and their life of chastity were all for the sake of being seen and praised by men; and though they had a share in some gifts of grace, this they sold to the spirits of self-esteem and popularity. Because of their involvement with the other passions, they mixed their virtues with sinful and worldly thoughts, so rendering them unacceptable and impure, like Cain's sacrifice (cf. Gen. 4:5). Thus they were deprived of the joy of the Bridegroom and shut out from the heavenly bridal chamber.
Ως πότε λοιπόν θα βαδίζομε με την ματαιότητα του νου μας χωρίς να πιάσομε γερά το ευαγγελικό φρόνημα και χωρίς να φροντίζομε να πληροφορηθούμε ποιος είναι ο ακριβής και κατά συνείδηση βίος για να επιδιώξομε να τον εφαρμόσουμε και να βρούμε την αφοβία και το βάρος της συνειδήσεως; Αλλά ακόμη στηριζόμαστε στην εξωτερική μόνο αρετή, κι αυτό γιατί δεν έχουμε την αληθινή γνώση και απατούμε τους εαυτούς μας με εξωτερικά έργα και θέλομε να αρέσομε στους ανθρώπους και κυνηγούμε τις δόξες, τις τιμές και τους επαίνους τους. Θα έρθει οπωσδήποτε Εκείνος που φανερώνει τα κρυμμένα στο σκοτάδι και τα θελήματα των καρδιών(Α΄ Κορ. 4, 5), ο δικαστής που δεν ξεγελιέται με σοφίσματα, που μήτε τον πλούσιο ντρέπεται, μήτε τον φτωχό ελεεί. Εκείνος που αφαιρεί το εξωτερικό σχήμα και φανερώνει την εσωτερικά κρυμμένη αλήθεια. Εκείνος που στεφανώνει επί παρουσία Αγγέλων μπροστά στον Πατέρα Του τους αληθινούς εγωιστές και αθλητές που ζουν σύμφωνα με τη συνείδησή τους. Εκείνος που σέρνει στον θρίαμβό του, μπροστά στην άνω Εκκλησία των αγίων και σε όλη την επουράνια στρατιά, τους υποκριτές που φορούν μόνο το εξωτερικό σχήμα της ευσέβειας και μόνο φαινομενική αγιότητα επιδεικνύουν στους ανθρώπους και στηρίζονται σ’ αυτήν και απατούν τον εαυτό τους(Γαλ. 6, 3), και που τους αποστέλλει φοβερά ντροπιασμένους στο σκότος το εξώτερο, όπως τις μωρές παρθένες(Ματθ. 25, 1-12). Αυτές και την εξωτερική παρθενία φύλαξαν, γιατί δεν κατηγορήθηκαν ότι δεν την φύλαξαν, αλλά και λάδι στα δοχεία τους είχαν εν μέρει, δηλαδή είχαν και μερικές αρετές και μερικά εξωτερικά κατορθώματα και χαρίσματα, γι’ αυτό οι λαμπάδες τους μέχρι ενός σημείου άναβαν. αλλά από αμέλεια και άγνοια και οκνηρία, δεν είχαν προνοήσει και δεν γνώρισαν με ακρίβεια το πλήθος των παθών που είχαν μέσα τους και τα ενεργούσαν και τα κινούσαν τα πονηρά πνεύματα. αλλά άφηναν να διαφθείρονται οι σκέψεις τους από τις αντίθετες ενέργειες των πονηρών πνευμάτων καθώς με την συγκατάθεσή τους στους πονηρούς λογισμούς έπιαναν σχέση με αυτούς, έπαιρναν το δόλωμα στην καρδιά τους και έπεφταν νικημένες. Τις νικούσε δηλαδή ο κάκιστος φθόνος, η ζήλεια που μισεί τα καλά, η διχόνοια, η φιλονεικία, το μίσος, η οργή, η πικρία και δυσαρέσκεια, η μνησικακία, η υποκρισία, ο θυμός, η υπερηφάνεια, η κενοδοξία, η ανθρωπαρέσκεια, η φιλαργυρία, η ακηδία, η σαρκική επιθυμία η οποία εργάζεται νοερά την ηδυπάθεια, η απιστία, η έλλειψη του θείου φόβου, η δειλία, η λύπη, η αντιλογία, η ατονία, ο ύπνος, η οίηση, η δικαιολογία, το φούσκωμα του φρονήματος, η αλαζονεία, η απληστία, η ασωτία, η πλεονεξία, η απελπισία που είναι το χειρότερο όλων των κακών, και οι λεπτές ενέργειες της κακίας. Οι οποίες μωρές παρθένες και την εργασία των καλών, τη σεμνή δηλ. πολιτεία τους και αυτή που φαίνονταν ότι κάνουν στους ανθρώπους και απολάμβανουν τους επαίνους (μ’ όλο που είχαν και μερικά χαρίσματα, τα παρέδιναν στα πνεύματα της κενοδοξίας και της ανθρωπαρέσκειας), και με την μετοχή των λοιπών παθών, ανακάτωναν τα καλά έργα με τα πονηρά και σαρκικά φρονήματα. Γι’ αυτό και τα έκαναν απαράδεκτα και ακάθαρτα όπως η θυσία του Κάιν(Γεν. 4, 5) κι έτσι αποκλείστηκαν από τη χαρά του Νυμφίου και του επουράνιου Νυμφώνα.
10
Pondering, assessing and testing all this, let us realize our situation and correct our way of life while we still have time for repentance and conversion. Let us perform our good actions with purity, so that they are really good and not mixed with worldly thoughts; otherwise they will be rejected, like a blemished sacrifice, because of our irreverence, negligence and want of real knowledge. Let us be careful not to waste our days, lest we undergo all the effort of the life of virginity - practicing self-control, keeping vigil, fasting, showing hospitality - only to find at the end that, because of the passions we have mentioned, our apparent righteousness, like the blemished sacrifice, proves unacceptable to the heavenly Priest, Christ our God.
Αυτά λοιπόν ας σκεφτόμαστε καις ας ξεκαθαρίζομε και ας δοκιμάζομε για να εννοήσομε και να μάθομε σε ποια κατάσταση βρισκόμαστε, με το σκοπό, εφόσον έχομε ακόμη καιρό μετάνοιας και επιστροφής στο Θεό, να διορθώσομε τους εαυτούς μας. Έτσι θα εκτελούμε τα καλά έργα με καθαρή καρδιά κι έτσι θα είναι αυτά αληθινά και καθαρά και όχι ανακατωμένα με σαρκικό φρόνημα και δε θα απορριφθούν μακριά σαν θυσία επίμεμπτη, εξαιτίας αφοβίας και αμέλειας και ελλείψεως αληθινής γνώσεως. Φοβούμαι μήπως και τον κόπο της παρθενίας και εγκράτειας και αγρυπνίας και νηστείας και φιλοξενίας υποφέρομε και ξοδέψομε τις ημέρες μας, και για τις παραπάνω αιτίες των παθών που είπαμε, εκείνα που νομίζαμε για αρετές βρεθούν θυσία επίμεμπτη και γίνουν απαράδεκτα από τον επουράνιο Ιερέα Χριστό.
11
Therefore, my son, he who wishes to take up the cross and follow Christ must first acquire spiritual knowledge and understanding through constantly examining his thoughts, showing the utmost concern for his salvation, and seeking God with all his strength. He should question other servants of God who are of the same mind and engaged in the same ascetic struggle, so that he does not travel in the dark without a light, not knowing how or where to walk. For the man who goes his own way, traveling without understanding of the Gospels and without any guidance, often stumbles and falls into many pits and snares of the devil; he frequently goes astray and exposes himself to many dangers, not knowing where he is going. For many have endured great ascetic labors, much hardship and toil for God's sake; but because they relied on their own judgment, lacked discrimination, and failed to accept help from their neighbor, their many efforts proved useless and vain.
Αυτός λοιπόν, παδί μου, που θέλει να σηκώσει το σταυρό του και να ακολουθήσει τον Χριστό με την ακατάπαυστη εξέταση των λογισμών του, πρέπει να φροντίσει πρώτα πρώτα να έχει την αληθινή γνώση και τη φρόνηση. να έχει πολλή μέριμνα για τη σωτηρία του, πολλή σύνεση και πολλή σπουδή προς τον Θεό. να ερωτά εκείνους που έχουν το ίδιο φρόνημα με αυτόν, δούλους του Θεού, και αγωνίζονται τον ίδιο αγώνα, για να γνωρίζει που και πώς βαδίζει, μήπως από άγνοια βαδίζει στο σκοτάδι χωρίς λύχνο να του φέγγει. Γιατί εκείνος που είναι ιδιόρρυθμος κι ακολουθεί δικό του τρόπο ζωής και βαδίζει χωρίς ευαγγελική γνώση και χωρίς οδηγία, σκοντάφτει συχνά και πέφτει σε πολλούς λάκκους και παγίδες του πονηρού και πλανιέται πολύ, πέφτει σε πολλούς κινδύνους και δεν γνωρίζει τι τέλος θα έχει. Επειδή πολλοί πέρασαν από πολλούς κόπους και άσκηση και κακοπάθειες και πολλούς μόχθους υπέφεραν για τον Θεό, αλλά η ιδιορρυθμία, η έλλειψη διακρίσεως και η έλλειψη της πνευματικής βοήθειας των άλλων έκαναν τους τόσους και τόσους κόπους τους ανίσχυρους και μάταιους.
12
So then, my beloved son, follow the advice I gave you at the beginning of this letter, and do not let yourself be dragged down unwittingly by vice and laziness, so that you forget the gifts you have received through God's love. Bring before your eyes the blessings, whether physical or spiritual, conferred on you from the beginning of your life down to the present, and call them repeatedly to mind in accordance with the words: 'Forget not all His benefits' (Ps. 103:2). Then your heart will readily be moved to the fear and love of God, so that you repay Him, as far as you can, by your strict life, virtuous conduct, devout conscience, wise speech, true faith and humility - in short, by dedicating your whole self to God. When you are moved by the recollection of all these blessings which you have received through God's loving goodness, your heart will be spontaneously wounded with longing and love through this recollection or, rather, with the help of divine grace; for He has not done for others who are much better than yourself such miraculous things as in His ineffable love He has done for you.
Συ λοιπόν, αγαπητό μου παιδί, όπως σου γράφω και στην αρχή αυτού του λόγου, μην ξεχνάς τις ευεργεσίες που σου έχει κάνει ο προσκυνητός και φιλάνθρωπος Θεός. μη δελεάζεσαι από την κακία και οκνηρία, αλλά βάλε μπροστά στα μάτια σου όλες τις ευεργεσίες του Θεού από τη γέννεσή σου μέχρι τώρα, σωματικές και πνευματικές, να τις μελετάς και να τις σκέφτεσαι προσεκτικά, όπως λέει και η Γραφή: «Μην ξεχνάς όλες τις ευεργεσίες Του»(Ψαλμ. 102, 2). Έτσι θα παρακινείται η καρδιά σου στο φόβο και στην αγάπη του Θεού, ώστε όσο μπορείς να του ανταποδώσεις βίο προσεκτικό, ζωή ενάρετη, συνείδηση ευσεβή, λόγο κατάλληλο, πίστη ορθή, φρόνημα ταπεινό, και με μια λέξη να αναθέσεις ολόκληρο τον εαυτό σου στο Θεό, φιλοτιμημένος από την ανάμνηση των ευεργεσιών του αγαθού και φιλάνθρωπου Κυρίου. Κι έτσι κατά κάποιο τρόπο αυτομάτως με την μνήμη των ευεργεσιών Του, ή μάλλον και με την βοήθεια από τον ουρανό, πληγώνεται η καρδιά σου από την αγάπη και τον πόθο προς Αυτόν, γιατί εκείνα τα θαυμάσια που δεν έκανε σε άλλους που είναι πολύ καλύτεροί σου, τα έκανε σε σένα λόγω της άρρητης φιλανθρωπίας Του.
13
Try, then, to remember unceasingly all the blessings that have been given to you by God. In particular, always keep in mind that miraculous grace which you told us He conferred on you when you were sailing with your mother from the Holy Land to Constantinople. Recall the terrifying and uncontrollable violence of the storm that broke on you during the night, and how everyone in the ship, including the crew and your mother herself, perished in the sea; and how by an incredible act of divine power you and two others alone were thrown clear of the wreck and escaped. Remember how you came providentially to Ankyra, and how, with fatherly compassion, you were given hospitality by a certain freeman, and became friends with his devout son Epiphanios. Then both of you, under the guidance of a holy man, entered on the path of salvation, and were received as true sons by the servants of God.
Να προσπαθείς λοιπόν να θυμάσαι αδιάκοπα όλες τις ευεργεσίες που σου έχει κάνει ο Θεός. Εξαιρετικά και ιδιαίτερα να θυμάσαι αδιάλειπτα εκείνη την μεγάλη και θαυμαστή χάρη και ευεργεσία. ταξίδευες μαζί με τη μητέρα σου από τους Αγίους Τόπους προς την Κωνσταντινούπολη, όπως μας διηγήθηκες, και σηκώθηκε η φοβερή και ανυπόφορη εκείνη θαλασσοταραχή και μεγάλη τρικυμία εκείνη τη νύχτα και όλοι όσοι βρίσκονταν στο πλοίο μαζί με τους ναύτες και τη μητέρα σου χάθηκαν στο βυθό, και από ένα παράδοξο θαύμα της θείας δυνάμεως, μόνον εσύ και δύο άλλοι σωθήκατε. Και πώς κατά θεία οικονομία, μας είπες, ήρθες στην Άγκυρα και σε λυπήθηκε κάποιος με πατρικά σπλάχνα. σε πήρε κοντά του και από συμπάθεια και προαίρεση συνδέθηκες με τον ευλαβέστατο Επιφάνιο, για να οδηγηθείτε και οι δύο από έναν όσιο άνθρωπο και να έρθετε στο δρόμο της σωτηρίας και να γίνετε δεκτοί από αγίους δούλους του Θεού, ως γνήσια τέκνα.
14
What repayment for all these blessings can you possibly make to Him who has called your soul to eternal life? It is only right, then, that you should live no longer for yourself, but for Christ, who died for your sake and rose again. In your struggle to acquire every virtue and to fulfill every commandment, always seek 'the good, acceptable and perfect will of God' (Rom. 12:2), endeavoring with all your strength to pursue it. Submit your youth to the word of God, my son, and, as this word commands, present your body as 'a living sacrifice, holy, acceptable to God, for this is your spiritual worship' (Rom. 12:1). Cool and dry up all the moisture of sensual desire by being content with little, drinking little, and keeping all-night vigils, so that you can say in all sincerity: 'I am become like a wineskin in the frost; yet I have not forgotten Thy ordinances' (Ps. 119:83. LXX). Knowing that you are Christ's, crucify your flesh together with its affections and desires (cf. Gal. 5:24). 'Put to death whatever is earthly in you' (Col. 3:5), avoiding not only external acts of unchastity, but also the impurity stimulated in your flesh by evil spirits.
Για όλα λοιπόν αυτά τα καλά που σου έκανε ο Θεός, τι άξιο έχεις ν’ ανταποδώσεις σ’ Εκείνον που κάλεσε την ψυχή σου στη ζωή την αιώνια; Άρα λοιπόν, σύμφωνα με το νόμο της δικαιοσύνης οφείλεις να μη ζεις πια για τον εαυτό σου, αλλά γι’ Αυτόν που για σένα πέθανε και αναστήθηκε(Β΄ Κορ. 5, 15). Να ζεις με κάθε αρετή, να κατορθώνεις κάθε εντολή και γενικά να απέχεις από κάθε κοσμικό φρόνημα και να αποκτάς χριστιανικά φρονήματα, ώστε να διακρίνεις ποιο είναι το θέλημα του Θεού που είναι αγαθό και ευάρεστο σ’ Αυτόν και τέλειο(Ρωμ. 12, 2), και με όλη σου τη δύναμη να επιδιώκεις να το εκπληρώσεις. Αλλά και τη νεότητά σου υπόταξέ την στον λόγο του Θεού, όπως απαιτεί ο λόγος αυτός, δηλαδή να παραστήσεις το σώμα σου θυσία στο Θεό ζωντανή, αγία, ευάρεστη στο Θεό, χρησιμοποιώντας τα μέλη σου ως όργανα πράξεων αγίων και όχι αμαρτίας. αυτή είναι η λογική λατρεία(Ρωμ. 12,1). Κάθε υγρασία σαρκικής επιθυμίας με τη λίγη τροφή και το λίγο νερό και με ολονύκτιες αγρυπνίες σβήσε και μάρανέ την, για να πεις και συ σαν τον Δαβίδ: «Τόσο πολύ κακουχήθηκα, ώστε έγινα κατάξερος σαν ασκός που τον ξέρανε η πάχνη και η παγωνιά, αλλά δεν λησμόνησα τα δικαιώματά Σου και τις εντολές Σου»(Ψαλμ. 118, 83). Και αφού κατανοήσεις βαθιά ότι ανήκεις στο Χριστό, σταύρωσε τη σάρκα σου μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες της(Γαλ. 5, 24) και νέκρωσε τα μέλη σου που επιθυμούν τις γήινες ηδονές(Κολ. 3, 5), όχι μόνο την πορνεία αλλά και κάθε ακαθαρσία που ενεργείται στη σάρκα από τα πονηρά πνεύματα.
15
Yet he who hopes to achieve true, undefiled and complete virginity does not stop here. Following the Apostle's teaching, he struggles to put to death every trace and stirring of passion itself. Even so, he is still not entirely satisfied but he longs intensely for angelic and undefiled virginity to establish itself in his body. He prays for the disappearance even of the mere thought of lust, occurring as a momentary disturbance of the intellect, without any movement and working of bodily passion. A person can achieve this only through the help and power of the Holy Spirit - if indeed there is anyone who is counted worthy of this grace.
Και δε σταματά μόνο ως εδώ τον αγώνα εκείνος που περιμένει το στεφάνι της αληθινής και αμόλυντης και ολοκληρωτικής παρθενίας, αλλά ακολουθώντας την αποστολική διδασκαλία, αγωνίζεται να νεκρώσει και αυτού του πάθους της σαρκικής επιθυμίας την έννοια και την κίνηση. Όμως ούτε και σ’ αυτό αναπαύεται, από το σφοδρό έρωτα που έχει να κατασκηνώσει επάνω στο σώμα του η αγγελική και αμόλυντη παρθενία, αλλά προσεύχεται να εξαφανιστεί και αυτή η ενθύμιση της ψιλής επιθυμίας που έρχεται με το λογισμό στο νου, χωρίς κίνηση και πάθος σωματικό, αλλ’ απλώς σαν παρεκτροπή του νου. Αυτό μόνο με την ουράνια βοήθεια και δύναμη και πλούσια παροχή του Αγίου Πνεύματος είναι δυνατό να κατορθωθεί, αν ίσως και υπάρχουν άνθρωποι που γίνονται πράγματι άξιοι γι’ αυτή τη χάρη.
16
Thus he who hopes to achieve pure, spiritual and undefiled virginity crucifies the flesh through ascetic labors and puts to death whatever is earthly in him through intense and persistent self-control. He erodes the outer man, refining him, stripping him down to the bone, so that through faith, ascetic effort and the energy of grace the inner man may be 'renewed day by day' (2 Cor. 4:16), advancing to a higher state. He grows in love, is adorned with gentleness, rejoices greatly in spirit, is ruled by the peace of Christ, led by kindness, guarded by goodness, protected by the fear of God, enlightened by understanding and knowledge, illumined by wisdom, guided by humility. The intellect, renewed by the Spirit through these and similar virtues, discovers within itself the imprint of the divine image, and perceives the spiritual and ineffable beauty of the divine likeness; and so, learning from itself, it attains the rich wisdom of the inner law.
Έτσι λοιπόν εκείνος που περιμένει το στεφάνι της καθαρής και άυλης και αμόλυντης παρθενίας, σταυρώνει τη σάρκα με ασκητικούς πόνους, νεκρώνει τα γήινα μέλη του με την αύξηση και επιμονή στην εγκράτεια, φθείρει τον εξωτερικό άνθρωπο με το να τον κάνει αδύνατο και ζαρωμένο και κατάξερο. Έτσι με την πίστη και με τους αγώνες και την ενέργεια της θείας χάρης, ο εσωτερικός άνθρωπος, δηλαδή η ψυχή, θα ανανεώνεται ημέρα με την ημέρα(Β΄ Κορ. 4, 16), προοδεύοντας στο καλύτερο με το να μεγαλώνει στην αγάπη, να στολίζεται με πραότητα, να ευφραίνεται με αγαλλίαση του πνεύματος, να κυριαρχεί μέσα στην καρδιά του ως επιβράβευση η ειρήνη του Χριστού(Κολ. 3, 15), να οδηγείται από την καλοσύνη, να φυλάγεται με την αγαθότητα, να κρατείται από το φόβο του Θεού, να φωτίζεται από φρόνηση και πνευματική γνώση, να γίνεται λαμπρός από σοφία, να καθοδηγείται από την ταπεινοφροσύνη. Με αυτές και παρόμοιες αρετές ο νους ανανεώνεται από το Άγιο Πνεύμα και αναγνωρίζει πάνω του τα χαρακτηριστικά της θείας εικόνας και εννοεί πλήρως το νοητό και άρρητο κάλλος της ομοιώσεως με τον Κύριο και κατακτά τον πλούτο της αυτοδίδακτης κι αυτομάθητης σοφίας που περιέχει ο εσωτερικός ενδιάθετος νόμος.
17
Therefore, my son, refine the youthful impulses of your flesh, and through the virtues we have described strengthen your immortal soul and renew your intellect with the help of the Spirit. For the flesh of youth, gorged with food and wine, is like a pig ready for slaughter. The flames of sensual pleasure kill the soul, while the intellect is made a prisoner by the fierce heat of evil desire and cannot then resist such pleasure. For when the blood is heated the spirit is cooled. Young people should particularly avoid drinking wine, and even getting the smell of it. Otherwise the inward action of passion and the wine poured in from outside will produce a double conflagration; the combination of the two will bring the flesh's sensual pleasure to boiling point, driving away the spiritual pleasure that accompanies the pain of contrition, and producing confusion and hardness of heart. Indeed, their spiritual desire should prevent the young from drinking their fill even of water, for this is a great help towards self-restraint. If you try this for yourself, experience will show you that it really is so. For in recommending this rule we do not wish to impose on you a yoke of compulsion; but with love we advise it, as an aid in attaining true virginity and strict self-restraint, leaving it to your own free choice to do as you wish.
Λέπτυνε λοιπόν, παιδί μου, τη νεαρή σου σάρκα και θρέψε με τα προελεχθέντα την αθάνατη ψυχή και ανανέωσε το νου σου με τις αρετές που είπαμε με την συνέργεια του Αγίου Πνεύματος. Γιατί νεανικές σάρκες που έχουν παχύνει με διάφορα φαγητά και κρασί, είναι σαν χοίρος έτοιμος για σφάξιμο, ενώ με το άναμμα των σαρκικών ηδονών σφάζεται η ψυχή και με το βρασμό της κακής επιθυμίας αιχμαλωτίζεται ο νους και δεν μπορεί να υποφέρει τις ηδονές της σάρκας. Γιατί είσοδος αίματος φέρνει έξοδο πνεύματος. Ιδιαιτέρως το κρασί ούτε να το μυρίζει ο νέος, μην τυχόν από την διπλή φωτιά που φανερώνεται με την εσωτερική ενέργεια του πάθους και με την εξωτερική οινοποσία, η ηδονή της σάρκας ανάψει πολύ, διώξει την πνευματική ηδονή του πόνου της κατανύξεως και φέρει σύγχυση και απολίθωση στην καρδιά. Αλλά ούτε το νερό δεν πρέπει να το χορταίνει ο νέος, για χάρη της πνευματικής επιθυμίας. Επειδή πάρα πολύ βοηθεί στην απόκτηση της σωφροσύνης η στέρηση του νερού, πράγμα που αν το δοκιμάσεις θα το πληροφορηθείς με την πείρα σου. Κι αυτό δεν σου το νομοθετώ ούτε το ορίζω αναγκαστικά, αλλά ως επινόηση και καλή μέθοδο που βοηθεί στην αληθινή παρθενία και ακριβή σωφροσύνη από αγάπη σε παρακινώ και σε συμβουλεύω, αφήνοντας στην αυτεξούσια προαίρεσή σου να κάνεις ό,τι θέλεις.
18
Now let us say something about the senseless passion of anger, which ravages, confuses and darkens every soul and, when it is active, makes those in whom it is easily and quickly aroused behave like beasts. This passion is strengthened particularly by pride, and so long as it is so strengthened it cannot be destroyed. While the diabolical tree of bitterness, anger and wrath has its roots kept moist by the foul water of pride, it blossoms and thrives and produces quantities of rotten fruit. Thus the structure of evil in the soul is impossible to destroy so long as it is rooted firmly in pride. Do you want this tree of disorder - I mean the passion of bitterness, anger and wrath - to dry up within you and become barren, so that with the axe of the Spirit it may be 'hewn down and cast into the fire' together with every other vice (Matt. 3 :10)? Do you want the destruction of this house of evil which the devil builds in your soul by continually using as stones various plausible or senseless pretexts, whether material or mental, and by constructing its foundations out of thoughts of pride ? If this is what you really want, keep the humility of the Lord in your heart and never forget it.
Έλα τώρα λοιπόν να πούμε μερικά και για το παράλογο πάθος της οργής που ερημώνει και συγχίζει και σκοτίζει κάθε ψυχή και αποδεικνύει τον άνθρωπο όμοιο με θηρίο, όταν ενεργεί και μπαίνει σε κίνηση ο θυμός και μάλιστα σ’ εκείνον που είναι ευέξαπτος και κλίνει πολύ στο πάθος αυτό. Αυτό το πάθος στηρίζεται ιδιαίτερα στην υπερηφάνεια και δυναμώνει με αυτή και γίνεται ακατάλυτο. Εφόσον το διαβολικό δένδρο της έχθρας, της οργής και του θυμού ποτίζεται από το πρόστυχο νερό της υπερηφάνειας, ανθεί και θάλλει και φέρνει πολύ καρπό ανομίας. Και έτσι το οικοδόμημα του πονηρού διαβόλου γίνεται ακατάλυτο, γιατί έχει στήριγμα και οχύρωμα τα θεμέλια της υπερηφάνειας. Αν λοιπόν θέλεις το δένδρο της ανομίας, δηλαδή το πάθος της έχθρας, του θυμού και της οργής να ξεραθεί μέσα σου και να γίνει άκαρπο και να έρθει η αξίνη του Πνεύματος να το κόψει και να το ρίξει στη φωτιά(Ματθ. 3, 10) και να το σηκώσει μαζί με κάθε κακία, και αν θέλεις το σπίτι της ανομίας που κτίζει ο πονηρός με κακία μέσα στη ψυχή με πέτρες τις διάφορες εύλογες ή παράλογες προφάσεις (που παρουσιάζονται κάθε φορά στους λογισμούς από τα υλικά πράγματα ή λόγια και κτίζει με αυτά οικοδομή κακίας μέσα στην ψυχή) βάζοντας από κάτω για στήριγμα και οχύρωμα τους λογισμούς της υπερηφάνειας. αν λοιπόν θέλεις να κατεδαφιστεί και να κατασκαφτεί αυτή η οικοδομή, να έχεις την ταπείνωση του Κυρίου αλησμόνητη μέσα στην καρδιά σου.
19
Call to mind who He is; and what He became for our sakes. Reflect first on the sublime light of His Divinity revealed to the essences above (in so far as they can receive it) and glorified in the heavens by all spiritual beings: angels, archangels, thrones, dominions, principalities, authorities, cherubim and seraphim, and the spiritual powers whose names we do not know, as the Apostle hints (cf. Eph. 1:21). Then think to what depth of human humiliation He descended in His ineffable goodness, becoming in all respects like us who were dwelling in darkness and the shadow of death (cf. Isa. 9:2; Matt. 4:16), captives through the transgression of Adam and dominated by the enemy through the activity of the passions. When we were in this harsh captivity, ruled by invisible and bitter death, the Master of all visible and invisible creation was not ashamed to humble Himself and to take upon Himself our human nature, subject as it was to the passions of shame and desire and condemned by divine judgment; and He became like us in all things except that He was without sin (cf. Heb. 4:15), that is, without ignoble passions. All the penalties imposed by divine judgment upon man for the sin of the first transgression - death, toil, hunger, thirst and the like He took upon Himself, becoming what we are, so that we might become what He is. The Logos became man, so that man might become Logos. Being rich, He became poor for our sakes, so that through His poverty we might become rich (cf. 2 Cor. 8:9). In His great love for man He became like us, so that through every virtue we might become like Him. From the time that Christ came to dwell with us, man created according to God's image and likeness is truly renewed through the grace and power of the Spirit, attaining to the perfect love which 'casts out fear' (1 John 4:18) the love which is no longer able to fail, for 'love never fails' (1 Cor. 13:8). Love, says John, is God; and 'he who dwells in love dwells in God' (1 John 4:16). The apostles were granted this love, and so were those who practiced virtue as they did, offering themselves completely to the Lord, and following Christ with all their heart throughout their lifetime.
Τι ήταν δηλαδή ο Κύριος και τι έγινε για μας και από ποια φωτεινά ύψη θεότητας που ήταν αποκαλυμμένη ανάλογα με τη δύναμη των επουρανίων ουσιών και που τη δόξαζε κάθε λογική φύση, Άγγελοι, Αρχάγγελοι, Θρόνοι, Κυριότητες, Αρχές, Εξουσίες, Χερουβείμ και Σεραφείμ και όσες άγνωστες νοερές δυνάμεις, (που τα ονόματά τους δεν έφτασαν σ’ εμάς, όπως υπαινίσσεται ο Απόστολος Παύλος[Εφ. 1, 21]), σε ποιο βάθος ταπεινώσεως ανθρώπων εξαιτίας της άρρητης αγαθότητάς Του κατέβηκε και έγινε σε όλα όμοιος με εμάς που καθόμαστε απελπισμένοι στο σκοτάδι της πλάνης και της ασέβειας και στη σκιά της αμαρτίας και του θανάτου(Ησ. 9, 2. Ματθ. 4, 16. Λουκ. 1, 79), που με την παράβαση του Αδάμ γίναμε αιχμάλωτοι και μας εξουσιάζει ο εχθρός με την ενέργεια των παθών. Σε τέτοια λοιπόν φοβερή και άγρια αιχμαλωσία ενώ βρισκόμαστε και είχαμε κατακτηθεί από τον αόρατο και πικρό θάνατο, δεν ντράπηκε ο Κύριος κάθε ορατής και αόρατης κτίσεως, αλλά ταπείνωσε τον εαυτό Του και αφού ανέλαβε τον άνθρωπο, που είχε καταδικαστεί κάτω από τα πάθη της ατιμίας και της επιθυμίας με τη δεσποτική απόφαση, έγινε άνθρωπος όμοιος σε όλα με εμάς χωρίς αμαρτία(Εβρ. 4, 15), δηλαδή χωρίς τα πάθη της ατιμίας. Γιατί τις τιμωρίες που επιβλήθηκαν από τη δεσποτική απόφαση για την αμαρτία της παραβάσεως στους ανθρώπους, την τιμωρία του θανάτου, τον κόπο, την πείνα, την δίψα και τα λοιπά, όλα τα πήρε επάνω Του ο Κύριος Ιησούς και έγινε ό,τι είμαστε εμείς, για να γίνομε ό,τι είναι Αυτός. Ο Λόγος «σαρξ εγένετο»(Ιω. 1, 14) για να γίνει η σάρκα, Λόγος. Ήταν πλούσιος κι έγινε φτωχός για μας, ώστε να πλουτήσομε με την φτώχεια Εκείνου(Β΄ Κορ. 8, 9). Έγινε όμοιος με εμάς εξαιτίας της πολλής φιλανθρωπίας, για να γίνομε εμείς όμοιοι με Αυτόν, μέσω κάθε αρετής. Γιατί αφότου ήρθε ο Χριστός, πράγματι ο άνθρωπος που πλάστηκε κατ’ εικόνα και ομοιώσή Του, ανανεώνεται με τη χάρη και τη δύναμη του Παναγίου Πνεύματος και φτάνει στα μέτρα της τέλειας αγάπης, η οποία βγάζει έξω από την ψυχή τον φόβο(Α΄ Ιω. 4, 18) και η οποία δεν ξεπέφτει ποτέ, γιατί «η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει»(Α΄ Κορ. 13, 8). Η αγάπη, όπως λέει ο Ιωάννης, είναι ο Θεός, κι όποιος μένει μέσα στην αγάπη, μένει στο Θεό(Α΄ Ιω. 4, 16). Σ’ αυτό το μέτρο καταξιώθηκαν και έφτασαν οι Απόστολοι και εκείνοι οι οποίοι άσκησαν την αρετή σαν τους Αποστόλους και παρουσίασαν τους εαυτούς των τέλειους στον Κύριο και ακολούθησαν σε όλη τους τη ζωή με τέλειο πόθο το Χριστό.
20
So you should continually keep in mind the great humiliation which the Lord took upon Himself in His ineffable love for us: how the divine Logos dwelt in a womb; how He took human nature upon Himself; His birth from a woman; His gradual bodily growth; the shame He suffered, the insults, vilification, ridicule and abuse; how He was scourged and spat upon, derided and mocked; the scarlet robe, the crown of thorns; His condemnation by those in power; the outcry of the unruly Jews, men of His own race, against Him: 'Away with him, away with him, crucify him' (John 19:15); the cross, the nails, the lance, the drink of vinegar and gall; the scorn of the Gentiles; the derision of the passers-by who said: 'If you are the Son of God, come down from the cross and we will believe you' (cf. Matt. 27:39-42); and the rest of the sufferings which He patiently accepted for us: crucifixion; death; the three-day burial; the descent into hell. Then keep in mind all that has come from these sufferings: the resurrection from the dead; the liberation from hell and from death of those who were raised with the Lord; the ascension to the heavens; the enthronement at the right hand of the Father; the honor and glory that is 'far above every principality and power . . . and above every name that is named' (Eph. 1:21); the veneration of the Firstborn from the dead by all the angels, because of the sufferings He had undergone. As the Apostle says: 'Let this mind be in you, which was also in Christ Jesus. Though He is in the form of God, He did not insist on clinging to His equality with God; but He emptied Himself and took upon Himself the form of a servant, and was made in the likeness of man. Being in this likeness. He humbled Himself and became obedient to death, even the death of the cross. Therefore God has highly exalted Him and given Him a name which is above every name, so that at the name of Jesus every knee should bow, of things in heaven, things on earth and things under the earth' (Phil. 2:5-10). See to what a height of glory the Lord's human nature was raised up by God's justice through these sufferings and humiliations.
Αυτή λοιπόν την τόσο μεγάλη ταπείνωση, την οποία ανέλαβε επάνω Του ο Κύριος για την αγάπη Του προς εμάς από ανέκφραστη φιλανθρωπία, να σκέφτεσαι χωρίς να την ξεχνάς, δηλαδή την κατοίκηση του Θεού Λόγου στη μήτρα της Αειπαρθένου Μαρίας, το ότι έλαβε ανθρώπινη μορφή, τη γέννησή Του από γυναίκα, την αύξησή Του σωματικά, τις ατιμίες, τις βρισιές, τις κατηγορίες, τα περιπαίγματα, τις κακολογίες, τις μάστιγες, τα φτυσίματα, τα γέλια, τον εμπαιγμό, την κόκκινη χλαμύδα, το ακάνθινο στεφάνι, την απόφαση των αρχόντων εναντίον Του, τη φωνή των ανόμων Ιουδαίων, αν και ήταν ομόφυλοί Του: «άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν»(Ιω. 19, 15), το σταυρό, τα καρφιά, τη λόγχη, τον ποτισμό με ξύδι και χολή, τον θρίαμβο των εθνικών, τα περιφρονητικά γέλια εκείνων που περνούσαν κοντά στο σταυρό και έλεγαν: «Αν είσαι γιος του Θεού, κατέβα από το σταυρό, και θα σε πιστέψομε»(Ματθ. 27, 39-40), και τα λοιπά πάθη που υπέφερε για χάρη μας, τη σταύρωση, το θάνατο, την τριήμερη ταφή, την κάθοδο στον άδη. Έπειτα να σκέφτεσαι τους καρπούς των παθών του Κυρίου, τι λογής και ποιοι είναι, δηλαδή την ανάσταση από τους νεκρούς, τη λαφυραγώγηση του άδη και του θανάτου από τις ψυχές που ανταμώθηκαν με τον Κύριο, την Ανάληψη στους ουρανούς, το κάθισμά Του στα δεξιά του Πατέρα, την παραπάνω από κάθε αρχή και εξουσία και από κάθε όνομα τιμημένο τιμή και δόξα(Εφ. 1, 21), την προσκύνηση από όλους τους αγγέλους(Εβρ. 1, 6) του πρωτότοκου των νεκρών εξαιτίας των παθημάτων Του, σύμφωνα με την αποστολική φωνή που λέει: «Ας υπάρχει μέσα σας το φρόνημα της ταπεινώσεως και αυταπαρνήσεως που υπήρχε και στον Ιησού Χριστό, ο Οποίος αν και είχε την ίδια ουσία και φύση με τον Θεό, κι ενώ υπήρχε με τη μορφή του Θεού, δε θεώρησε ότι ήταν κάτι που είχε αρπάξει η ισότητά Του με τον Θεό, αλλά απογύμνωσε τον εαυτό Του και μίκρυνε μόνος Του πρόσκαιρα τη δόξα και το μεγαλείο της θεότητός Του και πήρε μορφή δούλου κι έγινε όμοιος με τους ανθρώπους. Και κατά το εξωτερικό σχήμα βρέθηκε ως άνθρωπος, ενώ ήταν συγχρόνως και Θεός. Και ταπείνωσε τον εαυτό Του με το να γίνει υπήκοος μέχρι θανάτου και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Για την ταπείνωση Του αυτή και την υπακοή, ο Θεός τον σήκωσε πάρα πολύ ψηλά και ως άνθρωπο, και του χάρισε όνομα που είναι παραπάνω από κάθε άλλο όνομα. Για να λυγίσει ταπεινά στο όνομα του Ιησού κάθε γόνατο και να προσκυνήσουν λατρευτικά Αυτόν τον Ιησού και οι Άγγελοι στους ουρανούς, και οι άνθρωποι της γης, αλλά και αυτά τα όντα που βρίσκονται στα καταχθόνια κτλ.»(Φιλιπ. 2, 5-10). Να λοιπόν ποιες είναι οι αιτίες οι οποίες, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη του Θεού, ανέβασαν τον Θεάνθρωπο σε τέτοια δόξα και τέτοιο ύψος.
21
If, therefore, you continually recall this with all your heart, the passion of bitterness, anger and wrath will not master you. For when the foundations constructed of the passion of pride are sapped through this recalling of Christ's humiliation, the whole perverse edifice of anger, wrath and resentment automatically collapses. For can anyone keep perpetually in mind the humiliation that the Divinity of the only-begotten Son accepted for our sake, and all the sufferings that we have mentioned, and yet be so hard and stonyhearted as not to be shattered, humbled and filled with remorse? Will he not willingly become dust and ashes, trampled underfoot by all men?
Λοιπόν, αν με πόθο και καλή προαίρεση διατηρείς αυτά αλησμόνητα μέσα στην καρδιά σου, δεν θα σε κυριεύσει το πάθος της έχθρας, της οργής και του θυμού. Επειδή όταν βγουν από κάτω τα θεμέλια της υπερηφάνειας με την ταπείνωση του Χριστού που θα συλλογίζεσαι, όλο το οικοδόμημα της ανομίας του θυμού και της οργής και της λύπης εύκολα και από μόνο του κατεδαφίζεται. Γιατί ποια σκληρή και πέτρινη καρδιά, αν έχει διαρκώς στο νου της την τόση μεγαλειότητα του Μονογενούς Υιού του Θεού που τόσο ταπεινώθηκε για μας και αν θυμάται τα πάθη που απαρίθμησα παραπάνω, δεν συντρίβεται; Δεν έρχεται σε κατάνυξη; Δεν ταπεινώνεται; Πώς δεν θα γίνει θεληματικά στάχτη και χώμα(Γεν. 18, 27. Ιώβ 42, 6. Σ. Σειρ. 17, 32) να την πατούν όλοι οι άνθρωποι κατά την Γραφή; Και έτσι όταν ταπεινώνεται και συντρίβεται η ψυχή αποβλέποντας στην ταπείνωση του Χριστού, ποιος θυμός μπορεί να την νικήσει; Ποια οργή; Ποια πικρία μπορεί να υπερισχύσει;
22
So, when we are humbled and shattered, and keep in mind Christ's humiliation, what anger, wrath or bitterness can take possession of us? But when forgetfulness of these life-creating truths is accompanied by the sister vices of laziness and ignorance, then these three oppressive and deep-seated passions of the soul, hard to discover and correct, overlay and darken us with a terrible futility. They prepare the way for the rest of the evil passions to become active and nest in the soul, stifling its sense of awe, making it neglect what is good, and providing easy access and free scope for every passion. For when the soul has been overlaid by pernicious forgetfulness, by destructive laziness, and by ignorance, the mother and nurse of every vice, the afflicted intellect in its blindness is readily enchained by everything that is seen, thought or heard. For instance, when we see a beautiful woman, our intellect is at once wounded by sensual desire. Then we recall what we have seen, heard, or touched with impassioned pleasure in the past, and so our memory forms sinful images within us. These defile the intellect that is still impassioned and afflicted through the activity of the demons of unchastity. Then the flesh, too, if it is well fed, full of youthful spirit, or flabby, is easily roused to passion by such memories, and moved to lust; and it performs acts of uncleanness either in sleep or awake, even though it does not have intercourse physically with a woman. Although such a man is regarded by others as chaste, pure and virgin, and may even have the reputation of being a saint, yet he is condemned as defiled, dissolute and adulterous by Him who sees into the secrets of men's hearts. At the Last Day he will justly be condemned, unless he first laments and mourns and offers to God worthy repentance, refining his flesh in fasting, vigils and unceasing prayers, healing and correcting his intellect by meditating on holy themes and on the word of God, in whose sight he conceived or did these evil things. For God says truly to each one of us: 'But I say to you that whoever looks at a woman with lust has already committed adultery with her in his heart'(Matt. 5:28).
Αλλά όπως φαίνεται, η λησμοσύνη των λογισμών αυτών που μας συμφέρουν και μας δίνουν ζωή, και η αδελφή της λησμοσύνης οκνηρία και η συνεργός και ομότροπή τους άγνοια, δηλαδή τα πιο βαριά και εσώτερα πάθη της ψυχής, τα δυσκολοεξιχνίαστα και δυσκολονίκητα, που καλύπτουν και σκοτίζουν την ψυχή με φοβερή πολυπραγμοσύνη, κάνουν να ενεργούν και να φωλιάζουν μέσα σ’ αυτή τα υπόλοιπα πάθη της κακίας. Επειδή προκαλούν αφοβία και αμέλεια των καλών και προσφέρουν άφοβα και εύκολα εργασία για κάθε πάθος. Γιατί όταν η ψυχή είναι σκεπασμένη από την πάγκακη λησμοσύνη και από την ολέθρια αμέλεια και από την άγνοια, τη μητέρα και την τροφό όλων των κακών, εύκολα δένεται ο άθλιος και τυφλός νους από κάθε τι που βλέπομε ή σκεφτόμαστε ή ακούμε. Παράδειγμα: αν δει όμορφη γυναίκα, ευθύς πληγώνεται από την σαρκική επιθυμία. Και έτσι λοιπόν, αφού δεχτούν οι μνήμες εκείνο που είδε ή άκουσε ή ψηλάφησε, με το ξανατύπωμα των σκέψεων και την κακή μελέτη ξαναζωγραφίζουν μέσα μας τις εικόνες, και με τον τρόπο αυτό μολύνουν τον εμπαθή και άθλιο νου, με την ενέργεια των πορνικών πνευμάτων. Τότε λοιπόν και η σάρκα, αν είναι παχιά και λιπαρή ή νέα ή επιρρεπής στα σαρκικά πάθη, διεγείρεται εύκολα προς το πάθος από τις μνήμες αυτές και κάνει κινήσεις προς την επιθυμία, ή ενίοτε στον ύπνο ή και στον ξύπνο εργάζεται την ακαθαρσία, αν και δεν πλησίασε γυναίκα. Και ναι μεν από τους πολλούς νομίζεται εγκρατής και παρθένος και αγνός – και άγιος ακόμη νομίζεται -, ενώπιον όμως του Θεού που επιβλέπει τα κρυφά των καρδιών, κρίνεται ως ακάθαρτος και άσωτος και μοιχός. Και δικαίως καταδικάζεται εκείνη την ημέρα αν δεν θρηνεί και δεν πενθεί και αν με νηστείες, αγρυπνίες και ακατάπαυστες προσευχές δεν μαράνει τη σάρκα. Το νου όμως πρέπει με άγιες ενθυμήσεις και μελέτες του λόγου του Θεού να θεραπεύσει και να διορθώσει. Έτσι προσφέρει άξια μετάνοια στο Θεό, ενώπιον του Οποίου σκέφτηκε ή έπραξε τα κακά. Γιατί είναι αληθινή η γλώσσα που είπε: «Εγώ όμως σας λέω, καθένας που βλέπει γυναίκαι με βλέμμα επιθυμίας, ήδη έκανε μοιχεία μ’ αυτήν μέσα στην καρδιά του(Ματθ. 5, 28).
23
This is why, if possible, it is very helpful for young monks not to meet women at all, even though these women are considered saintly. And if they can live in seclusion, the warfare becomes easier and they can see their own progress more clearly, especially if they confine their attention strictly to themselves, pursuing their spiritual struggle through abstemiousness, drinking but little water and being greatly vigilant in prayer. They should make every effort to seek the company of experienced spiritual fathers and to be guided by them. For it is dangerous to isolate oneself completely, relying on one's own judgment with no one else as witness; and it is equally dangerous to live with those who are inexperienced in spiritual warfare. For then we become involved in battles of other kinds, because the enemy has many hidden ways of attacking us and sets his snares around us on every side. Thus a man should try to live with those who possess spiritual knowledge, or at least to consult them continually, so that even if he is still spiritually immature and childish and does not himself possess a lamp of true knowledge, he can travel in company with someone who does. Then he will not be walking in the dark, in danger from snares and traps; and he will not fall prey to the demons who prowl like beasts in the dark, seizing and destroying those who grope there without the spiritual lamp of God's word.
Γι’ αυτό συντελεί πολύ, και μάλιστα στους νέους, να μη συναντιούνται με γυναίκες διόλου, αν είναι δυνατό, ακόμη και αν νομίζονται άγιες. Αν είναι δυνατό να ζουν μακριά από τους ανθρώπους, οπότε περνά κανείς ελαφρότερα τον πόλεμο και αισθάνεται καθαρότερα την προκοπή του, και μάλιστα αν προσέχει με ακρίβεια στον εαυτό του και περνά αγωνιζόμενος με ολιγάρκεια, με λίγη πόση νερού και αγρυπνία πολλή και προσευχή, και φροντίζει να συναναστρέφεται και να είναι μαζί με πεπειραμένους πνευματικούς πατέρες και να φροντίζει να οδηγείται από αυτούς. Γιατί είναι επικίνδυνο να ζει κανείς μόνος του, ιδιόρρυθμος και αδέσποτος, ή να ζει μαζί με ανθρώπους που δεν έχουν πείρα του πνευματικού πολέμου. Οι άνθρωποι αυτοί κυριεύονται με διαφορετικούς τρόπους πολέμου, γιατί είναι πολλά τα μηχανήματα της κακίας και πολλές οι κρυφές ενέδρες, και διάφορες παγίδες από όλα τα μέρη έχουν στηθεί από τον εχθρό διάβολο. Γι’ αυτόν, αν είναι δυνατόν, πρέπει κανείς να φροντίζει και να αγωνίζεται να είναι συνεχώς μαζί με ανθρώπους που έχουν πνευματική γνώση, με σκοπό, αν ο ίδιος δεν έχει φωτισμό αληθινής γνώσεως, επειδή είναι ακόμη ατελής η πνευματική ηλικία του και είναι νήπιο, περπατώντας μαζί με εκείνον που έχει, να μην περπατά στο σκοτάδι, να μην κινδυνεύει να πέσει σε θηλειές και παγίδες και να μην πέφτει πάνω στα νοητά θηρία που ζουν στο σκοτάδι κι αρπάζουν και αφανίζουν εκείνους που περπατούν μέσα σ’ αυτό το σκοτάδι χωρίς το νοητό λύχνο του θείου λόγου.
24
If then, my son, you wish to acquire within yourself your own lamp of spiritual light and knowledge, so as to walk without stumbling in the dark night of this age; and if you wish your steps to be ordered by the Lord, delighting in the way of the Gospel - that is, desiring with ardent faith to hold fast to the most perfect gospel commandments, and to share in the sufferings of the Lord through aspirations and prayer - then I will show you a wonderful spiritual method to help you achieve this. It does not call for bodily exertion, but requires effort of the soul, control of the intellect, and an attentive understanding, assisted by fear and love of God. Through this method you can easily put to flight the hordes of the enemy, like the blessed David, who through his faith and trust in God destroyed Goliath, the giant of the Philistines (cf. 1 Sam. 17: 45), and with the help of his own people easily put to flight the great host of the enemy.
Αν λοιπόν, θέλεις παιδί μου, να αποκτήσεις δικό σου λύχνο φωτός νοητού και πνευματικής γνώσεως μέσα σου, για να μπορέσεις ανεμπόδιστα να περπατήσεις μέσα στο βαθύτατο σκοτάδι αυτού του αιώνα και αν θέλεις να καθοδηγούνται τα βήματά σου από τον Κύριο με σκοπό να θελήσεις σφοδρά το δρόμο του Ευαγγελίου κατά τον προφήτη(Ψαλμ. 36, 23), δηλαδή να θελήσεις να ζεις μέσα στη φλογερή πίστη προς τις τελειότερες ευαγγελικές εντολές και να συμμετέχεις στα πάθη του Κυρίου με ιερή επιθυμία και προσευχή, εγώ σου υποδεικνύω μια θαυμαστή μέθοδο και πνευματική επινόηση. Η μέθοδος αυτή δεν χρειάζεται σωματικό κόπο ή αγώνα, αλλά χρειάζεται πόνο ψυχικό και γνώση του νου και διάνοια προσεκτική που βοηθείται από το φόβο και την αγάπη του Θεού. Με τον τρόπο αυτό θα μπορέσεις εύκολα να τρέψεις σε φυγή το στρατόπεδο των εχθρών, κατά το μακάριο Δαβίδ, ο οποίος σκότωσε ένα γίγαντα αλλόφυλο με την πίστη και την εμπιστοσύνη του στο Θεό(Α΄ Βασ. 17, 45) και έτσι τις μυριάδες των εχθρών έτρεψε σε φυγή εύκολα μαζί με το λαό.
25
Imagine that there are three powerful and mighty giants of the Philistines, upon whom depends the whole hostile army of the demonic Holofernes (cf. Judith 2:4). When these three have been overthrown and slain, all the power of the demons is fatally weakened. These three giants are the vices already mentioned: ignorance, the source of all evils; forgetfulness, its close relation and helper; and laziness, which weaves the dark shroud enveloping the soul in murk. This third vice supports and strengthens the other two, consolidating them so that evil becomes deep-rooted and persistent in the negligent soul. Laziness, forgetfulness and ignorance in their turn support and strengthen the other passions. Helping each other, and unable to hold their position apart from one another, they are the mainstay and the chief leaders of the devil's army. Through them the whole of this army infiltrates into the soul and is enabled to achieve its objectives, which otherwise it could not do.
Στη δική μας περίπτωση υπάρχουν τρεις δυνατοί και ισχυροί γίγαντες, πάνω στους οποίους στηρίζεται όλη η εχθρική δύναμη του νοητού Ολοφέρνη[Ιουδίθ 2, 4](του διαβόλου). αυτοί όταν πέσουν κάτω και νεκρωθούν, εύκολα θα εξασθενήσει όλη η δύναμη των πονηρών πνευμάτων. Αυτοί οι τρεις γίγαντες είναι η άγνοια, μητέρα όλων των κακών, η λησμοσύνη, αδελφή, βοηθός και συνεργάτης της άγνοιας, και η ραθυμία, η οποία υφαίνει το σκοτεινό και μαύρο σύννεφο για ένδυμα και σκέπασμα της ψυχής και η οποία στηρίζει και δυναμώνει τις άλλες δύο και τους δίνει ύπαρξη και φυτεύει στην αμελέστατη ψυχή την κακία και την στερεώνει. Από τη ραθυμία, τη λησμοσύνη και την άγνοια δυναμώνουν τα υποστηλώματα των λοιπών παθών και μεγαλώνουν. Γιατί με το να είναι οι τρεις αυτές κακίες βοηθοί η μία στην άλλη, αποδεικνύονται ισχυρές δυνάμεις και δυνατοί άρχοντες του πονηρού διαβόλου, μέσω των οποίων ο στρατός των πονηρών πνευμάτων επιστρέφει και υποστηρίζεται και μπορεί να εκτελεί τις πονηρές βουλές του, και χωρίς αυτές όσα είπαμε πριν δεν μπορούν να υπάρξουν.
26
If then you wish to conquer these three passions and easily to put to flight the hordes of the demonic Philistines, enter within yourself through prayer and with the help of God. Descend into the depths of the heart, and search out these three powerful giants of the devil -forgetfulness, laziness and ignorance, the support of the demonic Philistines - which enable the rest of the evil passions to infiltrate and be active, to live and prevail in the hearts of the selfindulgent and in the souls of the uninstructed. Then through strict attention and control of the intellect, together with help from above, you will track down these evil passions, about which most men are ignorant, not even suspecting their existence, but which are more destructive than all the rest. Take up the weapons of righteousness that are directly opposed to them: mindfulness of God, for this is the cause of all blessings; the light of spiritual knowledge, through which the soul awakens from its slumber and drives out of itself the darkness of ignorance; and true ardor, which makes the soul eager for salvation.
Αν λοιπόν θέλεις να νικήσεις τα πάθη που αναφέραμε πριν και να κατατροπώσεις με ευκολία το στρατό των νοητών αλλοφύλων, αφού συμμαζευτείς στον εαυτό σου με την προσευχή και τη βοήθεια του Θεού και αφού βυθιστείς στα βάθη της καρδιάς σου, ξετρύπωσε τους τρεις αυτούς δυνατούς γίγαντες του διαβόλου, τη λησμοσύνη, τη ραθυμία και την άγνοια, που είναι υποστηλώματα των δαιμόνων, μέσω των οποίων επιστρέφουν και τα λοιπά πάθη της κακίας και ενεργούν και ζουν και δυναμώνουν μέσα στις ψυχές των αμαθών και φιληδόνων. Και με πολλή προσοχή και επιμέλεια του νου και με τη θεία βοήθεια, και αφού βρεις αυτές τις μεγάλες κακίες που οι άλλοι τις αγνοούν και ούτε φαντάζονται ότι υπάρχουν, αυτές που είναι πιο καταστρεπτικές από όλα τα άλλα κακά, πολέμησέ τις με τα όπλα της δικαιοσύνης που είναι αντίθετα σ’ αυτές. Τη λησμοσύνη πολέμησέ την με την αγαθή μνήμη που είναι αιτία όλων των καλών. την άγνοια πολέμησέ την με τη φωτισμένη γνώση, με την οποία η ψυχή ξαναξυπνάει και διώχνει από πάνω της το σκοτάδι της άγνοιας. τη ραθυμία πολέμησέ την με την προθυμία που είναι όπλο άριστο να βάλει σε τάξη και να σπρώξει την ψυχή προς την σωτηρία.
27
So, through the power of the Holy Spirit, with all prayer and entreaty, you will contend bravely against the three giants of the demonic Philistines. Through mindfulness of God, you will always reflect on 'whatever is true, whatever is modest, whatever is just, whatever is pure, whatever is lovely, whatever is of good report, whatever is holy and deserving of praise' (Phil. 4:8); and in this way you will banish from yourself the pernicious evil of forgetfulness. Through the light of spiritual knowledge you will expel the destructive darkness of ignorance; and through your true ardor for all that is good you will drive out the godless laziness that enables evil to root itself in the soul. When by deep attentiveness and prayer you have acquired these virtues, not only through your own personal choice, but also through the power of God and with the help of the Holy Spirit, you will be able to deliver yourself from the three powerful giants of the devil. For when real knowledge, mindfulness of God's word and true ardor are firmly established in the soul through active grace and are carefully guarded, the combination of these three expels from the soul and obliterates every trace of forgetfulness, ignorance, and laziness, and henceforth grace reigns within it, through Christ Jesus our Lord. May He be glorified through all the ages. Amen.
Αφού ντυθείς αυτά τα όπλα της αρετής, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, με κάθε είδους προσευχή και δέηση, με γενναιότητα και ανδρεία, θα κατανικήσεις τους τρεις γίγαντες που αναφέραμε των εχθρών δαιμόνων. Με την άριστη μνήμη του Θεού σκεπτόμενος πάντοτε όσα είναι αληθινά, όσα είναι σεμνά και σεβαστά, όσα είναι σύμφωνα με το δίκαιο, όσα είναι αγνά, όσα έχουν καλή φήμη, και οποιαδήποτε άλλη αρετή και οποιοδήποτε έργο που είναι άξιο επαίνου(Φιλιπ. 4, 8) θα νικήσεις την παγκάκιστη λησμοσύνη και θα τη διώξεις μακριά σου. Με τη φωτισμένη και ουράνια γνώση θα εξαφανίσεις την καταστρεπτική και σκοτεινή άγνοια. με την κάλλιστη και γεμάτη από αρετή προθυμία θα διώξεις μακριά την άθεη ραθυμία, η οποία φυτεύει μέσα στη ψυχή το κακό. Αυτές τις αρετές αφού τις αποκτήσεις όχι με ψιλή προαίρεση μόνο, αλλά πραγματικά – με τη βοήθεια του Θεού και τη συνεργασία του Αγίου Πνεύματος -, με πολλή προσοχή και προσευχή, θα μπορέσεις να γλυτώσεις από τους τρεις δυνατούς γίγαντες του πονηρού που αναφέραμε. Γιατί η συνύπαρξη γνώσεως αληθινής και μνήμης λόγων Θεού και αγαθής προθυμίας, που με την βοήθεια της ζωντανής χάρης θα εγκατασταθεί με αγώνα στη ψυχή και θα διατηρηθεί με επιμέλεια, εξαφανίζει από αυτή (την ψυχή) και καθιστά ανύπαρκτο κάθε ίχνος λησμοσύνης και άγνοιας και ραθυμίας. Και λοιπόν, τότε βασιλεύει η θεία χάρη μέσα στην ψυχή, στο όνομα του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας. σ’ Αυτόν η δόξα και η εξουσία σε όλους τους αιώνες. Αμήν.